Skip to main content

Full text of "Y Gwyliedydd"

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated guerying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



^^j>yA-. "oi , 



Ctttf^í.^u 



Harbarlr CoUege fLítirars 




FROM THE GIFT ()K 

ERNEST BLANEY DANE | 

(CUS8 of iSga) 
OF BOSTON 

FOR RNGLISH UTBRATURR 



Digiti2ed by VjOOQlC 



Digiti2ed by VjOOQlC 



Digiti2ed by VjOOQlC 



Digiti2ed by VjOOQlC 



Digiti2ed by VjOOQlC 



Digiti2ed by VjOOQlC 



Digiti2ed by VjOOQlC 



GWYLIEDYDD; 

SEF, 

CYLCHGRAWN O WYBODAETH FÜDDIOL, 
ER BUDD l'R CYMRO USIAITH. 

TAN OI-YGIAD GWEINIDOGION YR EGLWYS SEFYDI.EDIG. 

AM Y FLWYDDYN 183L 



LLTFR VIIL 



" Yn Wylieoyod y'th roddaîs i dŷ lirael." Ezec, xxxîii. 7. 




BALA: 

AEGRAFFEDIG GAN ROBBRT SAUNDERSON^ 

■ Uigitizeö Dy v 

1831. 



loogle 










Digiti2ed by VjOOQlC 



Y RHAGYMADRODD. 



Mis Rhagfyr a rydd i ni etto hamdden t dala ein diolehganroh 
goreii i B Gohebwjr a'n derbynwyr am ea cymhorth a*a noddod trwy 
y fhryddyo a aeth heibtOy ae t erfyn estyniad o'a hewyllys da am y 
flwyddyn a ddaw. 

Wrth odrych dros ein Gyhoeddiad am y deaddeng mia dîweddaf» 
ẁs gallwn lai na theimlo boddtant awoh nag arferol. I>engy« etn tn 
dalenaa» mai nîd ofer a fa ein bost» pan ddywedasom bad rfaai o 
ddysgedigion enwocaf y Dywyaogaeth gwedi addaw i ni gynnorthwy 
calon a llaw. Ac nid hyn y w y ewM— da genym weled fod ein Go- 
hebwyr yn deall ysbryd ac amcen ein Cylehgrawn; ae felly, bron 
hob amser, yn cadw addfwynder a boddioldeb yn bethaa ponaf ibewB 
gahrg. Y mae yti wir y diehon fod ambell ymadrodd wedi dianc i 
niewn y hnasai yn well genym, wrth aft edryehy ei fod wedi ei adad 
allan : etto yr ydym yn gobeitUi^na ddìaiigodd Am o*n Haw ft thaedd 
3fiid«lo i ofidîo an meddwl teilwng: os dîgwydA>dd hyn mewn mi 
linell, y lioell bòno a ddymanem ddiko. 

Wrth fwrw golwg, fel Gwyüedyddioo, dròs droion yr amsoroedily 
a liéayddìaetb Gymretg yr oes, nis gidtwn lai na galam, fod riiai o 
Ohebwyr y Sbrsn, y Dysgebtm, a*r CTMMao» ynparfta i Mdwl 
maî enlllb, gwymi, ae anfri» ydynt ofleryiiaa gorea ea haohos. Nid 
ydjm yo ofni dim am ddiogolwoh ein Heglwya hybareh oddiwrtb 
yroosodtad y dynion hyn — rhaid i warth yr ymosodŶad ddisgyn ar yr 
yaiosodwyr : etto fel Cristionogiony dylem ofyn iddynt gofio an peẁ y 
maent wedí eí anghofio hyd yn hyn — cafio djfweŵfdy gwir. Mwy ao- 
rhydedd i ni o lawer ydyw bod yn nod i ergydion y dynion hyn, nag 
yn perthyn i*w plaid. Iddynt hwy y perthyn dangos pa fodd y gellir 
Swisgo mantell Rhyddid bam, fel " cochl malais/^ €el y nîedront 
gnddio dagr yn ei phlygiadaa. Ynddynt hwy y gwelir pa fodd y 
gellir aberthn ytpryd Cristionogol i ddigasedd at blaid Gristionogol. 
Iddynt hwy y pertbyn profi» os medrant brofi^ pa fodd y mae yr 
£.;lwys a siglodd gestyll Annghrist hyd y sail — yr Eglwys a gyssegr- 
wyd ft gwaed merthyri, ac a fenditbiwyd ág *' ewyllys da preswylydd 
y bcrtb/' wedi y cwbl ei bunan yn aelod diiedryw o Annghrist: byn 



IV Y RHAOYMADRODD. 

y w ea haeriad. Iddynt bwy, o dan ríth pleidio llywodraeth, y perthyn 
y gwarth o athrodi a chamgyhuddo uchafion a goreuon y genedl. 
Iddynt hwy y perthyn yr ymdrech i dynu i lawr golofnau gwiríonedd 
ac iawn drefn, er mwyn eu gosod yn wasam i anwiredd, haerllug- 
rwydd, a therfysg. Ai tybied y maent mai am nad yw Eglwyswyr 
yn gydwybodol yn caru eu trefn eu hunain — mai am nad ydynt yn 
oihi niweidiau Annibyniaeth^mai am hyny y maent yn tewi? Xa! 
ni allant by th anghofio y diwmod y cafodd egwyddorion Annibyniaeth 
y Uai8 uchaf yn Senedd ein teymaa: ac onid oes rhai ysgrífenwyr 
Cymreig fel yn liafnrío i ddwyn i ben ddiwraod cyfielyb? Y mae 
yn drwm genym orfod arfer ymadrodd mor galed am neb : ond pwy, 
gwedi darllen yr haeríadau disail a maleis-ddrwg a wnaed yn erbyn 
ein Heglwya a'i Hesgobion yn y Cyhoeddiadau a enwyd, trwy ystod 
y flwyddyn ddiweddaf» a all ddywedyd ei fod yn rhy galed? 

Yr ydym yn byw mewn amseroedd blinion—pan y mae teynus- 
oedd oedyra yn cael eu chwyldroi, a'r goneddau hynaf yn crynu— 
pan y mao rhwymau pob cymdeithaa yn bygwth ymddatad^pan y 
mae deiliad yn myned i edrych ar ei reolwr Cel gormeadeyra, a'r gwas 
yn yatyried pob meisdr fel gorthrymydd — pan y mae anesmwythder 
yn drygn y gwerinos^ ac anghytund^b yn niweidio y graddao uwch. 
Mewn cyfwng fel hyn» onid gwell a íyddai i bleidiau crefyddol, yn 
Ile annelu pob arf yn erbyn dynion aydd am wasanaethu eu Duw a'a 
cenedl mor gydwybodol a hwythau, ymdrechu dwyn y rhai sydd o 
dan eu gofal i ysbryd cymhwys i'r amser, a'u cadw yn ddíderfysg 
*' o dan bob dynol ordinhad/' trwy gyfeirío eu golwg at *' deyrnas 
ddisigl" — ** dinas ag iddi sylfeini, saer ac adeiladydd yr hon yw 
Dnw?" Hyn yr ydym yn hydera» o dan bob anfri ac erledígaetb, a 
fÿdd ymddygiad Gweinidogion ein Heglwys— hyn a fydd unig ymgaís 
y Gwyliedydd tra y byddo hen wersig y Cyhoeddiad, " Perchwch 
BAWB— Cbrwch y Brawbouabth— Ofnwch Dduw— Anrhy- 
DBDDWCH Y Brbnin"— yn unig reol y 

Y CYHOEDDWYR. 

FENTREF Y GWYLIEDYDD, 

Mí. ae, lasi. 



Digitized by VjOOQlC 



y GWYLIËDYDD. 



lONAWR, 1831- 



AR AMRYWIÖL ÈNWAÚ DUW ỲH 
Y BIBL. 

Mh. Gwyuedtdd— Ym mhlitfa 
^ifrifed Fiblau a gjrhneddîr ym 
nẁob iaiíh yn yr oes frwdfrydig 
boD, ni thynòdd iid fy sylwad yn 
fwy egnîol <iäV Rhan gynláf ò Fibl 
Siésaeg ẁythblyg, a gyhoeddwyd 
yn nechren f flwyddyn hon (1830). 
Cyfieithiaf ei diil fel y canlyn— 

" r Bibl Cyt»egr-lân, yH oí y 
** OjfieUhiad dẅdurdodig, oddieithf 
*'y eÿflead ù*r Enwan gwreiddiol 
** Eẁreaidd yit ^ y geiriaù Saee- 
••»cy LORD a GOJy' (nea, yu 
Oyntfaég, yn ll6 y geiríaU AR- 
6LWYDD a DUW.) 

Rhtid i mi gyfaddef i ryw 
achreth fy nhreiddio ar y golwg 
^yn^^» gan ofni bod rhyw neidr yn 
Uecbo yn ngwraidd y nieillioD; 
ond ceíaiâ fy hybn yn ebrwydd 
drwy yr byfrydwch o ganfod mai 
llafarnn o fiyddlon ẃeision Críst 
ydoedd; ac mai rhai o fwriádan 
P«naf y Cyhoeddwr oedd — argy- 
oeddi plant Abraham yn ol y 
cnawd» bod ea Meuiah hwynt 
vedi ymddongotf yn wir, yn l^an- 
fod lesn o Na2areth;~ac hefyd 
gadamhftn niabanod yn Nghríst» 
^Twj ddangos yn dra eglur bod yr 
Inwau V8grythyrol yn yr iaith 
treiddiol, y rhai a gyfíeithiwyd i 
Bi y Cymry yn ARGLW YDD á 
DÜW, yn llewyrohu goleupi ys- 
bleoydd ar swyddau a phríodol- 

lONAWR, 1831. 



is^ethau gwahánol y Tad-^y Mab- - 
a'r Yspryd Glân. ' 

Oddiar y grediniaeth ncbod, 
meddyliáís na byddai cyfieilhiad o 
rai o résymau y Cyhòeddwr ym* 
mhlaid ei orchwyl, a'í eglürhâd o'r 
Enwau Duwfol Hebréaidd, ŷ'mha 
raî y rhyngodd bodd i'r Gòtnchaf 
wneyd ei Hun yn a^nabyddus iV 
greaduríaid o ddynolryẃÿ yn an« 
nerbyniol gan ddarllenyddion un- 
iaith y Gwyliedydd : á dyma hwynt 
at eu gwasanaeth. KbsbFH y w y^ 
enw a gỳmmerodd y Cyhoeddwr 
arno, cyiúmeraf finnau yr enw 

MOEOAN, 



î 



Y Dadfn^^ Jîad y rhyngaì bodd i 
JEHOYEH ei wneyd yn ei gyleli 
ei hun, sydd trwy enwau darlun- 
iadol o'i anian a*i hanfod, a chyf- 
addasol iV ddull y derbynia y 
meddwl dynol wybodaeth a chyfar*» 
wyddyd. Ai nid yw, gan hynny, 
n beth o*r pwys mwyaf; bod, yn 
joll gyfíeithiadau y Bibl, i'r Enw- 
au Hebreaidd gael eu eadw, trwy 
ba rai y gwelodd J£HOF£H 
ALEHIM yn dda wneuthur ei 
Hun yn adoabyddus? Yn ys- 
gfYthyrau yr Hen Destament dy- 
nodir JEHOYEH ALEHIM, y 
Rhai Sanciaiddt trwy enwau gwa- 
hanryw,sef ALEH yTAD— ALy 
Mab-a RÜACH yr Yspryd Glân, 
y rhai a arwyddant yr hyn a elwir 
genym ni Hanfodau (persmuJ^^Hn 

A ' ^ 

Digiti2ed by VjOOQIC 



Ar Amrywiol Enwan Ùüic yn ÿ Èibíé 



y Groegiaid Hypoitoêea, a chan 

Îr hen faddewon Sephiroth yn 
EHOVEH. 

Yn y 4ed4 benod o Daciel — 
.8, 0, a 17 mdn. geiwir y RHAI 
SANCTAIDD yn benodoL y 
SANCTAIDD ALEHIM: fellv, 
a siarad yn gyson áV iatth ysgrytn- 
yrol, nid yw SANCTAÍDD a 
SANCTEIDDRWYDD yn gym- 
hwysiadol ond at JEHOYEH yn 
nnig; oblegid «' JEHOYEH yn 
nntg sydd sanctaidd." JOad. xv. 4. 
Dvnia yr achos ein bod yn cyf- 
arfod mor fýnÿch yn yr ysgrythyr- 
an â'r cyfenw sydd mor gymhwys 
i*i- anian bduwfol, sef, y SANCT, 
y SANCTAIDD. cyfenw a roddîr 
yn ^stal iV naill ag iV Uall— sef i 
ALEH yn Etay 43. 3.— t AL yh 
tioi. 11. 9.— àc i RTTACH yn 
Etay 63. 10. y rhai hefyd a eáwir 
vn wahanol ADON, ALEHIM, a 
JEHOYÈH. Gresyn, gan hynny, 
weled yr Enwan Hebreaidd JE- 
HOYEH— JEH^ADON— AL 
r-ALEH— ALEHIM, ac ALU- 
ÈH, yn cael ea cyfieíthn, yn ddi- 
wahaniaeth, drwy ỳr enwaa AR- 
GLWYbD a DUW, y rhai nid 
ydynt yn ddarlaoiadol o'r Hanfod 
Dawfoi, nac yn wir arwyddocäoi 
^'r Enwaa. 



• • « • 



Er bod ALEHIM yn enw llíos- 
og» eyssyUtir ef weîthiaa â berf 
(fencyddiad) yn y rhíf nnjgol, gan 
ai fod yn cael ei gymhwyso yn 
gyfflnedio at ALEU, AL, a RU- 
ACH; tpegys yn vr adnod gyntaf 
o Genesis— ALEHIM bera (Duw 
0L greodd)-yr hwn (ALEHIM) a 
wyddom drwy dystiolaeth anfiael- 
edig y w y G A I U digrëedig* loa» 
1. 1,-3. Gelwir y Mab bcfyd vn 
ALEHIU yn 45 I^salm. Ŷr 
aposlol at yr Hebreaid a ddealiai 
.y geiriatt yo y Psalm uchod yn 
fyoegoi aai y Mab: '* Dy orsecld 
di, O ALEHIM, sydd bytb ac >n 
dragyuydd; teyrnwialen unioìideb 



yw teymwialen dy frenhiniflètli Ma 
Ceraist gyfíuwnder, a chaseaist 
ddrygioni, am líynny y'th enein- 
niodd ALEHIM, sef dy ALEH 
di, àg olew llawbnydd yn fwy na'tU 
gyfeillion/' Ps. 45. 5, 0. Llawer 
o ysgrythyrau eraill a ddynodant 
Hanfod y Tad drwy yr enw ALEH, 
a Dawdod Cristdrwy yrenw AL£- 
HIM. • • • • 

Cyfaddefa y CyfieithydJ iddo 
ddîlyn esamplau plant Israel, yn ei 
orgraif o'r enwau Duwfol, yn hy- 
trach nag nnrhyw ddychymyeîon 
dynoL MtM* ofahis oèddyot hwy 

În ngheidwadâeth yV ymadroddion 
^awfol, fel ag y bu iddyat oesaa 
yn ol— rífo nid yn unig y géiriao» 
ond hefyd y llythyrenau cynnwys- 
edig ym mhob liyfr, i gadw eu ys- 
grifaa yn ddilwgr rhag chwaôeg- 
iad atynt na lleihâd o honynt. 
Deut. 4. á. Y mae yr yÄgrîf o'r 
gyfraith, sydd ganddynt vn eu syn- 
agogan hyd y dydd hecídyw, heb 
nodaa (poùUi) gan felly ateb i gyn^ 
ysgrif Moses, yr hyn ni wrtbddadl- 
euir; a*r luddewon a ddywedant 
bod ysgrifeon yr Hebraeg felly yn 
ánghenrheidiol» cyn y bydd yn 
gyfatebol i gynllan Moses. 

Arwyddocâd yr Enwau anhalog- 
adwy a gyflëir yn yr Argraphiad 
(Saesneg) yn Ue ARGLWYDO 
a DUW. 

ADON, y sylfaa — a gynneil un- 
rhy w beth — lly wydd— perchenog — 
ac Arglwydd y cwbi. Y mae 
yn arwyddocáu hefyd, nerth— gailu 
— angfayfnewidioldeb— parhad — 
mawredd« a phob priodoldeb han- 
fodol i*r Crëawdydd. Cymhwysir 
yr enw yn briodol i'r Tad — i*r Mab 
— ac iV Yapryd Glân. Gwel IkuL 
9. 0. Ps, 90. 1, 2. ac Egay 61. 1. 

ADONIM, y rhif liîosog o 
ADOxN. 

AL, un oV enwau mwyaf an- 
hawdd yn yr iaith Hebraeg yw 
hwn. itbai a'i cyfieithaot Y 
CA DA HN. ParMiurst a dybia ei 
fod yn arwyddpcâu Ctjfryngyddf 

uic|itizeci Dy vjìvj'V^'V i\^ 



Aihwt^Tjf^j^^ Pnm^Jhiív? jfn jf BitL 



JthtÿiifimnM ^. 0|m1 Ce'i ceir 

Si fynyoh yn noedig ft SHAD- 
Ai— icannoaJ5ehoveh 

— «c 4)«Sm^r ^ ÿywedir yn 
hysbysol ei fod yn ei^w .Afoà 
ALEH. Gwel ^ay 9. 6. 

AL£H, an a dyngo()c!, nen a 
ymrwYnìodd trwy Iw i gyRawiii 

Lcylamnod a wn^eth. 6wel 
U. 29. 12. Cyfarfyddir âV çnw 
gynlaf yn Gem. ?• 26; a dylid ei 
ddarilen fel hyn— •< JiilHOYEfl 
fj ALEfl, faaÁdithia àbem/' <^'c. 
Dywett JEH Crist (/«m 6, 45,)— 
" X mae yn yagrifenedig y)i y 
prophwydì^Pawb a fyddant weiíi 
en dysga gan ALEH. Pob nn, 
gan hyn|>y, » glywodd gi|q y Ta|d, 



I OYnpy, n giywoau gi|q y A»|Of yw ^i^rit ap y mae muir yn lacn 

% dÜysgodc), s^^d yn dyfod at«|f awdwríaeth i mi." Cyfan^oddir yi 

' UB •drycbir í lyfr y pro- enw oddwy llytbyreii, y gyntaf a'i 

wydi lle y gwn^if yr addewi^, olaf o'r enw JEHOYEH. Y niai 



/^eî ceîr yn &mf 64* 19. ac yn ad^i 
6. o'r nn benod, ceîr ty«tiol|ieth— 
^' AL£H yr (ipll ddae'^r y gelwir 

ALEHIM, rhif llTo8os;o ALEH, 
a gelUr ^i gy^itbo:-Cÿ'fammo(Ì- 
wyf tnry Iw. Cyf^fchir pob un 
•V imAÍ SANCTAIPD yn fyi). 

?rch dan yrenw hfvn. Yn^ mblith 
lawer o ysgry^byrai), gwel 1 jÇren. 
|8.^ ^^.^5.11. 2P»»ÿ. 15.1. 
A^iITEP, yii a felldithiwyd, nçp 
a fy^do yn ddarostyogedìg \ felJÛ 
dtfb; fc lelly AL mab ALEH 
a ymddaro8tyngo(|4 iV ipne7i|Aair 
^ni^in» wi. Gai> 3. 13. " Críst 
a'o llwyr bfyi^dd oddiwrth felldiüi 
¥ ddedcif, gäi| ei wi^eutbpr y^ feM- 
aith drpsom ni; canys y mpp yn 

^•gfŵ9^'&i^V#Md*g®d«g ỳy póh 

iin aydd y«îglirôg ar brpji.'' ^W. 
21. ^. .106^^1^^^^^ i|cyrnnie^^ 
M (19. 36,— 27.) 'f jWyfî^wnfpafy 



Sfbrynwir yp fyw, ao y s^if yn V 
0i]aedd ar ¥ dcíaeijr: §c er ar ol fy 
nghrf>ei| i 9f}^|Pfl d<}ifetba jr cprph yn |iwr, na wybu nebryn ol'y dy- 



tracb. nid nndieitbf) er i'in hacr]a- 
«0 ddarn>d ynof.'' 

EJIJeH, ni cheir vr Enw hwa 
ond yn Ec$âd. 3. 14- Iie y cyíiçìtliir 
ypWYF YU HWN YDWyF. 
Èi ystyr yn ddiammeu ydyw— 
** Ydwyf yr Hwn sydd, a r Hwn 
a fydd.^ Gellifl ei gvQeit|m yn nn 
íi'r adpod gi^nlynol fej hyo— " Yd- 
wyf J£HOVEH-.ALEH Abra- 
ham, ALEH Isaaçy ac ALEH 
Jacob, wrth yr enw bwn a ddywed 
— fy mpd i JEHOYEH, ac y 
byddaf yn ALEU i(|dyi|t yn dra- 
gywyddol." 

JEH, a gyfarfyddjr gyntef yn 
JEc«od. 15. 2. '' Fy nerth a'm C3p 
yw JEHt >P y mae ^U^ y^ îi><^b- 
CyfaD9o4dir yr 

niae 
yn uq p ^nwau AL, y Mab. Ba^. 
1. 8.-22. i:}. Ap efe adodforîr 
dan yf enw hwn pan fyd(]ü ei boil 
çlynion yn faiogc i*w draed Ef— 
HalleluSBH. I)ad. 19.1— 3, Gwel 
P», 68. 18. " Dyrcbefaist î'r ncl\- 
elder» caetbiwaist gaetbiwed ; der- 
byniaist roádion i ddynion; ìç, iV 
rbai cyndyn hefyd, ym mblith pa rai 
y pre^wyliaist, JEH ÀLEHtM." 
Ac y mae esponiifr díflaeledifl^ 
(J^j)Ae$. 4. 7, 8.) yn cyfeirio y geíf- 
Ìau yn bendant at Grist. 

JEHOYEH, sydd enw apgîiyf. 
ranadwy, na rôddwyd un amsef i'r 
pn çreadur. LigAtfoot af Esay 
42. 8. Yr cedd gan yr luddewon 
y futli barpbedigaetb 1'r en^ bwn 
fel na ^rterept ef, onf) ar yr acbos- 
ion inwyaf pwy»jg, Dywed JEus^" 
bìfís y bydaai yr Inddewon yn ei 
amser ef yn ys^rífeno yr enw sanct- 
aidd bwn mewn llythÿrenan Samá- 
fitanaidd, fel na byddai i ei^au v 
dîenwaededtg ei halogi. Cytnnhr 



hwo, eftp (Cfit yfeiôi ALUEH yn chyelìad o gaetbiwed Babilon, pa 

fy ngbnawc| (b» y* ob a wnaed yn fodd i rodrìi cywir sain iV enw. 

felIfKth fjroapf fi), yr bwn a gat fí Rbif unîgol yw, heb lifosúw^ríf 

i'm fy h.nn pi wejed^ a'm Ilygaid a'i iddo, sn y mae yn enw ar bob un 

gwclant, ao nid arall (luju yo by- o'r llHAl SANCTAÍDD, cr ar. 



L)iC!itized Dy vjì\^/v./^ 



Ar amrywM Ehiwau Duw yn y Bihh 



ddangos en Imiidod. Y mae y 
Tad yn J£HOV£H. Cymharer 

. P*. 110. 1. ft Mat. 22. 44. " Dy- 
wedodd J£BOV£H wrth fy 
ADON— £Ì8todd ar fy pebfîulaw, 
byd oni osodwvf <)y elynîoo yn 
faingc i'tb draed." Y mae y Mab 
yn J£BOV£H: " Ẃele y dydd- 
lan yn dyfod, medd J£HOV£H, 
y cyfpdaf i Ddafydd ÿlagnryn 
Cyfiawn» a Brenin a deyrnasa ac a 
Iwydda, ac a wnâ fam a chyfiawn* 
der ar y ddaear. * * * a hyn fydd 
ei enw, J£]aOV£H ein Çyíìawn- 
der." Jer. 23. Ç^ Q. Y mae ÿr 
Yspryd Ql&n yn J£HOV£Q: 
'^ O ! yr hon a elwir Tý Jaoob, a 
fyrbawydJEtUACHJ£IfOV£HT'' 
JVtoaÀ 2. 7. 

IMMA^U-AI^, y qaae (penym 
dystíolaeth mai deongliád yr ebẁ 
|iVtt yw AL (Theos ) JfUW gy<!* 
jii. Y mae yn bynod ddarlpniadôl 
o'r anîan ddynol yn nn á'r I)dawfol 
yn Hanfod CWt^. 6wpl JSSm^ 7. 14. 
?' Wele Aìmak (iporwyn Imr) a fydd 
feichiog, ac a esgor ar fab, ac a eilw 
^ienwèfIMMANU-AL:''aiir«eaA 
6. 2. " A thithaii Bethlehem • • • 
o honot ti y daw allan nn i fod yn 
Ily wydd yn hhralf yr hwn ÿr oedd 
19Ì fynediad a)lan o'r decbr^uad, er 
Py Nydd TRAGYWYDDOL- 
P£B.'' 

. KANNOA, ỳ gair hwn a gyf- 
îeìtbìr weithian — Middigut^ mewii 
jnanan eraill Zel (brwdfrydedd). 
Ì^wel ÉcMd. 34. 14. " Oblegiü 
;f£HOV£H, RANNOA yw ei 
ênv, sydd AL RANN'OA." Öwel 
hefyd Nafinm. 1. 2. 

RUACH, yn ein cyfieithiadan 
niy rhoddir ^m y gair hwn, weith- 

.ián awynt, Weithian anadl, wàith 

.aralf yspryd: ond yn Gen. 3. 8. 
awel (yn y Saçsneg cool). Tybygid 
ý dealiid yr adnod hon yn weli pe 
cyfieithid fel byn— '^ Ac wedi, hwy 
aglywsant y LLAIS, J£HOV£H 
AL£HIM yn yroddíddan â RU- 
ÀCH yn yr ardd y dydd bwnnw: 
è'r dyn a'i wraig a ymguddíasant o 



p\w8 J£HOV£H AL£HIM yni 
mbrep-canol yr ardd." Wrth gyniT 
hani Cren. yr ail ^V 3ydd pen. â 
pod. 22. nyni a ganfyddwn bo4 
j^en y bywya yngbai^ol yr ardd : ac 
1 ba le'y gwhai ein rhipni cyntaf 
ffoi ar ol ei^ owvmp tmenas, ond 
at Bren y Bywyd?* Ac etto» meŵn 
tmgaredfa bwy à attaliwyd rhaç 
bwyta o hono, rhag iddi/nt, fel y 
niynegir, fyw yn dragyẁ^ddol, yki 
gaetbion i 'becbodp wedi ymdaf- 
eitbro oddiwrth AL£H, yn gai^ 
gan, ac yn caaân, en gilydd. 

Ýr Ün Sanctaid4t & elwir yn y 
Testament Nêwyíd yn Yspryd^ a'c 
yn Yspryd OUm, a* elwir yn yr 
Ifen Dettàmont RUACH. Megyi^ 
y mae JEHOy£H, yr Hwn yn 
nnig sydd' tanctaidd (bad. 16. 4.) 
yn y spryd— felly y mae yr Yspryd 
GÌâp yn JE|IOV£H, pe amgen, 
ni eiwid £f yn ìanctaídd. 

Ÿ mae yr ŸSÎPRŸD GLAIf, 
yn gystal a'r Tod â'r Mab, yi| 
meddiannu yr faiblí briodoliaethaa 
pertbynolìJ£HOV£H. l.HolÌ- 
wybodaeth: ** Pethan ALEHIM 
nid edwyn neb obd YBlPRŶÖ 
ALEHIM." 2. BoU-bre9enoldeb: 
*' I ba le y fföaf oddiwrth dý 
YSPRYD?'^ 3. SaneteiddrwydÌ: 
*• Na chymmer dy ySPRYD 
GLAN òddiŵrthyf." 4. Tragŷ^ 
wyddoledd: "Yr YSPRŸDTRÌ- 
GYẄYDDQL.'* 

Dynodir yr Yspryd Sanctaidd 
trwy yr enwau JÉHÔV£H— 
ALEHIM— ADON-j SANCT^ 
AIDD— y GÖRUCHAF— YS- 
PR YD y BYWYD, y GWIR- 
lONEDD, y GRAS. y MAB- 
WYSIAD, y DOETtílNEB, y 
FFYDD. y^GWYBöDAETH, 
yr ADÖEWID;— OFN yr AR- 
GLWYDD— y SANCTEIDtí- 
ŸDD— y DIDDANYDD — yr 
If wn a erys gyda phobl AL£H yn 
dragywyddoL Yn y Testameiit 
Newydd gelwir £f yn Yspryd 
Crist; ac yn yr Hen Destament ya 
RUACH-AL. • 



)!gitized Dy \jìv/v./"V iv_ 



Ar ìaàrywìoi Enwau Duw yn y BibL 



8ABAOTH, Cneu yn hytracli 

Tzabaoth) Byddin, oei^ hioedd'— 

£nw ydyw a unir ýn fynych at 

7EHOVEH, pan fýncgir ŷn fwy 

penodol ei ailu, tí*ifaurhydiJ ** Mîl 

{iloedd a'i gwasanaetbefat, a myrdd 

llyrddiwn a aafent ^er ei fron.'' 

JDaii. 6. 10. «* A'r nefoedd, O! 

JEHOYEH, a foliaBnant dy rý- 

feddodau» a'th wîrionedd ynyhyn^ 

' nMÜnttía y tatift. Cany s pẁy yti y 

nafoedd a gystcdiir & JEUOYEH 

— pwy a gyfielybir i JEtìOYEH 

ymmy^ rìieibipn y cedyrn? AL 

9ydd ofnadwy ìawn yághynnaii- 

eîdfa y 'saint,*ae i'w arawydo yn .ei 

holl aingylchoedd*** 

8H ADDAI. Cyfieithîr y gair 
\wíí yn Lladin JPie/jjitnaípr (Taran- 
ydd) ond yn Gymraeg 0//-«r//ttojr. 
Jthaì a dreiglant yr enw o wreiddyn 
yn arwyddo dinỳstriatL Job, d^n 
déimlad o gasineb JEHOYEH at 
bechod, a lefodd (pen. 6. 3, 4.) 
'* Fy ngofid aydd drymach na 
'lhy#od y môr, o herwydd y mae 
9aethaa SHADDAI ynof, y rhai 
y mae en gwonwyn yn yfed fy 
yapryd. Dychrynfáaù ALÜEH 
(h. y. nn a feildithiwyd dros bech- 
od) a ymfyddina^ant i'm herbyn." 
V waîth gyntaf yr ymddengys yr 
ênw hwn sydd yn Ofe». 17. 1. 

SHILOH. Unwaith y ceir yr 
'enw hwn yn yr Hen Destament. 
Llawer o ddeongliadau a roddír i'r 
gaîr; megys, Mab-rap^oo-r-nn an- 
fonedig— cehad — i wnèyd heddwch 
— -i waredo — i ddiòddef — y dioddcf- 
vr— y gorphenydd : ond addefir yn 
Dofarn 'mai ûn o epwau y Met- 
9iah ydyw, yr Hwn •' a gasglai 
ynghyd yn un blant ALEH y rbai 
a wasgarasid." Y mae peth d vrys- 
'wch ynghyfieithiad yr adnod, yn 
yr hon y mae Jacob yn béndítbio 
Judah. Gen. 49. 10. " Hyd oni 
ddel Shiloh:^' nìd yw hyn gytunol 
Ag iaith y brophwydoliaéth, na'r 
cyflawniad o honi chwaitb. Os 
ystyrir y geiriaa yn yr iaith 
'Wreiddioly myncgant yn cglur— 



''na ymadawai y deymwiaba o 
Juda, na deddfwr oddirhwng et 
draed ef dro$ byth, canys deuiii 
8HILÖH ac a gynnnllai bobloedd 
ato.'' Yr luddewon a dystiasant 
ger bron Piíat— bod y deyrnwialen 
ícedi ymadael o Juda, pan lefasànt, 
** Sìd oe$ i ni frenin ond Cassar." 
Ond nid oedd y deyrnwialtfn i 
ymadael drot byth, canys daetfa y 
8HILOH i gasgin ynghyd yn no» 
blant ALEH a wasgarasid. Teym* 
wialen cyfìawiider yw teyrawialen 
ei frenhiniaetfa £f: el deyrnas £f 
syd() deyrnasdragywyddol, a'i lyw- 
'odraeth Ef aydd ò'genedlaeth i 
geáedlaeth. A'r angel a ddywedai 
wrtfa Fair — 5* Hwn fydfl mawr, ae 
a elwir yn Fab y Gorachaf; ae 
iddo £f y rhydd JEHOYEH 
ÀLEH orseddfa ei Dad Dafydd. 
Ac £fe a deyrnasa ar dý Jacob yn 
dragywydd, ac' ar e| freohiniaetli 
ni bydd díwedd." 

Geiriau Hebreaídd, a gyfieithir 
yn ein Biblau ni, Dyn, Gwr, &c. 
• l. Âdam'^Gen.l.M. ifGwnBmn 
Adam (ddyn) ar ein delw ni." Ar* 
iryddocâd yr enw yw daear; ac a 
gymhwysir yn gyílrediii at ddyn yn 
ei gyflwr aqianol. 

2. lih—Gen. 2. 23. ^* Hon a 
elwîr Isha, oblegíd o f$h y cym'- 
merwyd hi." Arwydda. yr enir 
ddyn mewn awdurdod, ac a gym- 
hwysir g^n mwyaf at un enwaed- 
edig. Yr oedd Noab yn AA cyf- 
}awn, 4osepb yn Ish llwyddiaji- 
nos, ^c. 

3. C;t6^^(rhif llios. Gibborim) 
gwr cadarn, penaetb, arglwydd» 
atbraw, ^c. Gen. 9. 4. " Pan 
ddaetb meibion ALEHIiVf atfercb 
ed ADAM, a pbiaoU iddynt» dyma 
y Gibboriui ^ fu Anashim enwog 

gynt. 

'4. Anasfi^áyn llesg, gwaçl-^m 
Pöpetllig— gweiuidog. O'e».. J18. 2. 
*' A cbododd Abrabam ei iygaid, 
ac a welodd dri Anashim (gwyr 
llesg) yn sefyll * • ♦ Ac efe a 
ddywcdodd, Fy^.Mm';^^ 



Y Oumírmff^ ^lhâẁtíÿmt. 



glwyM) &c; Tylrjrsol mai dTma 
y waitb gÿntaf y cafodd Abr^bma 
oleufyiiag eglor o ymddarottyDffìad 
a cbDawdoliaeth Criat Pa ddad- 
goddiad rhyfeddol aydd yma o 
addfwynder a gottyDgeiddrwydd 
/a»«imMc-ai. Ni aradaogotir ff 

Îma drwy ei enw myDycbaf 61 B- 
(OR (h. yO Atbraw, Peoaetb, 
Arglwydd: oqd trwy ymddaroa- 
tvQgiad angbyffelyb, £fe a ym- 
odangoaodd i dad y Syddiooiaìd ar 
ddnU ei gyflwr iiei pan fyddai yn 
** wr gofldos a cbynnefin à doloK'— 
*' ynghyflreiybiaeth cnawd pechad- 
wms." (AA«/. a. 3.) Oddiar yr 
hyn |i ganlyn ym mheUach yn y 
benod, v mae yn ^glor i Abrabain 
A Ihrgaa ffydd weled yn ei ofwywr 
*' Ogoiiiant megys yr nnig-anedîg 
oddiwrtb y Tad, llawn o Ras a 
Owirionedd." ** Oni wna Baro- 
ydd yr hoU ddaear Farn?" ** O 
na ddigied Fy ADON, d:c. 



Y OWASTSAFFYDD 6i«ODDE8T^ 
OAR.* 

" Ao yno efe a waigarodd ei ddâ, gan 
fyw yp %fradloD." Luc 15. U. 

Ni a weUom yn barod i*r mab 
afradlon hwn gymmeryd ei d.-\ith i 
wlad beU; canfyddwn yn awr pa 
fodd yr ymddygẁd yno. Ni*8 gall- 
wn ddyagwyl clywed hanea da am 
nn a wnaeth ymddwyn mor am- 
mharchtts ta ag at ei dad. B|in- 
odd ar ei dý a'i Iywodraeth, ni 
oddefai nn attaUad; ac yr oedd 
mor hnnangar fel y mÝnai bob peth 
dan ei ofal ei haq ; nid vmddiriedai 
yn ei dad i drefnu drosto; ond 

X' biai y gallai drefnu yn well 
'oato ei hnn: gan hyny ceiaiodd 
yn goegMch ei ran. Boddhawyd 
ef yn y cwbl a ofynai: a'r dyn ien- 
migc» f n ddiatreg, a gyrchodd i 
fyned i wlad beU, fel na byddai 



• Parhàd o Sifyn Tacbwedd, 1898, ta 
dalen SSO. 



mwy dan reoli|etl| «1 dad. — Cjn 
gynted ag y.gwna drpato ei bi|n, â 

Ín waetb yo y fan; a gwaeth yw ei 
anes bob dydd. Try y gwrtogil- 
iwr vn wrtbryfelwr, i^ gwarîa 'r 
golad a roddes ei Dad iddo, PeUaf 
yr eiom oddiwrlb yr haiil, dyfhff 
y ayrthiwn mewn ty wyllwcb* l*e|l- 
af vr èl peobadorìfid odc)iwrÌh 
DdaWt helaethi|f Uywodraeth a 
gaiff peohod aray nt. |^aq adawont 
Ddnw, bcth a eUir ddysgwyl oddi 
wrtbynt ond cynnyddn fẃyfwy yn 
en gelyniaetb tn ae ato. " Gwaa- 
garant ei ddfti gan fy w yn afradloo," 
Pa ddarlnn cywir o laiprer o'n 
himfngctíd y w hwn ! Uawer^ pao 
dyfont i fynn, ar gyffinian cyOawn 
oedj, ay'n blino ar dý en tad» ac yn 
ceiaio en mwynbàd penaf oddf 
cartref. Y pryd hyn, pan Innier 
aail y fachedd, amrvw o honynt a 
dyfant yn bynod faícb a hnnanoU 
a thybiant lawer gwell am danynt 
ea bnnain nag «y'n unol â'n eym- 
mwyaderau a'o cynneddfan c|a« 
Maent yn dn«ddol o edrych ar or- 
ebwylion gwaaanaetbg^r ielaw ea 
aylw; ac mor nchel en bryd, fel y 
dirmygant aros yn hŵy dan ddi^- 
gyblaeth ei^ rbieni, er cymin^int en 
caredigrwydd a'o doethipeb. ^o 
nid oea neh mor flin ganddynt en 
cartref, ac mor anodd^fol ganddynt 
en llywodraetba, a rbai plapt din|a 
rìüeMÌ dHvoioh Mae gwarafMDÌqi| 
crefydd ìddynt yn anoddçfol; a 
bryaiant i ryddhâu en bnnain o'r 
rbwyman hyn» i fyped mor helled 
ag y galloat oddiwrth olypg en 
rhîeni, fel y gwastraíTont ac y 
gloddeatoot beb nn attaliad. Hyn 
a alirapt yn rbyddid, pan i)ad yw 
om^ y çaethiwed gwaçlaf. Cyf- 
newidiant )ywodraetb rhiepi gi|1I 
aercbiadna am orniai-r^alaeth 
nwydan pecbadonis* Tra yo di- 
lyn ea mwyniant Uygredig, ym- 
drechant gredn, mai ^wyltya a uiH- 
edd en caion yw rbeol dyledawydc)» 
a'r ífordd i ddedwyddwch. Pan 
ddelont nnwaitb i'r pwU tro bwn» 

uiçjir.izeö Dy vjì\J'V7'V iv^ 



Ÿ OamtTajgtŷdi GtoJtieHgẄ. 



AM Hhor beMeddŵ, fel y còlloiil 
bhin bob am^ffred o'r gwftluui- 
iaetli sydd rhwng drwg a da; « 
bjddnttt barod î ttiirbyw waith tie« 
wassmaeUi % chweuoyehn SniaA 
iddynt gymmeryd oiewn llaw« 

Etto, tm yn diiyü y llwybr drwg 
alradlon k#ii, gẃag dybiant t'od 
ganddy nt héwl^^^fíú»tL i drẃftadaeth 
eta rblenl, a gotÿüûht yn rhyl'ygtts 
en rhfth, iV gẃarlh br «itt nwyda« 
«freoltts* A )>han galfont ea rhan, 
bttan y Ireuiiani hi, át y denant i 
dlodf ae átogett. Marthogant eu 
efrírỳl ttaàwri a gyrant ytt ynfýd; 
ottd bnan étt «ttir yn ymdrybaeddn 
ya y llaid. Cÿflŷmat y? hèlam yn 
iM gyrfa yttiyd o Wftatratf, cyntaf 
e« i^w^r yn llanw ett boltan á 
èlÌUiaii mooh. Ottd» ganAr y w add- 
cf, èMae Satan yn fttì Vr morohed 
feddẃU IB*Ì rhemp wyr (Ýahu) wodi 
diwygía» a Wttaot y gwýr gorettl 
Ottd n aHwtt, ttr an »yti'i«en resytta- 
ol, ^ditt^yl \'t rhai a adáwttoat 
bob egwyddor rlnwoddolÿ .ao n 
feithríttient hoh drwg nwydao, fod 
yn weil na'r rhai a faethaaent yn 
ofalaa boh pelh hawddgar a serch- 
iadna yn yr aaian d«iynol? Twyll 
a chyteiiiorni a lanwaot y byd: a*r 
rhai a dwyllir, a ayi'thiaiit yn ddi- 
feth i drneni yn y diwedd. Vaa, 
nwchlaw pob peth, cais y ddoeth- 
ìneb a üdaw oddi nchod; tttwy eu 
ipier& yw na'r tneini gwychaf. 
*« Yr htt^ tt gaiTo ddoethineb sydd 
yn earm ei enàid el hun"-*'* ond 
iTyÌiaÌd addiystymnt ddoethineb ae 
•ddyng-'' ^ŵr. I. 7. 

1. Mae pob pechadur, wedi ym- 
idliel ä Dnw, ya hMẃ woâlfajfiyd^ 
ya Ìm» y» afraäbtí. 

Ni wnant ddim ond gwario ar- 
ian eu Harglwydd. Mor gynted 
ag y derbyniont en rhan, gwastrafl- 
ant hi; treuliant hi yn fiian, a 
byddant wir dlawd, heb ddim urni 
enogrwydd am en bnchedd üdrwg. 
Uae pob pecbador allan o Uriät 
yn gwarío pob rhodd a dawn a 
dderbyn g^an eiGrewn Cymmerir 



fiyrdd gwahattel i wnettd hŷtti dOd 
yr nn peth a wneir. Mae 'r f0ofa«- 
edd yn amry wiol, ond yr «n yw yr 
attian^ Maent óll, yn en Ifyrdd 
e« htth, yh gwario yr hyn a ri>dd- 
odd l>«w iddynt, ac yn eagettlttaw 
trysori dim erbyn y byd nesaf. 

1. Mâe pawb «n dÌHnfn HuÊà o*n 
dá gah yr Argiẅydd. Cyfi«nhr 
rhai rhoMíon a döiitan I boh dytt: 
nid oea nëb heb ryw ẃeilM nëm 
gynneddfatt, beb ry w gyflottadenll 
i ẃhtottlhnr dáihtti. Eglttr yW| y 
derbyn rhai fwy nag ereill. Ym* 
ddwyn Daw yn hyn mègya y Gor- 
ttohttf, ỳtt gwnettthnr tt fŷno, •* gan 
ranit i bob nn o*r neilldn, megytt f 
tíìiàt yn ewyllyaio.'' 1 Cbn. IS. 11» 
Rhydd î rai ^n ddaWn» í erniU 
ddwy> áo i ^reiU bttmp. Gŵyr 
bẃth a Wtttt, a gwiià yr fayn aydd 
orhni tt dỳlem ni fod yn foddldir; 
Nid yw ein deihyddioidhb M'tt 
dèdwyddwch vtt aefyll ar lihltteth- 
rẃydd y pethan a dderbyniom« 
étid ar y defhydd tt wnelott o hon« 
ynt; a gwna rhai fwy o ddaibni ig 
éú ddaŵn, nag et^li à deg. Ein 
dëntan yw eyhheddfan yr è&a$d a'r 
eorph^ein hâma^r a'n hyŵyd'— ein 
tfysoraü daearoi— ein nianteision 
á*n cyflonaderau i wtteuthttr daionl 
^efengyl Crlat— a holi fòddion 
gniS4 

Omtdíìc'ghcp' Dttw yw pawb. 
•* £iddo yr Argtwydd y ddaaar-, 
a1 chyflttẃ^néer." Nl rydd Onw 
fyth i fyntt d hawl i*w eiddo. £r 
ŷr ymddfrittd ei ddâ yn nwytaw 
dyoion, etto ceid w tti hawl yodd^ nt. 
Pwy a all ddw^ud^ liiéi eii heiddo 
yw en cyrph a'u heneidiau, pan y 
traelha Ouw byn yn egiilr— '' Nid 
ydych yn eicldoch eich hunain; 
canys er gwerth y i>ryuw}d chui: 
gau hyny gogODedu^cü Oduw yu 
eich cyrph, hc yû eich yspryd, y 
rliai sydd eiddo Diiw." l Coi'. 
6, 10, 2t). Derbyn d)i)ion ddou- 
iao, nid fel en litfiddü ^w lìiinain, 
ond uie^}8 arÌHn eu liarglwydd. 
Blaent •* yn oruchwylw^r ani- 

Uigitizeci Dy •*<Jí\JKjpít\^ 



fe: 



DwfifMeb yt Ytgr^hfraùi 



fjẁ- ra» Duw." Pao roddo idd-- 
yot ei ddoDÌau, dywçd wrtbyirt— 
*' ' Maruiinatèwcli hyd oni ddelwyf/ 
byddwcU íl'yddiooj niasoacbwchâ'm, 
hariao, deíayddiwch bwynt yn ol 
íÿ DgorohymyDj, fel y rboddoch. 
gyfrif da yû nydd y cyfrif." Nid 
ydynt i wario ceiniog ar eu nwyd- 
aQ, a mwyniant y cnawd; oad. y. 
0wbl yii D^waflánaeth ac Cr gogon- 
iant ea Hargiwydd. " Pa un 
byiiag gan byny ai bwyta ai yfed, 
aí beth bynag a ẁaeloch, gwnewch 
hòb peth er gôgoniant i Dduw." 
1 Còr. 10. 31. Ni ddylem •• fyw i 
Qi eÌB bunaiD, ond iV bwn a fu 
farw trẃsom." Ni ddylem fytb 
sloghofioi nad ydym yn eiddo ein 
httDainÿ ac na feddwn ddim a allwn 
alw y.n eiddo i ni. £iddo yr Ar- 
glwydd yw pob petb» a gomcbwyi- 
ŵyr yn nnig ydym ni: ac " yr 
ydya jn disgwyl ar oriichwylwyr 
gael nn yn íiyddlon;" fel y galiont 
roddi i íym ea cyfrif gyda llawen^ 
ydd, ao nid mewn tristŵchỳ yn 
nydd mawr Daw. 

% Ond Did yw pechàdariaid yd 
ra cyflwr anadnewyddol yn gwnea- 
tbar dim and gwaUn^u y dâ a 
roddif iddynt, a'a gwario ar eu 
ehwantaii. £r canfod hyn, sylwch 
ar gyflŵr y byd, pa fodd y mae 
dynion yn by w, a pha ddefnydd a 
wnant o*a hamrywiol ddoniaù* 
ÇamaHSarant aliaoedd éo cyrph, a 
threaliaBt hwynt yn ngẁaith pech- 
od. Bwríadodd Daw y corph i 
fod yn ileatr glán, cyssegredig i'w 
waüanaeth ef» yn Uestr i anrhyd- 
edd, ac i fod yn deral iV Yspryd. 
Ond pa amrywiol fiyrdd sydd gan 
ddynion i halogi a dínystrio ea 
çyrph? Ond oa haloga neb deml 
Dduw (nea yr hyn a ddylai fod yn 
deml iddo) Duw a'i dyfetba ef. 
Afradlonant hefyd ailaoedd yr enr 
üid anfarwol. Rhoddwyd y rhai'n 
iddyut er dybeuion da a^^oruchel— 
i wasanaethtt ac aorbydeddu Duw» 
ac i amlygu ei foliaot~i fwynhâu 
cymdeithas aanctaidd âg ef— iV 



fawrygu am çi ttí&^ a'i ogö&edda . 
dros byth; Yn lle hyn oli, cíadd- 
aot eu hèneidiau yn y ddaear, ac 
arferant eu gáliuoedd i becbu yn 
erbyn Duw mewn miloedd o wa- 
hanpl fiyrdd.— Camarferant hefyd 
eu trysorau daearòL Addolá Ilawer 
hwynt gan osod eu calonau arnynt» 
ac nid ar y rhoddwr; a dawisant 
hwynt yn hytrach o lawér na 
rboddion gwertbfawr Cristi Gellir 
meddẁi ea bod yn pentyru golud, 
dnd ei wario y maent; a cberddant 
y fibrdd a arwain i dlodi diddiwedd. 
Trealia ereill dracbefo y cyfan ar 
eu hamrywiol chwantao; a thalant 
yn ddrud am bethaa a ddistryw- 
iant gorph ac enaid. Pa ddefoydd 
bynag a wneir o drysorao /byd, 
gwastrafi^ fydd y cwbl, onid ýr hya. 
a dreUHr yn ngwasanaeth ac er 
gogoniant Daw. Gofelwch, ynte» 
anrhydeddtt Duw â'ch aylwedd. 
Rhoddwch y cwbl iddo, a chwi a 
gedwch y cwbl: aV hyn a wrthod- 
wch sydd wastraff* a cholled. 
(Fto terMla.^ 



nWYFOLDEB YR tSORyniYRAU, 

Ỳn eael ei brofi yn y Cyflawniad o rut oV 
ProphwydoliaethaH mewn perthynas tV 
luddewon» ' 

Y MAB Cristionogaeth wedî ei 
hadeiladu ar yr Ysgrythyrau Sanct- 
aidd. Y Bibl ydyw unig sylfaen 
ein flydd. Y mae ein golygiadau 
am Dduwy am danom ein hunain, 
ein dyiedswydd, ein perygl, a'n 
hiechydwrìaeth, ac am fywyd tra- 
gywyddoU wedi eu tynu o'r Hen 
Destament aV Newydd. Am hyny 
y mae o'r pwys mwyaf ein bod yn 
gwybod yn sicr fod yr Ysgrythyraa 
yn ddwyfol, ac nad oedd yr ysgrif- 
enwyr yn dwyllwyr, neu yn cael 
eu twyllo, ond *' dynion sanctaidd 
Duw, a lefarasant," ac a ysgrifen- 
asant, " inegys y cynhyrfwyd hwy 
gan yr Ysbryd Glân." A gellir 
profî ea bod felly, mewn dwy 

uig!tized Dy vjv./v^"V iv 



DwÿfMiòŷr YÉfftÿth^nẅ. 



» 



HMd : yH gyntaf f trwy y gwyrthiaa 
a wmethant i gadarnhâii eu tystiol- 
aetb; yn aii» trwy gyflawniad y peth- 
aa a rag-ddywedaaant am daDynt. 
Y'r oedd y gwyrtliiaa hyn yn cael 
e« gwneachar trwy alla dwyfol» ao 
iî*s gellîr oieddwl am fynyd y ba* 
asai y Daw Hoilallaog yn rboddi 
et aila i gynnal twylì. Ond nyni 
a sylwn yma yn benaf ar gyflaum- 
ÌÊd « pn p h w ìfdotíaeihmt megys yn 
^Mdi y prawf mwyaf cadarn a 

UAaál fod y dynion sanctaidd a'u 

Ifaŵmat wedi ea derbyn oddi- 
witfc JMaw ; ac, o ganlyniad, fod yr 
Yigrythynia yn wirionedd, a bod 
y s^ydd a adeiladwyd arhynt yn 
wirioneddoiy ao y galiwn roddi 
fwysein gobaith am fywyd tragy^ 
MflM ar yr athrawiaethaa a'r 
I sÂbwidioii' aydd yn y Bibi. Am 
AjBy yi* ydym ya daWfod y Bibl 
VI eynnwya rhag-ddywediadaa am 
íiwer o augylchiadaoy yr hyn na 
alhi an synwyr dynòi ea rhag- 
weled, a'a bod wedi ea cyflawni yn 
fenwl— a bod hyn yn rhoddi prawf 
dianüieool fod y Bibl yn air Daw, 

Yr ydya yn gwybbd yn dda fod 
y Bìbf yn eynnwys llawer o bro- 
phwydoliaethao am bethaa i ddyfod. 
Yn awr y mae. yn sicr mai Daw yn 
miga ŵyr pa bethaa a ddigwydd ar 
oi Inrm. Y mae hyn y n an o*i ragor- 
iaelhaa; ac y mae yn hèrio eilunod 
y Paganiaid i ddangos y cyfryw 
rag-wybodaeth. Y mae efo' ya 
dyoredyd, '* Mynegwch y pethau a 
ww, ÙA y gwypom mai duwiaa 
ydychr* ond ni allant wneathur 
aya. Y mae'n wir bod offeíriadaa 
y temlaa Paganaidd yn cymmeryd 
amynt wneothar hyn; ond bydd" 
ent yn aml wedi ea geirio yn y 
íath fodd fel ag y gellid rhoddi 
dao ystyr ìddynt; neo» byddeot 
yn dweod fel y boddhaent y gwŷr 
■awr, y rhai a fyddent vn gofyn ao 
jn talo am gael elywed pa bèth a 
rag-ddywedent. Ond y mae tyst- 
iolaeth ddiamheuol fod Daw wedi 
datgaddio ei feddwl ynghylch peth- 

lONAWR, 1831. 



au i ddyfod i Adda, Enocb, Noah* 
Abrahara, Moses, a rbes faith o 
bropbwydiy bron hyd nes y dae^li 
ein Hiachawdwr; ac yr yd)'ra yn 
darilen amgyflawniad llawero hon- 
ynt ; ac y mae rhai ereili yn caei 
eu cyflawni yn awr; ac yr ydym 
yn sîcr y cyÜawnir y cwbl yn ea 
hamser priodoL 

Y mae yn ammhoasibl n^iewo nn 
traethawd býr sylwi ar ^toer o hon-> 
ynt. Am byny sylwaf ar rai oV 
prophwydoliaethau a berthynant 
iV luddewon^rbai o hooynt a jyf- 
lawnwyd er's llawer o araser yn ol 
— ac ereíli a gyflawnir bob dydd p 
flaen ein liygaid, fel ag y mae pob 
Inddew a gyfarfyddwn âg ef yn 
dywedyd — ** Yr wyf fî yn dyst 
byw fôd yr Ysgrythyraa yn wir- 
iooedd." . . • 

Nyoi a gyfarwyddwn , eín dar^ 
llenwyr i Deut. xxviii. a Lef. xxvu 
Oddiwrth yr Ysgrythyrau ,hvn a 
lefarwyd gan Moses, canfyddwa 
fod rhyfel-gyrcboedd, gwarcbae- 
oedd» dyoddefaÌDt, dinystr» gpr^ 
roeaiad, gwasgariad» a chadwedig<- 
aeth yr luddewon» wedi eu rhag* 
ddywedyd gannoedd o flynyddoedd 
oyn iddynt gymmeryd Ile; am hyny 
ni's gail neb ddywedyd» gyd â> 
cysgod lleiaf o reswm, mai wedi 
i'r dygpryddiadau gymmeryd lle yr 
ysgrifenwyd y prophwydoliaethau : 
obîegid y mae y Hyfrau ym mh^ 
rai yr ysgrifenwyd y prophwydolr 
iaethau hyn, wedi bod yn nwylaw 
yr luddewon o'r amser hwnw hyd 

Îm airr, ac ni's gall neb a'u dar- 
leno hwy, reu en cyflawniad» dyh- 
ied mai twyll ydynt. 

Nyni a ddechreuwn gyd Vr rh^ 
felgÿrehoedd a wnaed ar ea gwlad, 
ac yn enwedig Jerusalem. Sicr- 
haodd Moses iddynt, ychydig cyn 
ei farwolaetb, os cadwent orchy- 
mynion yr Arglwydd, a*i addoU ef, 
y byddent yn dra llwyddiannos; 
ond, ar y llaw arall, os gadawei^t 
ef, ac yr addolent eilunod, y go- 
ddiweddai^ pob math o íülldìthioa 



\0 



Détjfcídr^ fff YiŷnfêhifnnL 



b^rỳnt-^ac y ^wnai plâ, newyii, a'í 
deddyf eii dyfothai Ac ym mysff 
Ilawer o feHdithîoa ereill, y maeiit 
ÿn eael ea bwgwth À rhyifelpyrth; 
** Yr Atglwydd a ddwg i'tb erbyn 
genedl o bell, aef o eithaf y ddaear, 
íaor gyflym ag yr eheda yr eryr, 
eenedl yr hoü ni ddealli ei hiaith; 
cenedL wyneb galed, yr hon ni 
dderbyn wyneb yr hena^wr, ae ni 
bydd raalawn îV llange. A hi á 
warehae arnat.tî yn dy holl byrtb, 
byd oni syrthio dy nchel a'th ged* 
yrn gaeran." Cyflawnwyd byn. 
oddentn naw can mlynead wedi 
byny, gan* y Caldeaid; ond fe'i 
eyflawnwyd yn fwy llwyr eddenttt 
deugain mlynedd ar oì eagynîad 
Crìat Y pryd hyny anfonwyd 
am Veq>tmian» ac Adrian» dan dy- 
ẁysog mawr ym mhlith y RhHf> 
einîaidy o Brydain, yr hon a elwid 
y pryd hyny yn '* eithaf y ddàear ;* 
ko, yn wtr, yr ydoedd tmddngoí* 
iaethan y Rhafeiniai!d yn gyflym» 
fel yr •• eheda yr eryr," (ao y ma« 
befyd yn betfa nodeaig mai yr €ryr 
ydoedd arwydd y Rhüfeiniaid): yr 
oeddynt yn genedi wyneb-galedy 
a'a hiaith ydoedd anadnabyddaa 
iV'*i'uddewon ; ac yr oedd en hym* 
ddygiad y pryd hyny yn dra 
ichreulon, ac yn annhebyg i*w har- 
fertad cyffredinol. Dywed Joae* 
pbns, yr hanesydd luddewîg, pan 
ddaretlì Yespasian i mewn i érodam, 
iddo )add pawb, heb ddangoa tra* 
garedd i neb; ac hefyd, yn Gamai», 
na ddarfa gymmaint a gwared y 
plant ieuengaf, oad taflodd bawb i 
iawr o ben y tŵr. 

Pan warchaewyd ar Jemsalens 
^n y Rhiifeiniaid, o dan Titus 
mab Yéspasian, gorchymynwyd i'r 
milwyr, ar ol llawer o rotbriadan, 
wneuthur gwarclKglawdd o*i ham« 
gylch, i gadw y bobl i mewn o bob 
tu. Felly y rhag-ddywedodd^ein 
Hiacbawdwr ychydig cyn ei farw- 
çlaeth; a chyflawnwyd hyn gyd 
á'r manylrwydd niwyaf; oblegid, 
trwy ddiwydrwydd y milwyr» 



gẃMi^thpwyd y fpiraiish-glawàtl, yt 
fawn oedd waitli miẃoetid, mewn tri 
diwrnòd, er ei fod yn bum militir o 
hŷd, «e ŵedi ei gadarnháa à thri 
ar ddeg o dyran; felly tòrwyd 
ÿmaith bob goÌiaíth am ddiangfa. 

Oblegid hyü daetb mìcpí mawr» 
yr hwn oedd yn dest tn hwnt i 
ddesgrifiad. Rhag-dëy wedodd Mo- 
808, (lef. 26. m> y bwytfteiyt 
** gnawd ett meibion, a ahitawd o« 
taercbed;" ae yn Hetil. 28« ô». <' Y 
ẁraig dyner a'r foethna yn ij fyag, 
yr hon ni pbrofodd oaod gníidii ei 
throed ar y ddaoa^— hi a fi^yty oi 
phlant yn ddirgel, pan ballo diiM 
araH yn y gwarahae.'' Yn 4wt 
cyflawnwyd byii ytt fanwl ym mhott 
1500 mlynedd ar ol amaer Moaes; 
ae yr ydym yn darlleo yii Joaepbua 
banea neHlduoi am foDèddiges yn 
lladd ac yn bwyta ei phlentyft 
augoo: yr oeddynt wedi iladratâ 
ei bwyd, a'r byn oll oodd ganddf-* 
Uaddodd ei bában, a berwodd ratt 
o hono; a ebafwyd y rhan araU y 
dydd oanlynol, gan y rbai oedd yá 
chwilio am fwyd. Pywod ^ù&^ 
phus hefyd, '< fod hoU aercb y 
meddwl wedi caei ei orofafygi gao 
y newyn. Gwragedd a ddygMant 
y bwyd oddiar y gwyr^ meibioti 
oddiar eu tadan, a'r oiygfa dr«ett«- 
nsaf o'r cwbl ydoedd gweled gwmg«- 
edd yn cymmeryd y bwyd o onam 
ea plant, ac nid oedd amynt g^ 
wilydd i ddwyn oddi amynt j i 
ferynaa byny o laeth a ddaniarwyd 
er ea maelha. law» y gallai eân 
Hiaohawdwr> trwy ri^-w<dec| y 
petfaau ofnadwy hyoi ddywodyd 
wrth y gwmgodd oedd yn wylo 
wrth weled ei ddyoddefiadaa eí» 
** Ferohed Jomsalem^ m wylwob 
o'm plegid i; eithr wylweb o'eb 
plegid eieh hanain, a'ch plant; 
canys y mae y dyddiaa yn dyfod» 
yn y rhai y dywedant» Gwŷn eu 
byd y rhai ammhlantadwy» a')r 
crothau ni eppìliasant, a*r bronaa 
ni roisant sugn." 

(rw orj^hen yn y ncattf,) 

!Jic|itized Dy vjì v./ ^7^ i v 



Traeik0wd if^ ar Ofwwádmefh Crùt 



n 



OUAETH CRIST. 

Yk •mtcr pmcnnol ft'n galw 
i ytfneá gyda dîolciigamoii ddar- 
■atyiigllad liiyfaddol yr aìl Beraon 
f a f èf th finaâigadíf Dnodòd yn 
€fmmm tjá y oalar dd jaot i andob 
ál DáwjM iiaatféd. Y mae yn 
Je t y goi liaá 01 ymddaogenad yn f 
«■niid yn radd ìs ya d ymostyng- 
Ŷadn^farwolaethary groes; gaa 
 M ya liairer niwy jrihyleddol i 
Bdnw éiyfod yn jddyn, nag i ddyn 
jBol <f giMalIpelio a «arw. O 
iolf AiirgBÌweà dwwioldei» a ddal* 
gfaddiwyd i ai m y dwyfpl wírioo^ 
ôdd, WB oy «wyaf yn ddiddadl 
fdyîr i Ddww ymddangoa yn y 
' — i Dad tmgywyddoldeb 
jn lúum ìhì Ba dtwmod 
rr ^ir ei Imii «Myfod iieb 
Mvnych y mae 
naa gaiíaiit drefddio i 




y cBrgeiwoti annir- 
hwn, .yn metiia oanfod yr 
aiẃepgorol i 
Ddoir dda^n ei Fab, wedi ei 
ro wmig, wedi ei woeatii- 
Lno y ddeiidf, er prynedig- 
M. moliwyaiad y pechador; 
y eyfryw y dywed yr 
/^ Xìá ff neddyÜau i 
fM mit meddyliao ehwr, ae nid 
mok %rdd ehoi yw fy ffyrdd i.— 
CSm^iel ymae V neéoedd yn -uwcii 
■a'r fUaeary fÌBUy uwch yw fy 
%fAl i oa'oh ffyidd cbwi, a'm 
amddyiiaii Ina'ohmeddyBaa chwi/' 
ám omi *« cyfiawn y w ỳr Atglwy dd 

Ûei Ml fyrdd, aaaoetaidd yn ci 
I weítfamîdaedd/* ni allMai gym- 
madi â obeahadar àeb i'r ddeddf 
'■Mip'a^ ^fiaoiB, o da, gaei ei 
homhydedjia, o «hffiaoroder dwy- 
M gael îawot ec i'r diben o 
Bthoriiyoy fhâid oedd i*rddwy 
gyfiiidbd yo yr on Peraoo; 
aí Y Perseo hwn yn 
ddyn oi allaaai dtiioddef a marw» 
m oni bamai yn Dd uw yn gyatal 
ig yn ddyn oi taasai ei ddiodefìad- 
m a'i fiirwolaeth o werHi « haedd- 



lant digonol î ddieoegi yr enog, i 
gyfiawnhau yr aoghyiìawn, i sanct- 
eiddio yr haiogedig, a'u gwneuthnr 
yn gymhwys i gael rhan o'r eftìtbdé- 
iaeth yn y goiauni. Ond gan fad 
j Person gogooeddns a aeth t 
ddeddfle pecfaador yn ber&aith 
IMaw a pnerflraith ddyn, yr oedd 
yr aòerth a dalodd o anýtiénl 
werth; a ehymhwysîad o hono gap 
^r Yspryd Oiáo sydd ddigou rbin- 
weddol i roddi bywyd i feirw, llyg- 
aid i dfleillioD, ciostiaa i fyddar- 
iatd, tat'odau i fadieo, traed igioff- 
ion, ae iachyd ysprjyrdol i gleitìon o 
bob matb. Y cyífryw, yn ol rbajf- 
aldywediadau 'r propbwydi, ydyw 
yr oflreithiaa daionns a grasoi o ym- 
ddsDgosiad Cri&t yn y coawd. 
M awr aohos, gan hyny» a fu, sydd, 
ae a fydd gao hil syrtbiedig Ad<& 
i ogoaefidiì Duw y'aghfto y Uu nelbl 
,hÿny a ymddangosòdd ar enedig- 
aeth Ccist i'r bugeiliaid yn Melh- 
lehetti, gan ddywedyd; " Gogoniant 
yti y goruchaf i Dduw, acaryddaear 
tangoefedd, i ddynion ewvllys da.'' 
Holl briodoliaetbau y Jeuofah 
ydynt yo awr mefrn brí a gogon- 
iant wrth ddwya heddweh, taag- 
neánddy ac ewyllys da i ddynion. 
Gan ì Grist, y '' Gwiriooedd/' 
gymmeryd y dyndod (yr bwn sydfl 
o*r ddaear) at Dduw, cyfiawnder o 
edryjch i lawr yn heddycfaoi o'r nef 
ar iieb pechadur edifeiriol— '' Tni- 
garedd a gwirionedd a ymgyfarfa- 
üDt; cyfiawnder a heddwch a yiiH 
•gnsanasaot. Gwiríooedd a darado 
o'rddaear; a cbyfiawoder a edryoh 
i lawr o'r nefoedd." Gao fod Dow 
ya anfeidroi yn ei holl berffeiAiaa» 
.yn ei gy4ìawnder yn gystol ag yo 
ei drugaredd» *^ yn rhoddi bara 
wrth iinyn, a cbyfìawnder wrl|i 
i)wys/' a chaa lia ailasai on hriod- 
oledd gaei ei gogoneddu er di- 
onrhydedd i uo arail, gwelodd 
Dwyfol Ddoeŵineb yn dda drafnu 
flíbrdd yn onol à't berfieilhiau pnr a 
sanetatdd, ì gymmodi â throsedd- 
wyr ci gyfreilUiau gwir, ei ddeddf- ^ 

uigir.izeö Dy vjì \_/ v^ v iv! 



l^ 



Trane y Plwyidyn 1830. 



'au »'i orcb'ynytiîoii dáionus; sef, 
trwy ròddi cymhortìi traeiniaid ar 
nn cadarn, a derchafa nn etholedig 
oV bobl— trwy i fachgen a'i enw yn 
Rhyfeddol gael ei eni— trwy i fab, 
a hwnw yn Ddiiw cadam, gael ei 
roddi-^trwy i forwyn etgor arfab 
a elwid Immannel (Daw gyda ni) 
*— -trwy i'r hwn sydd yn cynnal pob 
peth trwy air ei nerth gael ei ym- 
ddwyn a'i gynnal gan nn o^i gread- 
nriaid— trwy iddo ddyfod yn ŵr 
gofiduB» a chynefín â dolor, a'i 
demtio ym mhob peth yr nn flTunad 
a ainnau, ond etto heb bechod. 
O ! ynte» ddyfnder golud» doethin- 
eb a gwybodaeth Duw» yn trefnu ^ 
ffordd» a'i briodoiiaethau oU mewn 
brí ú gogoniant« i adferyd dyn 
ayrthiedig ar ei ddelw sanctaidd ei 
hun» mewn cyfiawnder» gwybod'- 
'aeth» a gwir Bancteiddrwyddy yr 
hon a goUwyd vn yr Adda cyntaf, 
ond a geir yn Adda yr ail, 

O. I. 



hymadroddion diweddaf. Yr oedd 
ei merch Rhagfyr^ yr olaf o'i 
deuddeg plentyn, yn parèu i gyn- 
nal pen ei mam yn ei Uesgedd; ond 
nid ydyw hithau debyg i fyw yn 
hir. Tybia y meddygon goreu y 
bydd y fam a'r ferch farw ar ua- 
waith. Dyma rai o'r ymadroddioa 
u gesglais oddiar daíod bloesg yr 
bynaf wraig:-i**' Meroh ydwyf ú^ 
cbe hi, " i AmMer^ a mj^ J^JJf J 
ddiweddaf o'i ei " "" 



ippil iÌOBOg. Bu i 

I, wyth gant» a deg 



TRANC Y FLWYDDYN 1319. 

Neithiwr pan oedd ** liwyd 
gyflychwyr wedi tuddo yn ei liw 
cynefin bob rhyw beth»" cauais fy 
llygaid ; a pha aa ai yn nghwag ai 
yn effro, ai ynte rhwng y ddau yr 
oeddwn, nis gwn yn íawn,' ond 
dychymygaÌB weled a chlywed fel 
y camyn. Yr oedd hynaf wraig 
yn gorwedd ar wely o ddaii crinion 
«— ei gwallt oedd wyn gau y barug 
— -ei llais oedd grug a garw— ei llua 
oedd agoB mor grin aV dail y gor- 
ireddai amynti a'i hunig gwrlid 
.oedd manteil o eìra un-nos. De- 
aliid wrth ddistawrwydd ei chalouy 
A byrdra ei hanadl, tiá ei hawr olaf 
yn agoB&u. 

6wyddwn« heb ofyn i neb, nai y 
Flwyddyn 1830 oedd yr hen wraig 
a welwn; a ehan fod pawb o fy 
jiarllenwyr yn ei ebofio yu feinir 
hoyw, a'i gradd yn gooh a^ì throed 
yn ysgafn, hwyrach na bydd yn 
àdrwg ganddynt glywed rhai o'i 



fy nhad bum miî 

ar hugain o honom, 'ond'ni bu gan«- 
ddo erioed yehwaneg nag un ar 
unwatth; y mae yn niaid i un o'i 
blant farw yn waatad eya i nn aimll 
gaei el eni. MeddYÌia rhai fod yr 
hen wr ei hun yn deehrau adfeiUo 
bellach» ao y bydd iddo, gwedi 
genedigaeth yohydig gannoMÌd o 
hoaom yn yohwaneg, weled ei deur 
lu yn gyfiawn, a marw ei hnnan.*' 

Yna galwodd yr Hen Flwyddy» 
am eì Uyfr oÿfrif^ ao edrychodd 
droB ei ddalenau gyda llygad Uawn* 
YmddengyB ei bod wedi eadw cyf- 
rif manwl o'r hoil fynydau, oriau» 
dyddiau, a mÌBoedd, a loddaBat 
allan; ac hefyd wedi cofnodi yma 
a thraw pa fodd y treuliaBÌd hwynt. 
lihy faitn fyddai ysgrifenu yma y 
ewbl a ddywedodd yr hen wraig ar 
y pen hwnf gofyned pob darlieH'- 
ydd - á'w gydwybod ei hun» pa 
achwyniadau allaBai hi ddwyn i'w 
erbyn ef. Ond rhaid sylwi ar oa 
amgyicbiad. Wrth edrych ar on 
tu dalen o'i llyfr, gwelwn y dagrau 
llifo droB ei gruddlau llwydion. 

i allwn lat na gofyn yr aohoa. 
** Yma/' ebe hi, ** y mae oofrestr o 
ddeg Sabbath adeugain fy mywyds 
y rhai hyn oeddynt fy rhoddioa 
penaf, ac elto» y rhai hyn a ddir- 
mygwyd ac a waatraffwyd fwyaf 
gan blant dynion. Nid oedd genyf 
ond deuddeg a deugain o honynt 
i'w rhoddi. O ! leied o sylw sobr 
a defnyddiol a dalwyd iddynt* Yn 
fy mabandod, yr wyf yn eofío 
ciy wed myrddiynan yn addaw ya 

ulgil;izeö Dy VJiv./v^v IV 



?. 



rnmc ÿ Fbofáiìflí 1830. 



U 



«diel y eysaegffent bob dydd i 
wasanaeth y nef» oa caent ett har- 
bed i fyw yn fy nghwmni hyd 
ddîwedd fy yatod. Eiriolodd Un 
ar en rhan * gad y iwyddyn hon 
etto/ a llwyddodd. Wrth ea cyf- 
arch bob boreu, fy nyledawydd 
eedd gofyB iddynt, dros fy Nghrer 
awdwr, * Pa le y mae yr adduned 7 
yr ydyeh ehwi a minneu heddyw 
yn nea i farw nag erioed ; nid oea 
nae edifeirwch na maddeuant yn y 
hedd: pa le y mae yr adduned?' 
Felhyn y byddwn yn gofyn; ond 
gwawéa chreohwen a gefais yn dal 
an fy nghofal gan law^ iawn. Y 
■Me en haddnned heb gael ei tbalu 
ette; ao y mae vn debyg y bydd 
raíd i mi eu gadael yn ddyfnach 
mewD hai» ae yn galetach mewn 
ysbryd nag erioed. Ond yr wyf 
yn teimlo mwy o dostnri nag o 
ddi§ter ta ag at y trueiniaid hyn: 
y maent yn elynion llawer mwy 
«renicHi iddynt làa hunain nag 
ydynt i mL Ajrferaaant lawer dnll 
« fy aDmharchn, 4>ttd iddynt hwy y 
mae y dirmyg. .Cyüogaaant fiotai 
e gam-ladron i fy ysbeilio, ond 
iddynt hwy en hunain y gwnaeth^- 
ant y gi^ed. Y gwaethaf yn y 
fintai oedd nn n alwent Mjr. Otdi; 
hen elyn a wnaeth lawer o gam i fy 
nhad a*i hoU JbiUogaeth. Yr oedd 
gan hwn dri o gyfeiUion oV nn 
jeddf a dy ben drwg ag yntef : Cwty^ 
IhogU a Fkk$er. Ni wyr neb pa 
faint a oddeíhia oddiwrth y dyhirod 
hyn. Ond y mae diwrnod wedi ei 
erdeinio, pan ▼ gelwir hoU drîgoir 
ien y byd i roddi cyfrif am y niodd 
yr ymddygaaant tn ag ataf; dieiir 
j»i fy anuäarch ar bawb a fernir yu 

MOg. 

*< Am danaf fi» rhaid i bawb gyf- 
^def i mi wnenthur fy nyledawydd 
ta ag at elynion yi chyfeiUion. 
JCynnorthwYwyd fy ymdrechiadau 
gan fy nenddeg plentyn, bob un yn 
ei dro. Yr oedd eu gwedd a'u 
tymheran, yn wir, yn amrywiol, 
md daionî » dajrddodd yn y diwedd 



eddiwrthynt oU. Owedd led 
a wiagodd fy nghyntafaoedigion» 
etto, ni wnaetJh eu teimlad oer» a*a 
hanadi lem, ond teneuo eppii pryf- 
aid niweidiol, a phuro yr awyr 
oddiwrth ddefDyddiau afiechyd ac 
«ngbysur. Ond meiriolwyd UylT- 
etheiriau y ddaear gan anadl olaC 
Chiwefror: a chyn hir daeth fy 
mhlant yn Alban £ilir i hnlio y 
herllan lom a dail ao à blagur; ac 
ì ddwyn eu hanrhegion o ilodan 
eynnar a pheraroglaidd. Bachr 
gen brochus anfoneddigaidd oedd 
Mawrt/i; ónd o dan ei hoU ym- 
ddygiad ystormua yr oedd yn 
cuddio calon dda. Daeth Jlfaî a 
'Mehejin yn olynol yn miaen^.gwedt 
eu coroni âV haul, À rhòs yn en 
dwylaw. Hoffder y naìil fel y Uall 
<oedd dawnsio ar y twmpath glaa, 
gerllaw y Ilyn mynyddig; i chwth*- 
aniad Heddf yr awel foren. Geneth ' 
iariaidd, dynergalon» oedd Güt* 
j>henaf: wylodd lawer o herwydd 
cladcín ei chwaer Mehefin, Gwel- 
odd Brydain yn wylo hefyd am 
i angeu ddringo i mewo i'w phalai^ 
au— taro ei bicell yn nghalon et 
Brenin tirion, a throi gorsedd a 
gwiag íreDÌnol yn arch ac yn amdo* 
Gwelodd Ddyngarwch yn wylo 
nwch ben Ffrainc wrth weled heol- 
ydd ei phrif ddinas yn goohion gam 
waed ei phlant: ofer oedd aíbrwd 
fod y Chwýldroad yo anffenrheid- 
ìol; i)i waai hyny ond pen i Ddyn^ 
garwch wylo mwy. Owyddai maí 
dechreuad gofídiau oedd hyn olis 
41 phwy a wyr yn mha le y diw- 
edda? Gwelodd îy mhlant diw- 
eddaraoh fwy o wrthryfel a chelan- 
edd yn yr Iseldirocdd, a gwlad w 
-Pwyl. Owelsant hefyd heddwch 
yn cael ei adfem i Ffrainc; a 
^welaant orsedd Prydain yn cael 
ei Uenwi gan eí gwir etitedd*-y 
mwyaf gwladgarol a thirion yn 
mhlith breninoedd. Bn Medi farw 
yo ngbanol pelydr yr baul; ac yn 
yr hwyr y cenais ei farwD'rid, clyw- 
Ẁ glogwyni Cymru yn diaâpedain 

uigitizeci Dy vjì\./v^v iv 



1« 



Tfêm y Fhpgdágfí 1890« 



9W| y ^ Tedel fawr." Hir, kîr y 
poAr mn ty mab üydnf: ys ei oea 
0f y éyfjM tn^olàúm DaheiMHr 
i4«egr wurdi en rbADdir^-^britàMf 
fmi áy w^Uweh ea aofweitliîea trwy 
woeethiMr eoeioertU o dai ao ydlaH* 
M ea ejrttydogion. Nid oet prÌB 
m ardal Ue y gaUaf gael Uonyddo 
nrcli i dyna fy aaadl obif heUaw 
€y«ir«. Ol pe madrai fy heft 
Mlod««i fy Bghhido i gopa yr Bryri, 
i weledyrhatti y* maohliido amaf 
y tro diweédaí« lehygwn y byddwa 
larw wrth fy modd." 
. Daedi rliy w grynfa droa yr hen 
iwraig y pryd hync gwnaeth eî 
jnereh MhÌgfyr gyoMMMift ag a aUai 
0fddi; ttid oedd ei galin ond byr— 
add oedd «i Uaw ond oer. Gwedá 
fldfÿwîa yehydig aedi yr Hm 
JPIwyddyn yn mlaen mewn Uaia 
4wyiiach;— *^ Nid oee nchoi i neb 
gynmeryd yw chwith fod ns a gaf» 
«éd drÌMaeUi mor aanhettwng a 
mi» yo gwfed a4a peth am daoo; 
4md ea oea oeh^ wrlh glywed íy 
i^hiiood» yn tsimlo ediMrweh 
M vmddwyn to ag «taf mor «Or 
idhbnen» dymnnwn ddywedyd, fod 
gaoidynt hamddeo eAto i ddangoa 
0û paroh i mi am yr yohydig 
ddyddiaa iydd yn aroa i mi yn «l. 
Sydded iddyBt dystio gwirfopedd 
M hodîfeirweh trwy ddaogos efi 
omriad aft lUiafy^^ fy mUeotyo «oig 
«o el«f. sTei bed beUech wed» 
cyihaedd haoer ei dyddiaOt y ome 
|;aoddi lawer o dryaoraa «omhfia- 
loÄwy etto iV eyfraou* V m«e 
fpanddi driao SiMath gwerthibwr^ 
« Gwyl «Aenig, to Uewn o freiot- 
ieo gofochel: byddoi yo gyaor i fy 
«oyoyd«n olaf pe gwyddwo fod y 
mIuA hyoy gwedi eael eo defoyddio 
ai'agwerlfafawrogi yo well na'r riiei 
«oeth«otlMUiio. GwediioMfarw^ 
<f mae yo debyg j bydd Uawer yo 
f^aidie na boMai ea hymddygiad 
ta ag «taf yo weU : iddyot hwy dy- 



mttowo adael hyo M fy wgorétf* 
myo diweddaf» i beidio treolio eo 
hamser oiewo trìatwch díles* Nl 
woa eo hotl edifieirwoh «'a dymoo*- 
iadao byth fy ogalw i dracheín i 
fywyd. Ni ddyehwelaf byth, l^th 
mwy. Ped wyleot ea henaid yn 
ddagran heiUtioo» oi ailaol b^ià 
alw oo awr» oo myoyd, ao firaiot, 
no eyfleoadra, a roddoia iddyol; iV 
OMddìant yo oI. Y «Mcnt oii yo 
nhrfgywyddoldeb; a bvdd«f fiooom 
yno yo näieo yohydiff ddiwroodoo^ 
mo yno yr arosaf i mwyn tystiol- 
«eth yn erbyo y rhai « ddiyatyra^ 
ant fy Uaia» ao o ddibriiiaaant fy 
oorhegioo. £tlo na ddigaleoed éy 
AÌIByfwyr penaf : Mot faddeoonl 
Uawo M ymddygaot yn deilwog 
ta ag at fy chwaer ieoaoe sydd • 
ymddangM yn eo pUth eyn ho hir^ 
V mae yo aomhoaíU ì mi gMl eí 
gweted; bydd rajd i mi dreogo cyo 
y gall lii enoill banfodiad. Gor 
beithiof y Miff In dderbyniad eroes» 
«wgar; gobeitÌHaf y eaiffei rhodd* 
ioo eo defovddie yo weU oag y 
deíbyddieryd ty rlioddion i; ae yw 
Me addooedan teg, ac addewidioii 
twyUedraa, y cmff hi weled cy<- 
Uwioadao dÌMfi» «c yoidrechiadíÍNi 
dfre a di^sgog yn yr hyneydd ddo.*^ 
Gwedi dywedyd fajro» syrthiedd 
yr Heo Flwyddjro yn M «r ei gor- 
weddle: agoraie ianea fy llygaid» 
«e ysgrifeoaia yr hyn o àetboi 
drwy fy oiryd. Yo owr goddefed 
darttenwyr y Owyliedydd i bm alw 
•rhyot, m1 Cymry» ac fel Crislfcni* 
ogion, i dala eo diolch iV Oorochaff 
«m drogareddoa y ilwýddyn Byd4 
yn myned heibio; i ediíiirAa att eo 
eam arfen «o, mewn yaaerphwysiwd 
«r nerth Ysbryd y GrM, i ymroddî 
byw drwy weddttl eo Ih^b fel y 
gweddai i rai aydd i breawylio tro- 
gywyddoldeb. 

AVWU 



Digiti2ed by VjOOQlC 



UbfiM/r mìSíwnh GỳmtP geaediŷotìflí PaàgìfituUL 



à n^mid CfÊirmgentéigélfH PMÿi/uinr, 

MiL GwYUBDYDD— Cefaîa y 
njthyr canlynol meẅn ysgriF-lyfr 
o waith y diwcddar barclios fardd 
Sowiand Hugh a'r Graienyo, jB;er- 
llaw y Bala. Clywaifl hefyd ei fod 
wedi oael ei argraffii yn y flwydd- 
|a 180C mewn Cyhoeddiad a efwid 
•* Y Greai-," a ddechreuwyd yr 

aoiser bwnw ya Lluodain, lan oi- 
ypad Cymdeáthasao y Gwynedd- 
i^jao a> Oymreigyddion; ond gan 
M y Ìlyfr rhagorel a difyros hwn^ 
wu»r dra anadnabYddas yn y wfad» 
fef nad oea nn o nt yn gwylx>d dim 
m daoo» ni plietrẃsais ei anfon iV 
aíl-gyboeddi yn y Gwyliedydd, os 
lyddwch cyaUl a rhoddi U6 iddo, 
Ydwyf, ŵe. 

BtYW va Hy»d, GoẄER, 

MÌÊgfyr ì^eú, ISaO. 

#ÿ 9gkár Hàgh Jbnet» 

Darhysiaia lythyr oddi wrlhyt» 
a yagrifMaaid yr (tfad o Faá diw^. 
•ddaf<l?Oö): ahuwyohgeayftod 
wn •*fli carainti yn yt ben wlad y 
dywaîa gymmaîat d aon aiti daiii, 
]fn oafio am dadtf fi. Mt gly waia 
fy ahad yn son am lawer o hen 
Gymry : ond fa a'm gaowyd i yn y 
wìad foodiot t^^-^ìf ^^^ oew|dd 

lU à't cly waia yn aon am btwyf 
Unyml, plwyf. LkmttwahUy«» 
plwyf LlMfor, a Uangwm» y Bata, 
Unaiower, .a Uyn Tegîd» Arenig 
Wm^ f Fr6n JHti^, y BrynUyag, 
aPlmohryB,aVCyflVly, Glaiillafar» 
y Frai Ooch» a Llaelhgwm, Uafod^ 
Mflg, Cwm Tür y Myaacb^ Cwm 
Glmi Lleidìf^» Trawafynydd» y 
Taí HÌTM yn Mignatot, a llawer 
MÍIL Fe allai nad ydyw oad 
dnredl cymmyaglyd gatiyt tt enwi 

«'oll faiian vmat etto y ioae yn 
gan i fMMwl am danynt, er na 
WBpafiidileoeddydynt; aeymae 



arHÉf Umédi ahi eàl gwelêd, ẁrth 
gotìo am fy abad, a glywaia ya 
chwedleia am hen bobl ddiaiweid 
a'r aydd y rhan fwyaí gwedi marwr 
ynymanaiihyny; allawermwyiiaf 
a fedraf fi yn awr goBet yn ddifya 
wrth y lAn amryw ■oaweitímw 
ganaf« nea y byddai lawer o'r noal 
ae wedi myned i'w gwelyan» nt 
fedrent weilhiaa lai na fpalw y aiaíli 
ar y UalU i aon aai ry w ddyn» new 
fryn, nen dý» nen ryw frëîglan* 
Mae yn aohawdd i mi ddaogaa i lì 
mor ddifyr gan yr lien boU dilî*- 
niweid aoo am y pethaii hyoyi aef 
en beo drigfanaot inamaa» hîÌodvrj 
o ehwiory dd-«ao heh obaith •gwmeá 
eo gwynebao mWy; ac wedi dyfed 
eir ya S4 biynedd oddt yno i wlad 
hell a dieithr. Nb fydded dMoa 
genyt fy oaod M hyn } o herwy4d 
yn ẃir ni fedrof jrmaltal peo gaC^ 
iwyl yr hen bobl ddîniweid hywẃ« » 
Ac weithian, iy.oglmr» mî > e è d 
af i ti haiiea o helyot fy obadi o'i 
fywioUaelhÿ o'romaer y dyohweŵ 
ddd o Gymra hyd ddydd ei forwofc- 
aeth BÙ Tẁ wythoes iV aoiBer 
cyotaf y clywodd aoo am Beoiyl^ 
Taiiia. FMr Wyl Bedr yn y.Baia» 
y eymmerodd ei ganad lk'igynMoyd»> 
ogjon a'i geraiatÿ y rhai eteddyÉi 
yn eymineryd aylw o'í waith ym 
myned i'w gychwyn tua L l ood a tOi, 
¥e fn dri mta yn aroa am lehg; m • 
ẁedi oyohwyh yo y Uo*g gyMi^ 
ie oeth aihm e Leegr or eêẃ Wib- 
Uam PeoOé ilwy fooot ar y inAt 
mewn tÿwydd Miii yn ymfcotoá l»> 
wero wythnoaao; oe wedidyledá 
olwg y tir» ào aiiiryW weithiaío yte 
ogDt i elwg yr aion yma (Oe)awano) 
etto^ gao wYnleodd a ehyahwif lor- 
fyaglyd y dyfreedd, io ddrylliwyd 

Îrrhwyliamt a thoredd y Ilyw{ fe'm 
Iwyr ddigalonwyd, lal y ho gorCod 
arnyitddyohwelyd i Barbadeea; a 
hod yaedair wythooët yn bobldda^ 
etto yn gwario Hawer yn cyweirio 
y llong i fyned i daith eilwaitb; ao 
yn hwylus bwy a ddaethant i'r aloo 
ar yr i6eg o ^t'últ a deg wythnos 

Uigitizeö Dy \^\J%^J^i\^ 



M 



Lbfthyr oddiwrih C^mro gmtÊdiffoí yn Pmfylfama» 



«r InigÌRÌn wedî îddynt fyned tllaa 
o Labdain. Yn y daith hir yma 
fe ddysgodd chwedleua a darüen 
Saetoneg yn o dda. Yno y daeth» 
»nt i fynii iV afon chwech ngaia 
mtlltír, lle mae PhíLiadelphi^ ya 
awr; nid oedd yno y pryd hyny» 
fel y dywed y Cyniry, na tbý nac 
ymogor, ond y coed gwyllt; nac 
midya i'w croesawu i'r tir. Golw^ 
go chwithig i ddynion wedi bod 
oybyd ar fòr, a rhai o honynt wedi 
gwario yr ychydig oedd ganddynt. 
ìíìá oedd vma i sefyli yn llonydd : 
'rhaid oedd myned i ryw le. Fe 
gododd fy nhad yn wysg ei ben 
wrtho ei hnnan, ar a fedrai ddeali 
liea gofio» i edrych beth a welai. 
Hiraeth oedd amo am laeth. Fe 
gyfarfa ar ryw Iwybr hen wr o ddyn 
meddw, na fedrai na Chymraeg na 
Saesoneg, a g^rmmerodd sylw o 
ddyn dieithr, ac a'i cymmerodd ef 
•dref gyd. âg ef i'w dý, lie yr oedd 
ganddo wraig ac amry w feibjon yn 
deala o bobl wynion a lletten^r: 
8wedwys oeddynt. Yma gwnaeth 
«i gartref hyd onid oedd gahddo dŷ 
ei hun. 

. Fel y cai glyẁed» yn yr haf 
liwnw (1682) y daeth yma ein 
Uywodraethwr WiUiam Penn, Ys- 
^AÌn, gyda llawer o wyr o Loegr« 
« brynasai diroedd yma o Loegr. 
Yna dechreaasant rana y wlad yn 
4lyddynody a gosod allan dref Phi- 
ladelphia, yn fwy na dwy fiUtìr o 
hŷdt y n heolydd» ac y n htiauy ac ya 
riiandiroedd. Prynodd hefyd lyw^ 
odraeth y wlad gan yr Indiaid, 
dynion gwylltion oedd yn by w yma 
erioed, ar a wyddom ni. Nid oes 
ganddynt mo'u hanes, o ba le, na 
pha bryd y daethant Dynion af- 
reaymol, ar a fedraf feddwl; ond 
mae ganddynt fath o reswm acliyn- 
neddfau hynod yn eu fibrdd; y 
.maent yn eu cadw yn fanwl ac yn 
fwy difeius na nyni yn awr. Yr 
oedd yma wlad a thref heb dai ond 
anbell gaban. 

Yn yr Hydref hwn y daeth am- 



ryw o Gymra : Edward ab Rhys, 
Edward Jones o'r Bala» WiUiam 
abEdward,acamrywereiU. Erbyn 
hyn yr oedd yma gymmydogaeth ; 
er nad oedd fawr i neb i'w wneath- 
ur dros eu gilydd. Yr oeddynt 
yn gwneuthur bythod hyd y coed 
weithiauy dan ochr rhyw graig, nea 
geulan, yn nglan rbyw.nant: pawb 
wrth ei^ann yn llecfau. Nid oedd 
na gwartheg, na chéfiylau, i'w cael 
am arlan; " Os cawn fara, ni a 
yfwn ddwfr, ac a ymlyfwn," medd- 
ynt hwy ; etto ni bu eisieu ar neb ; 
ac yr oedd yn dda wych gan bawb 
yn gyífredin am eu gilydd— yn lla- 
wer gweli nag ydy w ganddynt pan 
ydynt yn cael llawnder a thymhor- 
etddiwch o bob peth. 

Yn yr amser cymmysglyd truan 
ar olwg yma, dechreuodd ein Uy w- 
odraethwr adeiladu plasdai hyd yn 
ddeg milltir a dengain o'r dref, pan 
oedd yn edrych yn chwithig yr am* 
aer hwnw, er bod y Ue yn nghanol 
gwlad. 

Y Uy wodraethwr oedd yn wr de- 
allgar, a doeth, a golwg hynod ar 
bethau; ymadroddwr hardd, ae 
areithiwr giftn; gwr boneddig yn 
ddiammeu» er iddo golii gafael ar 
y budd; fe ellid dywedyd am dano 
fel y dywedodd Edward Morys— 

•* NI chadwodd yr henddyn oH iyiiwyr fHwsioDyii; 
Hi giUodd i gaalyn y goliMl." 

Yn yr amaeroedd hyn yr oedd 
fy nhad, Tomas Sion Evan, gwyb- 
ydd, yn byw y'myag y Swedwys» 
jei y soniais, yn bwriadu beanydd 
^dych^elyd i Gymru; ond fei yr 
oedd amser yn patioy yr oedd y 
wlad vn gwelihaa. Y'mhen tnir 
blyuedd yr oedd amryw mewn gol* 
wg teg ar fywioliaeth. Dechreu- 
odd yntau yniroi i aros gyda hwy. 
Nid oedd erbyn hyn ddim tir i*w 
gael ar werth ddim llai na denddeg 
milltir o'r dref. Yna y prynodd 
dyddyn go fyehan ; ao a briododd 
wraig weddw, a fnasai yn briod â 
Tomas ^LIwyd o Benmaen. ^ Gfawi 
glyw$och son yn Nyfiryn Ciwyd 

L)ic!itized Dy yj^/^^^ iv 



Árdd^aff Gymfeijf. 



17 



aiB Domas Llwyd o Benmaen.' Yna 
fe aeth i ddechreti byw i'r coed 
wrtbo ei hao. Yr oedd 70 beth 
anaml a gwych iawn glywea ceiliog 
cymniydog yn canu. Mid oedd 
ganddo y pryd hyny ond an' ceífyl 
bychan; a'r wraig yn cryna o'r 
cryd tridiaa. Nyni allwn dybied 
fod liawer peth a dreiglai i feddwi 
dyn yn y fatb gyflwr a hyn; ond 
nî cfaly waia mo'no erioed yn achwyn 
ar galedi yr amser hwnw. Ond yr 
oedd pob peth yn ddifyr i'r bobl 
ddittîweid hyny : er bod ar brínder 
o ryw bethao presennol; etto yr 
«edd ganddynt heddychol gym* 
deithas a thìriondeb cariad ta ag 
at ea gilydd yn wastadol ynia yn 
y pryd hwnw. Fe îwyddotld yr 
ychydig yr oedd yn ei drin, fel y 
daeth i feddianna cefTylau, gwarth- 
eg» a phob peth a'r a oedd raid 
iddo, ao oedd yn ei chwennych» 
hyd yr wyf yn ei ddeall : nid oedd 
I efe an amser yn chwennych llawer.' 
j Yr oedd yn perchen deuddeg o 
wartheg blitliion da y blynyddoedd 
diweddaf o'i amser. Fe- fa iddo- 
wyth o Uant; ond ni feddai hýn 
na myfi. Yn ol byw yn y modd y 
soniais bedair blynedd ar hngain/ 
wedi hyn fo aeth yn o fethiantas, a 
nraagrell, a gwan^llyd, a cbryn ddi- 
ffyg anadl arno ddiwedd ei amser 
gwaith. Gwr esgymog oedd* ef ; a 
go drapherthna a helbnlns yngby lch 
y peth a fyddai ganddo mewn llaw. 
Diwedd mis Gorphenaf, deanaw 
miynedd i'r Gorphenaf diweddaf, 
h glefychodd, ac a aeth yn egwan 
drwy lawer o glefyd; ond y diffyg 
anadl a fa fwyaf cyfyngder arno; 
I ac a barhaodd felly dros bnm wyth- 
Bos; ac yna fe ymadawodd; ac a 
adawodd i fy mrawd a roinnan bob 
nn dyddyn bychan, ac i'm chwaer 
gynnysgaeth gyfatebol, ac i fy mam 
iodd gweddaidd i fyw yma. £in' 
chwaer, gwedi priodi Rhisiart ab 
Tomas ab Rbys, dyn a hoffais ac a 
gerais cyn ei briodi, ac yr ydwyf 
;b ei gara etto. Yr ydwyf fí a'm 
lONAWR, 1831. 



brawd yn byw gyd à*n mâm, fel yr 
oeddem o'r blaen, yn ceisio cadŵ 
pob peth yn ei le, fel y byddai ein 
tad; ond heb fedra cadw pethau 
mor ẁastad a chryno. Y mae eia 
mam yn wraig driugain nilwydd a 
thair ar ddeg, yn o fnsgrell; ond 
yn gyffredin mewn iechyd rhagoroi 
o'i boed. 

A dyna i ti, fy ngbar mwyn, 
hanes fy nhad a minnau, os bydd 
difyr genyt ei glywed. Danfon 
dithau i minnan ryw hanes: os. 
bydd peth newydd hynod, fe fydd. 
wych gonyf ei glywed. — Rhaid i 
mi ddiweddtt fy Ilythyr. — Dy gâr, • 
HUGH JoMES. 



ARDDYGRAFF GYMREIG. 

Mr. Gwyliedydd— Gan fod yn 
wybyddas i cbwi^ ac yn ddealladwy 
i*ch darllenwýr, fy niod wedi ys-- 
grifena y Ilytbyr o*m heiddo a ym-' 
ddangosodd yn Rbifyn Rhagfyr, 
^y^ gweled o honof Iythyraa £p-' 
SILON a'r Cymro Diwegi ya- 
Rhifyn Tachwedd; gan hyny,- 
meddaf, yr wyf yn ystyried fod 
gènyf hawl i gael y ílaenoriaeth 
arnyrit o ran fy hunan-amddiffyn- 
iad, oyn cyhoeddi o honynt ddim 
sylwadaa peliach ar fy llythyr 
blaenorol. Ar y sail hon yr wyf 
yn erfyn eich nawdd chwi aa 
hamynedd hwythau i lefara ychyd-' 
ig eto yu Rhifyn lonawr. 

Pan o ddamwain y dygwyddodd 
i mi ymyraeth â'r ddadl a gychwyn- 
asid yn ddiweddar yn eich Cytch- 
grawn, o berthynas i'r Arddy- 
GRAFF Gymrbig, fy unig ddyben 
oedd rhoddi iddi dipyn o hwb, fel 
(os byddai galtoadwy) y dygid hi 
yn gynt i benderfyniad, gan ddys-^ 
gwyl yr an pryd mai cyfeisor yd- 
oedd amcan eich Gohebwýr ereill 
a ysgrifenasent ar y perwyl. Ond 
pan ymddangosodd eu bysgrifiaa 
yn Rhifyn Tachwedd, cefais lo i 
dybied mai oid felly yr oeddi eithr- 

C uiqii;ized ûy vjì\./v^x '-^ 



18 



Arddÿgraf Gifmreig. 



ymcldèm ao ysnaldedi ft'a 
fçìlydd ae ftg ei^íU yw ea dewia 
fympwy. Ond fe'a aîomir ya awia 
9B oyagwyUent i mtnnau ohwarea 
jt ua gampwrí* Nid wyf fi yn 
bwrtada gwaëyd oemawr aylw oV 
byn a dafloot at ea gjilydd aac ataf 
flonaa, ond mor belled ag y perth* 
yno i'r perwyl mewn lìaw. Cym* 
maittt o>'r fkth yma ag a ddywed- 
odd Epsilon yn ei lythyr diwedd- 
af» aydd gyda golwg ar gyfnewidiad 
y gydeain ddeehreaol yn yr enw 

Smi ** prìùdoL** Mae yr byn a 
ag efe ynmlaen i geisiocadarnfta 
ei gywirdeb ya y peUi yo brsdycha 
el aogbydnàbyddiaeth â rhëolaa 
cyfaewidiad y cyfryw gydaeiniaid. 
O chaniatft efe i mi, antariaf yn 
oatyngedig eglnro y peth» fel yr 
ymddengys i mi:— Cyfnewidiadau 

Îgydaain P aydd mewn dadl. 
ybia Epsilon mai yr enw eadarn 
benywaídd '* üÿíhyrm** sydd yn 
cyfnewid y P Vm saín feddal PK 
Oadawer yn awr i hy ny fòd. Onid 
eaw eadam beaywaÌM befyd yw 
sotn? ao os felly» onid yr nn effaith 
a ddityn y naili fel y Uall? Os 
dywedtr, 9am pbrîfidol, yna rbsid 
dywedyd, i&r#Aijrrsii phriodol. Eithr 
tybíwyf fod yr olaf yn rfaŷ afry w- 
iog i glost Mr. £. ac mai dewisacb 
ganddo ymroî i ddywedyd befyd 
ÉẀbrìadoL 

Ond cyn mynéd yn mbellach, 
sylwer mai nid gair e hiHbeU sydd 
yn newid cydsain ddechreuoi gair, 
cynoag pa mor agosed fyddo perth- 
ynas y oyfryw sir i'r gair arall a 
fyddo yn dechrea â ehydsain gyf- 
newídiol; eíthr bob amser (hyd yr 
wyf yn el gofìo yn awr) y gaîr 
rliaglfaeaol agosaf iddi sydd yn 
dwyn ynddo y cyfryw eíTaitb, 
Wele gynliuD o'r pedair saio:— 

CriiitrfH. Uylhfm ty Mdi onw fr'fcdúL 

yAOAkV. LtyUiyran «g Iddi niii ùr'i^daU 

M Ri>i»A u LSy1h3 ma nad y w l«ri>r n*pàríod0L 

CnwBRM. Uythyrea aa ty mìu'iodBl mw, 

Gsllaswn broii y peth amry w ffyrdd 
erefll oni hiiasai fy mod ani oclielyd 
flyeidider a£reidiolA ac yn tybied y 



gwä fy nfffayd-wladwr ei gam-gym^ 
meriad oddiwrtb yr byn addywed-* 
wyd y ma. Oobeithiwyf hefyd» pao 
ysgrifeno Epsilon nesaf i'r Gwyi- 
iedydd, y cydnebydd efe fod rbyw 
radd o rym yn y rhesymao a ddyg- 
ais dros yr yrawrthodiad a di ac am 
fel Arddodiaid cadamioL 

Yn awr gyda golwg ar lytbyr y 
Ctmro DiwBoi» ntd ydwyf (*' n 
dywëyd v caswir") yn medru can- 
fod ynddo nemawr ddim prîodol ì 
berwyl yr Arodyoraff Gym- 
REIG, namyn^tocyt agwawd y'mroii 
o ben bwygilydd; ofer, gan byny» 
y barnwyCwneyd odid sylw arno; 
o etbryb nad yw y oyfryw ddefn- 
yddiaa nao addam i'r Gwylíedydd» 
nac adeiladaeth i*w ddarlienwŷr, 
Pa berthynaa sydd rhwng ** Pab 
Rhnfain" a <« Gwylan dindda'' a^ 
Orgraff y Gymraeg? 

A dy wëyd y gwir, mas ^rn rbaid 
i mi gyfaddef nad wyf aUaog t 
ddirnad amry w o eiriaa ae ynMíd- 
roddion y Gobebydd arebawi hwn; 
m am hyny rhaid i mi ofyn ao aroa 
i weled a fydd efe mer fwyn a'a 
begluro. Pa awdwr o*i flaen ef a 
ar^rodd, a pha Eirlyfr sy'n deongli 
" %%re^ẃuf '—'' odehimr'^''4m^ 
fnyw fẃí**? ^e» Yn mha ddyn* 
sawdy modd, ac amser, y mne ef» 
yn golygn y perwyddiad ** bfj^tíeT 
yn ngwahanoi barthaa ei lythyr? 

Gwybydded maî yr hyn yr oedd- 
wn i y n ei olyga wrUi ** cînaa dam-^ 
wnmolf** oedd, y cyfry w eirîaa ag 
y mae pleidwyr yr Oigraff newydd 
vn ea hysgrifena yn wabanol i 
Ueidwŷr yr hèn, megys, mi^alioft 
yn lle ùmgtfUtmi iremm yn ÌU Aras- 
hÌM: eemedioedd yn ìì^ emhedloedds 
iewme yn lle âfoaafc» &o. d^o. 
Byddai yn ddigon dymnnol gènyf 
fi pe rhoddai Mr. C* D. i'r eyfryor 
eiriaa ryw enw mwy priodol na 
rhai '* dmmwemiol,^* yagyfystyr i'r 
geirian Seisnig miseeUaneomâ nea 
promŵciunrs. Wrth ddyweclyd fod 
y cyfryw eiriaa yn " annosborthadr 
^y*^ synied yr oeddwn nad oedd* 



UiC!itized Dy ^Ji^/^./'s 



Ád'OlygiiÊdy í^atg. 



19 



jml yn dyfòd yn 'briíodol dan yr mi 
o'r pedwar dosbsrth a grybwyllat- 
wo, ac mai nîd hftwdd ffuríìo dos- 
iurth rhëolaidd o honyot. - 

NÎ8 gwtt pa beih yn anghaimol- 
«hoy yr oedd Mr. C D. yo ei gao- 
ẁd yn yr yniBdrodd " dau gyd- 
«bÂeyf ;** ac nn gwn pa gapgen o 
Ẁone^ sydd jti cyBawn&o ei gy- 
feljba i ** Ueg niwliog ddiwmod 
^jẁsngoerÜydÿwrtmgr Nifaas- 
« w»eth geoy f fi ddywedyd dau ggd- 
ẁètr, pe boaawn yn ttiedra gwel- 
9d dedáf mmadegol yn gwahardd 
î'reowcadarn fod nn amser yn y 
rhif itîosog nr ol enwan gweiniaid 
iiiferol. Âc 08 bydd o ry w foddAd 
iddo ef gael eoghreifil o*r cyfryw 
ddoll» darllened y niànaii canlynol 
oV Btbl Oymreîg, yn yr hwn y cyf- 
tëdefir bod yr iaith mor bur ag y n na 
Byfiragyíansoddwyd ynddi:^Ci?eii. 
iTÌii. 2. a xix. B, 16, 90, 96. Deut. 
Ui. 15, 2 Sam. xxiii. 9, 16, 17, 2S^ 
1 Cbii. ìv. 6. 2 Cmn. xxiv. 3. 
l^. XXYÌ. 16. jEwc. xiv. 14, 
16, 16. Aei. ?i. 3. a x. 19. a 
ui. 9. Yn mhlith y rhai hyn 
culfweled, " iri wýr"— " tri ced- 
yra"— « saith wýr"— " dwy ferch- 
td"— "dwy wragedd" — «< pedaìr 
acrched," &c. Ond y mae hyn 
ya perthyn i gystrawen yn hytracb 
nag arddygraS» am hyny nid doeth 
ychwaoegu; ac mi a welaf fod fy 
Uytbyr eisoes wedi mvn6d yn rhy 
faith i mi ddychwelyd at fy sylw- 
*dta addawedig ar gangenau ereiU 
irddygraflT. 

lOTA, 
Oìèn Hyernwy. 



AD-OLYtìlAD Y WASG. 

TetUmeiU Newgdd ein Harglwydd 
^n Miachawdwr hsu Grist, Ar- 
graJSad YUrgd0b--Rkgdyohain, 



I FLABNORI ad-olygiad y testun 
Hbod, gallesid arwain y darllen- 
Jüd i wastadedd Sinar, gau ymorol 



pa mor debyg òedd tafodaeth Soesg 
yr heidraa a ddylifodd oV cwcn 
dwyreiniol— iV famíatth gyntefig a 
lefârid gan Sem, Ham, a Japheth: 
— pa Iwythan a gi-wydrasant iV 
cyichau gwres ae oerfel, a pha rai 
a osodasant en pebyll ar ianau Môr 
y Oaooldir mewn claiarwch tyni- 
herus ;— ^pa elTelthiaa a gafodcf yr 
fatnaoddaa amrywiol byn ar gyrph, 
ar feddyiiau, ac ar alluoedU ymad' 
rodd, eu hamryfai dreíedigion: — 
pa amgylchiadau a barodd i un 
genedl ragori cymmatut ar un aruH 
mewn dysg a gwybodau:— pa fodd 
y bu i rai llwythau ysgrifo eo geir- 
lau mewii dull amgen nag y llafarir 
fawytit, megys y mae beddyw gan 
drigolion Lloegr, Ffratnge, a> iw- 
erddon: oml nid dyma y lle iV cyf* 
ryw orchwyl maith. Yn y Geir- 
iaduron Owyddeiig, dysgír yr teu- 
aingc a'r anwybT>cnis pa fodd i laf- 
aru y gair ysgrifedi;; fel hyn — 
laethe'Omhail (beunyddiol)dy weder 
iahal, neu ìahawiL Y Saeineg aV 
Ffrangeg, Sfv. ydynt agoa yn yr ui| 
gyflwr* yn anhardd i'r golwg, ao 
yn dd vrys iV aawl a fynant ddvsgu. 
Nid yw y Gymraeg yn gofyn y 
fatfa gyfarwyddiadau. GeiU yr 
fawn a redo ei darlleo. Ni fedd 
fai ddim cydseiniaid mudion, na 
chydsain na llal^riad nad vdyw yii 
oadw ei satn priodöl ei hun ym 
mhob sefyllfod; oddigerth y llafar- 
iad y, yr non mewn ychydig eiriaa 
B fenthyca saiu ei chwaer ti, megys 
yn y gair gstyr, ond hi a arddel 
eilwaith ei sain priodol yn y trelgl- 
air ysiyrioL Dylai ein brodyr yn 
Nyíed çofio hyn. Y mae y Gym- 
raeg yn favn yn fwy rfaeolaldd efallal 
nag un laith arall sydd ar lafar 
gwiad; yr hyn aydd yn rhwydd^* 
ineb diwad iV sawl íi chwennỳofaô 
ei dysgu. £i faonig faagredd ydyw 
ei bod yn gorfod beotbycio allan oV 
egwyddor Rufeintg dàwy lythyreti 
i fyudgi un sâin, megys eh, dd, ff, 
II, mh, ng, ph, rh, th, <^*c. Rhoiid- 
wyd cais, bedairg^|í§!tì(^í|lj$|f,.gg;JL^ 



ao 

wyr dysgedig yn ea Iioes» i gym- 
meradwyo i «trfer gwlad arwyddim 
unigol yn lle amrai oV rhai uchod; 
oDd gan mor afrwydd ac anbylusg 
yw cenedl gyfa o nifery ond can- 
dryll a milddryll trwy fympwyop 
gwahanoly gaUesid dywedyd yn 
iaith y ddiareb wrth bob nn o nadd- 
ynt — ** Oìoan dy bawlyn fla/re».'* 

Heblaw yr un achod» ychydig 
yw y diwygiaeth sydd yn niffyg ar 
-ein hiaith* Flwyddan yn ol, cyf- 
rifwyd y Bibl unplyg, 1620, yn 
rheoi aafadwy i'w ddilyn yn Uyth- 
yraeth geiriau. Ni wrthwyneh- 
wyd hyn yn gyhoeddua hyd dde- 
chreuad y ganrif breaenol, pan 
ddigwyddodd yr ymrafael ar y 
pwogc rhwng y diweddar barched*- 
igion T. Charies o*r Bala, a J., 
Roberts o Ddin Meirchion. Gar- 
m<nt yn ei ddegfed Iythyr yn y 
Gwyliedydd am Fawrth 1829, a 
roddòdd ychydig o hanes yr ym- 
gyrch hwn, gan ddynodi y ddwy 
blaid, un yn A, a'r liall yn B; ac^ 
fel na byddai ei hun yn bleidiol, y 
mae efe yn sefyll megys yn y canol 
rhyngynt; ac, yn ostyngedig gor 
beithiaf, y mae yn amddiffyn y 
blaid A ar yr anghenrheidrwydd o 
gadw am negyddol, di gadarnbaol, 
inegys yn ommharchus, dtben, di^ 
oddef, &c. Ä, yn arwydd uchenaid 
yn bywhau, &c. Ac ar ochr y 
blaid B, mvn ymwrthod â gormod- 
edd o lythyrenau lle na byddo 
tarddiadau geiriau yn eu gofyn, 
rhag ein bod yn hyn yn debyg i'r 
Gwyddelod : myn hefyd ochel sill- 
goUiant, megys " Ilwybrau y byw- 
yd," yn lle •* llwybrau'r bywyd;" 
er y dylai y goU scfyll yn rhai 
manau, megys •• y gyfraith a*r pro- 
phwydi;" canys hir-llaes y seiniai y 
•* gyfraith ac y prophwydi." Rhaid 
ymgynnefîno à pheth ammherffeith- 
rwydd, ond gwrthoder gormod. 

Cymhwys i mi bellach gyfaddef 
mai myfi a anfonodd i'r Gwylied- 
ydd y llythyrau dan enw Oartnon, 
o ran bod cyhuddiadau ar droed fy 



Ad-olygiady Waig. 



mod wedi rattìot neu ânn, oddiwrtli 
y blaid A at y blaid B. I hyn at- 
ebaf, nad wyf o blaid yn y byd» 
ond o blnid y gwirionedd, gan ddy- 
mnno o'm calon na byddai yr un 
.blaid arall. Os wyf yn gyfeiiiorn- 
ns ar on pwngc, cerydder fi yn gar- 
edig, ac mi a ymostyngaf yn eh- 
rwydd. Gan bod Èibl Cymraeg 
wythplygi'wgyhoeddigap y Gym- 
deithas er Helaethu Gwybodaetb 
Cristionogol, a'r ilythyraeth (arthh 
graphy) a gynhwysir ynddo i ym- 
ddibynu ar farn dysgedigion Cym- 
reig y pedaîr talaeth, pa un a gan- 
lynir megys cynllun, ai un y Bibl 
Qplyg 1809, ai un y Testament Rhydr 
ychain 1828, gan eu bod yn amry w* 
io ychydig yn eu llythyraeth ; bum 
mor ëon a danfon fy sylwiadan ar 
Iythyraeth y Testament uchod iV 
Gwyliedydd, gan fy rood yn eí 
gyfrif yn fwy haeddawl o fod yn 
gynllan na'r llall. A dymnnwn 
ei fod yn gynllon safadwy tra byddo 
Cymraeg yn liafaredig yn Nhraws- 
fynydd Meirion, ac yn Ystrad Dy- 
Ìòdwg Morganwg. 

Ofi i'm Sylwiad beiad byddy 
Agored wyf i gerydd. 

Walter Dayies, 

IíhagfyrlS,lSlO. 

GWELLIADAU YK Y TeSTAMaNT 1828. 

Math. V. 44. niwaid: yn 1809, niwdd; 
yn eraill niwed: niwaid yw y goreu, a 
threiglir i niweidiol, fel rhaid, rheidiol, &c. 

Pcn. vi. 30. ÿfortf, yn nn-gair: yn 1809, 
y foru (deuair) the morrow. 

Pen. Tiii. 1. i waered: yn 1B09, î wared. 
Efe a ddaeth i uHtered, He came dovn. 
£fe addaeth i wared^ He eame to delirer, 

Adn. IT. ac a ddyg: yn 1809, a dditg. 
iJyg? dygodd, &c, 

Pen. xii. 1. twys: yn 1809, tyuysy scf 
arweiniad, tywyso, ty wysog, &c. Twyeen 
ỳd, sydd air cyflredin. 

Pen. xiii. 30. eynau^f: yn 1809, cynAau- 
af (cyn-gauaf) collir yr g mewn cyfan- 
Boddiad: fi-win, "yfwch ioìd,'* &c. 

Pen. XV. 13. planigyn: 1809, plan&igyn : 
gormes y w h. 

Pen. xvi. 3. a îhaenwyd: 1809, a tha»- 
wyd. Ni ddywedir amser cy nauaf- gwair 
ar dân, ond gìivair ar doen, 

L)iq!tizeci Dy vji\./v^x ^^ 



Adrolygiady Wasff* 



Màrc i. 1. Ma^ Bfiw: 1809, /<tò Daw. 
Efengyl Mab Duw, nid Efengyl fab Duw. 

Adn. 20. aeynyfan ^Btraightway) 1809, 
SfB jf jMs. Y diweddai, yn rhai maDan, a 
ddynoda, amaer i ddyfod, ymhen tìpyn, nid 

Pes. ü. 2. hyd yn nôd: 1809, hyd yn 

«aí. Y mae rhyw nòd yn y cyntaf i gyf- 

eino ato: nid oes dim yn yr ail. 

Pen. T. 7. dyngedu: 1809, dyngi^edu: 

lieiglertwng, tyngv, tyngcd, tyngedu, &c. 

Pen.TÌi. S7. byddariaid: lS09,bydaair. 

Y cyntaf yn fwy dealladwy. • 
Pen. X. 25. íriry grai z 1809, trwy grau : 

tauájw crau, ac felly yn fwy priodol at 

JbRBOdirpdd na'i cÄrol. 
Pee. xü. 14. Caesar: 1809, Ce«ar, er- 

mU CsEMT : goreu y w y cyntaf. 

Fea. Tiii. S. clew-wydd, rowy cyfiawn 
ugolewŷdd 1809, &c. 

Ada. 31. « geiríau maufi: 1809, mauÜ. 
€ipell oa'r ddau a fyddai y geiriau ar ym- 
yl y ddalen yn 1809, sef, /y ngeiriau t. 

Lrc i. 5. brenim Judea: 1809, freohin 
Mea : Yn Byddiào òrenlün, nid yn nydd- 
■ByrenÎB. 

Pen. xÌT. 19. uchaim: 1809, ycben. Y 
vae mwy o sain iliosog yn ain nag en, yr 
^ r^ gyffredin sydd derfyniad nnigolion, 
éerwen^ mesen, ÿe. 

Pen. XX. S7. hystnfsodd: 1809, hyspys- 
odd: y cyntaf megysyn dangos ù bys i3r, 
Bid yw py« ood raath o firwythau y ddaear. 

Pen. xxiii. S2. Gwelliant mawr yn yr 
adnod hon, ragor 1809. Gwallus yw pob 
argTa]»hiad o honi, ond rhai 1588, 1812, 
1811, a 1828. 

AdB. 38. ar-y^\fen, mwy cyflawn nag 
«BgrifeB 1809, &c. 

Arr. ÌT. 35. anghen: 1809, angen. Ang- 
hnj/^ nid oes oenyf, I have not, hence 
Beceeatty, want. An^ yn negyddu c, a fyn 
ngh^ naegjn cariad, anghariad. Y mae 
angheB ac angfaariad yn geraint inewn m wy 
o ffyrdd nag un. 

PeB. tL 14. fel gmjneb apgeî : 1800, fel 
wytub; yr byn a wanhà y gair heb achos. 

Pen. Tii. 14. a thriugain : 1809, a thru-. 
^ain, gaír anghyfa yw y diweddaf. 

Pen. ▼iü. 3. dârüen: 1809, darllatn. 
Dywedwn, </ê a ddarUenoddf nid efe a 
ddarlIeÌBÌodd. 

Pea. xÌT. 2. anghrediniol: 1809, ang* 
hredadwy ; aef rhai naa gellid eu credu. 
Arferwyd y gair hwn gan y Dr. Morgan 
yn 1588. Yn 1620 y Dr. Parry a*i newid- 
iodd i anghredadyn, yr hTn a ddynoda i/« 
laddew bcb gredu. Ac felly y parbaodd 
y gair trwy bob argraphiad hyd 1799, pan 
adferwyd yn ol angìù-edadury y Dr. Mor- 
pn. Yn 1814, Mr. T. Charlcs a*i newid- 
lodd î anghredaàin; gair cymhwys i'r Snl- 
Ub Saladta o banh ei gyfansoddiad. Yn 
Bheslan yr adolygiad hwn, yn 1828, yr ym- 



*1 

ddangoeodd aitgìirtdimùl gyntdf, a rhaíd 
cyfaddef roai y goreu hyd yn hyn ydyw. 
Rhodder cenad imi ofyn, ai annerbyniol a 
fyddai " luddewon anghred ?" Y roao 
dmion anghred yn ddywediad digon cy- 
ẃedin. 

Pen, xiv. 7. efengylu: 1809, ac oll — ef- 
ongylu; gair a ofyn eftfngyl yn syUaen 
iddo. 

Anmheüurion^ a Gwallau, yn y Tettament 
Newydd 1828, ac yn y tìibl 1809. 

Math. tî. 25. na qfabcch: yn 1809, ac 
eraill, naof<;lwch. Treiglir gof<tlu, gofd- 
wch ; fel caru, cfrwch, Ätc. 

Pen. Tii. 2, yeh bemir : 1809, &c. y'ch 
.bernir. A oes dim yngholl rhŵng y ac eh T 

Pen. xii. 4. i dŷ Duw: yn IHOU, Órc. i 
dŷ Dduw, Gramadeg a ofyn y cyntaf; 
ond beth a ddywedir ani arfer gwlaU dros 
gannoedd o flwyddau? Dywedìr Cari^ 
edd J9dafydd, Carnedd Lywelyn, Ffynnon 
ÍMewi, &c. Yn yr un modd , ffordd 'Duw^ 
yn Math. xxii. 16. 

Pen. xÌT. 22. tra/yddaî, felly yn 1809, 
tra fyddwyf, tra fyddo, &c. Gwell a 
chryfach Cymraeg yw, tra byddai, bydd- 
wyf, byddo. Nid yw tra^ er, &c. yn new- 
id y b. 

Pen. Tiil. 3. glanheirdiy felly yn 1809. 
Y ddau yn feius— ^fdnMier, yn y modd 
gorchymmynol. 

Pen. xxi. 20. disymwth: yn 1809, di- 
sywmwth: felly hefyd yn y Testament 
1828 mewn puni man. 

Pen. xxii. 44. Dywedodd yr Arglii'ydd: 
1809, Dywedodd yr Aiìglw^do wrth fy 
Arglwydd ; gan feily wahaniaethu rhwng 
Jehorah (y Tad) ac Adon (y Mab). Y roa^ 
y Testnnient yn gy wir yn Luc xx. 42. ac 
Act. ii. 34. gân ateb i Ps. 110. 

Pen. xxvi. 59,60. gau-dystUtn: fcHyyp^' 
1B09: ond yn i828,-ceirau dystidn Moses 
Williams yn Act. vj. 13. 

Pen. xxvii. 64. y ddaear-gryB (ban.) — 
«dn. 20. daenr-gryn nuíwr: felly yn 1809« 
CyromyÄjr rhywmu. 

Makcv. 41. Cromfaohan yn lîiíTyg, fel 
yn 1800; canyshebddynt, nid ywcytíeith* 
ad Tnlitha ctcmi mor eglur. 

Pen. vi. 58. Umniasant: l£09,laníasant, 
a gwell. 

Pen. vii. 8. orcÄymmy» :— 9. g-orchym- 
myn : yn 1809, orchymuiyn yn y ddeufaa,' 
a gwell. 

Pen. viii. 12. y genedìaeth yma; feîly 
yn 1809, a phob argraphiad gwedi un y 
Dr. Mor^an, yr hwn a ysgritenodd yn gy- 
wirach " y genedtaeth hon" Yn yr un 
modd yn Marc xiv, 71. ** y dyn yma^^* y 
dyn Airn, meddai yr esgob. 

Pen. ix. 2. weddnewidiwyd, heb wa-« 
Imn-ood : felly hefyd, gydymholi, arugl- 
darth, ddiwnjiad, oddiií>od, oddîuchod, «âtc. 

uic|!tizeö Dy vjiv/v./"v iv_ 



Bm WWdí A arfmû^ gm yr Abyuyniaid. 



AAm. 4B. KweIìoè(Uiado: Ìelly ymhob 
atgritplûMl: >taXo< irw— pulchct «í. It i« 
^ttor. Ni ehytana ymiro'r rhai hyn as 
•edtf. 

Pea. xÌT. 61. Omh: yn 1809, ên:. lliain. 
Xlieiniau 8vdd air sathredig; i ba un y 
-inae yn rhif lliosog, ai ì llian, ai i lliainf 

Pen. 3tv. 44. er yêmeiiyn: yn 1809, er y» 
meityn. Y mae genym er ys deuddydri, 
«r y% wythnoa. Pa fodd y mae yBgrìfeau 
y rhai hyn ? Yn Lnc viii. 27. oeir f « talm 
yn wahanedig, yn y Testaroent 1888. 

Loc I. Ti. oV roddi i ni : 1809, wr roddi 
\ ni. Gwell nag yr un y w y Dr. Morgan, 
«r et roddi i ni ; sef y cyfammod trwy Iw 
'i Abraham. 

Pen. Tî. 17. gwtttoHr: yn 1809, gwas- 
tattir. Pe ysgrifenasai y Dr. Morgao, 
gwoÊtádeddf buasai yn well. 

Pen. xiii. 11. ymmiomi: 1809, ymnn- 
iawnn. 

Pen. xxÌT. 17. at eu gilydd : ẁlly yn 
1809 : at eieh gilydd a gytunai yn wçll ag 
yr ydÿch; heb gymmysgedd hanfodau 
Cpereonê). 

loAN iv. 20. y nun: Pen. t. 12. y fim : 
felly yn 1809 ; cymmyagedd rhywian. 

Pen. Ti. 13. a weddiUateì'i felly yn 1809, 
a phob argraphiad arall gwedi un y Dr. 
Morgan, yr hwn a gyfteithodd yn gywir— 
mwêd^UOÈid, 

Pen. viL 25. Hlerosolymitaniaid : ao 
yn 1800. A oes modd i fy rììau y gair hwn f 
Pen. XTiii. 6. ean gynted: 1809, eyn 
gynted. Dywedir bod y cyfansoddair cyn- ^ 
odrwg yn erbyn y diwygiad hwn. ChwU- 
ler i hawl mji a cya. 

Adn. 18. ymdwymmo: fellyynl809. Ai 

Bid gwell ymd wymo, o twym yn Ile twymynî 

Pen. xxi. 4. ar y Ims; 1809, ar y lan. 

Dyma nn n yn ol i A; ac nn arall yn Act. 

». 22. 

AoT.ii.t^ganedni; y^nganedni; h.y. 
Sf«Mganed. 

Adn. 20. trwy ìé: 1809, heb y fachell, 
agwell. > J > 

Pen. îii. 14. a ddeaJs/oMeJb— gnell i 
** a ddeniiyítasoch,'' 1809. 

Pen. Ti. 18. me Joseph: felly yn 1809, 
&c. gellid hebeor ma. 

Pen. Tiii. PMif a Philip bob yn ail-~ 
Phylip drwy y benod yn 1809. 

Pen. ix. 2. 1 Ddamascus: adn. 2. i Da- 
mascos : yn 1809, y ddeafkn yn Dd. Ond 
Bid addas cymmeii estron-erriau i oatwng 
ea gwaran i'r iau Gymreig. Oellid newid 
Dafydd i Ddafydd. Pedr i Bedr, Mair i 
Fair, &c. o herwydd ein hoA megys wedi 
en mabwysiada hwynt i'n hiaith : ond gad- 
awer Paul, Bamabas, Babilon. Oath,. Oa- 
lilea, heb eu heiliio o'u blaenonaSd. . Bon- 
eddigaidd yw dangos parch i ddieithriaid. 
Pen. xÌT. 17. yn ddidmH: felly yn 1809, 
&c. ottd nid felly ym Meiblan y tri esgob. 



1588, 1620, a1690; yn y rhaì hynny, yn 
ddi-dyftt: a gweii, o ran bod y gìwaheui- 
nod yn ei wneyd yn fwy dealiadwy i'r 
anhyddysg. Moses WiUiams a'i trodd i 
ddidyst gyntaf, yn 1717. 

Cyn diweddu, dyroonol a fyddai gofkla 
am roddl i GwyHwch, y^yo^iTt^ Watch, 
ac i GwiUwch^ /3A<nri, caTcte, Bewwr^^ 
en lleoedd priodol. GnritíascA sydd yn 
gwbl yn yr hen Fiblau. A thra aano»« 
parthtts y ceir seíylUad mab a fah yn y r 
holl Piblau. Yn y Testament 1828, «wel. 
ir yn loaa tì. 71. << aro Jodas Iscariotyà^ 
Siiion:" ac yn loan xiii. 26. «< 1 Ju<ìm 
Iscariot, mab Simon." A ydy w y ddau hyn 
yn ateb i un rheolf Gwel Gen. xxt. 12; 
a xli. 46. Barn. ìt. 6, 11, ícc. 

Cymhwys iawn yw y gwahanittetli 
rhwng lachawdwriaeth yr enaid trwy Grist, 
ac iechydwriaeth y corph trwy iachàd clef- 
yd. Gwei Act. ÌT. 22. Nid oedd y gw«- 
haoiaeth hwn yn yr hen Piblau. 

Yr wyf beliach wedi treiddio trwy y 
pedair Efengyl a*r Actau, a dyrouaol a 
fyddaî i ryw garwr y Bibl aV bobl /yned 
yn y blaen drwy yr Ëpistolan a Dadgndd- 
lad loan; ac anfon ei syiwiadau i'r &wvU 
ledydd erbyn Rhifyn Chwefror. 

Yr dddoch, W. I>. 



HEN WEDDI 

A mferirgim yrAby$$yniM yn eu Gwmw^ 
" JOwyfisl. 



" O FT Arglwydd a*m Daw, 
lesu Grist, Mab y bylh-fywîol 
loR. ymbiliaf ao a atolygaf arnat 
faddea fy mhechod a'm troaedd. 
Tydi yr hwn mae ei dmgaredd 
yn annherfynedig! Pa ddyn ni 
phechal Pa le mae V coed ni 
losgentl A phwy yw efe ym 
mhlith meibion gwragedd nad yw 
yn gwnenthnr pechod! At bww 
yr edrychi di, O Arglwydd lesi 

.^. ^^^^ ^* *>«*» d» » phnrlan 
heWawTydi! Ac yn awr; O Ar- 
giwydd, madden fy mhechod a^m 
hanwiredd; diiëa ysgrifonlaw y 
dyled sydd i'm herbyn yn dy drul 
garedd a'th doatnri ; eanys trnnr-. 
og a thostnriol ydwyt U. Bydded 
gogoniant a mawl iV Tad, i'r.Mab, 
ar Yspryd Glân. yn y nef ac ar y 
^ear,^beuDydd o hyn hyd bytt., 

Digitized by VjOOQI€ 



23 



BARDDONIAETH- 



COU GWYNFA.-LLTM L 

(Parhêú o iu dal. 439.) 

Y nAi*R m mwy yDçhyd m dyrfent uO, 

X tàm^ kndd, ac etu» yn en gw«dd 

<M}w>B o U«en><.id, am nad oedd 

Bb pni ncwa Ui»yr anobailh. chwaith na hwynt 

b%ua«i, er ar solt, yn Ilwyr nr goU. 

BjB hmdd i'w wedd yntan fod yn btmdd ; 

Oiá ja nlfofto 'm glan eí nchel tryd, 

X crifẁi Mwr rhwyddedig, ae o owya. 



Mcwa A|ky» ••«< ndcyweirlai ef 
li hjAs, & tva9cv*i twnld en bnw. 
Ae jv aidwid yo y fa», wrth nin 
SV eárwa tedil^ el Inman niawr 
JMÿicbẁ; i'r anrhydedd hwn ei luwl, 
ÌBiRlM,1iÒMl, ae ▼• ddi oed 
ì faner bcwidiirol daenai ef, 
Ya ■rhd ri>, yB Doflo ar y gwynt, 

bü hop, fcl Bwyr dân yn lúwn' 
ddaUÎoa e: cofihùi 



Sciaphildd ddewr orchctlion ; yr un pryd 
CmkÉaeddiai'r «dsym mawr filwraidd laii 
hhfu j cjfmm 1u a roi«aat floedd 
Arayfndd catrTch nlEern, a {wnaetii fráw 
1 4kfin«» Cmr r eynwyeb a hcB Bo». 
Arriawiad naratt twetid dnry y endd 
nMna ẅ^^p^ lÿidd yn ehwnren ffys 
1 éjúa. hwynft y dyrâhal w«ywlÿn 
iarirìf, a phinncin 'n tym y'nc|ìyd 
1 nHhl. n AarinM nad oeiM rif 



A?! 



h'a nnnr nr cn hacnan : yn y fhn 
gfMimli iit ya bedryẁn gyllawn gron, 
«lA sai» aoBÌn 
TDariaidcnift 



é?y» 



Jtm 



nrfM cedyTB dewr arwraidd nwyd» 
De Uidwrolder pwyUÌg cnrf 
ig g«a ote ■ngan byth riroi; 
- hefyd ddwj's ftddylUn blfn 
* ^ a eyfent yinailh iag 
alacthy poni, • terwol ne« 
fry^ Fel hy« yn dmemM aeut 
Ta mhm, ya naol dai^ ẁnh bihan mwyn» 
A dlofcac cniBran bUn dro» danllyd dir. 

ir 'nawr nirwm.folwf ta^t hwy yn Utt 
Olbadwy o aalenhol fainl« ac olt 
Ta tttof» fcl y ccdym fynt. yn dwvn 
T ■ ay w ibB i^r darian, nc wrth arch 
ih FiCB ya dl^:«3íL Ef trwy 'r riieri lora» 
l^ mtam, dninl «frciddiol lysndcrnC; 
A bnia iŷlwal ar y eyfaa hi, 
li ttefii a*a solwr, nc m duwUn «a niaÌBt« 
^arcBiWfyBolii: Yna cf 
T«Khvy«W • McUBeb, yB c« Bcrüi 
T— ftitiiMnlì cufaercfnaddyn 
WtiiiMiTBjrt y M darf ; wnh hoB nl fai 
Tawy^BB crioed OBd fd ttn roAii 
T cngpiBd^Br «e cyMÿddnl ynsfayd 
Bl d t w irf dd Phlm i hoil gedyru ni 
Wrfh ThebeR ac lUînB a ymfnrydrent gynt. 



Ti mlbyd Vr dnwisn a'n cyAMrdifnt hwy . 
l*r Saawa oedd 'n ol chwedlaH gan fab tther, 
tTddaAaB PtydaÌB ae Armoria ; 



A fcnrdd, cred Bcn anglired, yn ol hyn 

A ftBjdn.«l yn Aapmmont ncn Montalban, 

llMaeo, Bc« Marocco, nea TWbiaoiid, 

lim'r i*al ddanftmld o làn AllHg g)-nt 

I ffiBCamMa. De y «yithiodd ef, 

ÌNdi «icirr, «'i boH nchdioB. Felly 'r rhai'B 

A Mi racorent ar hoH farwol nctth ; 

Ac fcm nfbddhleBti'w liywydd mawr: 

Mi*r y aafai cf, o wedd a dnU 

Ta Bawer nwdi na'r lÌeiD ; can'i ci wcdd 

hf» eaU «11, on lewyreh gynt dim Uai 

Tr ymddangiaii nac Archangel coU ; 

Ai lc»>nh main- tw gndd, fiel paa yr b«Bl 



Wrth godl welir trwy y niwlog wytov 
Hcb ei pbolydrau, ncu tn cefn y Uocrr 
T.to ddtityg du, y taeno oleu gwan 
Dros h.inui>r g%vlad, gan t>erí ofnau mawr 
I drawit benafthiaid. FeUy tywyll oedd, 
Ac etio 'n glaer nwchlaw 'r rnai ereiU oll : 
Oiid gwcl'td ar ci wyneb greithlau dwfìa 
Wnaed gnn dai-anau ; nafhi ar ei wedd 
Orütymdcr, ond dangocai ei aelian mawr 
Anortod ddèwmld, a darbodua ftryd 
Yiiiddiai ; creuloa oedd ci lygad ira 
Ainlygaí gnof^ mewoo) wrlh wel'd Utt 
£i g>dwrtbgilwyr a'i canJynent ef 
Yn ci wrthryfel, 'nawr a'u liian mewn poea 
Trag'wyddol ; myrdd rodaa am ei fU 
Tan fhm y pcf, ae am ei wrthgU ef, 
O'n disglaer fanan dcflid, ac o byd 
Yn flTyddlon, er gwywedig c« tra mawr 
Ogoniant gynt; fel pau oddclüüai tftn 
M ybrenol dderw 'r goedwig, ac y mif 
Yn ddeiaoi eu bralig frigaa. Ef ya awt 
Bar'todd lcfara ; yna troÌMint hwy 
£« rhei>i dyblvg o^j^lcb iddo ef» 
Ac yn y caool ef a'i gedyrn olL 
Distawtfi pawb; tair gwaith ymgelfiai ef 
Lcfaro, a thair gwaith, er uüat ei wawd» 

Y tBdodd ddagmn, fal y fath a wyl 
Angylion : allan tòrodd eiriatt baloh 

O'r diwedd, ac och'ni'idUn dwfb fel byn :-^ 
" YẃiydioB fyidd.aBtewol, dewríoo Inl 
Nad neb oud HoUaUnog dreehai; ald 
Hcb glod (*in hjrmdrech, er anfltodaa fb, 
Fel tystia'r dwfwn hwn, a'a cyAwr gwaal 
Rhy gas i'w adrodd I Ond pa feddwl bydi. 
Yn lawn mgweied trwy wyŵrddiac<h Iwyr 
O'r hyn a fu ac oedd, ofbamí ddlm 

Y irechid y fbthln o ddiiwlan mawr! 
0«d pwy all etto gredo, er ar gtrfl 

Y mcclu 'r Ucnc.au «cdyrn b^a, y aef 
Trwy «>n€ÌI a waftharaut, «^yn fry 

Tiwy hnuan ncrih, ac enoiU cllo en bnümtt 
Ardysticd Uuocdd mawr y pcf, oa tni^y 
WaÚ cyngor gcnvf fl, neu ourhyw fai, 

Y colfeed eÌA hoU obaiih, 0«d efa 
S^dd uuig Bcn p-B nef, « ocdd hyd b}-tt 

Y n ddiogel ar ci oiwdd flry trwy fmint 
Hynaflaeth, arfcr nc« ft>tb>ynUd uef; 
A'ì rwy«g breiiinol a anilygai» ond 
Caddicdig oedd eu nei-tb ;— hodasal hyn 
Ein hymgaia, a pheri wnaeth ein cwynip. 

Ei ncrth a w>dd4^ 'nawr, 8*« nerth ciu hmit 
Fcl nas cynbyrfem riiylbl mwy, neu o» 
Cynhyrfer cf, nac oftaeoi; cry» ìb^ 

Y r oix'U mn, cr gwncud trwy frad Bc« du^S 
Yr hyn nas galUi ncilh, tt\ yn ddi feih 

Y gwolo ef mai hanacr gorfbd wna 
£i elyu, pan orfodo ef trwy ncrth. 

Yr jbuig hwyraeh «ewydd fydoc<U dd«c; 
Can's liedai aon yn nef, y gwnae ef graB 
niiyw fyd cyn hir, a goeod yno hU 
A garai yn gylfelyb I bUat nef. 
Ac yoo, cfaUai, bydd elo hymgyrch nl 
Yn iyntaf, yno, nen i araü f«n ; 
Gan na cha 'r pwll uft'cmol h«ra ârw byfli 
YVprydion nefol ddai yn gacth. uo'r ówtn 
Tmu wyU e« cmldio 'n hir. Ond ura hyn bcCli 
]«haid ymgynghori '« ddwys: fe ddai«i bcdd: 
Pwy feddwl am ymoatwngt Nid ocs dlm 
Ond rtiyf^l, ihyfbl c«dd non gyboedd mwy*** 
LUfarodd : «c er cynuB'mdwyiieth, myidd 

Ufnin gioyw alla« dynld gan 

Y Un Ccrabaidd, a diaÿcirio w«a««t 

1 bcildcr maith trwy 'r dwfb, eynddarent fawy 
Yn erbya y Gorachaf ; a thwrf cM, 

Ar eu baiieran seiniciU «> Iavin li(f* 

G<ui liichio mcHiHth lu as; iMirr«cti uef. ^ j 

í7'«- Afl4^^,4ei Dy ^OOg lC 



u 



Èarddoàiaeth. 



ENGLYNION* 

AB ** MABWOLAETU Y PABCU. B. B. CLOUOH, A. C' 

FwY all ddàl cynniil mewn 00* ^mawr^alAr» 

Marwolaetli fath Gyinro; 
Perl ac uiiaint, braiut ein bro, 
Bu lcs ttiawr» he'b lesineiriot 

Och ! crfawr dlrfawr derfyn ar einiocs 

\Vr cuwog mor tydyu ! 
OtTciriad, KWir oä'eryn 
I 'w'llys Duw a U«b dyn. 



Ynad o hedd diwHh&n,— ^ — mawr alwad 
Oedd inarwolauth (wcithiau) 
Clouou aiiwyl — cloi 'i hotl' miian 
Grc', dewr, mŷg» incwu grodir mâu ! 

Gwnal fern, yn gndam gylíol, L'yfondcb^ 

Mewn cylìawiider deddtoi; 
Pwyllus ŵr, pcll, a siriol, 
O dcstyn ITals dystion fi'ol. 

Dyddinns parod ddonian, a medms 

Yinadrodil el enau, 
C«cd ran hedd, er cadamhàtt 
Brawdgarwcfa, bwriad goriu. 

I*w Wraig a'i Ferch oer rwyg a fn,— wylant 
Weled ei ddaeara ; 
Owl eiu gwlad fwyn geinfad gn, 
£i cholofu wedi chwalu 1 

Colofn dcg eofn ar p'ocdd i'r cgl¥rys 

Drwy eglur weithredoedd ; 
Colofn ewlad fid ef ydoedd, 
A'n cn Tefti iaith colofn oedd. 



lials dyrchal, erchai eirchion,- 

Mawl, atgof i ddynion, 

Ues o air ewyllys loN, 

Owr bugelliwr o galoo. 

0*1 strioi, ciriol araeth, gwag ogledd» 

Gwag eglwys, ysywaeth, 
Gwag Eisteddfod, eyndod saeth, 
(M6r o alar) marwoiaethl 

Pa gfin vn ddian wnawn addcf ^lwysaidd, 

Fa bleser wnawn oddef, 
Pa lais, ddewisUis oslef, 

les ywt hcb ei lais ef ! 

Ow ! noddwr Awenyddion,— ~0w ! coUwyd 
Ycallaf Fardd tirion; 
Mae'n rhwygiad a brathiad bron, 
Ow ! darniwyd nerth Edeirnion I 

Och I ocr gri i ni a wnaeth, a gwallus, 

Mawr goned a hiraeth ; 
Iddo ef yn dangnef daeth, 
A mawr elw oedd marwolaeth I 

Bn fsrw i bob ofèredd, hoU ofiry 

Hyll ofid a Hygredd ; 
Byw wcdi hyn byd o hedd, 
Eiddo ei Dduw yn ddi ddiwcdd. 

1 fyd dwys drwy fyw^d daeth, Ow! i ftarw, 

Oferêd enawdoUaeth ; 
Ond yii angan 'r angau 'r aeth, 

1 fyw 'r ail, trwy farwolaedi. 

Pn eoror neb hawddgarach,— — ei pherl oedd, 
Ffarwel iddobellach! 
E alwodd loB i wledd iach, 
Fy wyd cf o fyd aftach. 

'IOLO GWYDDBLWBBH. 



EREILL AR YR UN TESTUN. 

Vm dlwrnod hynod henwaf— — ^ welais, 
Ail Sol o Orphetaaf, 
Ganol tesog haniog hàf, 
Trwy ncwiJ yn troi *n auaf. 



Dydd blln, dydd hẁ oleunl, a dydd oef^ 

Nid oedd haul yn gweiui; 
Dydd trallod diwedd troelli, 
Dydd trist yn athrist i ni. 

A'r üchos, Dnw mawr uchod a nododd 

Geuadwr i ddyfod 
I dilwyn Clough addien y clod 
Oddi aruoiu Si'i ddyrnod. 

Cyd Ä'i ddart troes i*w çartrcf, g>nl 

I ganol Ilýs tangnef ; 
Dylaith fu 'n aclios di»Icf, 
A biiw dwys i'w briod cf, 

Blodenyn gloyw-wyn ein gwlad a wywodd, 

O! wewyr di>inwad; 
I'w ft;rch wi'n fawr ei ohwynilid, 
Cyllaeth ocdd pau coUai 'i tbad. 

CoUwyd anhuddwyd nn addicn eallaf, 

Collwyd Athraw Corwen; 
Ar ei arch a'i dywarchen 
Mae 'r eglwys a phwys ei phen. 

CoUwYd 'Bagail caii ddyn culwys,— coUwyd 
i callaf o'r cglwys ; 
Gresyn ddyfod dyrnod dwys, 
Mawr gam ar ddyii mor gymwys. 

Yn y byd bywyd trwy barch a gafodd, 

Ein hen gyfaiU hybarch ; 
Gofld ni chcir ei gyfarch, 
Wedi 'i rol dan gaeadr arch. 

Pwy'n ei ocs mwy pen iscl,— a diAdcb* 
Er doft gwrthiyfel; 
Pwy gryf4ch a sicrach s£1, 
A diwyd am (ÿw 'n dawelt 

Ni ba nndyn yn bendant 1 

Yn cara pob Uwyddiant ; 
Heb nn os na dangos dant, 
Ni fyddai yn ei fcddiant. 

3Vnnrog enwog anlan, ^maddengar» 

Ymddygiad bonciddlìn, 
A gafwyd ynddo 'n gyfiin, 
Blodenog oedd o blaid g>van. 

0*r achos y bydd hir ochaln, a gwelw* 

O I galar am Dydain, 
Am Ifor egwyddor gain, 
Am .Ynad brad i BrydaiH. 

Periclor pnr o'i eglwys a ddygwyd 

1 ddiogel orphwys 
At Dduw Tad i Baradwj's, 
Cadd fwynhid o rad wlad Iwys. 

Aetii well weU pan yr aeth aUtn «mwtitb| 

Yr enaid o'i thrigfan, 
Esgynodd syw l Ganaan, 
Yn flaenor ar y còr càn. 

Aeth I fÿd gwynfyd, nid i gwynllui*~<lim» 
Nid oes dant yn ritincian, 
Na gwagedd gwarth na gogan, 
Na Uesg iais yn y Uŷs glàn. 

TuoMAs Bdwabm, Corwtn. 



^yw'mẁp 



• Yr Engfynion uchod a famtryd yn /udáuÿol 
JFM £iët€d<'J'iMÌ Lúcimhn, Taditcedd 5, 1S30.* 



ENGLYNION» 

" DIOLCBOABWCH AM Y GYNAUA» 1830.** 

Düw Nef Dad wiw rad Waredydd bael ìbwii« 

.Eleni fn 'n Uywydd, 
Rhag i'n bara ruedfa rhydd, 
Gacl egin o'r gwlawogydd. 

Cynnnaf gan Nap, Gun nefawlr— -cawsom 
Pn cysnr tymhorawl; 
Rhown iddo, Dtd rhinweddawl, 
Air gUn fyth o'r galon fawl. 

* Yr Enalffnion uchod a famwyd yn fudd»ÿol 
yn Eisteddjod I^dcimion, Ta<;hvfedd 3, 1830. . 

uigir.izeö Dy vjìv/v^v iv 



BarUdmíìmeÜii 



t» 



l>viM«M Vkm rof |mrýd ddleoncddf 

I SJHnl cift bywyd ; 
£r«'ioteUlS«Bi»lbyd, 
Yw »0 liachel botth a's hicchyd. 

Byth am cl ddtDam ddaioai di d«wl, 

D«dylem«ilbti; 
Nid ei fryd yw '11 difrẃdi, 
Om ÌMni iawo fo Dow i ni. 

AjIASTBWA, MC», IÔI.O GWTDDBLW«KR. 



J»im: « LoY« DÌYinfr, «U iovc exceUiiig," ac. 

Blwtudtn etto 'bedorid ftcibld; 

Gwnwn fyfyrlo anii 'n feit^ ! 
I^racr bnŵd ■ chwner a hAnçdd, 

Aapua a'ìi dsliodd v y daith ; 
fa le y w peaod ea preiwylfod t 

Ai 'r Nef ochod bynod hcddt 
Nen ai ynte drigfa dreigian, 

Aswy barthan U na'r bcf Id f 
Trwu iyfyrdDd» liawn o chwitbdod» 

Aofrau a chawod lng a chnr; 
Pr ammharod gaethwa* pechod 

Y Bwc'ii ddymod mtn o ddurl 

Clyw wat pechod lais Cydwybod, 

Caia fyl^Tdod ajn y farn ; 
Na ddirmyipi amyncdd Alpha, 

Ei ddeddf na senga 'n hwy fd nrn': 
O bcdmdwl Uwrf p-fgador, 

C« dy ddolor caU dy Dduw; 
O^ cci fadden dy becboilan, 

Er bcdd a bcUu byddi byẁ; 
A byw»n drag'wyddol! briddyn marwoll^ 

Oad rhyfcddol yw ci fod 
(A dited ydoedd) tn» oea ocMtedd, 

Ynaeryr " *• 



T hadol sy ar liediad, 
I'r nn daliad nwr nid oei ; 

I'r bakh flagniyn aiifaa 'n •ydyn, 
Daw i ddí^wyn dlwedd oca: 

AmMr! amscr! O inor oferl 
V trealia Hawer trwy hyU wcdd; 

Amaer ydyw mefaradig. 



Mawr yw pcfye' márw heb hedd ; 
Hcdd a diymoiod Critt drot bechod. 
Eh^rn oliyni^od a gwellhlUI; 



GweÌUi&d bochedd trwy drogaredd, 
RUnwcdd rhyfcdd y Mab riuuh 

Y mae V DUIydd ya ein dUyn, 

Y ame *r gefyB, nuwr yw »r gwg, 
Ya cyhaddo, a'r ddeddf yn dainuio, 

Dya i 4nfio eyd k*rdrwg: 
Bara y Gý-ftaith yw Marwolaethl 

A OC9 dlm gobaith ini caelf 
Oc», mae sobaith Icchydwriaeth, 

OrapheUeth leauhaelt 
BMHríaf—eroeê CalfhrU, 

Yn ddlnaa noddfa i ni wnaed ; 
Yr aachytewn, trwy ffydd gyflawn, 

Waeir yn gyilUwn drwy y gwacd. 

Einn»sychlon y'at gytgodion, 

O rai mcîrwon diryin h&d ; 
*• Ae aml Uwn ar wyneb dyffryn,"* 
^ Mae »r cigym hyn ar wangarbÂd : 
N'w geill Atma» byth ddihnmi, 

Yaptyd aef rald deffrodyn, 
A gwbgp'r esgym sydd ar wasgar, 

\ gíaa lUwgar yn ea Unn : 
Aaadla 'a nertbol, Yspryd bywiol, 

Trwy ngoral ddawa y Gair; 
A ihnry weithred ar bob caald» 

Pir ea myiied at Fab Malri 

lONAWR, 1831. 



•£■«.37. 



Fcl hriw^ijf^l y Mcddyg/ 

Fel y ifoeriÿ ain welItiÀd, 
Fel y âMlion am ol>goii, 

Fcl y HMidtOft am Ut» luAd : 
Bcth a wuawu ! byüd byth yii niwaid» 

CoUi e^Id o wall cacl 
Ffydd i eredu ac cdifani, 

Kef ftyn mj'nu i ni 'r macl ! 
O I am ganfod nniwrdUrwg puchod, 

A'r anafod i ni wuaed ; 
A gras i 'nabod Crist ýn «bérth, 

Farfalai o wertli yw prls ei wacd. 

O ! ystyriwB, edifaiwn, 

A gweddiwn bawb ar Ddnw, 
Ani gaeî teimlad yspryd cariad, 

Adnewyddiad bwriẃi by w ; 
A tfycld fywíog, cariad írwrcsog, 

At emiciniog, Ocn y Ne% 
A garodd g>-nu' eppU Adda, 

Aeth.fÿ Haddfa yn en lle 

ddyftaderocdd cariad cyh«icdd 1 
Ni aU Unocdd Nef a Uawr. 

Pyth ddatgann 'r maDri mae 'n haeddn^ 
i£r riiyfedda ato 'n fawr. 

Dewcfa flinedig a gychedig. 

At y Meddyg i ga^ maeth ; 
DcVcn o gnlni gwlad tniciii, 

I gacl eich Uoui k gwin a lUeth} 
Dcfaid Isi-ael, clywch y Bagail, 

Ei air fel sä yn wir a «ai' : 
Gan bod Cddwad am cich cadw, 

Pa'm y byddwdi feirw ar ftif t 
CWwch y galwad a'r gwahoddiad, 

V mac 1 ehariad atoc^ chwi ; 
Na ato loM i'w gftríad t>'n«f 

DFcnUo'n ofbr ariíou oi.' 

Gwyliwnt gwyllwnt a gẁeddiwn, 

Na ryfygWB fyw ár ftii; 
ClywB lefterydd Rhad Waredyddí 

Yn riioi rfaybydd 1 bob rhfti ;• • Marc 13. 31 
Clywn nrbnddion ei Gcnadon, 

Yn galw i Sioa, gwUd y.saint; 
Na segurwn, Ond ymdrechwn, 

Ymhyfrydwu yn y ft^int ; 
Y fraint o grcda'n haeddiant lesu, 

A Chacl fin nerthtf ganddo 'n awr,- 

1 aros ynddo hcb wrthgilio, 
Ne« ciu Uithro í ẃcly 'r Uawr. 



CwTHO yr wyf ond wyf yn ffol, 
, Nid cwyno ar ol pleser, 
Na éhwaith «m lierth liá thegweh pryd, 
Na phethau 'r byd, ond Atiuer, 

Os cefhU nerth a ehlod a pharch, 

Caf hefyd arch ar ryrder :— 
Fy nghnr sy am na chaf ry nghais, 

Yr hyn a goUaU, Anuer. 

Ba les i mi baUuu mawr, 
A' byw mewn dirfawr wychdcr'; 

Ac yn y diwtHtd fm) yn ol, 
Wrth dreuUo 'n ffol ty AmmrT 

Pc gWTddwn rlf y sér bob oa, 

Eu lilw, a'u Uuu, a'n pelldor ;. 
OweU gwYbodactb, a mwy br.ii'nt, 

Ystyried inaint iy ilnuer. 

Pe medrwn ieitliocdd pobloedd peU, 
Hcb neb yn WcH i*tt ffmrtiídcr; 

Dttothincb byd i gyd yn grwn, 
Beth daUi hwn lieb Ammr f 

" 'RWy 'n goddef ram," mrtld hwn a*r Uall. 

" Pa beth, al daU c> fiawndor T" » 
Na, byr y bydd, daw horca i bea 

Y gwclir dy ben AmiCT* ^ r>.r\n\r> 

uigii;izeö Dy VjOOQlC 



s# 



Boitt€ttotíf grc*' 



Y trnan badi mae Aroioo byd 
Mor >-iifyd befyd ofer; 

Yd dwyn dy feddwl, beck a wiiait 
Nld byth y cai di Amatr, 

Pwy mor flòl a dd'wcda, " y byd 
" Sydd imi o hyd yn flioderf" 

Ni rydd hyd dy fyd di fawr» 
Oea genyt awr o Ammrf 

Dyfyrwch a phlcieraa byd, 
Bq cad i ryd a'n harfer ; 

Pa beth a diOant, wagcdd mawrf 
Rhy w fynyd awr yw ÄmÊer. 

*Dyw ocf y bvd ond vabaid bach; 

tUiyw lelach yw o lawer 
Yr OC8 a ro«d I ddyn i tyn, 

A hyay yw ei Ámaer. 

Poenofl hwnt gagenfftr mawr 
Mewn chwerw dirrawr drymdcr» 

Y mae rfayw dorf, a'i hechryn %tì ' 
Yw, ** Owae fl «olll Amaer.** 

Ni fyddaf faith, ni chanaf fl, 
Rhag bod I ti yn flinder; 

A j>he b'al y gte yn fwyn, 
Ni iynaf ddwyn dy A* 



C^y 



Bllis 0#iv*- 



AH STLWIDO PRIOBTH k DBAODODWTD OAR T' 
PARCH. B. RfAMS, ODDIWRTH CANIAD SOLO* 
MON, PKN. ▼. 10. TN lOLWTS CLTHltOO, 
OOBPBINAP S0, 1890. 



**Ì}fmaJii «mojfiifd, d^mafp nghgfdUÍ, OfiréM 
Jemaalnm.'* 



NoDWBDDlAD Cristion didwyll da,- 



Yr hwn ni rodia 'n yníyd, ' 
Yw cara Crist, yr Oen difai, 
£i GyCsiU a'i Anwylyd. 

£i gam am mai cariad pnr 
Sydd yn ei natnr hytryá ; 

Rhéd oì ddaioni 'n flfrwd ddi dral, 
£i GyfaiU a'i Anwylyd. 



DisgMrfa mewn saHdeUdirwyM IhnHíl' 
A chyflawn harddwch beiyd» 

Ac ttld &'r llewyrch byth yn Uai, 
£1 Gyfaill a'i Anwylyd. 

£i gam am mai addas yw 

I ddynolry w mewn adfyd ; 
A hoff' yw innddo dragarhâa» 

Ea Cyfaill a'n Hannrylyd. 

Pan lcfont arno, dyw en Uai», 

Ystyría 'n caia am iy wyd ; 
A digon yw ; cftnt en fwyiih&nf 

Bn CyfalU a'n Hanwyfyd. 

tH pira am el roddion llaWn 
Mae pawb o nnlawn yapryd ; ' 

CAnt o'i ddaloni'n ddi nac&n, 
£n CyfaiU a'n Hanwylyd. 

Ol 'r fith ngorf^aint ydyw hon 

I dawcl Grtstion diwyd ; 
Oael Dnw ac nid creadnr gwag» 

Yn GyfhÌU ac Anwylyd. 

Br mwyn ei bobl, ar agwedd gwas- 
Aeth Rhoddwr gras a by wyd ; 

Ei waed tywalltodd i'w glanhäu, 
Ba CyfhiU a'n Hanw>lyd. 

Mae 'n HoUallaog, ni thry *n ol, 

Fe'n dwg i ganol gwyntyd; 
Vn cadara ydyw i iachftn, 

£n CyfaUI a'n Hanwylyd. 

Anlhyftaewldiol yw, paham 

Tr oflsant am en bywydf 
NI edy hwynt, ni wna 'a cashftu» 

fin CyíaiU a'n Hanwylyd. 

Pan soddant dan en traUod trlst, 

I'r lán en Críst a'n cyfyd ; 
A dyry nerth l'w cadarnhâu, 

Bn CyfhUI a'n Hanwylyd. 

Mae 'r sawl a'i cir yn nAiddhftn 

Pw lin gyfk«ithlan hefyd; 
En serch iVÍr aehos sy'n cryifhina 

Ba CyfaUI a'n Hanwylyd. 

Ac wedl gorphen gyrfh tèTf 

A darfdM amser bywvd ; 
Cint yn y Nef am byth fwimhila 

Bu CyfalU a'n Hanwylyd. 

Clgmeg. 



BBBirKB 



HANESION GWLADWRIAETHOL. 



TRAMOR. 



TERFYSG YN POLAND. 

BBRBYNmYD newyddion trft phwysfflcwr' 
o Poland. Nos Lnn, Tachwedd 29ain, 
cyfododd terfysg yn Warsaw. Dechrcu- 
odd ym myflg 600 oV gwýr ienainc ýn yr 
ysgol íìlwraídd, y rhai a ymarfggasant, ac 
a acthafit allan î alw ar ea cyd-ddinaji^ 
yddion, ac yniosodasant ar y He y cedwid 
yr arfau, ac mewn talr awr Uwyddatant 
i*w gymmeryd. Rhanasant aríau. i'r 
werinos: rhai byddinoedd o'r roilwyr a 
unasant fiiV terfysgwyr, a chyohwynaflant 
i ymosod ar baias y Duc Conitantìne, yr 



hwn a^ddiangodd i Praga, gyda nifer o*i 
oBgorddion. Cymmaint oedd llid y ter- 
fyagwyr fel y Ilofruddiwyd bagad o fil- 
wyr am ommedd rhoddi arfau i'r werinos. 
Lladdwyd 40 o CoUmtUf wrth ymdrecha 
cadw y milwyr mewn ufudd-dod. Tybir 
yn Wargaw y bydd i'r holl fllwyr ymuno 
à'r terfyBgwyr. Y Cadfridog Klopecki a 
ddewiswyd i fod yn flaenor ar y byddfa. 
oedd, yr hwn gydd yn .ymdrechtt t adferu 
tawelwch. Dy wedir fod ganddo 16,000 o 
filwyr dan ei lywyddiaeth. Y mae Oos- 
gorddion Owladol yn cael en trefnu. Y* 
Oweinidogion a drefnwyd gan Ymerawrd^ 
wr Rwssia a gymmeraaant amynt lywoûr- 
aethu y deymas, gan gydnabod awdurdoci^ 
yr Ymerawdwr^ ar yr ammod fod y ddw^b 

uigir.izea Dy vjìv/v^v i\w. ^ 



Mtmeẁn, ÿc« 



:«T 



HhsrtaM t sifil ea gmteia, m m fydd i 
:fyd4m RwMiaâdd yflisefydla yn PoUuuL 
PacAithagatffy teifyaghwB ar anwiwdd 
£wrop, nielUr rhag-^ogi; ond o» bydd 
4 RwMÌa ymdrecha ea gorthreehay aiae '« 
•debyg y bydd i'r Polaiidiaid yiẃyB am 
CfauwNrth » Ffniiigo. 



. SWITZ£RLANP. 

Toiodd terfyBgiadaa aUap mewn gwa* 
>iBoi barthan o Switzerland: ac y mae 
liywodraetb Rerne wedi cael ei di^dymu 
gu y weriooo. Yr holl Daleithiau ydynt 
mwk cyfl wr tra aflonydd. £u dymoniad 
grdjw cael diwygiad yn y Llywodraeth* 
YBee'r Pabyddion yn bwriadu ymadael 
oV wiad gan gymmaÌAt yw llid y trigoUpn 
M iigatynt. 



YR ISEI.DIROED9. 

Nid oea dim oewyddîiMi pwyslawr wedi 
>cyrfa»edd o'r wiad aaflodaa ìioil Y trig- 
olion ydyat wedi pe&derfyna na chaniat- 
^t i neb o aelodaa y Teula Breninol 
dyw«MÌiaetha araynt : ood nid ydynt wedi 
cytoiM pwy a ddewiaeat i'r twydd oracÌMl 
Immu Nid oee dim tebygobrwydd y bydd 
Jl't deyriM» hon, na theymaeoedd ereiU, 
ym jraeth Ag yoiraíaelioa y BeJlgiaid« 



FFRAINC. 

Kid <MB bimidd e^a am ddim owH yn 
NewyddìiulaioB Fftaino «nd am brofiad 
gweinidogimi Siarle X. yr hyn ni fyddai o 
AWT lodd i'w adrodd i ddarlleowyr y 
Gwyliedydd yn gyffredinol. Sonir mewn 
^peithyaae i Polaad, oe bydd i lywodraeth- 
4W Prwieîa ae Awetria gytano i gynnorth- 
wyo Rweaia yn yr ymdrech i ddaroetwng 
7 Pwyliaîd, yr yatyrir hyay gaa Ffrainc 
»aKgyi oyboeddiad riiyiel. 



JSA&TBJiS'OIi. 

Y S£N£DD. 

DIWYGIAD YN Y SBNEDD. 

Dydd Uam^ Taehw«dd 22. Awdal^dd 
ííäaudoum^ wrth gynaygeìrchiauo Giaagow 
.am ddiwygiad yn y Seaedd, a fynegai ei 
gydeyaiad â dymnniadaa yr Ëirciiiaid. 
Oolygai mai oid piiodol oedd i'r trefydd 
Bmwiion lòd iieb Gynnrychiolwyr ; a 
chefaogai UBrhyw gymllan o ddiwygiad a 
daeddai roddi iddyat y fraint o ddethol 
Cyanfychiolwyr. Tybiai fod >r 



wedi dyfod pan y dylai y S6nedd gym- 
Bieryd y mater hwn dan ei aylw. 

lAELt OasY a gofleidiai yr hamdden 
preaenol i draddodi yn íyr yr hyn a'i cym- 
meliodd i dderbyn y awydd oruchel a gyn- 
nygiwyd iddo gan ei Fawrhydi. Mewn 
perthynaa i ddeiayfiad yr £irchiaid o Glaa- 
gow, nid rhaid iddo ef ddyŵedyd ood 
ychydig: yr oedd ei olygiadaa ef ar y 
,teiitun hwn. yn hyabya i'w gy.dwladwyr. 
y B wir, cymmenHÌd achlyaur ar y noawaith 
gynlaf o.'r Seaaiwn i ddatgan ei dybiadaUy 
a haerodd y pryd hyoy» pan nad oedd yn 
an Swyddogion y iirienin» yr hyn a 
.haenti yo awr, M yn aogenrheidiol i'r 
JUywodraeth ffýmmeryd o dan ei aylw yn 
ddiatreg y modd y cynnrychioUr y wennas 
.yn Nhý y Cyflredin, i'r dybeo i ddíwygio 
.y diffygiadau a ddygodd amaer i mewny 
.ac er adferu ymddiried y bobl yn ei ym- 
,gynghoriadau. Hyabyaaaai y pryd hyny 
nad oedd efe o nifer y rhai a gefoogent y 
cynlluniau hyny jd ddiwygiad, y rliai a 
dueddant i afly wodraeth 4i therfyag. Ni 
chefoogodd erioed yr egwyddor o oddef i 
bob dyn gael ilaia yn newiaiad Seaeddwyr. 
Dymunai aefyll gymmaint ag a allai at hen 
aefydliadan y deyrnaa: a ohan deimlo fod 
.rhy w ddiwygíad yn anhebgorol, dymunai 
wneuthur cymmaint a hyny ó ddiwygiad 
ag a ddiogelai i'r bobl ddylanwad dyleduB 
yn y Senedd, lle y cynorychiolir hwynt-yn 
fwy arbenig; .^ thrwy y moddiun hyn a 
Adferai hyder ym jnhenderfyniadau y Sen- 
»edd, heb jmt hwn pi allai y Liywodraeth 
fyned ym mlaeni^yda chysur a diogelwch. 
Diwygiad ts'r fath hyn a ddymunai weled, 
ac nid y cyfnewidiad mawr a diaymmwth 
a dueddai i aflonyddu, oa nad i ddadym- 
chwel aefprdliadan y wladwriaeth. Wrth 
draethn ei dybiadau hyn, addaa oe4d iddo 
ddatgan ei amcan i wrthwynebu y.cyfnew- 
, idiadaa hyny, pe gwneid hwynt^^^boa- 
ent anghydfod, yn Ue cytundeb a.theimlad 
da, rhwng dan dŷ y Senedd. Yehwaoegai 
fod ei Fawrhydi wedi caBÌatân .iddo 
ddweyd, nad oedd ei Eawrhydi yn erbyn 
7 cyfryw ddiwygiad. Wedi amlyga ei 
Ìeddwl ar y teatan hwn, ài ym mlaen i 
ystyried m'aterion ereill mor bwyafawr a 
hwn. MewBgperthynaa i anaawdd y wlad, 
gallai eicrhàa y byddai i anghenion y 
;tlodion ddenu aylw cyntaf a manylaf y 
Swyddogion. I ddiwallu yr eiaiauhyny 
fyddai eu hyindrech cyntaf: ond rhaid 
iddo ddywedyd, ei fod ef, a'i gyd-awydd- 
ogion olly yn hollol beaderfynu i roddi i 
lawr bob terfyag yn llym, hyd eithaf y 
. gyfraith. Dilya gaaddo mai Uymder ar y 
cyataf oedd y (Tordd oreu i rwyatro lled- 
aeniad aflonyddwch. £r mor awyddua 
oedd i leih&u anghenion y wlad. dymunai 
i bawb wybod yn eglur, na fyddai dim 
difi'yg eofndra ar rau Swyddogion y Brtnin. 

uicjitized Dy vjìv/v^"X iv_ 



M 



AuMSÌfHy A*6# 



i ortfarecim y terfvfigiAdaii, yn j rhai y 
twyllwyd pobl Lloegr— maddened Dqẁ- 
'iddo am ddwtn eyhnddlad mor ddiaail yn 
eo herbyn<— rliai o honyat iiòd yn gyfran- 
ogwyr, ganmai effaith y cyfryw derirytgr 
iadau fyddai dinyetrio yú hylwỳr hSb 
moddion i roddl gwaith i'r Üodion |hui yr 
oeddynt yn grwenach o'i eisióu. Hwyraeh 
iddo ddyweyd digon am amgylchiadaa tn* 
^Bwnpl y wladwriaethy oddiéithr un^Mfy 
lleihàd ppb tranl afreidioL Bwr^d diysr 
gog y Swyddogion, òedd gadaet pob Mf- 
ydii^ anhebgorol er cynnaliaeth a north y 
Jjlywpdraeth: ond ^ yr nn pryd níd 
peddynt yn bwriada peidlo tèrt ymaitîi 
«iddiwrth y aefydliadan hyny bob petb a 
«ilidy heb fpd yn niwed i r wladwriaeth. 
!Nid oedd ^nd un peth i^rall iddo ayiẅi 
amo— perthynaa y wl^d hon à theymr 
asoedd y Cyfandir. Teimlai efe, a*i gyd- 
nwyddogiott, mai en dylédswydd fyddai 
coleddu heddwch trwy bob moddion cyd* 
nyniol àg anrhydedd y deymas. Mewn 
perthynaa i ansawdd amgyichiadaa y 
Cyfandir, dywedais o'r blaen mai dyled- 
flwydd Lloegr yw gommadd ymyraeth à 
liwynt mewn modd yn y byd. Rhwng 
dwy deyrnas fel Lloegr a Ffrainge dylai 
iody ac aid amheaai na íiynai yr nndeb 
agofiaf yn eu hymddjrgiadau tn ag at 
deyrnasoeddereill. Afreidiol fydd^ iddo 
^cnwanega^ oddieithr iddo ddatgan ei 
ddiolch am yr hyder a'r hynaweedd a 
ddangoDodd ei Fawrhydi tn ag ato ef, yr 
liyn a'i galluogodd ef i ddewis dynion mor 
alluog i fod yn gyd-nwyddogion âg ef. 

Iarll RAnicoR a haerai, on na wnai 
Dîwygiad Seaeddol y Llywodraeth ddim 
<)nd rhoddi Cynnrychiolwyr i drefydd 
mawr, a pharhâu y bwirdeÌH-drefi byobain 
a difttadly na roddai fpddlonrwydd i'r wlad 
yn gyíTredin. 

Arolwydd WHARRCLiPFEaddywedodd, 
mai fTolineb fjrddai i'r Swyddogion ÿm- 
clrechn rhwystro Diwygiad yn y Senedd : 
ac 08 byddai i ImH Grey gyiawni y cwbl 
a amcanai-»diwygio y diffygìon yn y Sen- 
édd, a ehynnal yr Uobenaeth o hen Sef- 
ydliadau y deyrnaa— -byddai iddo ef ei 
gynnorthwyo à'i boU egni. 

Iarll CARNARyoN a haerai, mai nid 
Piwygiad yn y Senedd a ddiwallai angen- 
rheidian y tlodion. Oobeithiai y byddai 
i'r Swyddogion olrhain i'r pwngc hwn, a 
chael allan ryw foddion i rdddi gwaith i'r 
tíodion. 

Dydd Llany Tachwedd Ì9. Arolwtdd 
WYaFORD a ddywedoddy iddo giywed, 
|ryda boddlonrwydd mawr, am benderfyn- 
iaui Swyddogion ei f*awrhydi i olrhain ì 
anghenion, a rhoddi i lawr y terfyBgiadau 
yn y deyma»: a gofynodd, a amcanai y 
Swyddogion gynnyg rhyw fesur yn y Sen- 
edd er chijriiio j helaetl^ÿer ac ansaẁdd 



yr angan a^r eieiaa a l^wyeai ar y tMioii! 
ac hetfdy a amcanent gynnysfpiedda yr 
Ynadon Heddweh à mwy o awdiudody 
i'w gallnogi hwynt i roddi terfyn ar jt 
aflonyddwohj 

Iarll Orby a átebodd, íòd aaghenioB y 
wlad wedi bod danaylw parhaoa Swydd- 
ogipn y Brenin er pan ddaethant gyntaf 
i'w Bwyddan. Nid ei fwriad oedd cynnyg 
CyfeÌBteddiad Seneddol iolrhaio y peth: 
ac ni thybiai fod un angenrhaid i helaetha 
áwdarjod yr Vnadon. Ym mharthau 
mwyaf terfysglyd y deymas, tybiai foA 
awdurdod yr Ynadpn yn ddigon i adfera 
Uonyddwch; ac ni ddynunai ehangu 
awdnrdod yy Yaadon» oe na byddai hyny 
yn hylŵyr angenrheidipl. Eithr os dy- 
gwyddai y cyfry w anghenrhaid, gobeitbiai 
kia lyddaiefe yn eegeuloa i ofyn i'r Senedd 
am gymmaint o awdnrdod ag a dybld yn 
ddigonol. 

Tr AR9f*VTpD GAN<ÿHB^^W|i {Arglwfêd 
Br^mghMM) a gydsyniodd yn hylwyr à 
golygiadaa ei gyfaill ardderchog. Tybtai 
mai hoUol anfuddiol fyddai gwnend cyf- 
reitbiaa newy<id i roddi i lawr derfÿag- 
iadau a barhaent ond am ysbydig cyn i 
effeithioldeb y cyfreithiaa preeenol gael ei 
brofl. Yn y cyfamser defnyddir pob modd- 
ion, 4rwy reddi mewn grym y cyfreithiaa 
er attal y terfysgiadau ag ydynt yn peri 
ammtiarch mawr ar yr ardaloedd y dy- 
gwyddant ynddynt. Nid oedd gwirìon- 
edd mwy anwadadwy na hyn, sef, po 
mwyaf yr aflonyddir yr heddwch, mwyaf 
yn y byd fyddai angen y rhai hyny a^ 
ydynt yn awr yn gorwedd dan bwys tlodi 
ae eisiaa. Ofnai fod illaws o foneddîgîoa 
cyfaddas i lenwi awydd Ynad Heddweh 
wedi cael eu haBgbofio ; a ohy nghorai liord 
lÀeuiaumt pob Swydd i beidio colli ^maer 
eyn rhifp» y cyfryw foneddion yn> mhlith 
yr Ynadpn. 

Iarll Eldon a fynegai ei dyb fod awd- 
urdod gan yr Argtwydd Oanghellwr î 
ddewis y sawl a ewy Ilysiai i fod yn Yn||do& 
Heddwch ; ond yr oedd o'r pwys rowyaf 
i'w Arglwyddiaeth gael cyngor y rhai a 
wyddant yn dda am npdwed<Uad y cyfryw 
ddynion og a gynnygir i f)d ýn Ynadon. 
Mewn perthynas i-r aillonyddwch yn amrai 
barthsu o'r wlad, dylid arfern y gofal 
mwyaf wrth ymdrìn á materion mor ber- 
yglus. Olywai, gyd à'r boddionrwydd 
mwyaf, fod Barnwyr wedi cael eu hanfon 
i'r ardaloedd tèrfysglyd o on pwrpaa i 
eglnro y gyfraith i'r bobl. 

Yr Arolwydd OAiiGHBLLWRaddywed* 
odd, na feddyliodd erioed i ymyraeth â 
Rhaglaẁiaid y Swyddau— 'oad y% anig i 
awgrymu fod enwau rhai boneddion wedi 
caeT eu cau allan o restr yr Yaaden. 
Rhoddodd rybydd y dygai i fewn Ddydd 
Jau gynnygiad ** er hyrwyddo gweinyfld- 



L)ic|!tized Dy vjì v/v./^ 



HamêioHf 4re. 



W eyiftwader drwy sefydlittd Llyfloedd 
Cyleol (LÊCtd Cmaruy Bygaí y mesur 
km dta ea sylw mor faaii fel y gallent 
gMÌ äffm o «UBer i'w yetyried. 

AwLWYi»» MBLBotJftiiB a gydsyalai li'r 
^yaaddywedodd yr Arjclwydd Gaagheli- 
wr yBgliyldMletiM»li%d yr Ynadon. Tyb- 
îû fad Uawer o'r terfyegwyr yn hylwyr 
aiAjsbys o aaaawdd eo troseddau; a 
ckiedti nai aaghearliaid oedd i'r gyfraith 
gMÌei heglnro i> cyfryw ddynion. Oo- 
beitfáai y rhoddid y gyfraith yn ei gryn, 
«ittil yr adonyddwch: ond lie yr ym- 
Mngyi M j trueiniaid wedi cael en 
Wnnni i dòri yr heddwch gan ddyoion 

àxm%, dylid gweinyddu y gyfraith mewn 

méá Bor llariaidd ag a fyddai boDÌhJ. 
£i(ftr dfltenai y terfyagiadao, penderfyn- 
ìadáiymof; Swyddogion y Breninoed4 Iw 
ìhaàâi hwynt i lawr, i gynnal beddwch, 
•e i ddiogelu meddiaonau y trigolioi). 

Doe Wblliiigton a haerai, nad oeJd 
dÌB angenrhaid i newid y cvfreithiaa pre- 
Mnol. Y terfyegiadan oeddynt o ddaa 
teb-na oedd ymiçynnnlliad Uiawa I af- 
Inyddo yr heddwch— ac nid oedd dadl 
lad tllni y gyfraith rwyttro y cyfry w gyf- 
arfedydd. Y llall oedd dinyBtriad eiddo 
drwydàn. Ni Iwyddodd y lilywodraeth 
i gael hyd i achoswyr y cyfryw dánau. 
I^biai rhaj mai tramoriaid oeddynt dde- 
ekreowyr yr boll derfyagiadau ; ond nid 
oedd dhn saìl iod y dyb hon yn ÿcy^ir. 
Cjnghorti efe i'r Arglwydd Oangbellwr 
onnedd ymyraeth á'r Rhaglawiaid yn 
wwìsiad yr Ynadon. 

Ubll WiHCHELSBA a ddatgtnodd ei 
laiB, nad tramoriaìd oeddynt yn eaog Q*r 
traieddta a brìodolwyd iddynt. Credai 
ibdycyfreítbiau presenol ynddigon iddi- 
ogdn heddwch yn y wlad. Ç^y*''^^^ ^^ 
j Ibiiarwyr yn Swydd Kent yn hylwyr 
aawybodtts o echryslondeb y trpscddaa a 
gyflawairmewn aunrai bardiaa o'r Swydd 



TY Y CYFFHEniN. 



TRETH Y TLODION. 

Abdalydd SAMSRrBY a ddygodd ym 
■iaea gynnygiad i'w Hargiwyddi ddewis 
Cyfeisteddwyr i olrbi^in i ^ieinyddiad 
<ieddfiiu y tlodion. Areithiodd yn byawdl, 
gaa ddangos yr eflaith niweidiol a wni^ y 
MUáa byn ar y tlodion— a'r budd a 
ddeiUi&i oddiwrth li^fur y Cyfeisteddwyr, 
drwy ddiwygio y camarferi^au mewn 
aary w baithao — gwellhau cyíl wr a moeéi|u 
yOodioo. 

Iaill Gret a ddîagwyliai y byddai 
cyaaygiad yr Ardalydd^ yn lles mawr i'r 
«ladwriaeth; am hyny cefnogai ycynnyg- 
j«d ya wresog. 

Wedi byny dewiswyd 21 o Gyfeistedd- 
*yr i olrhain i'r roodd y gweJnyddir y 
MUau yngbylch y tludioo. 



LLBIHAD TRAUL Y WLADWRîArTH. 

]>ydd Mawrtb, Rbagfyr 7. CA!ioNKLL-r 
YDu Y TavsoBDV' a fynegodd ei fwríad i 
gynnyg Ddydd iau ne^iaf, fod Cyfeisttîdd- 
wyr Arb^nig i gaei eu penodi i oirhaio pa 
faiDt y getlir ileihau cylìogaa 8wvd(iogioii 
y lirenin, y rhai ydyni 4-eloWau u'r ^en- 
edd, Ar yr un pryd rhoddodd rybydd, y 
cynoygiai fud i'r Cyfeisteddwyr gauiatàfi 
i'w Fawrhydi gyramaint o arian ag a'i 
galluogai i gario ym mlaen acbo^ion j 
deyrnas. Tybiai fod y 5enedd yn hysb>a 
i 8wyddogion preiienol y Brenin anghym- 
meraUwyu y niudd y trefnifyd y cyírif ara 
draul y deyrnas içan y Gweinyddwyr diw- 
eddaf. Hyderai y goddet'ai y Tý iddo ef, 
a'i gyd-Hwydduslun, gt|?l digon o ainser.i 
otrhi^iq i'r pwogc hwn, ac i drcfuu y iiiudd 
y gwneir y cyfrif hwn rhaÿçlUw. Yr utsdd 
yn amlwg i bawb nafi attai efe, heb gaei 
ainser, otrhain y pelti hwn mt^wn mofiá a 
foddliai y Scnedd, ac a fuddiiai y Wlud yn 
gyflrredin. [Vn ddioed ar ol y Gwyliaay 
dygfti cftì ei gynnygiad ym uîlaen.] 

Mr. G. Dawson addywedodd, tia wrth- 
wynebai efip M^eiuidogiun ei Fawrhydi. 
Dymuniii ofyn un peth iddyn^— A uecid 
8yr Anihony Hnrt ar fadr riiud^i.ei awydd 
i fynu, sef Canghetlydd yr i werddun ; -os 
oedd-pa un ai yn wiríoddul neu beidiu, 
gan y by<K(ai iddo gaet ptwtwn u £4000 ya 
y flwyddyu. 

CANtíHELLYDD Y TRYsoRPY ocdd yn aw* 
alluug i atel) y gofyniad. 

Mr. J. WooiJ a ddatganaî ei ddyweo- 
ydd pan glywodd gynnyiiçiad Canghellydd 
y Trysordý; a hyderai yn fawr.y rhuddai 
fiHldlonrwydd, nid yn uníg i'rSenedd, uqd 
(yr hyn oedd o'r pwys mwyaf) i'r wlad yn 
gyfí'rediu. Nid uedd dim yo fwy rhes- 
yraol nag i'r Swyd(Iu};ioq gyinmeryd am.'ier 
î edryclì i be gyromaiot y gatl^uit ieihaa 
tnvil y deyrnaa. 

CYFREITfllAU HELWRIAKTH. 

Ar y cynnygiad fod l'r Vsgrifen berfli- 
ynui i Hetwriaeth gael ei hail-ddarllen, 

Mr. Fyler aat'hwynRÌyn erbyn y mo«M 
aneglur yr ysgrifenwyd y Weithred. Yn 
ei fi^rn ef, addas fyddai ystyried pob un 
a dueuai i dir gwr arall à dryll yn ei 
law fel troseddwr. Yr oedd yr holl gyf- 
reithíau yn gyfeiliornus mewn perthynas 
i gyromwysderau. Fe byddai gan ẃr 
^100,000 yn y Gyllidfa, ni allai sactliu 
na tiela; und gatlai swyddog mìlwraidd 
wneuthur hyny, am fod y Brenin wedi ei 
osod yn y s\\ydd hòno. 

Coi.oNEL Wo.»D a gefnogaî y Wcîtbred, 
er nad oeúú yn hylwyr gydsynîbl à'l ulyg- 
iadHU pf. Y (Iduu brif bethau h ufynwyd 
uedUynt, gwneyd gwerthiad adar aç ys- 

uic!itized Dy vjìv./v./'V iv! ' 



Batteêionf ÿc 



^^farnogod yn gyfreithlBwn, fel y gellid 
diwallu y wlad, a gwneuthur y gyfraith 
i'r cyfoetliog a'r tlawd yr un fath. 
- Arglwydd J. Hossell a dybiai fod y 
■ Weithred bresenol yn weli na'r un a íu o'r 
btden, er nad oedd nor eglur ag y dy- 
nunai. Am dano ei hun, ei fam ef oedd, 
i'r cyfrcithian hyn fod yn dra niwei<liol i'r 
wlad* Gobeithiai y diwygid yr Ysgrifen 
yn yr Eisteddfod yn y fath fodd*ag i altu- 
^gi y Senedd i wnedthnr rhywbeth er di- 
Jeu y gwaradwydd hwn oddiar ein gwlad, 
^liywbeth i gymmodi gwerinos Lioegr à 
«hyfoethogion y deyrnas. 

Mr. Warourton a gyd-lawenychai á'r 
Senedd a'r deyrnaii fod yr amser wedi 
dyfod t ddileu y cyfreithiau hyn— y cyf- 
reithiau niwyaf gwarthns a wnaethpwyd 
«rioed. Y cyfreilhiau hyn a lanwant ein 
carcharau à dynion dieuog o droseddau 
yn haeddu y cyfrýw goBj>àigaeth ; ao er 
aad allai gymmeradwyo yr Ysgrifen hoa 
JB hollol, etto, cefnogat bi yn wresoglawn. 
Ni wyddai am nn wlad Ue yr ocdd cyf- 
«eithiau helwriaeth cyflUyb i'n rhai ni, 
•oddieithr yn un o Ynysoedd y MôrTawel. 
Darllenodd, yn hanes y Tonga Islands, 
• íoá y llygod mawr yn cael eu cadw yno 
fel y cedwir ysgyfamogod yn y wlad hon : 
«o er 7 caniateir i tÁwb fẃryta llygod 
nawr, etto nid y w gyfreithlawn i neb eu 
lladd, oddieithr dîsgynyddion eu brenin- 
oedd a'u duwiaa. 

Arolwydd ALTHoar, Canghellydd y 
Trysordŷ, a gydt yniai á holl ddy wediadau 
«i gyfaill ardderchog (Arflwjfdd Rm»8eU): 
« gídlai sicrhau iddo y teimiai y Llywodr- 
aeth yn ddedwydd i ^yd-weithredu âg ef i 
wneiithur unrhyw ddiwygiadau yn yr Ys- 
^rìfen« Teimlai yn ddiolchgar fod yr Ys- 
l^rífén wedi cael ei dwyn i mewn. Goreu 
Ì>o gyntaf t newidir y cyfreithiau hyny ag 
ydynt yn llenwi ein carcharau á dynion 
iachus a lieini, yn eu hyiTorddi mewn 
drygioni» yn gwnenthnr îddynt gymdeith- 
asu á thioseddwyr, ac yn eu troi hwynt 
yn rhydd wedi caledu i gyflawni pob troi- 
f«dd. 

Wedi hyny darlleawyd ki yr ail waith. 

ARDRETH AR LO. 

Dydd Mercher, Rhagfyr 8. Mr, Wslrb 
;;a gynnygiodd erfynìad o dref Lincoln/am 
ddiddymiad o'r ardreth ar 1o a dros- 
l^lwyddir ar y mdr o'r naill barth o Bryd- 
^n l'r llall. 

Mr. Ormsby Gore a gydsyniai yn hollol 
A'r erfyniad. Nid allai un dreth fod yn 
•fwy anghyfiawn ar drigolion y parthau 
.iiyny ag oeddynt ym mhell oddiwrth y 
' gweithiau glo. Yr oedd y dreth hon, nid 
yn unig yn niweidie diwydrwydd y deyrn- 
4U, drwy fod yn faich ar berchenogion am- 
ry w weithfàau, oad befyd andwyai iechyd 



y tlodion : oUegidccflr bébamserlodclel- 
ydau tost yn ffynu yn y partiiatt hyay lle y 
mae y tanwydd yn ddrud. Os na cbyn- 
merai neb arall y pwngc mewn llaw, am^ 
canai ei ddwyn daa sylw y Senedd ya fìiaa 
ar el y Gwyliau. 

Mr. O'CoNNELL a dyblai y byddai di- 
ddymiad o'r dreth hon er llea mawr i 
Loegr a'r Iwtfrddoa. 

Dydd lau, RhagfyrO. CAMoiiELLTDa v 
Trysordy a gymiygiodd fod Cyfeisteild- 
wyr i gael eu dewis i cbwiiio i bagyn- 
maint y gellir iieihaa cyflogau Oweinidoÿ- 
ion y Brenin. Yr oeddynt yn dynnoo 
lieihau ea cyflogau eu hunain, fel y gall- 
ent alw ar ereill i wnenthur yr an modd— 
er eu bod yn teimlo nad ellid diagwyl anA 
yohydig o lea i'r wlad mewn ffbrdd o iei- 
had yn y draol ; ond rhydd foddlonrwydd 
i bawb fod y Oweinidogion yn ddiffowd 
yn eu byradrechiadau. 



TERFYSOIADAU. 

Y -terfysgiadau a soniasom am daoyat 
yn ein Rhifyn diweddaf ydynt wedi cft- 
haedd amrai o Siroedd yn Lloegr, a dia- 
ystriasant iawer o eiddo amaethyddion, ea 
hydoedd a'u peiriannau dyrau, gan en InnI 
yn tybied mai yr oflTerynau hyn a aohoseat 
eisiea gwaith, a chyflogau isel i nifer o U- 
furwyr, Ond trwy ddyfialwch y llywodr- 
aeth yn anfon milwyr i'r ardaloedd terfysg- 
Iyd, ac eofndra yr Ynadoo a'r Boaeddioa^ 
rhwystrwyd ilawer o derfyagiadaa, dal- 
iwyd y blaenoriaid» a thaflwyd hwynt i 
garchar, ac anfonwyd Barawyr ya un- 
twydd i'w prefl. Cafwyd Ilawer yn eoog; 
alltudiwyd rhai, a charoharwyd erciU. 
Ammhossibl fyddai adrodd y terfysgiadsu 
a ddygwyddasant y'mhob man, am hysy 
hyHbyswn ond ychydig. 

Swyúd Lmcûln. /ÿiMy. Y táoaa yd- 
ynt yn cynnydda yn y gymmydogaeth Jmhi. 
Dioystriwyd gweirtb can punt o eiddo gw 
honeddig. Vn Roêen liosgwyd naw tàs o 
ŷd, gwerth chwe chant o bunnau, eiddo nn 
Mr. Moore. 

Stcydd Huntingdon, Äleonbmy, Yrar- 
dal hon a fu yn bar derfysglyd am rBÌ 
dyddiau. Ymgyrchodd tyîfaoedd o dri í 
faedwar cant o ddynion, a distrywiasast 
lawer o beiriannau. Daliwyd SO o'r ter- 
fysgwyr.— Hantin^doa. Y mae y gy*- 
mydogaeth mewn terfysg mawr o acbos 
distrywiad peiriannau gan derfysgwyr: 
cymmerwyd 50 o honynt. 

Swydd Buehs, High Wywmbe. Yid- 
gynnullodd tyrfa fawr o derfysgwyr yn y 
gyromydogaeth hon wedi eu harfc^i K fowy- 
iil, morthwylion, &c. ac aethant toamelin 
bapur y Meistri Lane ; ac wedi tori y pyrt*> 
a'r drysau, rhuthrasant i mewn i'r adcilsd» 
a dinyslrasant yr holl béiriannaa. Cyrch- 

Uic|!tized Dy 'KJ\JKJ'Ht\^ 



Mineiiûn,,^t. 



ÌMitoddi yno tea meUn mll in draw i*r 
dref, yr hoo a ddìnyttriw jd y n yr un modd . 
Ueb ea boddloni yn hyn, aetiîant at felin 
b^uraraU. Ymdfechodd y meddiatinydd 
ea Uaddiaa i ruthio i fewa drwy aicrliaa 
iddynt ei. fod wedi tynu ei beitiannau i 
hwr, íbd ganddo 60 o weiihwyr, ac os 
diiyáirid ei felin^ byddai y rhai hyn allaa 
• waith; ond ni Iwyddodd i'w boddloni, 
« deehieaaaant ddinystrio y cwbl. Daeth 
Ynad yno, a darUenodd y Hiot Aet. Wedi 
hyiiy aeth y lUawa tua thŷ amaethydd, fçan 
yrhwa yr oedd peiriant dyrntt, toraeaotef 
ya chwilfriw. Biny âtraaant amrai o beir- 
iuBaaeieiU. O'r diwedd daeth y Príf 
wyddwr, ynfçhyd à lUaws o foneddion, y 
ihai a wrthwynebasaat y terfyaicwyr; ac 
ar albrwydr doat, Uwyddasant i ddai de^ 
•'rleiíyBgwryr, y'mhUth y rhai yr oedd y 
hlaeaor, yr hwn aydd yn holiol ddieithr 
Jù j gymmy dogaeth hòno. Tybir fod yr 
eiddo a ddinystriwyd yn werih deuddeg. 
cttt o bunnau. 

8wfäd Cmerwrangim, Rhag, 10. Qan 
faá gwneothurwyr nodwyddau yn Bed* 
átoh yn defnyddio peiriant i dreiddio erai 
7 Bodwyddaa, ymgynnnUedd Uiawe o'r 
Hifarwyr yr wythnos ddiweddaf, a din- 
Jitiaflant y peirianna» hyny. Aeth larll 
Plymottth á bagad o geisbyUaid i waagaru 
y dorf, a Uwyddasant i ddal ehwech o*r 
hlaeaoriaidy y rhai ydynt yn «wr y'nghar^ 
fihar. PnBq> ereiU e garcharwyd am ddin* 
yẁio peiriant dyrnu yn perthyn i amaeth- 
ydd yn ymyl Doddingtree.— Ynadon y 
Swydd ydynt yn olrhain i achos dm pher> 
yÿus dau wr íeuangc o'r enwau George 

BiWB a Atkin8. V cy ntaf sydd fab 

i ÿndydd ac ŷd-werthydd parchus yn 
Tewlttsbory; a'r nall yn fab i ŷd-werth- 
ydd yn Baabury. Y mddeng} s ìddy nt wrth 
ŷmdeithio mewn cerbydan o Droitwich i 
BiOBngnyre ymofyn am anneddie y Pareh. 
Hr. Bigiipii, a gorchymynasant i ddyn ty- 
Wd ag eedd ar y floHld i rybuddio Mr. 
Biggs i wyiied ei deiai ÿd, onidé y llosgid 
hwpit. Y dyn a hybysodd hyn i Mr.^ 
Bi^ yr hwn a benderfynodd ddilyn y 
dyníao, gan iddo ychydig ddyddiau cyn 
h]fiy ddorbyn iiythyr oddiwrth*' •Siciag" 
jabwgwth yr un petb. Daliwyd y ddau 
lsage;c8rcharwyd hwynt, a holwyd hwynt 
ttaryw woithiaa. Tybir iddynt wneutliur 
hyi er digrifwch; ond ni ellir eu rhydd- 
hán e gaichar heb ganiatàd swyddogion y 
Breain: ac y mae Ue i feddwl mai hwy 
••*ly»t ysgrífenwyr y llythyr a arwydd' 
^já ** Swmf^* a dderbyniodd yr ofTeiriad 
làed; eafeliy, yr ydys yn ofni y rhaid 
Udyal dalo yn .ddrod am eu digrifwch : 
tia Hai na*u heinioes ! 

Smifáá Gimuetter, Bwriwyd 10 o der- 
fytgwyr i garehar ddydd Sadwro, y 4y(l(l 
• Ragfyr, am dori a Uosgi pciriaot U^ rnu 



a fenthyciasid gan amaethydd y» Telbory 
oddiar gymmydog iddo. Ar yr un pryd 
yr oedd terfysgiadau mewn amrai o'r ar- 
daloedd cylchynol, a Uwyr ddinystriwyd 
dros ngain o beiriaonau. Y dydd liua* 
canlynol yr oédd Uîaws terfysgiyd i ym- 
gyrchu i gymmydogaeih Seuthdrop; Oüd 
gan fod eu bwriad yn hysbys i'r Anrhy« 
deddus Mr. Moreton, casglodd y gwr bon- 
ediUg hwn nifer o foaeddion a cheisbyl- 
iaid: a phan oedd y terfyagwyr ar dde- 
chreu ar eu gwaith dinystriol, rhuthrodd 
Mr. Moreton amynt, daliedd amrai, » 
gwasgarodd y lleiU. Bwriwyd ^9 o hon- 
y nt i garchar. Oddeutu yv un aower cod- 
odd terfysg yn Bibury. Dìnystriwyd nifev 
aawr o beiriannau ; ond trwy ymddygiad 
dewr y boneddion, daliwyd U o'r terfysg- 
wyr, a bwriwyd hwynti garchar. 

Swydd Henjfordd. Caíodd ýd y n perth* 
yn i amaethydd yn nghyfiÌDÌau tref Uen- 
fibrdd ei losgi yn ulw yn nechreu Rimgfyr ; 
ond ni ciiafwyd hyd i'r adyn a'i liachosodd« 

Stcifdd WiUê. Y mae uwchlaw S80 o> 
garcharorion y'ogharchar Deyises, y rliai 
ydynt yn euog o godi terfysg, a dinystrio 
peìriannau. 

Swydd Derby. Yn íòie ddydd Snl, y. 
6ed o Hagfyr, rhoddwyd tàs o ỳd ar dàir 
yn Eytmiy eddeutu saith roiUtir n fiotŵng'' 
Aem. Derbyniwyd amryw lythyrau by« 
gythiol yn yr ardal hon. 

Ar nod lau, yr2fed, llosgwyd tỳamedd- 
iannauMr. LoTedren yn ÌCemptom, Y dydd 
canlynol Uosgwyd teisi gwair yn Dentom; 
a'r Dos BUÌ wedi fayny llwyr ddifethw}d> 
amaetbdŷ gan dàn yn Cunaiíer yn Swydd 
tthydychaán. 

Aithiim'imder'Lìfne» Y'mgynnuUodd rhaâ 
miloedtí n wehyddion ddydd Sadwrn, j 
4ydd o Uagfyr, i wrlhwynebu eu meidtr* 
iaid i cstwng eu cyflogau. TrefnBSunt eu- 
huoaio fel milwyr; rfaudia3aot yn riieoi^ 
aidd trwy 'r hcolydd & banerau triUwiaw|p 
yn chwi£a uwch eu penau. Os na chyd- 
synia y meistriaid á chais y gweitbwyr^ 
ofnir y tellir o 30 i 40 mil u i\eh>ddiun» 
allan owaith. 

Ychydìg nosweiUiiau yn ol Uo.^gwyd Uw' 
o ŷd oeiddo y Dug Wellingron, er ì'r Du^. 
osod chwech o ddynion y dydd, a deg bol> 
nos, i warchadw ei fi'ddiaunau. Oni bu^ 
asai i*r gwynt droì ni's galia&id arb^d Ua-' 
wer en>i<ll o deisi rhag iio»gi. Gwelwyd 
dau ddyn uddcutu y Ììe y tiydd o*r blaen^ 
ac un o hooynt a ofynai i ry w ddyn, eidd» 
pwy oedd y teisi hyny? a chun fod y dyn 
yn c\mmeryd amo uä uyddui, '' O," ebe: 
> liali, '* y mae y cvibl oddeutu yuía ya 
perthyn i'r Dug." 

Dywedir fod 1 1 o dcioi ýá wrdi eu lloagi 
uiewn un no.4waiih }u lleuaohl. Ym" 
drJpii^y» i ribyn u byior gaei ei o<>üd ẃ 
uaill dúb i'rilaiL ^ j 

uigitized by VjOOQIC 



&niBnGn, ^e. 



CYMRU; 



EISTEDDFOD EDEIRNION. 
Tachweiid 5, I839, CynDaliwyd £is- 
teddlòd Beirdd, Araithwyr, a Datgein- 
iaid, dan arwydd y '* Derwỳdd/' gerllaw 
Corweo, Hwydd Feirioo. V Parchedifp 
y. W. L. WUIiama, Periglor Uangar, ya 
Lly wydd. Ain chwech o*r gloch cyoimer- 
•dd y Parchedig Lywydd y Gadair, a 
thraddododd ai«iUi lÿwiog a brẃdfrydig ; 
STÌwedd yr hoa ty fel y can&yn :^ 

BONBDDIfrWAO A BoNe^OlGION, GYP^ 

BiLLioN A CHyDWLADWYa.— V mae'n hye- 
byg i'r rhan fwyaf o honom fod cyanal 
£Ì8teddfodau yn hen arferiád ag nydd etto 
yn parbàa ym mhiith ein cyd-geaedl, er 
ooleddu ac amddiffya Uëenyddíaeth Cym- 
reig. A phml ddymoawyd amaf i fod yn 
Rhaglaw i'r EÌAteddfod hon, ni phetrutfais 
lilb fy hun ym mhlith ei ffyddlonaf am- 
ddíffynwyr; nid am f y mod yn bamu fÿ 
hun yn addae ac ya diligoBot i gyflawni yr 
«n twydd, ond am fý bmmI yn barod bob 
aamer i gefnogi ac amddiflÿn pob aefydliad 
ag sydd yn toedda at helaethu gwybod- 
aeth a lle»iant i'm gwladwriaeth. Ond y 
mae nn anffawd wedi eih cyferfod heddy w, 
oddiwrth ba on yr wyf yn teimio y n dd wys, 
■ef, abaenoldeb y Pareh. D. L. Jones^ yr 
hwn ag ydoedd i fod yn Uy wydd i'r Eis- 
teddfod hott ; ond yr amgylchiad a ddaeth 
yn anocheladwy, pc felly gowdwyd yn or- 
Mawl amaf û i eietedd yn ei le, ac ym- 
drechaf, hyd y mae ynof« i ddwyn pob peth 
ym miaen yn y dnll mwyaf deheuawl. 
Terfynaf yn awr, trwy ddywedyd fy mod 
yn barod bob aniBer i weithredu yn llesiant 
y gwiw Frythoniaid, a hyny tra gwaed yn 
rhedegyn^ nghwythénau, ae anadl ÿn fy 
ffroenau ; a'm hoffui^air y w^ ac a gaiti' fod, 
** Oe$ y B^ fr Inith Gymrmeg." 

Yna adroddodd D. Hoghes, Cynwyd, 
Englynion ar Agoriad yr £ûiteddfod; ao 
areithiodd Gwerfyiyn ar yr un achoe. Yna 
traddodwyd areithiau ar *' Ängmt," gan 
Mr. M'iUiam Jonen, Bryn Eglwyë, a Gwer^ 
fylgn. Wedi byny aed ym mlaen i gy- 
hoeddi y feimiadaeth am y 15 £Dglyn 
goreu ar ** FaruaUaeth y Parch, Roghr 
BüTLMR CLoUGtí^Á, C." bamwyd Fxlward 
Joneá, Bodorlan, (Dryw Baeh) ac Edward 
£van8, G wyddelwern, ( lol» Gwÿddelwem) 
yn gyfÌEirtaU a rlianwyd y wobr rhyngddynt; 
a rhoddwyd Cyüeilhiad y Dr. G. O. Pugh 
o Goll Gwynfa yn ail wobr t D. HughcA, 
Cy nwyd. Am y r Araith oreu er proû " Pa 
«a ai TUutd Doethai Gidadog Bakk tyfwy- 
^Uetuwl t> wlttúwriaethy* bamwyd Gicer- 
/y/yji, a ttubert HuniphreyH, Corwen, yn 
g\tartal, a rhanwyd y wobr rhyngddynt. 
Am y Fedwar l^glyn goreu ar y ^' Cya- 
aii^r' barnwyd lildward Evau8, Gwydd* 
eiwera, yn fuddugawi. Wedi hir a medr- 



U8 ymdrech rhwng y Datfccinlaid, baniwÿd 
Robert Joncs, Bryn Eglwys, yn fuddag-> 
awl. WrthddibennyCyíarfodareithiodd 
y Parch. J. E. Hughes, Uaagwm, yn hy- 
•wdl ar yr achos. A chalbdd yr Eistedd- 
fod hon ei dwyn ym mlaen yn y modd 
mwyaf anrhydeíddaa, er dirfawr glod i'r 
Parchedig Ly wydd a'r Boneddigion ereiU, 
a chafodd paWb o'r preaennolioa y bodd- 
lonrwydd mwyaf yn ei hoU gyflawBÌadaa^ 



Diwifgiäd SeneddoL Dydd Llon, Rhag- 
fyr ISeg, cynnaiiwyd cyfarfod yn y Tra- 
llwng, i anfon deiayfiad i'r Sdnedd i ddi- 
wygio y duil preaennol o ddethoi cya- 
nrychiolwyr, ac i leihau traol y wladwr- 
iaeth. Llîawa o foneddigion ac offeiriaid 
o bob parth o Swydd Drefaldwyn a yn- 
gynnullaftant i Iysdy y dref; «e oddeale 
deuddeg o'r gloch cymmerwyd y gadairgm 
H. A. Proctor, Ysw. Piif Swyddwr, yr 
hwn a alwodd ar rai o*r boneddion i la* 
ereh y cy&rfod. Cyfododd Wm. Owea,^ 
Yaw. GlanseYera, ac a areithiodd yn hy^ 
awdl am ddwy awr, gan brofi fod achoê i 
ddiwy gio y diilygiadau sydd yn y fleaedd ; 
fod y dull preaennol oddethol Seneddwyr 
yn gwneuthur y bobl, yn enwedig trigol- 
ion Bwrdeisdréfi, yn ddiog ac anfoewii ; a 
diweddodd trwy gynnygfod Eirchiad i gael 
ei anfon o Swydd Drefaldwyn i'r S enedd 
ty barthed y pyngciau uchod. Cefnogwyd 
y cynnygiad gan T. B. Browne, YswaÌBi 
Meilington Hall. Cyfododd y Coloael 
DaYÌes i gynnyg penderfyniadau ereill, a 
haerodd y dylid aroa nea y gwelai y wlad 
pabeth a gyflawnai Gweinidogion y Brea* 
in. Cefnugwyd y penderfyniadau hyn gia 
Panton Corbett, Ysw. Wedi hyn areitfc- 
iodd y Paich. D. Nihill yn arddercbogo 
blaid penderfyDiadau Mr. Owen. Dilya- 
wyd araeth y gwr Parched^ hwn à boa- 
liefan o gymmeradwyaeth. Y Parchedig 
T. C. Luxmore, Periglor Guilsfield, a gya- 
nygiodd benderfyniad arali gwahanol Vt 
rhai blaenorol ; eiliwyd hwynt gan T. 
Price, Ybw. o Gunley. Ar ol i Arglwydd 
CIive, Syr W. W. Wynn, a'r Gwir Anrhy- 
deddua C. W. W. Wynn, gyfarch y Cyí^r- 
fod, penderfynwyd fod i Eirchiad gael « 
anfon i'r Senedd yn gydaynioláchynnygiad 
Mr. Owen— fod i'r Arglwydd Ganghell- 
ydd gynnyg yr Eirchiad i Dŷ yr Ar- 
glwyddi, ac Arglwydd Aithorpe i Dý y 
Cyffredin. 

EthBUad Seneddwr.-^Djáá Mercher, y 
l&eg o Ragfyr, etholwyd y Gwir Anrhy- 
deddus Charlea W. W. Wynn i fed ya 
Seneddwr droa Swydd DrefaldwyB. 

Dewiawyd D. Pugh, Yawain, Uanarch- 
ydol, i füd yn Rtcarder Bwrdeiadref y 
Trallwng yn lle larll Powya, yr bwB a 
roddudd y swydd i fynu, 

^ UiC|itizeö Dy VJi v./ ^./J^ IV_ 



Y GWYLIEDYDD. 



GHWEFROR, 1831. 



AniApi|QV. 



eu 



T OWAflTEAFFYDD GLODDESTGAa. 
rrttràmi oê^iaL9.J 

3. Mab pechaduriaid yn nghyf- 
lvr aatiur yn afraÿloni dydd eu 
hm h^w ^ wrintî h. I)vdd pẁysigl 
ijàá Dftli gall neb eyfrif eî wertb — 
dydd 7 derbyn miloedd o rai coU- 
•dig dragaredd a graa er achnbiaeth 
«Mid — a dydd yr eaÿealasa mil- 
#edd imwy yr iachawdwriaeth fawr, 
cr ea diiiystr by th. Y tymmor byr 
afBdd dra ar y ddaear, ^ydd dym- 
jMr iiçîtldaol. Yma y gwaeir y 
cwU droa dragy ^yddofdeb. Yma 
y jriudd ein carea o newydd, diosg 
yr hen ddyn, a gwiago ,Críst. Yma 
y fl^id i ni geisio iachawdwriaetb» 
dydiwelyd at Ddaw» a'n gwnend 
yii blnaA .Iddp. Yma y rhaid i ni 
' Brbyo bywyd tragywyddol, cyra- 

rysder i'r nef» a gr^s i'n harwain 
yoo. lë, dydd iacnawdwrìaeth y w 
«■Merhpn; a " pheth bynag a haoo 
dyn, hyoy a fed hefyd." Fel y 
tniilioni ddydd iachawdwríaetb, 
Uly y byddwn dros oesoedd tra- 
gjwyddoídeb. " Os by w yr ydych 
yji.ol y coawd, meirw fyddwoh; 
dtlir oa ydych yn marweiddio 
gweithredoedd y corph trwy yr 
Ya|a|d, bywfyddwcb.''/2Aa/.8. 13. 
OÎflBn cymmaint ar iawn dreulio 
d|d|d gras, gellid disgwyl y byddai 
djBÌon yn llawn gofalam eu by thol 

CHWEFRORy 1831. 



gyflwl*, yn gweìthîo alUn en faîach- 
awdwrìaetb mewn ofn ^ dych^yn, 
yn ddiwyd i wneathor ea galwed- 
igaeth a'n hetholedigacth yn sicr, 
yn brysìo i'r deyrnas cyn machlado 
yr hanl. 

Ond, er gwaethaf petb, ni wnant 
felly. Mae y rhan fwyaf yn freu/io 
dydd gras yn ofer, Maent yn byfir 
yn y byd, fef pe na byddai byd 
aralí. Maent yn synio petbau dáè- 
arol, yn anghoho Duw, ^c yn marw. 
Trysorant eu trysoraa ar y ddaear, 

Ìn lle ymgyfoethogi ta ag at Ddaw. 
Lhodiant mewn gwag gysgod, ac 
ymdraiTerthant yn ofer; yn ofaln.s» 
yn w;ir, am lawer o bethau, opd yn 
esgenlosoYan pethaogenrheidiol-^ 
achabtaeth yr enaid anfarwol. X 
dyma fel ag y mae ym nihlith pob 
gradd yn y wlad. — Ewch at y gwyr 
nMwr^ sydd ganddynt ddigon, heb 
weithîo — ^pa fodd y treulia y rhai 
hyn ddydd iachawdwrìaeth? Yn 
amlwg, nid trwy barotoi i gyfarfod 
eo Dow, gan nad yw ** Du^i» yn cu 
meddyliaa;'' a gwir grefydd yn 
llwyr ddirmygos ganddynt— yn ea 
golwg yn anghymmwys i neb ond i 
ynfydion ofergoelus. Rhodîa y 
rhai hyn, yn wir» mewn gwag gys- 
god, mewn elfen ddisylwedd» mewn 
awyrgylch heintiol. Coeg-ddigrif- 
wch» mwyniant afradlon, a boddhad 
y cnawd, ydynt yr holl ddedwydd- 
wch a wyddant am dano, aV hoU 
nefoedd a chwennychant, neu a 
geisìant. Fel hyn yr ofer-dreulia 

L)iC!itizeö Dy vji v/ v./"V iv! 



34 



Y Gwoitraffydd Gloddestgar. 



y rliai hyn ddydd gras, y coUant 

deyrnas Ddaw, ac y syrtiiiant i fyd 

o dywyUwch. — Dos yn nesaf at 

ddynìon nuunach, gwerthwyr nwyf- 

an, maelerwyr fmerehaniêj neo la- 

furwyr; tafl fanwl olwg arnynt» a 

phwysa hwynt yn nghlorian y cys- 

segr. Sylwa pa ddefoydd a wnant 

o'a meddyliaa, o'u nerth, o'a ham- 

aery a'a doniau — fel y barnot yn 

gywir am y modd y treuliant ddydd 

ea hiachawdwriaeth. Ai nid eglar 

y Wy fod y rhan fwyaf o'r rhaì hyn 

yn daddu eu rhoduion yn y ddae- 

ar, yn rhoddi ea serch ar bethaa'r 

hyd, yn '* synio pethau daearol?" 

Mae cariad at gyfoeth» a gofalon y 

byd, yn Uanw eu calonau, yn difa 

eu hamser, ac yn tynu eu sylw 

gymmaint, fel na feddont un ham- 

dden na thuedd i ofalu am en gor- 

chwylion ysbrydolathragywyddol. 

Pelly, â dydd gras heibio, heb idd- 

ynt wneuthur un darpariaeth erbyn 

y byd i ddyfod. — Dos at y genedl 

ieuanaCf y rhai sydd etto heb ofalon 

y byd, a gwel beth y maent hwy yn 

ei ganlyn. Ym moreu eu bywyd 

y maent yn Uawn egni a bywiog- 

rwydd. Os gadewir hwynt i ddi- 

lyn tuedd eu hanian, ânt yn ddi- 

'ammeu ar gyfeiliom. Ac yn aml, 

'er yr addysgiadau goreu, torant 

bob cadwyn i ganiyn gogwyddiad 

cryf en calonau ilygredig, ac i uno 

â'r ll'íaws i wneuthur drwg. Mae 

ieuengctid pob oes, bron i gyd, yn 

rhedeg yn yr un Ilwybr; sef, yn 

'anghofío Duw, yn cara pechod, ac 

yn gwrthod ystyriaeth. Denant ac 

annogant eu giiydd i fyw yn afrad- 

lon. Yn eu daltineb» a'u banys- 

'tyriaeth, rhoddant oreuon eu dydd- 

iau i wagedd ac oferedd; heb 

feddwl díni am y niwed mawr a 

' wnant iV heneidiau, trwy grwydro 

oddiwrth Dduw. leuengctid an- 

wyl, aroswch fynyd, a gwrandewch 

yn astud ar y geiriau dwys hyn: — 

" Mae dydd gras yn myned beibio, 

â heibio yn fuan; ac fe aiiai y 

machiuda yr haul cyn yr achubir 



yr enaid.''— DoSy yn olaf, at ÿ iìoéf' 
ûm llafunis, a gwel pa fodd y defn- 
yddiant hwy ddydd iachawdwr- 
îaeth» Pregethir iddynt yr efeog- 
yl> ac amryw a'i gwrandawant yn 
liawen ; canys dewìsodd Duw dlod- 
ion y byd hwn i fod yn gyfoethog- 
ion mewn ffydd, ac yn etifeddion ei 
deyrnas. Ond, ym mhiith y rhai 
hyn, cawn luoedd yn byw yni mhell 
oddiwrth Dduw. Llafuriant am y 
bara a dderfydd, ond nid am y 
bara a bery ifywyd tragywyddol- 
Awydd mwyaf y tiodion diras y w, 
naill ai gochelyd gwasgfa tlcMli» 
neu foddhau eu chwantau â diota a 
meddwdod. Cam-dreulia y rhai 
fayn hefyd ddydd gras, a choliant 

ddau fyd. 0« anghywir y dar- 

luniad hwn o ymddygiad pawb, ym 
nihob gradd, gwrthod ef; ond os 
cywir, wyla dros dy frotlyr pecl»- 
adurus, sydd yn afradu dydd grar» 
ac feily yn colli bywyd tragy- 
wyddot. 

4. Pechod yw y gwaJUraffyéd, 
gwojethaft a'r afradwr mwyaf. Mwy 
a â i'w gynnai nag i ddiwalla hoH 
eisieu dyn. Mwy yw traul ttü 
pechody na chant o deuluoedd. 
Haloga, gwastraffa, a difroda bob 
peth a gyffwrdd. Danfonodd la ö 
angylion oV nchelder i fythol 
boenao. Dyfethodd fyd ym myo- 
wes Adda, pan oedd Adda ym 
mynwes Dùw. Lladdodd Arglwydd 
y gogoniant; a bydd yn boenydd 
ei hoil weision a'i gariadan bytlu 
Gwel T fath ddifrodwr yw pechod! 
Pa ddíedwyddwch a ddyfetba! á 
pha nifeiri a ddinystria ! Grìddfan 
y byd oll dan ei law ddifrodoL 
Tawdd i'r dim y meddiannan hol- 
aethaf. Tyn i'r Hawr y l^alasaii 
gwychaf. Dadymchwel oraeddait; 
a difa deyrnasoedd. Dífroda hefyd 
beth o fwy gwerth na'r cwbl— di- 
froda fywydau dynion» trwy eti 
cadw rhag ystyried eu gofal a'-a 
gwerth raawr. 

Os myni wybod fath ddiftwr yw 
pechod, edrych ar y coliedigion yi^ 

L)igitizeö"Dy VJ ^i/^../^ i\^ 



F GwaMraffÿdd Ghddesiÿar. 



3d 



^ufdd OMgeu. Bifrodasan t bob peth, 
pG m feddaDt ddim, ond pechod, a'i 
Sjflog, sef marwolaeth. Yr oedd 
fanddy nt nn waith ddydd gras ; ond 
trealìasant hwn, ac aeth heibio. 
lHeddaaent nnwaîth Sabbothau, i 
fyned i gynteddau Duw, ac i wrando 
yr efengyl dragywyddol; ond ot'er 
dreatiasant hyn oll, ac ni*s mwyn- 
hânt mwy. JPa wastraflwyr a fu- 
«Qt! Difrodasant amser, doniau, 
nerth, a bywyd; difrodasant fodd- 
ion gras» ac amryw gyfieusderau er 
êehub yr eoaid^ ond derfydd pob 

Cth ya awr. Gadawaot y byd 
b Dduw» heb obaith, heb iach- 
awdwTÌaeth. A oes tlodi tebyg 
i*w tlodi hwy ? Ystyriant hy n, neu 
beidioy dyma gyflwr pob pechadur 
sydd faeb Grist yn a^r angeu. 
Treuiùuant y cwbl; ac ni feddant 
jn ftwr ddim fw ddwyn ganddynt 
I fyd tra^gywyddol onid eüogrwydd, 
tlDdi, a thmenj. 

. 5. Medd plantgrasdrysorauna's 
'gaüaHtfyih dreulio, 'Gwir gyfoeth 
•parhans ydy w» na dderfydd. Piant 
gras yn nnig a ymudygant yn 
ddoeth: gwnaethant ddewis doeth 
a da. Dewisasaot yn drysorau ac 
ynetífeddiaeth bethau na ddarfydd- 
4uU, oad a barbântyn ddiddìwedd. 
Dewisasant drysorau mor anfeidrol 
fawr, fel na tbreuliant fytli; sef 
•• cyflawnder Crist» yn yr hwn y 
trig pob çyflawnder." Ac mor 
ddiogtl eVi rban ag yw.yn barhaus. 
Y mae yn Nghrist» wedi ei sicrhau 
iddynt trwy •* gyfammod tragy- 
wyddolt wedi ei loDÌaethn yn hoUol 
ac yn sicr.^ Eu hetifeddiaeth a 
gedwir iddynt yn y nefoedd; a 
Ewy a " gedwir gan allu Duw, 
trwy fiydd i iachawdwriaeth.'' 
Gwrando gAn orfoleddus pob gwir 
bercrin, wrth deitbio trŵy yr an- 
lalwch: — " Duw yw rhan fy enaid, 
am hyny y gobeithiaf: efe hefyd 

Sty iacüawdwriaeth." Rhyud 
w annogaeth i'w gân o'r uchaf- 
oédd, a dywed — ** Fy iaçhawdwr- 
iíctbfydd yn dragywydd-^myfi yw 



eich Duw, a chwithau fyddwch yn 
bobl i mi." Wrth gìywed hyn, 
tania en calon, ac uchel floeddiant— 
*• Y Duw hwn y w ein Duw ni dros 
byth ac yn dragywydd: bydd yn 
arweínydd i ni hyd angeu." 

A ofyn neb etto — Pa /an/emoit a 
fedd plant gras ar blant y byd? 
Atebwn — Meddantran lawergweil,' 
ác etifeddíaeth fwy parhaus. Pan 
dreulio bydolion eu holl ddâ, ac 
y delont i*r dim, bydd digon gan 
blant Duw, digon yn *' ei gyflawn- 
der ef, sydd yn cyflawni oll yn oli." 
Meddant flynnon bywyd dros fyth, 
pan y byddo plant y byd, à*u pyd- 
ewau toredig na ddalianl ddwfr, 
heb ddefnyn i dori eu syched. Xí 
pbarhâ neb trysorau yn hir, onid 
trysorau y rhai a gred'ant yn 
Njrhrist. Pe meddai pobl y byd 
holl gyflawnder y byd, gwaricnt ef 
yn fuan, a deuent i dlodi. Dar- 
fodedig yw pob peth bydol; a'r 
byd ei hun sydd yn myned heibìo. 
Pan suddo'r Itong i'r môr, sudda 
hefyd yr holl nwyfau sydd ynddi, 
er cymmaint eu gwerth. Pan elo 
y byd heibío, pa le bydd eich trig- 
fanan, eich trysorau, a*ch etifedd- 
iaethau ? Coliir hwynt dros fyth. ' 
Gwelwn, ynte, fod pobl y byd, o 
bdb gradd, yn treulío eu bywyd ar 
y ddac!ar beb wneud dim ond af- 
radloni y dâ a roddodd eu Tad 
ncfol iddynt, a hyny mewn gwlad 
bell oddiwrth Dduw. Ym mheá 
ychydig flynyddao, gwariant y cwbl^ 
ac yna syrthiant i dlodi diddiwedd* 
II. Nid yn unig treolio yr hoU 
ddâ, a'jr doniaû a rydd eu Creawd- 
ydd iddynt, a wna pobl y byd, ond 
treuliant hwynt trwy fyw yn afrad^ 
hn. 

Dynia y cwyn a ddygîr yn erbyn 
holl feibion dynlon, nes y delent 
yn feibion Dnw; nid yn nnig yn 
erbyn péchaduriaid nodedig, sy'n 
warth i'w cymmydogion, ond hefyd 
ÿn erbyn pawb a ommeddant y galon 
i Dduw, ac a wrthodant y Gwared- 
wr, pa mor foesol- a dichlynaidd 



uigitizeci Dy vjìv./'l./x i^ 



Y Gwasirafftfdd Glodduiýar. 



byntg a fyddont Pawb nad ydynt 
feibion a merched i DduWy ydynt 
fradwyr a gwrthryfelwýr. Y rhaí 
sydd heb ddychwelyd at Ddnw 
trwy Gríat, ydynt etto mewn gwiad 
bell. A phawb ym mhell oddi 
wrtho a olygir ýn afradioniaid ; o 
herwydd, 

1. Díarddelant Uwodraeih Dnw. 

Ein Brenin a'n £lywydd yw yr 
Arglwydd. £i freDhíniaeth 8vdd 
droa yr holl ddaear; a'i thrîgolion 
oll ydynt ei ddeiliaid. Ar ei hael- 
ìoni y mae pawb yn byw, ac " yn- 
ddo y mae pob peth yn cyd-sefyll." 
£fe sydd yn cynnal ein bywyd, yn 
diwsila eín haDgbeqion, ac yn ein 
lumddiOynrhaggelynion. Rhwym 
ydym am bob peth i Ddaw ; a medd 
bob hawl i'n ilywodraetha: ac yr 
ydym dan bob rhwymaa i'w gara, 
1 lawen nfaddhau îddo, ao Vn holi 
alla i ogonedda ei enw. Ond ni 
wneir hyn. 

Llawtt y w yr hoTI ddaear o |orlA« 
TìffeL Byd afradlon yw. Y mae 
holl ddynolry w, hyd nea eu dygir 
dan arglwyddìaeth gras Cristy yn 
blÍDO ar lywodraeth Daw» ac yn 
ceiaio mewn pob £[brdd i'w diar- 
ddcl. " Syniad y cnawd sydd el- 
yniaeth yn erbyn Daw;" a'r syniad 
bwn sydd ym mhob dyn, yn y 
Pharísead aìchlynaidd, yn gystiîl 
ac yn y pecbadar afradas» hyd nes 
y dèl Cnst i drigo yh y galpn trwv 
nydd. Hawdd yw yn wir wded, 
ỳ ceisia y rhai byn oll ryddid oddi- 
wrth lywodraeth Paw; y pethaa a 
ganlyn a ddengys hyn :— -^G wrth- 
wyneba eu hewyllysiau bob amser 
ewyllys Duw, a meddyliant y dyiai 
ewyllys Daw roddi lle iV hewyll- 
ysiau hwynt* Ai nid y gwrthryfel 
mwyaf y w hyn yn erbyn y nef, a'r 
byw afradlonaf? Ni foddlonir 
bwynt yn aml gan drefn ragÌMM* 
iaéthol Pnw. Beiant yn wastadol 
ar sefyllfa pethaa yn y byd, y tym- 
lioraa aV tywydd; a ihybiant yá 
rhyfyffas y gŵyra Daw yn aml, ao 
y gallent bwy wnead pethau yn 



welL Beth y w vr holl rwgmA k 
leiaw 'r byd, onid ymrysoo â llŷ w* 
odraeth Daw, a dymaned ei gẅrtb- 
od? Ac oa cerydda Dáw hwynt 
am ea beiaa, pa achwyniad nchel» 
mai caied y dríniaeth? Ai tebyg 
hyn oll i ymddarostyngiad i Bdnw 
goraohaf? Mae 'r byd, o nn pei^ 
Vr llall, yn llawn a^nJwM-dod; t 
phob gweithi^d o anafadd-dod syda 
ymgais i wrthod llywodraeth y qef. 
Ac a all fod byw mwy afradlon na 
bwn? 

2. Ownaeth Daw gyfreimhm i'w 
deymas ar y ddaear. cyfreithiaii 
doetb a chyBawn, na elUr en cyf- 
newid na'a diwygio» gati eti bod ya 
berflÌAÌthy ** yn- sanctaidd, yii gyf- 
iawn, ac yn dda.** Tréfnwyd y 
cyfreithiau hvii er hyffbrddiad dyÉt 
i ddangoft iddo pa fodd y gall fbdd- 
lopi Dqw, fel deiliad ei deymas^ 
Rheolau ydynt er cyfarwyddo V 
galon a'r bywyd yn ffyrdd sànct^. 
eiddrwydd a chyfiawpder, ac ì 
** gyfeirío ein traed i flíÿrdd tattg- 
nefedd." Dedwyddwch dyn a saif 
mewn nfadd-dod i'r cyfr»ithiau 
hyn; a'i draéni a dardd oddiwrth 
ahafadd-dod. Ŵorchymyi^ Duw o'r 
i|chelder i bob dyn, ym mhob Ifoi 
roddi nfudd-dod i'r cyfì*eithìaa s 
osododd ; a bygy thîa» v teílir pàẃb 
na nfuddhaont ** i ganòl (fŵm o dáA 
poeth.** 

Ateba dyniou ef o'r ddaear» * 
dywedanti-*' Nid ydym yn gofalu 
ateb i ti yn y peth hwn ;-^bVdded 
bysbys i ti, Frenin, na afaddhawi^ 
ni i'r cyfreithiau a sefydlaist; otad 
gwnawn ein hewyllys a'u bodd ein 
hanain; a rhodiwn yn ffyrdd ein 
calonaa." Aiplwg yw, yn wir, y 
diystyra pawb, na ddŷcbwelasaDt 
at pdaw, ei gyfreithiau yn fawr. 
Pa bryd yr ymofynant— ** Beth, 
Arglwydd, yw dy ewyllys, fel 
gwnelom ef ?" Pa bryd j cha 
iant y gair dwyfol, i wyboa pa fòÙ 
y dylent fyw a boddhau Daẃf 
Nìd byth. Y deddfau yn eu had" 
adoMt, á Uygredigaethau eu haaiaiii 



YChmtr^ifdd Oloddê$i^«r. 



jdytit y iliat y cbwiliatit hwy aia 
ilaByiit. Darlunia y gair hwynt fel 
hyn: — ** Cimwdöl ydynt, ac nid 
ysprydol, wedl en gwertha datt 
iMchod, yn cyflawni chwantaa y 
caâwd a'r tneddwl^ yn gwasanaethti 
amiywiol nwydan a phleaeraa, yn 
hyw yn ol y cnawd, ac hid yn ol yr 
Ynpryd/' Cywir, yn wir, y jfçellir 
galw hyn yn fyw afrddUm, Beth 
arall a wna dyn, pan yn by w iddd 
ei bnn, ac nid i Dduw; pati yn 
diljn taeddiadaa ei galon, ac yü 
dmhrra gorchymynion y Gor* 

3. Ac yn olaf, pan adawo dynioü 
Ddnw, ac y dîarddelont ei ly wodr^ 
ätih, ac y dinnygont ei ddeddfan 
glân, rhoddant ea hanain dán dy* 
wyaíad gelyn penmf Daw a dyn. 
Attt dan íbner Satàn, i wrthryfbla 
yn erbyn ea Tâd nefol. Pan gaíTo 
y gelyn anwaith lywodraeth ar-^ 
Hynt, €e •* weithia" ynddynt, ôèftí^ 
yddia hwynt yn ei orchwylion, à 
dedfyn hwynt yma ac acw fel ei 
w^Éion. Dywed wrth an, ^ Cerdd, 
ac efe a ft; ac wrth arall, dos, aê 
ele a ddáw ; ac wrth ei was, gwna 
liyn, ac ofe a'i gwna/' Nid yw 
earcharorion Satan, t^a chaethioh 
peehod, yn drwg-dybiò dhn, en bod 
yn y fath gyflwr distadi; ond tyfn 
laat mai hwynt yw y rhai a fwyn- 
hant ryddid, am y gwnant a fy nont; 
hd» fòddwl dim y gwaaanaethant 
bediod a Satan» ac y cyflroant lid 
yr HollaUnog. Beth àTdd yn 
dalhi ae yn twyHo y caetniònan* 
imwiol hynî Blys y cnaẁd, a 
Brwynîant pechod. Hẃyliant yn 
hyfryd gym ffrwd taeddiadaa ett 
cäon, a thybiant hyn droa amser 
yn ddedwyddyd mawr. Ottd, ai 
nid byw afradlon yw hyn? 

Beth a all fod yn Jwy afradlom, 
na bywyd y i%ai aitnychweledig? 
Gadiiwsant Ddaw, a gWrthodasanáft 
ei fpirodraeth. Sangänt ar ei 
Medldfaay a nacftnt ofaddliaa Iddo. 
Ni ehiiraiA ef, naH òftii; ac ni ddy- 
droi ato« Tra yn y wlad 



bell hon, maênt yn nfaeyrnas 8ataa« 
yn ddeiliaid siç yn filwýr iddo, i 
ymladd yn erbyn Daw y neíbedd, 
Tra yr arweinir hwynt yn gaethion 
wrth ei ewyUya, beth a ellii* ddia^ 
gwyl oddi wrthynt ond gwrthryiel 
yn erbyn y Goracbaf? Byw al^ 
radlon, yn wir! A phaa na lywir 
dynion gan reolaa a seiydlddd 
DuWy ond (an en mympwy ea 
hattaín» gan ea chwantau llygredig. 
beth arali y w ea by w ? Hyn» ynte» 
yw banes galaros" dya pan adawo 
Pdaw. Gioddesta y mae mewn 
gwlad bell; trealia y cwbl, a bydd 
farw. 

4* Pa mor wabanol i hyn yw 
byŵyd y rhai a ddychweliaálit oV 
wlad beli hon i dŷ ea Tad 7 Gf war- 
edwyd hwynt, trwv drogaredd» o 
dan iaa ddygn pecbod a Satanỳ a 
throsglwyddwya hwynt i deymaa 
▼ Gwaredwr, i fwyohan rhyddid 
gogoneddns plant Daw. Ni lyw- 
odraetha pechod arnynt mwy; a 
oboliodd ISatan ei arelwyddiaeth 
yn en calonau fyth. Rhoddasant 
en hanaio, ar ea dychweliad, dan 
áden llywodraeth ac amddiffýniad 
y Cyfryngwr, yr hwn a*a cuddi* 
yn ei babelly ac a'a hamddiflTyà 
rhag pob drwg. Y rbai oeddent 
tmwaith yn weision pechod, ydÿnt 
yn awr vn weision Duw, yr hwn á 
ogonedaant â'u henaid, ac û*â 
corph; eanys ei eiddò ydyht. 
Ni*8 gallant mwy drenHo gweddfll 
ea hamser er boddlosî chwantan, 
ond er gwnenthar ewyHya Daw; 
Maent vd farw i bechod, mc ni% 
gallfnt fyw iddo mwÿ. €anys gras 
Dnw sydd yn dwyn •iacliaw<hl'í- 
iaetb, a'u dysg *' i yniẁada ì^ aá- 
nnwioideb a chwaotau bydol, kê I 

S^w yn sofbr, yn gÿfhiwtì, ac yii 
dnwioi yn y by d sydd -yr awr hon.* 
Tit. 1. 12. 

Pa iniry dedwÿdd ýẃ bòd dtó 
lyìbodraeth gras, Tia than déymanád 
pechoû; i rodio yn ol dèdafau gffôá 
Duw, na chael eio harwaih ^aìi 
lygredigaethaa gwacl eiiiiJiai^y^ 



Dwyfoldeh yr Yäffrythyrau. 



Ijr^dig? Máe deddr» carîad» ac 
•ift Duw yn blanedig yn ngbalonaa 
y cyfrywr ag a ddy chweiasant .ato ; 
a rbydd yr egwyddor hon derfyn 
ar eu byw afradlon» a cbyfeîria eu 
calon a'u bywyd yn y fiyrdd glàn, 
a arweinîant i ogoniant, i ufndd- 
dod Críst^ ac o'r diwedd i'r or^ 
pfawyefa sydd yn ol i bobl Dduw. 
iGrwnaed afradloniaid wrando» ac 
ystyríed hyn ; a gwnant ddycbwel- 
yd at y Duw a adawsact, ac ym- 
oatwng i deymasiad hyfryd ei ras, 
a ch&nt fy w byth. 

(I'w (mrhmu) , 



• nWYFOLDEB YB YSGRYTHYRAU, 

Yit eael n brojfi fn y Cÿflmimiad o rai o*r 
ProiphwydolMethau mewn perthifnao t> 
itid((tfi0OJt«. 

(Pariid o dn d«L M.) 

Yr ydoedd lladdfa yr luddewon 
cyn y gwarchae, yn amser y gwar- 
chae, ac ar ol y gwarchae, vn fawr 
iawn; yn fwy, y mae 'n dcbygol, 
na'r nn genedl arall, mewn un oes 
o'r byd. Yr ydoedd Jerusalem yr 
amser hwnw yn llawn o bobly y 
rhai a ddaethant yno naill ai i gadw 
y Pasg, neu i gymmeryd noddfa 
mewn dinas gaerog. Mae Joseph- 
ns yn dy wedyd, fod yr boll rai a fu- 
ant feirWy yn amser y gwarchae, yn 
im mí/ttoa ac un can mil, a Ilawer 
jawn ar amserau ac mewn Ileoedd 
ereill; oblegyd heblaw y rhai a fu- 
ántfeirw yn y fan, dyfethwyd Ilawer 
a anfonwyd o'r wlaíd. Dywedodd 
MoseSy ** diwreiddir chwi o'r tir yr 
wyt yn myned iddo i'w feddiannu." 
Ac felly y dygwyddodd; oblegyd 
danfonwyd Iluoedd i'r Aipht, a 
Ìiawer o'r rhai a anfonwyd ymaith 
mewn llongau a fuant feirw o eisieu 
ymgeleddytrwylong-ddrylliadau, a 
damweiniau ereill. Danfonwyd y 
rbai oedd tros ddwy ar bymtheg oed 
(900,000 o rífedi) yn rhwym i'r 
Aiph.t; a'r rhai oedd tan yr oedran 
byny a werthwyd yn gaethion, ncs 



yr oedd y marchnadoedd wedi cael 
ei gorlenwi yn y fath fodd fel na's 
geliid ca^I neb i'w prynu» a'r rbai a 
werthid afyddentyn myned ambris 
isel iawn. Ar ol hyn, rbwystríd 
)ivry, o dan boen marwolaeth, ifyn- 
ed i Jerusalem, nen, fel y dywed 
TertnUian a Jerome, fyned yn agoa 
i'r tir. 

Ar ol hyn cymmerodd en gìca^ 
gariad rhyfeddol le. Dywedodd 
JMoses, adn. 2d, *' a thi a. fyddi ar 
wasgar dros holl deymasoedd y 
ddaear;" hefyd, yn adn. 64, "a'r 
Arglwydd a'th wasgardíym mhlith 
yr holl bobloedd, o'r naill gwr iV 
ddaear hyd y cwr arall i'r ddaear." 
Aconidydyntfelly? Onidydywyr 
Inddewon i'w cael agos ¥n holl 
wledydd £wrop, ac mewn Ilawer o 
fanau yn Afirríca« a'r India Ddwyr- 
einiol a'r Orliewinol, A fu pobl 
erioed ar y ddaear mor wasgaredig 
a hwynt? Pa le bynag y mse 
arian a marcbnad» y mae yoo 
luddewon i'w cael, fel y galwyd 
hwynt yn gyfiawn yn '* farsiand- 
wyr yr holl fyd." 

Y maent nid yn unig wedi en 
gwasgaru, ond wedi eu gorthrymu; 
y mae yn Ysgrifenedig, adn. 29« 
*' Diau y byddi orthrymedig tc 
anrfaeithiedig byth;" ac yn adn. G5, 
a 66, " Ac ym mhlith y cenhedl- 
oedd hyn ni orphwysi, ac ni bydd 
gorphwysdra i ẁadn dy droed; 
canya yr Arglwydd a rydd yno ii^ 
galon ofnuSy a darfodedigaeth lÌyg-> 
aìd, a thristwch meddwl, a'th ein- 
ioes a fydd y'nghrog gỳferbyn a 
thi, a tbi a ofni nos a dydd» ac ni 
byddi sicr o'th einioea." Y mae 
hyn wedi cael ei gyflawni yn ar-i 
swydus. Mewn rhai gwledydd an- 
fonwyd hwynt ymaith» yna eu galw 
yn ol, ac wedi byny en danfon ym- 
aith drachefn. Ÿapeiliwyd hwynt 
o'u cyfoeth, ao alltudiwyd hwyot o 
Loegr yn amser lorwerth y cyotaf. 
Alltudiwyd hwynt befyd o Ffrainc, 
o Portngal» 6*r Hispaen, ac o le* 
oedd ereill. 

uiCLitizeö Dy vjiv/v^"V iv_ 



Dwÿfoldebyr Y»gfyihyrau. 



TroMÍd eü meibiott a*ii roerched i 
gacl ea rboddi ì bobl ereill, a<fn. 32. 
GiTDaed jhyn yn yr Hispaen & 
Pliortopil, Ite y cymmerwyd ea 
plaot oddí wrthynt trwy draîs, Vw 
haddysga yn y grefydd Babaîdd, 
ae i ymarfer á'a defodau eilan- 
•ddotgar. 

Nid rhyfedd ynte, fel y rhajç- 
ddywedwyd, ** y byddent waligofui 
harwydd gweiedígaeth en llyg- 
«d," eblegid yr oedd y crealan- 
dem a ddioddefasant yn ddigon 
i'w'gwallgoÄ. Pan warchaewyd ar 
aifer mawr o honynt yn nghasteü 
Mìuada, Uaddasant yn gyntaf ea 
fr^ragedd a'n ptant, yna dewiswyd 
deg o wyr i ladd y gweddîU; ae 
y^tdi byny aa o4«deg t ladd y naw 
oreiH; yr hyn ^tfi wnaed, efe a'i 
tiywanodd ei hon. Cymmerodd 
y cyffelyb amgylohiad le y'Nghaer 
£frog yn amser y breniii Risiarty 
cyntof. 

Vr oeddynt i fod yn ** ayndod, 
ynddîareby ae yn watwargerdd, ym 
nhltth yr hoU bobloedd/' adn. d7. 
Ac oDÌd ydynt felly hyd y dydd 
hwtt? Onid yw cybydd-dod, a 
1kwyll,.achalon-galedwch, yr la- 
ddewon yn ddîarebol yn ein plith 
ni» ac raewD gwledydd ereiU î '' A 
ydych chwi yn tybied mai luddew 
ydwyf ?" sydd ofyniad cyflTredînoh 
•c, " Yr ydych yn twyilo fel lu- 
ddew/' sydd gyhuddtad cyfTrcdin. 
Ae yr oedd yr holl draeDÌ yroa i 
btrhâo. Dywed Moses, y byddai 
«« piaaa yn rhyfeddol a pharhâus. 
Wele, y raaent wedi parhâu yn 
agoa i 1800 o flynyddoedd I O ! 
pa bryâ y terfynant! 

Ac etto^ er y cwb), parhânt yn 
àM WÊÌg, ac ar eu penau eu humin. 
Yn íef. 2«. 44. rhagddywedir fel 
hya, •• Ac er hyn hefyd, pan fydd- 
ent yn nhir eo gelynion, nis gwrtb- 
odaf ae ni ffieiddiaf hwynt i'w di- 
hẀM/* Ac y mae hyn hefyd wedi 
ei gyflawDÌ; y maent yn gyáelyb i'r 
barth a welodd Moses yn ilosgi, 
êad heb ei difa. £r ea bod wedi 



eu gwa^gara, ea gérihryma, ea 
caethiwo, a'a herlid» etto y maenl 
yn aros yn bobl unig, ac ar e» fen- 
aa ea hanain, ya adnabyddoe wrth 
eu gwynebpryd, ac heb ymgymh 
royÿgu á'r cenhedloedd vm mhlith 
y rhai y maent yn yradaith. Yia 
Mrydain, yn Fmhie, yn yr Hi»- 
paen, y mae y prif genhedlòedd 
Wedi yragymmysgu ft'ii gores^yn^ 
wyr a'u cymmydogion. Yn ein 
gwlad ein huDaîn pwy a fedr ddy-» 
wedyd gydasicrwydd padeulooedd 
sydd yn disgyn o'r hen Brydeitt- 
iaid, a pha rai oV Rhnfeiniaid, a'r 
Saeson, &c. ond y mae yr loddew-* 
on yn parhilu yn bobi ottif , ae yo 
genedl neilldaol. 

GeUid dwyn llawer o bethaa er^ 
eili i'r on perwyl, ond chwyddaA 
hyny y traethawd yn ormodoh 
Ni's geUir ond yehwanega rhai 
casgliadao byrîon íeì y canlyn. 

Dechreuwyd y traethawd hwn 
trwy ddywedyd fod y ** Bibl yn 
cynnwys Uawer o ragddywediadaa 
am ddaraweiniau, y rhat ni ailat 
deali dynoi eu rhagweled» p« rag»> 
ddywediadan a gyflawnwyd yn fa»- 
wl ; a pha gyilawniad sydd yn proíl 
yn eglor fod y Bibi yn air Daw.* 
Ae ooid ydym wedi pro6 y pwngo? 
A aUai Moses, neu ryw utt araU, 
ddyohymmygu am y digwyddiadam 
hyny? A aîlaì synwyr dynol rag- 
woled trefn, ymddygiad, dioddef- 
iadau, a gwasgariad yr luddewon» 
löOO mlynedd cyn i hyny gymnîer- 
yd Ue ; neo, wedi ea gwasgarti, y 
'byddai iddynt barfaáu 1800 o ilyn- 
yddoedd yn yçhwaneg yn y cyllwl* 
truenus hwnw? Yr ncdd yn am- 
mhossibl. Dilys yw gan byay fod 
genyni brawf nior gadarn ag a uìì^ 
em ddymono o ddwyfoldeb yr ys- 
grythyrûu, ac *' nad'trwy ewyUya 
dyn y daetli gynt brophwydoliaetti« 
na'i bod o ddeonglíad priod: eitlir 
tlynion sanctaidd Duw (o ba rai yr 
oŵdd Moscs yn iin) a iefarasaiU 
megys y oynbyçfwyd hwy g|ío yr 
Yspryd Glàn;" ac y mae gcn^mt^ 



uigift-ea Dy '' 



3V/V^Xl^ 



«• 



Jfwufûldeb yr Y^ryihgran. 



Tpr nn ẁ^m at» gteda y cwbl « 
74grifpi)wy4. ac a ragddywẁlvyd 
gno Mqsm, «g «ydd genym í gredu 
y bpofihwydoÌ9fM»tb neiUdnot bon* 
CySant^wyd ei rf»gd<jlywediade« 
I^WA [ẃrihyDas i Gríst yn yr «a 
«I9dd. Ce4.9riibeodd Gri>t eî han 
âytljol^th Moee3 trwy Iitwer o 
WyrtUM; ac y mae yn sicrbaii i 
m, '* oni wrtuidawn ar Moses a'r 
prophwydiy.na Gbredem chwaith pe 
cadaiiuioddiwrthyineirw." Felly« 
gaa byoy» gwelwn fel y maa yr 
Iül.d4ewQn, megys y rha^ddywedr 
#dd Moaes, *' ya nrwydd ao yii 
rbyleiddpd hytb/' oẃi. 46. Oni 
nUû pob nji o hoDom arfer geirian 
yr Esgob Newton ar y mater— 
*' P» hàA yr effeithiai hyn ar er- 
ẄU ni's gwn ; ond am danaf fy 
linn» rhaid i mi addef, eu bod nid 
yn. nnig yn fy argyhoeddi, ond yn 
peri i mi synu a rbyfeddu tu hwnt 
% adroddiad." 

Y mae addysg arall — addyag 
bwyaig ac arswydns— a aliem, ac a 
ddvlem« gymmeryd oddiwrth hyn; 
se^ cẁàyniadoM ojnadwy oHghredinf 
iaeih! Paham y dioddefodd yr 
ludde won yr hoU bethau hvn ? O 
berwydd eu hanghrediniaeth. Dy- 
wed St Paul, JUwf. 11. 20. mai 
** trwy anghrediniaeth y torwyd 
Jiwynt ymaith;" ao tfe a chwanega» 
fel rhybydd i'r Cristionogion pro- 
ffesedig, " A thithau sydd yn sefyll 
Irwy ffydd: na fydd uchel-fryd, 
eithr ofna; canys onid arbedodd 
Dpw y oanghenau naturíol, gwylia 
rhag ,nad arbedo dîthau ohwaith." 
** Edrychwn, ganhyny, na byddo 
nn amser yn neb o honoch galon 
ddrwg anghrediniaeth, gan ymado 
oddiwrth y Duw byw." 

Drachefìi, bvdded i ystyriaethr 
an o'r pethau hyn ein cynhyrfu i 
dosturío, ac i daer wedd'ío dros yr 
luddewon.. Yn lle eu casâu, a'u 
dirmygu, bydded i'w hanes a'u di- 
oddefiadau dros gynnifer o oesoedd, 
a'r cyfiwr o dywyllwch a chalonr. 



galedwch y mae&t yn parhU.yBddo 
hyd heddywy g^el efiaith dyladwy 
ar eia meddyiiau« Wylodd eia 
^iachawdwr ffry^iaft o ddagr^Oi 
ar ei ymweliad diweddaf â Jerusar 
lem, pan welodd y ddinas boblog 
oddiar firyn cyf^osý a chan ragr 
weled ei throeni yn nesâu, efe % 
lelodd, " Pe gwybuasit dithau« îe, 
yn dy ddydd jiwn, y pethau a berthr 
ynent i'th heddwch I eithr y maent 

Írn awr yn guddìedig oddiwrth dy 
ygaid," Bydded i ni deimlo meg^ 
ys y tejmlodd efe; a bydded i ní 
offrymu gweddîau taerion am eu 
hadferiad, ac am fenditb Duw,ar y 
moddion a arferir er eu troedigaeth. 
A gallwn '* weddSo mewn ffydd»'* 
oblegid V iiMie ga^Dduw drug^ 
edd y'nghadw iddynt. '' Ni wrtht 
ododd Duw ei bobl y rhai a ragr 
wybu; onid arhosant yn aoghred- 
iniaeth, impir hwynt i mewn dra- 
chefn yn yr olew-wydden; canys 
fe all Duw eu himpio hwy i mewn 
draçhefn." Trwy eu cwymp hwy 

Îdaeth iachiiwawriaeth i'r Cea^ 
edloedd— >bu eu owymp hwy yn 
olod ysprydol i ní/ pa fàint mwy y 
oyfoethogir ni trwy eu cyBawnder 
hwy? *' cimys os ^w en gwrthodiad 
hwy yn gymmod i'r byd, beth fydd 
eu derbyniad bwy ond bywyd o 
feirw?" 

Terfyn^f yn ngeirian y Ooleot 
ardderchog hwnw o eiddo ein Heÿ- 
Iwys, " Trugarhà wrth yr holl Iu- 
ddewon, Tyrciaíd, anffyddloniaid, a 
hereticìaid, a ohymmer oddi wrth»- 
ynt bob anwybodaeth, caledwcà 
calon, a dirmyg ar dy air; ac felly 
dwg hwynt adref, wynfydeVig Ai^ 
glwydd, at dy braìdd, fel y b'ont 
gadwedig ym mhlith gweddüUon y 
gwir Israeliaid, a bod yn yr un 
gorian, dan yr nn bugail» le^a 
Grist ein Harglwydd, yr bwjaeydd 
yn by w ac yn teyniaso gyda thydi 
a'r Yspryd.Gl&n hyth y* un Dufç, 
heb drangc iia gorphen. Amen.. . 

Digiti2ed by VjOOQlC 



Lljfiàyr yr Areheigob GrindaL 



41 



LLTTBTlt 

YR ARCHESGOB CRINDAL AT Y FRElíIIINES EUSABETlt- 



M«. GwYUEDYDD, — AclJawyd 
\ chwi L^fthyr yr Archesgob Griii* 
dilat yfrenhlne^ Ëlisabeth, we)« 
tfe yn awr at eich gwasanaeth. 
Cjfieithiais ef allan o Hanes yr 
Ef^wys gan Falier, a Bywyd yr 
Arebeagob gan y Parch. £rasnni8 
Middleton. Dywed Faller fel y 
cuüyB am y Cyfarfodydd a elwid 
yprydfayny " ProphwydoliaetU- 

"Sylfaenwyd bwynt ar eman yr 

rtol, yr hwn a ddywed, ' Canys 
í a ellwch oll brophwydo bob 
yi nn, fel y dysgo pawb, ac y cya- 
«rcr pawb:' 1 Car. 14. 31. aò 
jefawanegwyd at hyn y cyfryw re- 
•Ìao o'u heiddo eu honain ag yd« 
oedd^íd, yn y modd canlyikoi-«^ 

1. G^einidogibn yr un ardal, yn 
ol eytnndeb yn eu plith en hnnaìn 
(beb gadw yn fanw! at yr hen ran^ 
isdaa Deoniaethawl) a gyfarfydd- 
«il yn y lle pcnaf yn yr ardal. 

2. Gweinidûg ieuengaf a ài yn 
gyntaf iV Bregetlifa, ac am hanner 
•wr, m«y neu lai (yo ol ei aiiu i 
ddwyn ynghyd ei fyfyrdodau gyd 
âg eglnrdeb) a sylwai ar ry w gyf- 
íano'r Ysgrythyr, yr hon y cỳtun- 
aseot oV blaon yn eu Cyfarfud 
i sylwi arnî. Yna pedwar nen 
faamp yn yehwane^, yn ol eu hoed- 
ta» al dilynent eí, gan sylwi ar yr 
utestnn. 

3. Yn olaf, Hen Weinldog, de^ 
wiiedigi hyn <fel Tady Cyfarfod) 
i stfai i fynn i wnetithur y bregeth 
alat Sylwai ar gyflawniadau y 
ifati blaenon»!, gan roi clod Ue yr 
oedd clod, a cherydd lle yr oedd 
^rydd yn hàeddiannoL x na diw- 
eddid y cwhl gydagweddi, megys y 
deefareowyd* Ar ginîaw» y Gwcin* 
Uogiott hyn ynghyd (a llawer o 
feaeddigion yn wyddfodol) a sef- 
ydlent yr amaer y cyfarifyddent 
Maf, aV teatnn yr oeddynt i sylwi 
Mo, a'r Pregethwyr— a dewisent 

CaWBFROR, 1831. 



Reolwr ncwydd, os nid arosai yr 
hen yn ei swydd; yna ymadawai 
pawb tu ag adref.'* 

Y Cyfarfodydd hyn, cr y bydd- 
ent yn fynych yn hir» nid oeddyat 
flinderus. £r.y deuai dynion q 
bell i'r Cyfarfodydd hyn, etto, ni 
theimlent eu blinder; canys am^' 
rywiaeth Preg«th,wyr a'.u cadwei^^ 
yn eOTro a gwrandawgar. £tto, er 
hyn, fe welwyd rhai pethau aiv* 
nymunol, a mwy a ragweUd (nen 
oV hyn líeiaf a ddychymmygid gaa 
rai ofnus) gan ddynipn doeth, os ûi 
y Propbwydoliaethan yn gyifredin 
drwy V hoU wlad ; megys, • . ■ , 

1. Llawer o Weinidogion gw.ylr 
aidd, er yn Bregetbwyr de{Byddi<4 
yn eu Piwyfau, oeddynt .an.ewylÍT 
ysgar i ymddangos fel hyu iynry 
cyhoedd; ac o herwydd hyny i^^itl 
hwynt ao esgeulusid hwyijit, er yn 
hollol ddiaohos. 

2. Llawer o Wöîoidogion îeu- 
aiogc yn meddu mwy o ëondra na 
dysg« a mwy o hyawdledd na syU 
wedd, a ennillent yr enw, er mawr 
ddigalondid i ereill, hynach o ra^ 
dyddiau, a chryfach o ran cu gaUu'p 
oedd. 

3. Y Pregethwyr hyn ni cUy- 
tunent bob amser yn eu plith çm 
hiinain, a byn a barai lawer o ymT 
ddiddanion diles ac annymunol. , 

4. Llawer a aent oddiwrth eu 
testynau i lefatn yn crbyn y ddls- 
gyblîaeth a llywodraeth yr Eglwy^; 
.aV Pregethwyr hyn oeddynt fẁyaf 
cymmeradwy gan y bobl, y rhai yn 
^yíTredin a barchent y rhai hyny 
fwyaf, y rhai a ddangosent fwyaf o 
ani'oddionrwydd tu ag at yr awd- 
nrdod. 

5. Yr oedd yn fynych. angen am 
wr doeth i reoli y rheolwr, yr hwn 
yn fynych a ganmolai neu a ger- 
yddai, nid yn ol cyfiawnder, ond 
yn ol ei serch ei hnn. 

6. Y bobl yti barftol2i ganmolent 



Jig!tized Dy vjì\./v^^ 



42 



LlythyT yr Archfsíffob GrindttL 



rat j Gweinîdogían hyn, ereill rai 
ereiiU er gwartb i ordinbâd Daw. 

7. Y Prophwydoliaetbau byn, y 
rbai a ellid ea galw Ffeiríaa petìia« 
Ysjprydol, a leihaent Farchnad- 
oedd Wytbnosol y petbaa byny ar 
Ddydd yr Arglwydd, ae a barent 
eflfgeiilaso y Gweinidogion yn ea 
Plwyíaa ea bnnain. 

8. Mewn gair, yr oedd y fren- 
iMses wedi ei pbercbenogi mor 
llwyr gan ragfam'^n erbyn y Pro" 
f^wyàoHaethaH hyn, íel yn rhag* 
fynegi rbwygiadaa ac anghydfod, 
fel yr ennynodd ei digoìaint yn 
angbyiiiniodlon yn erbyn yr Arcb- 
eagob Orinda), M eu príf annogwr 
a*a tadmaetb. Ac an tro^ paa 
oedd yr Archeagob yn y llys^ hi 
a ddywedodd wrtbd, et bod yn 
ddigofns o berwydd rbifedi Pr^- 
etfawyr a'a gweitbrediadao, a bod 
Ỳn rhaid iddo ddiwygìo y naill a'r 
llallo honynt; gaa ychwanegn, mai 
da oedd iV Eglwys gael yebydig o 
Bregetbwyr— y gallai trí nea bed* 
war ddiwalla Sir, a bod darllen yr 
Homiliaa yn ddigon i'r bobl. AÎa 
fayny bi a orehymynodd iddo leihai 
rhifedi 'r Pregethwyr, a dilëa y 
Prüphwÿdúliaeihán. Hyn a barodd 
ofid Bid bycban i feddwl a ohyd- 
wybod yr Arcbesgob, am byny efe 
a benderfynodd ysgrífena ei feddwl 
at y frenbines» a gwnaetb hyny yr 
ngeinfed o Ragfyr» 1580, yn y modd 
canlynol :«» 

At Eich Mawrhydi, 

Oyd à*r gostynpiddiaf goffiidwiiaetli 
o'm rliwymedig ddyled i'cfa Mawrhydi. fe 
allai y rhynga bodd i'r uiirhy w wybod i'r 
ymadradd, y rhynsodd bodd i'ch Mawr- 
liydi ei draddodi wrthyf i pan ddiw* 
pdáaLÍ yn gwasanaetfau eicfa Ucheldery 
ynghylch lieihau rhifedi Pregethwyr, 
a dir^u pob ynmrferiadau UëenaWl achyn- 
uadleddaa ym mhlitfa GweinidogÌMi yr 
£^wya, caniàtftedig san cu Hesgobioa a'u 
Hfaaglawiaid, beri 4 mi yr ofaau a'r anuy- 
d.danwch mwyaf. Nid cymmaint obiejçid 
bod yrymadroddion byny yu fièinioyu lled 
pAéd- yn íj eriiyD i, yr h^n nid wyf ond 
un, ac nid i'w ystyried ond o yefaydig gaa^ 
Ìyniad, ond yn aeUiduol ofalegifi y gall 



yr ynadroddioB byny doeddu i wneuthnr 
niwaid cyhoedd i Eglwys Dduw, i'r honr 
y dylai eich Mawriiydi, o herwydd eich 
swydd, fod yn fammaeth; ac hefyd, ber* 
wydd y baich trwm a rydd y petha» hyu 
ar eicfa cydwybod ehwt gtr bfon Dowf ot 
rfaaôd eu cyflawni yn fiwylaìdd. N id oedd 
eich Mawrhydi yn foddlon y pryd fawnw,. 
canys nid oedd amaer i hyny, i wrando 
amajf yn hir ar y áâtm betii traddededlg; 
ana hyny beruaia yai ddyledawydtt nraaf^ 
dfwy yBgrifenu, waeathur rluHa o'm aiôdd- 
wl ar hyn yn fayepys i'ch Uchel^radd, ga» 
ddeisyfu amoch yn amyneddgar ddarHen 
drosodd yr hy n a wael ysgrlfenats ft'm Haw 
fy hutt ; yr hyn a ymddèngya yn fa#y fiag 
y w, obtegid hyny. Dywedaf gyd àg A«r 
brose, ^ Y»^feaai8, à'm llaw fybwi,.fel 
y caech cfawi yn unig ei ddarlleu." 

' Madam, 

Yn gyntaf oU, gwnf, a dÿlwa, dnt 
fy faoll fywyd, gydnabod ùad wyf bmt 
ddyleduB i un creadur daearol ag wyf i'ch 
Mawrhydl, yr lio»y er fy holl annheilyii'g- 
dod (ÿr hyn a esyd allau yn eglurach eid^ 
faaelioni cfawi) a'm iiaatfaegaBoefa ft ehyni» 
maint ac ft cfaynaifer # roddioay y rfaai nis 
gallaswn i byth obeithìo am daaynt, llawer 
llai eu haeddu. Yr wyf, o herwydd hyn, 
fel y mae yn rfawymedig ddyled amaf^ 
gyda pfaob diolcfagarwefa, yn awyalwB 
tu ag at eicfa Mawrfaydi galoa iwyal goe- 
tyagedig, fi^'ddlon. a diolchgary a hyn a 
wyr Chwiliwr y caionau ; ac ni throseddaf 
un amser rotwn un ẃodd yv erbyn eicfa 
Mawrhydi, os aa rydd aaboa Dww a'r Eg^ 
Iwya, o faerwydd y awydd a baifih cyd^^ 
wybod, aagenrhaid ainaf i wuentbur 
felly: ac yn y cyfryw amgylchiadau (r 
rhaS, gobeithiaf ya Nuw, na ddeuant bytt 
i'm eyfarfod) pe arferwn 'ddlttawrwydd 
rhagritfaiol aen wenieithua, ai ddaagatwa 
ond y diolchgarwcfa gwaelaf i'cfa MawT" 
faydi am y rhoddlon mawrion ac aml a 
roddasoch i mi : eaays wrth fayny fé ailech 
chwi fyned i enbydrwydd yn y peChaa a 
berthyn í Ddaw, aminnatt i ddiaystrtni- 
gywyddol. 

Y mae'r prophwyd Eaeçîel yn ein galw 
ni, Oweinidogion yr Eglwyt, Gìcÿliédjfdi' 
t»a, ac nid Gwemeühíféêíon; 00 gwelwa 
ni y deddyf ya dyM, oÜcnrydd troeadda 

Sn erbya Duw, y mae yn rhaid i aá iyr 
uddio, ao onidè gWaed y rhai a ddinyBtrìr 
a ofynir ar ein llaw ni. Am hyny.myt a 
atolygaf ar eieh Mawrhyirfí, fy yatyrìed 1 
felly, aid fel aa ya aiaddwl ya ádrwg am 
daaocfa, er nad ailaf gydsyai» ft ohwi ya y 
ddau betfa a ddywedasoch wrthyf. Yr 
wyf, gyd à'ch hoU ddeiliaid ífyddlon er- 
aill, yn éydnabod dderbyn o hofiom o da» 
eicfa Uywodraelfaiad chwi, lawer o 4doa^ 
iau rfaagoaocafÿ ym mldith ettUi, rfayddid 



uigiti-ed Dy vjìv./V7^ 



£fythj/r ỳr Areiemj^ Grindai. 



4g 



«lUad dMÍwyll o'x Efeogyi, « heddwch 
cjhoeddM a thAiigneiedd. Y ibm jn ticr 
ffB^f hofjd, jn y petbatt hyn yr ydych yr 
awrfaoB jo ett gDrehyio jn, bod «ich amcan 
Vr íi<k ontt. Dygwyddodd fel liyn i lawar 
«'t tjYyeogioB goreu a weiodd daear» 
cte Bá withwyaehasant dderbyn gwell 
hyMditd ailan o Air Duw ar ol hyny« 
Kid eedd gan y breniu Dafjdd, yr hwa 
ifiMrrguiiBolir yn yr Yggíytlijrau, fwr- 
hd àim% paa f gorchy mynoûd rífc 'r bohl^ 
Bmodá yn Uea gwladol, wybod pa rifedi 
odèfMÌot a aUai ele icu harwain allan yn 
€%« gdynioa ei Arglwydd, o8 byddai 
KbQi«akynyj etlo, ar ol hysy, niegyey 
4**d yr Yëgrythyr, eí «alaa a'i Uraw* 
odrf, a Jhm hefycl, trwy y pr^wyd <>aa, 
a J coryddodd, a rJìoddodd iddo ei ddewie* 
iad drí pUa, newy n, rhy fel, a haint. Y 
htiindawiol Heaecíah, o*i hynaweedd 
«'i niçho^f dd, a ddangoaedd i gea- 
MMhreaÌB Babüen hoU dryaoraa tŷ yr 
Ai{favydd a'i dŷ ei bun ; ac etto y wo- 
í^fd Eaaiah a ddy wedodd wrtho, iddo 
{■WdloBi 'i Argìwydd wrth WBeuthar 
>|iy. Y J^reaÌB á% Jehoaaphat,. with 
WMathar cyaigrair à'i gymaiydog, breBÌo 
Abk ^gydachylfelyfa £wriad da ya ddÌBu) 
aferjddwyd gan Jehn y prophwyd yn y 
■MÌdhwB, <' Ai cyBBorthwyo yr aBnirw* 
H achara y rhaì oedd yn cBÌàtt jr Ar- 
sMd % WBBÌt tí?" AmbroMs hefÿd yn 
WifinBBt jj Ymnardwr Theodosiua, a 
^fWMÌ lii hyB->' Myfi a adwaen dy 
w«Mldehflae«rB pethao t« «g at Ddaw, 
«UdBÌBBdeb tn Bg M ddyaion, «c yr wYf 
■ if ba o daa niryaiau i ti o berwydd dy 
auhegieB:'' etto, y bmc yr bb Ambrotie, ya 
yM Uyẃỳr, ya ymdreclui ya ddifrifoi i 
d d a r bw y He yr bb Ymeimwdwr i atw ya 
«dddaddf wowiol e'ieiddo, yBgorchy. 
■|B i ŵi^ duwiel aáeilada dOMshefB 
rYWf luddewig, yr bon %. dyseaid i 
^gaahebi Ofistìeoogol. Ond i ddy- 
"^ a' f P^migo MWB üaw, gaUaf fiBaaii, 
Bd 4*r iffiodoldeb mwyaf, ddefnyddio 'r 
PÌRia «ehed o eiddo AjBbroae, am eieli 
wil^di, adywedyd, '' Myfi a adwaea 
fttàdawieldeb te.ag at Ddiiw, a'ch tír<> 
Mdihi 4dyiiioB, • myfi fy h«n ydwyf o 
«• iwyaMB i ohwi e berwydd «ich an^ 
"#Nk'' Oad etto» jn aicr aid allaf 
>9i« n ddigBML wrth yatyried bod 
|MddvimerẁyM4 ahwa wedi cael U« ya 
raaai^ yr amaer Ueiai; *< bed y« 



^i^^Clü^rfSMÌOBdyehydige Bregeth- 
^F." Och^MBdaanl a yw yr YagryU^yr 
SBeÿaiich «r nn yea ngg ydyw ar hyfl^ 
*< 7 dytid fpegethtt Elengyl Críat y« 
■*i >ne l , ec y dylai digon o weithwyr 
Pdaahttifim i gyahasaf yr Arglwydd, 
^ km aydd iawr ac eaog, «c am hyuy 
*ew]i nigcB, oid «un ycbydÁg, OAd aii 



lawer4> weithwyt. Fe ddaaibnwjd i ad» 
eiladu teml Soiomon gant a banner o 
fiioedd o greiTtwyr a gwcìlhwyr, heSlaW 
tair mil a thri cbaot o aroiygwyr; ac a 
allwB ui feddwl bod ychydig o Bregeth* 
wyr yn ddigon i aylfaenu ac adeUadu tenil 
yaprydol Crist, yr bon yw 'r Kglwýitf 
Criftt, pan y danfoaodd ei Bpoütouou, a 
ddy wedodd wrthynt, " EwcJi i r hoH fyd- 
a phregethwch yr efengyl i bob crcadur.'' 
Nid eUir liyflbrddi lioii greaduriaid Duw 
yn yr efengyl, oddieitbr i bob nx>ddion 
dichonadwy gj^el eu harf(*ryd i gael Uiawa 
o Bregethwyr ac Atbrawon i bregethtt 
iddynt. S{. i^tm! a ddywed wrth y (>>loa« 
aiaid, '* Preawylied gair Cri»t ynoch yn 
helaeth;" uc wrth Tíinütheua y dyired, 
*' Pregetba y gair; bydd daer me\rn an^- 
ser, ac aUan o auuer; arjçyhoedda, oer- 
ydda, annog." V jpethau hrn ntd ellir eu 
cyfiawBÌ heb fynych a Uawer o bregethu. 
Ac a hyu y cytuna arferiad } r apoatolion. 
y rimi a ordeìnuuMMt henuriaid y« mhoí 
ìflwifê. St. Paul liefyd, yn ya^rífenu at 
Titus, a ddywed, << £r mwyn byn y*th ad- 
ewaÌB yn Creta, fel yr iawn drefoit y 
pethau aydd yu ol, ac y guaodit henuriaid 
ym mhob dinaa;" ac yna yn ymhelaethu, 
gan ddattgos pa iath ry w ddynion y dyjal 
yr henuriaid liyn íbd, nid y cyfryw ag yr 
ydym ni o wir ^ngearheidrwydd yn gorfod 
eu derbyn (ueu aaael lUwer o £glwysydd 
hcb un math o Weioidog) ond y cyiryw 
«g ydoedd aUuog i <^ gynghori yn yv 
athrawiaeth iacbua, ac aigyhoeddi y rhai 
aydd yn gwrth-ddy wedyd.^ Ac yn y ile 
hwA, myfi a atolygaf ar eich Mawrhydi i 
ayjwi yn Beillduol ar un peth teUwng o 
aylw, yr hwn ^w hyn ; o» gorchymynodd 
yr Ÿapryd Glan yn bendaot oaod Preg« 
cthwyr yai mhêb dinat, pa fodd y gellir yn 
iawn Ibddwl, bod tri neu bedwar y» 
ddigoB mewB Sirì 

Pregethiad cyhoedd a Dharhâtta o Air 
Duw yw y modd a'r cyfrwng cyfliedia 
iechydwriaeth dynolryw. 6L Paul a'l 
geUw i^ìceiaidogaeth eymmod dva à Ônw, 
lirwy i>r€gethu gair Diiw yr iielaethir ei 
egOBiaot ef, y megir âydd, «« y cyaayddir 
cariad. DrwyhyAyrhyÂirddiryraowyb* 
odua-^y delTroir ac yr annogir yr cagealtt» 
— y oeryddir yr yatyfug^y dyddeBÌr t 
gwaBeucydwyibo<i— ac y cyhoeddir i bawb 
a bechaat yn faieiaua ddigofaiot Duw« 
Trwy bregetbtt hefyd yplenir yn nghalotf», 
av deiUaid ufudd-dod i dy wyaogion CritU» 
iencigol a'tt awyddi>gi<Mi« Oblegyd o gyd«> 
wyhod y tardda nf«dd-dod, a chydwybod 
a aylfaeoir «r air Duw, a gair Duw a 
efleitbia hyn d/wy bregethu ; oblc^d ya 
gySMÌB Ue aad oea bregethu nid oea 
ufuddrdod. Ni cbafodd uo Tywyaog er* 
ìmd eglurach prawf o hyn nag a gafodd 
eich Mawrbydi yn eich ^àjomtiy ac aeUwcii 



uigitized Dy vjìv/' 



ogle 



44 



Liyth^ yr Areheêgob Gríndal. 



pel ys fettnyddiol. Bened eieh Mawr- 
hydi mor fynych ag y mynoch t dfiinas 
Llundain» pa gyfaVcMadau, pa lawenydd, 
á pha ymgaagliad o ddynion a welir ynoT 
îe, pa fonUefau, a pha weddîau at Bduw 
am hir oes i chwi ? a pha arwyddion eglur 
ereiU o wir a diSuant gariad tu ag atoch, 
y nghyd àg ufudd-dod goatyngedig a chalonp 
og a glywir ynoT O bale y tardd hyn, 
Madam, ond o barhàus bregethÿad gair 
Buw yn y ddinas hono? Trwy hynfe'u 
eyflawn addvsgiiyd hwynt yn eu dyled* 
swydd ajt Dauw, a thu ag at eich Mawr- 
hydi. O'r ochr ara)l, pa beth a barodd y 
gwrthryfel yn y gogiedd? ai nid Pabydd- 
iaeth, ac anwybodaeth o air Duw p ddiflíyg 
ei bregethu? Ac yn am»er y gwrthryfet 
hwn, ai nid oedd pob dyn, o bob cyflwr, 
yr hwn oedd yn proffesu yr efengyl, yn bar- 
od i roddi ei fywyd i lawr er eich ymddi- 
iTyn chwi? Yn gymmaint a darfod i un 
plwyf tlawd yn Swydd Efroc, yr hwn. 
trwy barhàus bregethu, ydoedd wedi ei 
hyfforddi yn well na'r Ueill (Halìfax yr 
wyf yn ei feddwl) gynpyg dwyn i'r maes 
dair neu bedair mil o wyr grymus i'ch cyn- 
Borthwyo yn erbya y gwrthryfelwyr hyn, 
pa fodd y gall eich Mawrhydi gael prawf 
eglurach o wahanol ffrwyth Uawer ac 
ỳcbydig o bregethu ? Un yn dwyn ffrwyth 
vfudd-dod o'r fath ffyddlonaf, a'r llail yn 
dwyn 'ffrwythau anferthaí anufudd-dod a 
^rthryfel. Ond meddwl rhai bod Uawer 
yn cael eu derbyn yn bregethwyr, etto 
ychydig yn alluog i wneuthur hyny yn 
iawn. Y mae 'n bur angenrheidiol symud 
o'r ffordd bregethwyr analluog, osiawn ys- 
fyrir gallu a digonolrwydd. Ac yn hyn 
yr wyf yn credu y gwnawd ac y gwneir 
cymmaint ag a ellir; canys yr wyf fi, o'm 
rhan fy hun (dy weder hyn heb un math o 
ymffrost) yn hynod ofalus i dderbyn yn 
unig y cyfryw fel pregethwyr ag aydd allu- 
og a digonol i bregethu, yn gystal o ran eu 
gwybodaeth yn yr Ysgrythyrau, ac o ran 
tystiolaeth dda am eu bywyd a'u hymar- 
weddiad crefyddol. Heblaw hyn, myfi % 
7oddaÌ8 orchymyn neUlduol i'm brodyr, yr 
EMgobìon, yn y dalaeth hon, am iddynt 
hwythau heff d fod yn ofalus. Ni dder«^ 
byniwn ua dyn i'r weinidogaeCh yr hwa a 
broffesa Babyddiaeth aeu Buritaniaeth. 
Yn gyffredin, Graddwyr o'r Prìf YBgolion 
yn unig a dderbynir i fod yn bregethwyr ; 
oddieithr rhyw ychydig, y rhai a foddant 
ar fedrusrwydd neillduol yn yr Ÿsgryth- 
ýrau, ynghyd à daWu yroadrodd hyawdl^ a* 
' nedrusrwydd d^wiol o ddarbwyllo. Ois^ 
iais i fy han, mewn llai na chwe blynedd, 
fwy na deugaia o bregistliwyr dysgedig yn 
Rfliddwyr, i'w gosod yn Esgobaeäi EẂoc, 
beblaw y rhai a gefais yno, ac yaa y gad- 
ewais hwynt FfrWyth eu llafur hwy yn 
jpregçthu y mae ^ich M^wrhydi yn debyg 



o'i dderbyn yu feunyddiol trwy «fudd-dod 
sicraf a ffyddlonaf eich deiliàid yn y lle« 
oedd hy ny. O nd. yn wir, y mac 'r oes hoa 
yn bamu yn gaiea, ac nid yn annhaeddig 
am allu pregethwyr ein hamser ni; ya 
bamu nad oes neb agos. yn ol eu tyb hwy, 
yn aliuog i hyn. Y nra gyfÿng faoa a 
dardd o amryw dueddiadau drwg dynioD. 
8t. Paai a ganmola bregediu Crist heb 
0dklQfDgrwifddymadrQdd; oadyn^indyddf 
îau ni y niae clustiau llawer mor foethiM 
fei na foddloaa un math o bregethu hwy 
00 na fydd wedi ei addumo à phob hardd- 
wch a godidawgrwydd ymadrodd ; yr bya 
beth a enogfarna yr Apostol, a hyny o her* 
wydd y rheswm hwa, fei ** na wneìid croes 
Crìst ÿn ofer." Y mae rliai hefyd ya an- 
foddlon i'r Diwygiad duwioi mewn cref- 
ydd a sefÿdlwyd, gan ewyUyaio yn wii 
na fyddai pregethwyr o un math ; ac felly, 
wrth gablu Oweinidogion yn rhyfela yn 
erbyn crefydd, nid trwy ymoeodiad cjt 
hoeddns ond trwy ei diseiUo yn ddichéfl- 
gar ; yn debyg i'r Esgobúm Pabaidd, ya 
nyddiau eich Tad, y rhai a ewyliysient sl« 
yn ol y Cyfieithiad Saeeoneg o'r Bibt, 
oblegyd ei fòd yn feins ; ac hefyd i'r cyf- 
ìeithiad newydd gael ei roddi iddynthwy} 
yr hyn nid oeddynt fyth yn bwriadu ei 
wneuthur. 

Y mae rhifedi (a hwnw yn aml iawn) a 
rhai o hono yn hollol fydol o ran eu medd- 
wl, a'u hunig ymgais am gasglu eiddo a 
meddiannau y byd hwn, yn gwasanaetha 
mammon ao nid Duw. Y mae ereill ya 
rhifedi mawr wedi rhoddi eu hunain ifyaa 
i bob meiuswedd cnawdol, gwageddlyd,ae 
afradlon; i fywyd o drythyllwch; ^'yn 
«aru meius-obwant yn fwy nag ya cara 
Duw ; y rhai a ymroiaànt i drythyllwcb, 
yn gwneuthur pob aflendid yn un chwaaL" 
Ao oblegyd bod pregethiad gair Daw, yr 
hyn sydd i bob Cristioa yn hyfryd a mtíju^ 
yn ohwerw a gofidua iddynt hwy, y rbai y 
maa eu cy^wybod wedi ei serio à baiam 
poeth ; canys megys y dywed St. Ambrose, 
*' Pa fodd y gali gair Da w fod ya feios ya 
•u genau hwy. yn y rhai 7 maaohwerwdeç 
peehod?^ ám hyny y 'dymunant hwythaa 
heÌTd na fyddai pragethwyr. Oad gan oa 
leiddiant yn union-gyrohol ddyiaìnia y 
•wydd o bregethu mor bandaiit wedi el 
fforchymyn yn Ngair Duw (caáya byn^f 
fyddai gabledd cyhoeddus) hwy a droani, 
a chýd à'r un bwrìad ag eraill, aohwiltaat 
am achosion yn erbyn y i hai a ddeibyoif 
i lod yn bregethwyr. Oad, na 9to Daw, 
Madam, i chwi agor eich eluat i oarhyt^ 
o'r darbwylliadau anwireddus hyn; mc 
mewn un modd fyned ynghỳlch UeihM 
pregethiad efengyl Criat. Caaya hyny J^ 
y diwedd a ddygai gwbl ddinyatr; eaay^ 
Ueuibo gweìedigagthf methn a wmi y Mf^ 
nedd Soiomon. (pw barhâM>j 



uigitized by 



Goo^ 



Anei^hiad üi y Brenin. 



ANCRCHIAD AT Y BRENIN. 

Mr, Gwyliedydd— Nid alUf 
ddatgan yr hyfrydedd a deimials 
vrth ddarllen eich Bhagymadrodd 
yn Rhifyn Rhagfyr ;. « pha 1« byn- 
ag yr âf, clywaf bavb yn ei gan- 
mawl. Darilenais y geiriaa hyn 
drachefn a thrachefn, ** Yr ydym 

yn cam ein Heglwys, ei hall- 

or hi/' &c. Nid wyf yn anhysbys 
nai arfer rhy w nifer o'm cydwlad- 
.wyr ydyw haeru fod nndeb yr Eg- 
Jwjstr Lly wodraeth yn anysgryth- 
yroJ; ond geliìr araddiffyn yr nndeb 
hwn â rhesymau anŵadadwy; eitbr 
má hyo y w fy nyben ar byn o bryd. 
Py amcan presennol y w rhoddi ger 
bron eich darlienwyr yr Anerchiad 
canlynoi» a gyflwynwyd yn ddiw^ 
eddar i'w Fawrhydi, gan Arch- 
esgob Caergaint, yr Esgobion a'r 
Oëeiriaid yn nhalaeth Caergaínt, 
ag beddynt wedi ymgynnuil yn y 
Gynianfa (c&nwcation). Os cym- 
herir yr Anerchiad hwn â'r hwn a 
gytunwyd arpo, ae a gyflwynwyd 
yn enw y tair plaid o Ymneilldu- 
wyr, scf y Socìoiuid, yr Anyraddi- 
bynwyr, a'r Bedyddwyr, gẁel eich 
darilenwyr gymniaint y rhagora y 
naill ar y liall o barth symirwydd 
a syniad Cristionogoi. 

ANERGHIÂD GWEINIDOGION £GLWYS 
LOEGR AT Y BRENIN. 

'' Yr ydym ni, Archesgob, Esgobioo, ac 
Oflleirîátd talaeth Caçrgaint, detliaid ffj.dd- 
tawaeich Mawrhydl, ymgynnalledig ynein 
Cymanfiiílyiiyddol, yn oetyngedig yn erfyn 
am ganiatád i ymddangos ger bron eich 
Mawrhydi, i aicrhàu yn ddiffuantein serch 
a'n ITyddlondeb, ac i gyd-Uwenhàu à'ch 
Mawrhydi, ar eich es^niad i orsefld y 
^eymas non. 

•* Ar yraa pryd, atolygwa eich Mawr- 
Jiydi î dderbyn ein cyd^alar di-ragrith ar 
fìLrwolaeth y Breoin diweddar, ymlyniad 
yr hwn wrth egwyddorion iachus lly wodrl 
aothawl, am y rhai yr ydoedd ei deulu ar« 
«idercliog bob anmer yn nodedig, a ddat- 
^nddiwyd ar hch achlyeur yn ngwàrder a 
chyfiawnder ei lywyddiaeth, ei ofal am 
jíreifltiay ei ddeiliaid, a'i serch at ein hen 
^fydliadan yn yr Bgtwys a'r Llywodraeth. 

** Oan eia bod yn arfer edrych am nodd- 
fẂoMiy^Ŵ Y fit^í^ì yr ^^^9 dan Dduw^ 



U 

yw prif amdd!irynydd ein ffydd apostol« 
aidd, cofleidiwa ya llawen yr hamddeà 
preeennol i ddatgan ein diolch am y sicr- 
adan y rhyngodd bodd i'ch Mawrhydi ea 
Thoddi yn fynych o gred yn athrawiaethaUy 
a gofal am achosion, ein crefydd eanctaiddy 
o barch at ordinhadau ein Heglwys, o'ch 
penderfyniad i gynnal ei breintiau, a'ch 
tueddfryd sercbog at ei Oweinidogion. 

** Ac ni allwnlainachyfelrio, gyda mawr 
foddlonrwydd, at Oyhoeddiad eich Mawr^ 
hydl yn datgan eich bwriad a'ch peoder- 
fyniad Breninawl i rwystro a chospi pob 
math o ddrygioni, halogrwydd, ac anfoèa* 
oldeb, ac i barchu dynion duwlirf a rhin- 
weddol, ftg arwyddion o'ch Breniuawl 
garedigrwydd. 

*• Yr hyder a achoswyd gan yr hysbya- 
fad o olygiadau eich Mawrhydl ar yr acbos- 
îott pwysfawr hyn, a gadamheir pan y cof- 
iom am rinweddau nodedlg eich cywely 
ardderchog. Yr esampl o ragoriaoth a 
rydd ei Mawrhydi a'n ttiedda l ddisgwyl 
y canlyniadau dedwyddaf oddiwrth yr 
effaîth a gaiflrhyn ar nodweddiadao y rhyw 
fenywaidd. yn enwedig yn yr urddau gor- 
uchel, Ue y mae yn fwyaf agored i sylw, 
ac y caiff yr effaith mwyaf ar p^mdeithasi 

** Yr ydym yo baniu y pethau hyn o'r 
pwys mwyaf, pan yr yatyrií»m y rhuthriiid- 
au a wncir ar ffydd, disgyblaeth, a Hyw- 
odraeth yr Eglwye, yr hon ni fu erioed 
mewn cymroaint anjçen am gynnaliaeth á 
nawUd ag yn yr amser presennot : y dir- 
myg ar orchymynion Duw, a chyfreìthiau 
y tlr, yr liwn yr ydym yn ofni sydd yn ym- 
daenu yn gyflym, er niwed annhraethol i 
egwyddorion yr holl drigollon, ac yn enw- 
edig i'r ieualngc a'r anwybodus. Mewn 
perthynas i*r pwnc olaf hwn, dilys genym, 
Syr, pe dangosai boneddigion, a gwyr 
mewn awdurdod, yn eu hymarweddiad, 
barch diffuant tu ag at grefydd, y Ilwydd- 
ai cu hesampl yn fawr i ddiwygio moesan 
yn gyffredinol; yn gystal yn ei effaith un- 
iongyrchol ar dybiadau y cyflVedin, a'i dn- 
cddiad i rwyddhftu gweinyddiad dyledua 
y deddfau yn arbyn annuwioldeb a diraa^ 
edd-^taeniad cyhoeddiadauaallad— ac ^U 
ogiad dydd yr Arglwydd. 

" Etto, -Syr, yr ydym yn teimlo bod yn 
rhaid i gynnaliaeth gwir grefydd, a rhin- 
wedd dda, vmddibynu yn ^af Ir Offeir- 
iaid yr Egl wys Sefydledig, ar iachusrwydd 
eu flfÿdd, effeitliioldeb eu baddysgiadau, a 
sancteiddrwydd eu bucheddau ; a chyfrif- 
em ein hunain yn hylwyr annheilwng o*r 
breintiau a.sicrhàwyd i'r Eglwys gyda 
golwg ar fudd y cyffredin, pe gomraeddeni 
gyflawni, gydaeeldiflino, ein dyledswydd- 
au crefyddol. Ein hymdreoh parhfrnt 
fydd, gan hyny, nid yn unig i hyfforddi, 
ceryddu, a chynghori, gyda phob diwyd- 
rwydd a thai^riaeb wrtb gyflawnigorchw|rU 

uic!itized Dy vj\./v./jv iv 



M 



îSiÊOlh^weidotu 



90n cjtfreAia ^n0weÌBÌ4ocaeth; ond hefyd 
i gyDuorthwyo i dneDU gwirioDedd, i gyD- 
jiyddu dttwioldeb, i rwystro forphwylldrm 
«refyddol, ec i ddiwygio drygiooi pa le 
liyoag y cyrheedd oìd hawdurdod. A thra 
y deuwD ym BÜaaa, fel y dylen, ijuoddi* 
iTyD eÌD Ifydd, aciwrthddadleagattAthrawr 
laeth, yoidrechwB i reoU eia hyoiarweddlad 
jD ol deddfau oariad Criatiooofîol mewm 
^erthyoaa i egwyddorioD gwrthwyaebwyr 
didwyU, gao ateb yn Uariaidd a hyoaws 
wrthwyiiebwyr o wahaool aodweddiad, a 
«haoiatào rhyddid cydwybod i bob dyo« 

<'Oa oesÿ Syr^ rai yn ein plüh a am* 
tBharohaaaot «u ^oSkê drwy eagealuadod 
Bwarthus o'a dyledawydàaa» bou djDoaedd- 
iad, gallWD ddywedyd yo eoíîi fod y rhaa 
fwyaf Vr Offeiriaid yD gofidio flroB, ac yn 
ÊàMáh^ em hymddygiad; ap edrychwa ya 
aiaeo «^da boddloBrwŷdd am ganlyDÌad 
yr. olrheiaiad a wneir yo awr dan aawdd 
«ich Mawrhydi i aosawdd y cyfieitbiam 
ẀlwyBÍg, gam hydem y dmrperír, ym 
«Jfeithieiÿryw foddioD i ddiwygio ym fuaa 
y cyfry w afinsoiaeth rhag lAaw. 

*\ Wrth derfymo, antoriwm aicrliâa eioh 
M awrhydi mêi ein gwrthddrych parhàwi 
Bi fel oorph, ac yn ein hamryíal sefyUfa- 
«edd yn yr Bglwy», fydd i gyflawni ein 
dyledffwyddam ym y cyfryw fodd ag i 4eil- 
jmgu Boddod eim Bremin, m chymmerad* 
wyaethpobdynda» A tlirwy fenditih Duw 
•r ein llaímr byderwa yr aibedir y deym- 
aa hon am byth oddiwrth yr ymweliadau 
hyny o ddigoíaint Dnw, ag a adio»ir ryw 
biyd neii Ẁdd gan ddiflaniad duwioldeb 
a Dygredd oMeMm. OaUwo feUy, gyda 
phob goetyngeiddrwydd^ ddiagwyl am 
ddoHiyniad wrth ddyrchu u eio herfyniad* 
mm mwmMk Mawrhvdi ar i yapryd doeth- 
ineb a nerth, trwy yr hwn y leytnaaa brea- 
inoedd, m y bama y penaet hi aid gyfiawm- 
der, teoU a llwyddo ymi^ghoriadatt eich 
Mawrhydiy a thueddu calonan eich pebl i 
ufttddhàu yn wirfoddol oddiar ddwys 
deimlad o rwymedigaeth ceefyddoly paroh 
fU awéurdod oyfieithlawn, a diolch am y 
boadithi^ a fwyaheir dan ly wodmeth tad- 
•wleichMaiwrhydi.'' 

ATEB m FAWSHY1». 

^^ Ya wyf ya diffuant yn diolch i efawi 
am yr Anetchiad ffyddlon a pharchnB hwa* 

** Y icolygiadam addetgyn^a'r úcrwydd 
« rydd o aerch tu ag ataf fl, a thu ag at fy 
«awyl gydymaith y FrenÌDea^ ydyot yn bmr 
dderbpiol, ac yn peri yr hyfrydwch mwy« 
lifimi. 

'' Oaiiwch ymddirled yn fy ngharadiir' 
ywydd a'm modded porhàttOy ac yn iy 
Mghyd-weithrediad eelog ym eich hoU ymu 
«bechiadau er hyrwyddo achoe dawioldeb| 
ooeBoldeb, a gwirioaedd crefyddoL 



** YeCyffîaf jr E};iwyr fMydleirig fel nn 
o*r amddilfynteydd penaf o ryddid crefyddr 
ol a gwladol fy mfaobl; a rhwymedig yd- 
wyC gmn y darbwylliadcadamaf o'a pwys- 
fawrogrwydd, yn gystal a'r ymrwvmiadatt 
aobra^ i gyonal ac amddiffyD breintiau yr 
Eglwys Sefydledig." 

Yn y dyddîaa hyn, pan y mae 
cymmaini o eîiaa*addolwyr» addol- 
wyr Rhyddid Bcm, yn ein gwlad, 
hvfryd y w dywed Penaethiaìü yf 
£glwys yn dyrchafu ea llais ya 
«rbyn pechodau yr oes, yn dat^n 
£a cred yn athrawîaethan yr Ef* 
engyi ger bron y Brenin a'r wlad. 
Mae yr Bglwys yn deffro fwy fwy» 
ei haelodau yn cynnyddu mewn 
nîfbr a dnwioldeb; a thra yr ydwyf 
yn rhwydd i gydnabod foa rbai 
cam-arferiadaa yn yr Eglwy» 8ef- 
ydiedig, etto, tra parhâo ci Gwcin- 
idogion i gyflawni ea dyledswyddai| 
fel y dylent« nid oes acbos braw- 
ychu o herwydd rhathriadau y 
dyaion hyny ag a gynhyrfir gan 
ffenigen i ddymano distrywiad yr 
Egiwys, fal y gallont hwy eu ban- 
aia gael rhan o'r elw bydol a fwyn- 
heir yn awr gan ei GweînîdogioB» 
Nid ymhelaetluf ym mhellach y 
tro hwn. Ar i chwi fynod ym 
miaen i oleno trigolion y Dywys- 
ogaeth, trwy gyfrano iddyot wyb- 
odaeth faddiol, i ddangos îddynt 
ragoroldeb yr Eglwys Sefydledig, 
n'a cynghorí i gydanoâ hi, y w gwir 
ddymuBtadeích gyfaiil brŵafrydig^ 
Clywbdog» 



CAETH-tTEISIOÎí. 

Mr. Gwylibdydd— l.Iawer a^ 
aml y w yr ymryaoii a'r cam-gym- 
ineriadaa a welir o ddydd i ddydd 
yn y byd, a hyny yn gyflradin o 
eisiaa yohydig ystyiiaeth ac amyo- 
edd. Egiorir hyn yti ^wr yn y» 
Eirclfiadaa a wneir i*r Senedd ym 
mhlaid Caeth-weision duon yr In- 
dia OrliewinoL Haerìr o hy4 fod 
y örefydd Griatiooogol yo ben- 
nodol yn gwabardd y cyflwr hwn^ 

uic!!tized Dy vjìv/v^"V iv_ 



Lìylhyr Pererin. 



4Ì 



e g«e<hîveci. Onf) ni a wyddom 

yn d<la, na ddaeth Crìst ì roddì 

cyfrekh»a daearol, Deu uewid cyf- 

lyrttt allmiol pobl. Yr oedd pob 

ptrth jT amser hwnw yn llawn o 

weifioa, îe, o gHeÜi-weiston. Am 

haacboe y dywed yr apoatol, 1 Cor, 

7. tl. •* Aì yn was yHh alwyd ? na 

fyddcd ^aeth genyt; etto os gelK 

gwl boJ yii rbydd, mẁynhft hyny 

ya liy tracb.*' Khydd-ddeongHad y 

diwiol Dr. Doddridge ar y geirian 

ijdA «el byn:— " A ahryd di i eg- 

iwy» Vrì&t pein oeddit mewn gradd 

hel, Díd yo nnig yn was cyftog, 

cithír yn ÿàeik*y?as:nnc ymofidia o 

fcerwydd hyny; eitbr os gelH gael 

rhyMid, a ^T^y ^^ wnentbttr 

anghyfiawiider, derbyn hyny yn 

hytraeli, megya peth ynddo d hun 

sydd ddymotiol iawn, ottd ntd yn 

anhepgorol angeurheidiol er hap- 

aarwydd dyn da.** I brofi hyn, 

yr ychwanega yr Apostol— •• Canys 

yr hwii ac efe yn was (eaeth-was) 

a alwyd yn yr Àrglwydd, gwr 

Thydd Tr Arglwydd ydyw." ẃc 

Caetbwas befyd, ya ddiammen, 

•edd Ofiesmaa, yr hwn a ddiang- 

odd eddiwrth ei feiatr Phitemon, 

•c y« 7 eyfhrr bwnw y trodd St« 

Paalefi'r ffydd 6riat*BOgol, ac fetly 

al baiifonodd yn ol i*w feistr, yn 

üawer nwy gwertbfawr na pban 

giiiodd mor feina oddî wrtho. Ni 

IbylModd yr apostol trìotá fod gan- 

Mo liawl iV ddal ef yn ol oddt- 

wrtb ei arglwydd prtodol, a haem 

ei fed yr awrhon ar ol ei droedig- 

aetli ytt Thydd, ao y ^allai ei ddat 

ya ei waaanaetb. Ym mha le 

4yMg, yn wir, y eafodd erefydd 

Crîstddetbyniad a llwyddtant, yuo 

y dliaBodd eaetb-wasanaeth ; hy ny 

oeád yr efliltb deëwydd, aV cftn- 

Ijuiad oddiwrtb atbraẁiaeth yr 

efaôgyf» â'r beB ni ddiebon dim 

eydd greuioD ac anhynaws fytb 

gyd-ddwyn. Owol 1 ftm. 6. 1, 2. 

m 2. 9. 1 Petr 2, 1«. Eph. 6. 

6,«« Cbf. 9.«. 

.Horrwft Y GwiR. 



LLYTHYR PEÄERIN. 



Mr. GwYLiEDYDD — Y mao y» 
ofynol i bob graddan o ddynion yü 
y dyddian hyn ymarfer á chynnil* 
dcb (economy) a cbwtogi llawer O 
draui afreidiol; ac yn fayir y mae 
ein brenin ttrton wedi rhoddi i ni 
gynllnn teîlwng o*î efelychn. 

Fel engraifil oV cynnildcb yma» 
ceisiaf (Hiangos fod ymdaith «r 
draed yn llawer gwell nag ymdaitb 
ar geffyl; a hyny ar dri o yatyr- 
iaethìin. 

1. Y mae yn fwy diogel; ober^ 
wydd nid oes mo V fath berygl i 
ddvn ar ei draed anafu aelod, ne^ 
gofli bywyd, trwy wylltineb anifail 
dìreswm. 

2. Y mae yn fwy hyfryd : o bei^ 
wydd (er y byddai yn anbawdd 
gan' rai goelio hyny) y mae llai o 
ìndded, ac yn sicr Uai o flinder 
meddwl: hefyd, ymae yrymdeitb- 
ydd yn cael mwy o ijamdden i 
sylwi ar degwch y greadSgaeth ; á 
phan ddelo i ben eí daith, dyaa 
ben ar ei ofalon teithtol. 

3. Y mae yn rbatacb. "Ifrtli 
gadw ceífyl, ac ymdaith ftg ef^ y 
mae braidd yn anghredadwy faiat 
o arian a dreulir am borfa, gwair, 
ceìrch, pedoian, tollbyrth, marclv- 
weision, ^'C. Pa faint o ddaioni a 
wnai y swm hyny, pe'i rbenld yni 
mysg y tlodion^ ac at achos crefydd? 

Yr nnSg wrtfaddadl o bwys r 
ddichon gyfodi ydyw, bod ymdaltb 
ar geffÿl yn gy (fymach nag ar draect, 
Ond os ystyrir gymmaint o amseír 
a gotlir wrth vmbarotoi, ac oblegid 
anwastadrwydd y ffyrdd, heblaw v 
pethau a ddywedwyd oV biaca, te 
wcür eu bod yn dirymu yr wrth- 
ddadl bon: canys pa faint mwy 
rhagoro! ydyw dyn pa cheffylT 

Obfegid yr cgwyddorion hyn, 
gan fod gcnyf gefì'yl, mi a't gverth- 
ais t gyfaiil, yr hwn a farnai yo 
union i*r gwrthwyneb am y rhe- 
syjnan nc!it)d. 
* V mae hefyd amryw betbau er- 

ogle 



uic!itizeö Dy vjiv./v 



mvr }% V9rw Ì^Ji^Ân Ì'iodjdá crjf- 
w» ar wmrjw Ckth • ^mboitli, 
^- jJ, a òudrtím aírcidíoL 

Ifr jnn a ^níiir ja y wNÌd 
ip«« wà 4Aj\itm tm tiysorí ar j 
4(AKar» o«d c« dcífi jddío er gos"»- 
Mit Dw, tnr j wnemùmr daîoBÌ 

j% ^sm éjòá ^m ccahodloeüt. 

Tí'injífjr tâáàoẁ jn ddiíTaaBt, 
Peuuü. 



T OOLEUM G06LEDD0U 
T GWTUEDTDD HtBARCH^ — 

€H Bod wjí jn eaaifljDÍo, y siae 
Hawer, heUaY Moore aV CjÌEiîll o 
IMbIjb» jd dtfog^ drjgf jd. Ac« 
JTB «ir, Bi ddjlai ud d jn pwjUos 
MMDea bjD, medd pot>l j Tjlwjtb 
Tèg« a tfaenln Ff jnnon £Uan: canja 
j nae Ifan Ofergoei, a Bodo Ben- 
wan o Gwm Chwedlan, yn djwed- 
jd jn sícr^ na bn j fath ymddang- 
Of íadan jn yr wybren, ond o flaen 
BHid y CyHiU Hiríon^Rbyfel 
America — Chwyldroad Ffrainc — a 
byd o derfysg, gwaed, a galanastra. 
Vid all yr ymddaogoaiadan hyn 
fod yn anhyspys i chwi, Wyliedydd 
hybarch; obiegid ni ryfygaf fedd- 
wl eich bod chwi uq diwrnod, na 
hwyr na borea, heb edrych i fynn 
i*r nef ; am hyny chwi a sylwasòch 
ar ymddaDgOBÌad y rhan ogleddol 
oV wybrcD, nos y 25ain o Ragfyr 
diweddaf, a'r 7fed oV mis h wn. Ac 
ODÎd oedd, ŵr da, yo iaith Penllyn, 
yn rhyfeddol i'w ryfeddu ? Canys 
tua naw» a 'çhyn ac ar ol hyny, o nos 
y seiihfed, yr oedd rhano'rwybren, 
,y y parih gogleddol o honi» yn goch 
fel gwaed^rhan yn wyn goleu— 
rban yn wyn gwanaidd» yn tynn at 
felyn---rhaD yD wawi^ocu taoiliw — 
a rhaoau ereiU o liwiau anDarluD- 
iadwY mewD ysgrífeo. Y cwbl yn 
Tmduangos mal colofnau amryliw, 
booawg» brigfain, yn pwyntio tu 
a*r deheu; ac ar un amser» y noson 
uchody yn terfynu mewn cylch 



Tewdws, jB Arwydd y Tarw. Y 
cwbl hdjd jB jBMldaiigOB fei yn 
sjmwd; ac ar rai prjdiaa yn cyf- 
Bewid OB lle, a's Uiw, gan wau 

«^y'» ẅ*» ■» CT*y« •« y 

Sallai U^ad en dUyn; a phrydiaii 
creill, TB ar>£ûdd, mal wedi blino^ 
jB chwanB plith draphUth yo yr 
ehaagder dîderíyD. Ood, Wyl- 
iedydd aawyl, fel y byddo i'ch 
darlleBWjr weled Bmi chwedlau di- 
saU jw siarad Ifan a Bodo ar y 
testBD hwn, ríboddaf ger en bron» 
trwj 'ch ceBaad chwi, aliaB o lyfr- 
an'r doethioB, jchydig o hanes j 
OoleBni GogleddoÛ bam j doeth 
n'r deallBs am dano, yngby^^ ^^ 
acfaos ol jmddaagosiad. 

Ni chofi'heîr am j Goleuai Gogf 
leddol ond anfjnjch jn 11 jfrau yr 
hen oesoedd, a hyn a bair i xai 
feddwi, mai anfynych yr ymddang" 
osai j golcDni fawn yn y dyddiau 
hyny; ond ereiU a feddyliaDtt mai 
nid yn yr ymddangosiadau yr oedd 
yr aDfyDychdra, ood yo y coSadwr-^ 
iacthau am daDyoL Y gwr cyntaf 
a roddodd ychydig o hanes am y 
goleuDÌ hwn^ ydoedd y Seryddvr 
nodedig HaUey» yr hwn a anwyd 
yn LluDdain, yn y fl. 16ô6, aca 
fu farw yn y fl. 1742. Yr ym- 
ddangosiad cyntaf y cofT;^ efe aa 
dano allan o lyfran, ydoodd ar y 
30ain o lonawr, yn y fl. 1560. Ý 
nesaf a ddigwyddodd ar y 7fed 
o Hydref, 1664. YmddangOMMld 
hefyd ddwy noswaith yn oiyDol, 
sef y 14eg a'r 15fed.o Dachwedd» 
1574. Gwelwyd e^ ddwywmth yn 
yn fl. 1576, sef y 13eg o Chwefror, 
a'r 28ain o Fedi. Darlaoir yr ym- 
ddangosiadau hyn, gan ẃr dysgedig 
yn edrych amynt, trwy eu.cyflìBl- 
ybu i waewfiyn, dinasoedÿ caerog, 
a lluoedd yn ymladd yn yr awyr. 
Dywed un arall, ar y Cyfandir, 
iddo weled y goleuni hwa seiüi- 
waith yo y fl. 1680, Ỳmddangps- 
odd mewn modd rhyfedd yn EbríU 
a Mediy y flwyddyn 1581, âc ar 

Uici!tized Dy 'KJ\JKJ'^t\^ 



^ •JÌT^'r^W'' A^TfjfWW^tf^ '" • 



f» 



Md oid.ttor gryf .a tlunbfid. ST 

Maf A «<Miir asi dano» a yaddang- 

(Modd y» .y jfl. JJfâjl» iV bwa y 

iMdwjd y r fifiw Çolemi Gogìedẁi 

CyBlal',.giui «^r dyágedig o Hraìoc, 

o'r eaar Ŵaaaoodo». Vi spnir âr 

ol hjn §m i|3Bgtifeiivyr 8«iâ*nig 

an y gẃiimibYJiJiyd y fl.,1701[« 

Ya y ftiarycldya Jipn» .fe ymddaog'* 

aiDdd y . Oeíejiai Gogleddol y«i 

wmíím^wmádi a gwoWjFd ef Jtom 

Wih yit ýatod y i vyddjrtí hon, aV 

imyààfB 1 708. Yr ólaf a goff hf tir 

Mdaao gan Halley, a ynddaog)- 

aaadd yna «lia Jüawrlh. 1715-*]6. 

Yr oedd ei ymddangoaiad y tro 

Jk«m»or yaUeoydd.a bywiog, ftl 

y tynodd ftylw eyfiredinol ; a dy^ 

wedai y jdiddyagÿ a'r ofiDcgoeloa* ei 

íoá jn rliafddaiigoa pethao dy^ 

tfarynllyd» O'r.amser.hwn.hyd yn 

awr, yfliddangoaiad y goleontiiwti 

a fa 3rB beth mor gyffredfn, fel na 

afcadwyd eeflhdwriaeth am ámstoau 

BoiUdnel ei ynuidangmiad. -Ood, 

i wèLod y Ooleanl Oogleddol yn ei 

Jhetfteiliuwydd, y máe, yn'rhaid.i 

ai, medd .Ymdeitfa«(yr, ^yned i 

Ynyaoedd M6r ŷ Oo^edd, .ae ar- 

dfadeédd joecion.Siberâu >YnYoya* 

eedd Shetlnnd, feddy wedir. wrthym 

yrymddengýa y Dotmulww ÇhMl^ 

mn^ M yi^nintiiarỳ ygeíeani bŵnft 

bob iieewaìtbddigy my lan y neâ ÿaii- 

ef« Ae/fe ddywattir wrthym,föd 

jMddii gpaîàd y goleani.hwn yn 

ddyefaayoìlỳdac eftiadwy yn ^ibe- 

ria. Darlnniaoneffel y eaniyn:-»- 

Y.iaeleaai OogleddDLaddechrea 

ymddflngoa .yn golofnanigol-ddia- 

ghMfr» ya eyfodi o> gogledd, ao 

-agoe er yr an pryd o'r gogledd 

Ahryiwinioi. Ÿmledantyn raddol 

-Ém yorcbaddio rimn fawr o'r wybr. 

Yom ydmhwifiaot o le I )e, gyd á'r 

eyftywidra' mwyaf. Y fflydiau hyn 

e oíea»i, ar él byn» . a welir megya 

yn yoigyíarfod yo entrych aẁyr; 

nefelly yn ymddangoa mal pe ba- 

asal bmbell eang amryliw, wedi ei 

^leéa ya yr wjbren. Ymddangoa» 

CHWEFROR» 1831, 



iad h|^rd|da«b, Aid ^Ujr «ì(}d4rhiiẀK 
Ond bid'all un dyn edüỳoh ar»o ý 
Iro cyntaf, heb ofn .^.dyphrYH.nid 
bychan: oaoys.y mae yn.cydfyned 
Aîr golenm .fawn ry.Mr a.ẃn; a oblii^ 
ftarddach.àî.eitbrol yn yr awyr, y> 
byh .a ddajriuúia V irigolion /liflwà 
ymadròdd ýAarwyddo^ân.ApctyÛ^ 
cynddeàríog yn myocrf fusíbio. X 
mae y nẁn .hwn yu fyioÿcb mqr 
ddychtynllyd, fol y ;gQrwedd epL 
oŵn heia hwynt ar y ddae^r yn 
llonydd,.pan yn.dilyo êu Jbysglyf- 
aeth, hyd oes boV. sŵn droiodd. ; 
fefowyd yn biryn.áẅmbeíans.pa 
Am aoe^d goleoni cySalŷbiiiwniyn 
ymdtlangos ynghykb Kogwe y Oor 
îbêa. Y. mfie bÿn yn .awr yn aior: 
camys ;fe .ddywed ,an .a fordwyodd 
iV deheü gyd Á]r Cadpen .ecẃ 
Cook, iddo wêled.goledmicyOelyb 
l'r .Ooleuni Oogleddol'yn uchel yb 
.y dehèu« '* YmddangGÚodd neltfah 
jwr, a.heno (niQdd.efe).Chẁefror 
.17, 1173, yribyn hefyd a i^elwyd y 
noaweitbiaa canlynoU ymddangoe- 
iadan atfdderobog . .yn yr .wyhrao, 
jûd amgen na ofaoíofnau.birion 'o 
eleiinl làmaîdd, .ÿn saathn i.fynn ey 
terfyngylch dwyreiniol hyd agos 
enlrych aẃyr,.ac.yn raddoi yn ym- 
íedaemu idrps- faall nín ddehem yr 
.wybren. Ao or en bod yn y rhaa 
f wÿaf e. betban yO dobyg i'r Oo^ 
enai.Oegleddol; eUo yr oeddynt 
•ynẁastad yn hmrywio yn ea LUw 
'oddi ẅrtho; eanys yr oedd yn 
-wastad.yn wyné Yr wybr ydoedd, 
igàn aBÜaf^ .ýn ddigwmtwl pan y 
gwcHd y goWmni, a'r awyr yn oer a 
Irhewaidd.'' Wrth sylwl ar y Ool- 
^ni Oogleddol/fe welir bod flryd- 
iau y geienni yn rbed^ i gyd ta 
a'r >deheu; ao y mae yn debyg 
hefyd bod ffrydiau goleilni y dehea 
yn rhedeg tu a'r gogledd ; ao felly, 
es y'nt yn para i redeg, hwy a ym- 
gyfàrfyddant yn yr wybren awch 
canolgylch y ddaear. Petb arall a 
welir yw, nad.yw y goieani hwn 
yn ymddangos oad pan y bo'r awyr 
yn oer a .rtiew}lyd; aç am byny 



uiciitizeci Dy vjìv/wv iv^ 



M 



Y Golemn GogledM. 



yn âmtftf yn y gftinf , ae yn yr «r* 
daieedd oeran 

Yq awr am fam y doethion am y 
Goleuni G ogleddol. Hír y bawyd 
yn amaiheaaB i ba beth y priodolid 
yr ymddangosiadan rhyfedd hyn; 
ond yn awr prîodolir y cwbl gam 
bawb agos i wefryddîaeth (eìeeírv- 
eity.) Fe ymddengys bod rhyw 
aw treiddioU a elwir gan Anian»- 
yddion, Aw gwefrawl (Eieetrie 
fluidj yn perthyn i bob rhan o an- 
'ian adaabyddua i ai. Hyn sydd 
aicr: — Bod pob peth sylweddoì ad- 
nabyddos i ni yn meddn mwy neu 
lai o'r aw hwn>~Nad yw v evfran 
B feddieniiîr gan nnrhyw oeth, yn 
gyffredin, yi» peri un cyfnewidiad 
neiUdaol yndda; ond pan y chwan^ 
egír, nen j Heiheir y cyfran pertb- 
ynol i nnrhyw beth yn ol trefn an« 
ian, yna y mae yn perl ymddangos- 
iadau neillduol, trwy oleuni, sŵn, 
tyntad» nen wrtìiyriad:---£i fod yn 
aymnd gyd à'r cyflymdra mwyaf, 
gan y gwyddis ei anron ar hyd wifir 
\wirt) lawer o fiil tiroedd o hýd mewm 
dim o amaer; ac am hyny. fe allat, 
yr amgylchai y ddaear mewn mynih 
ryn o amser: geUìr ei gaagla yn 
nghyd i'r eyfryw raddan, fsl y 
Uaddai y eroadur cryfaf ar n»- 
waith: — Y gelUr tynn allan o gorph 
dva wreichion bywiog a thanllyd 
o'r aw hwn, os bydd y dyn yn aef- 
yU ar ystòl á tfaraed gwydr iddi:— 

Y geUír ei dynu i lawr o'r wybr 
gyd ág ofl*erynau addas i hjrny:-^^ 
Alaî yr on yw yr aw hwn a'r meilt; 
r.eo, nad y w y meUt ond yr aw hwn 
newn c^ " 
o'rnefi' 
y cymvlau:— Bod 

meddn íl^wer o'r aw ^ 

rhanaa nchaf o'r.awyr yn Uawnaoh 
o hono na'r rbanatt isaf :— Y rhed 
yr aw hwn ar hyd rhat pethsu, ae 
na red efe ar hyd pethau ereill:— 

Y rhed ar hyd rhai petbaa mewn 
nn cyflwr, pan n» red ar hyd idd* 
ynt mewn cyflwr arall. Ni red 
gyda rhai pethan pan yn oerioDy. er 



cyflwr gweledíg, yn symod 
r i'r ddaear trwy oOerynîaeth 
yr awyr yn 
hwn ; a bod y 



y rhed ar hyd iddynt ẅedi efi 
twymo, &c. Fe gafwyd allan y 
gwna rfam pethau yn gynnes arwaia 
yrwgìoefiroí, megys awyr gynnes, 
gwydr cynnes, ystor eynnes, dwfit 
cynnes, cŵyr cjrnneSi &c. ond pan 
oeront, ni wnant hyny. 

Yn awr» gan i'r Creawdwr ben> 
digedig gvnnysgaedda pob rhan ae 
elfen o'r ddaeary a'i pherthynolioa, 
à chyfran angenrheîdrol o'r aw 
hwn— a chan fod mymryn o hono 
yn dyrchafiì yn barhaus o'r ddaear 
gyda phob mymryn o darth dyrch- 
afedig gan wres^ dro. o'r ddaear^a 
ehan fod y tartfa, a'r awyr agossf 
V€ ddaear, wrth ei hanadla tTi 
dêfnyddio gan ddyn ac anifall, &$, 
yn ysgafnhai»— a ehan fod yr awyr 
ysgafn yn dyrchafa i barthan nchif 
yr awyr«-y mae yn eglur gsinlyn, y 
gorlenwid rhanan uchaf yr awyr 
À'r aw hwn, oa na ddychwela yn ol> 
ac yr yspeilid v ddaear o beth ang^ 
enrheidiol i'w fl'rwythlondeb. Ond 
gan na red yr aw bwn ar hyd awyr 
o ryw radd o>oemi— a chan fod yr 
awyr ym mharthaa oerion o anw 
'gyfeh pegwyni y ddaear, yn y 
•gauaf, wedi ei oeri is y gradd 
hwnw— a chan ei fod ar rew wedì 
eí oeri feHy i raddao pell oddiwrth 
-y pegwyni yn y eylehoedd tymher- 
ns— y mae yn ymddangos yn liaá 
'«hygr oftd ali yr aw hwn ddy- 
chwelyd a'r ddaear yn yr ardal- 
oedd hyny, oyhyd ag y pery yr 
awyr '^n y ffradd hwnw o oemi ag 
y cyfeiríwyafato^ 

Yn neaafr pan yr yaiyriom bod 
awyr wedi eì gynneau i ry w radd- 
ao, yn arweÌDydd dengar i'r aw 
gwefrol— a phan yatyriom bod yr 
haol, trwy ddiagyniad unionsyth 
agos ei belydnn ar awyr canol- 
gylch y ddaear, a'r parthau am- 
gylchiadol iddo, yn eí wresogi i'r 
graddan hyny->a phan ystyríom 
bod ym angenrfaeidiol i'r aw hwa 
ddychwelyd yn ol i'r ddaear, yn oi 
deddf creadîgaeth, er cyflenwi y 
gwagle a wnaethpwyd ynddi trwy 



uig!t!zeö Dy vjìv./V7^ 



Anwyhoäaeéh y Cgmrÿ of Gyfruiîh. 



U 



T dfitim&id tarthol» &e.— pan ya* 
tyoom yr hoU bethaa blaenorol, 
iid ymddeiigys ya afresymol ddy- 
wdyd, maî yr aw gwefrol» wedji 
oyrchaftt i barthau ochaf ^r awyr, 
•cjrn aDalloog, o herwydd oiemi yr 
twyr amgylch y.jPegwytni, Ac. i 
ddŷçhwelyd yn cä'rr ddaear yn y 
pẀaa oerìon^ «Ç/yn pro'^ dylan- 
vad aniawdd ariieeinyddol awyr 
gjaDes y canolgylch ynei dynn i 
Mylifo i'r ddaear trwy'r parthau 
«Mes o'r awyr, y w yr hyn a elwiiç 
uoIeoDÌ Gogleddol. Ansoddanan»- 
n^rôlrhanan amrŷwiol y môr di- 
aeifjfn o awyx y xhed Tr aw gwefrol 
drvyddyni ar ei daith o'r jpegwyni 
iVeaaolgylch« aydd ddìgonoi i beri 
yr amrywiaeth a welir yn ei ym- 
ddasgoeiad» o ran Ilun a IIiw. 
Cyfoewidiadaa diddarfod ein har- 
dai ni> o ran graddau oerni a 
n^res, o ran gwlyhaniaetb a sychr 
dec» onm lawelwoh a thymhestU Sce'. 
a iydd, fe allaî, gyflawn foddlon-r 
rwydd iV ymofynsar, paham, gan 
îddo weled y ^Goleani Gogleddol 
Kos Wener y 7fed o lonawr, na 
welMÌefhefyd aryr8fed, yfifed,'&c. 
Y fflae achoa, yn ddian, ya peri îddi 
ddechreu rhewi ryw awr o ryw 
ìidiwriiod, a diaa fod achoa paham 
ydechreuodd^ldadlaith ryw fynyd 
ryw awr o ryw ddiwrnod arall. 
Oad pwy a fedr gael allan yr achoa 
k|raw? Felly y mae achos ,pabam 
yr umddmngoÊodd y Golenni Oog- 
IjMÌdoI noa y 25ain o JElagfyr diw- 
eddaf, a noa y 7féd o'r mié hwn; 
^od pwy, beblaw liheòlwr mawr ý 
I>yd(ẁld, a fedr ddangôa yr achoa 
lkvnw, ni'a gwn j. Y mae anian 
yn parhana weithio -yn y dirgel, ac 
ŷo y cyhoedd — >yn y ty wyll, ac yn 
y goleoni; ac weithiau fe rynga 
íadd iddi i siymnd y gorchudd, a 
daogoa i ni ry w ran o'r gwaitb sydd 
ya parhans fyned yn y blaen. 
Ahan o'r gwaith hwn yw y Goleuni 
Gogleddol; ac y mae, fef pob rhan 
oV gwaith, yn cyboeddi yn nchel 
ddoethineb- a galiu,- mawredd a 



daioni Arglwydd y Itooedd, Duw 
ein hiachawilwriaetb. Nid er ein 
lladd y gwnaeth efe y Golenni 
Gogleudül: ac nid i ddarogan 
drygfyd y mae efe yn ei ddangos' 
ef i ni yn awr ac yn y mau; ond 
er ein dwyn i gydoabod ei fawredd, 
i ryfeddu ei ddocibÌDéb, i ganmol 
ei ddaionî« ac i'w ad<loli yn ei' 
holl berfieitbrwydd didcrfyn.— 
Ydwyf, y Gwyiiedydd hybareh,' 
un o'ch ben Obebwyr, 

jhnaurir,mi. YmOFYNWR. 



ANWYBODAETH Y CYMUY 0*R 
OYFRAITH. 

BARCHBmG Wyliedydd— Yl^' 
eich Rhifyn am Dacbwedd laao» 
tu dalen 3U7» dangosasocb garedig- 
rwydd i'n ceuedl drwy bysbysu yn' 
belaeth am Gyfraith y Tefyrn a*r 
Bragawdlyn. Crybwyllásocb befydj^ 
fod aohosion brawdlysoedd Cymra^ 
o byn allan, i gael eu gweinyddu 
yn ol yr un drefn ag yn Lloegr, &c. 
Ond, Ow ! Ow ! nid oes mo r un o' 

fant o'r Cymry a ẃyr y drefn yíi 
iloegr, nac yn deall yr iaitb ÿ 
gweinyddJr y gyfraitb ynddi: a'r 
rhan amlaf o'f ycbydig Gymry á 
ddeallant yr iaitb, ac a wyddant y 
gyfraitb, cynt y cymmorant y /an- 
tais háno, er mwyn eu helw, t 
dwyllo yr anwybodu», á'i dynu i 
afael y gj^aitb» ni^ *y dÿsgant ef 
ynddL 

Mae rhágluniáeth y nef gwedi 
^angu arnom mewn hedd a riiydd- 
id gwladol a chrefyddol, ym mheil 
tu hwnt i'Jr hyn a fwynbaodd eiu 
hynaíìaid; a cbcnyih ein câr Wil'* 
ìiam J V. ar orsedá Prydain yn eia 
caru, ac yn caniatáu i ni ogyfuwch 
breintiau ag i neb. o!i ddeiliaid: 
pnd bychan a ÿyr ef ein bod ni (o 
ddiífyg ein bod oll yn gwybod y 
gyfraitb) fel pysg yr eigion yn ym* 
bortbi ar eu gilydd. Mi a ddy- 
jnonwn na bo cenjedl. tan y nef yn 
y fath gaethiwed a'r Cymry, yn 
rhwym i sefyll at gyfraith na'a 

uigitized Dy vjì v/ v^jv iv! 



ôk 



Achluìí teähc CeftèMùnJhir. 



gWyddâht dditn o lloDÌ, nac oV î^itti 
ÿ gwein jddir hi yiíddi ; ac y siaest. 
mor dd'arostyngedtg i'r gosp afai ei 
throseddu ag ydyw ^ rtiai á'i 
gwyddant hi oren, er iV naîll ei 
tbrosedda h«b wybod, aV liall trwjr 
ẃybod. Ac, yn wir, ni waeth î ni 
ofyn iV Pab am ddirgelwchei gref- 
ydd, nen iV physygwr am ddefnỳdd 
ei gyfferiy na cheisio ein dysgu yn 
ý gyfraith gan y Cymry a'i gwydd- 
ant hí; oblegid eu gwybodaeth 
fiwy, a'n hanwybedaeth nî^naa» o 
honi, yw eu dyrchafiad hwy, a'a 
darostynÿad ninnaii. Oan hy^y» 
Sýr, meíddiaf ofyn, yn ostyngedig, 
a wnewch chwí, gyd â'ch Goheb- 



àolìëH,- 2 




^^„ Cylchgi — . 

pob rhan oVh Cyhoeddiad yn hoff 
a derbynîol. Kbyfedd yw hanes 
•• Gefeilliaid Äíajíi;" ŵfyrús yw 
èŵybod " Poblogaêth ÿ fydf' ath- 
rawtís a godido^ yw y " Dctarliih 
àr Ficnai,*' aV " Araitharỳ Ddtrw- 
en, yn Ngwig Wynnstayr heblá# 
àmrỳw felysion ereill ynddl, fai a 
rydd gyfarwyddyd mawr iV achwÿ 
oirháín gwaedoliaeth Syr Watc^ia 
ÌPI^. Wynn, yr hwn waod a ddýlif- 
odd trwy galoh GmflTydd ab Cynaii 
âb lago ab Idwal, &c. Tywysôg 
tjẃynedd, coleddwr Bèlrdd H 
Bárddoniae& Gymreig, a ihrwy 
ŵythi ei fab, Owen Gwynédd, a 

{^odri, Argìwydd M6n, Caradogi 
rruSyddp Dafydd, Howel, Slered- 
ydd, Äoberf, leatln o Gesailgyf- 
arch, Meredydd "Wyiin ab leaátí 




• Gẁydîr yw g*rîr eaw y tte; oblëgid y 
•tlydddi àfoB Go&wy ỳn llilb dros y dolydd» 
gan gliideif io gyda hi weirian, làênj a 
cboed, ^^ A'o nofiad yn efirydd o Gc^nwy i 
fòt i&werydd," fel y 4ywedfd Merddin ap 
Morfryh; ac félW y mae hl etto, ar lif. 
ddyfroedd mcwriony er 'inafait a i^ddd* 
iwyd.^ GaUásaî Gwetfylìfü hepcor y gair 
t< Gwaedir." Ni'a gwn pa un ai.Gwae- 
diTy ai Gwaed-lr, a feddylia ef. Ì<i4 oes 



Sÿír 'JMiÄẄyTltt'. 9jt Äoẃî 
Wîll^m Ẁyhb, Gwydir, a thi*yrý 

Î' cyffyhgaii a* sohîai CfiDefWyfì i 
g^tbeni Syi» Watcŷii yf. Wyèii, 
a1 fab. Ond er lAüt ââitfrüB yẁ 
fi[ẃybód pe&àü*' fè^ hyfi, Uawèf 
|werthfkwrocaôh i iii wỳbdtl'; 'yiif 
gyûtaf, y modtf f ÿiáddwyá tá' a{[ 
at eîA gilydd yíti of ey{VaMì 'èìä 
^wlad ; a hydern f býdd féhwi a'ch 
Oohebwyr gwladgarawl etn'cyfìit^ 
ẁyddo i'w g#ybod, trẃÿ ^ýttoeddf , 
6 dro i dro, raAau 6 houi yni «Scli' 
Rhifynati mitol. 

Ac, ỳú^ììt^i, dyftẄiíafẁÿbòd, 
pá foddí y mae ! ihi ymdäẁyn ỳi 
âtg a ehýfiawn. yn ol f |;yfWith, 
átaf Ar hun, ac at fỳ n^hýmmydbg, 
yr hwn éydd ynìiàditi t^l^ deunaẃ 
aẃllt Ét mgwi sy ddylednft alrno 
îmí? 

Ac at tin arân, ^ydd am'o i ml 
d^îr pẁnt a dcj^ swllt? 

Ac at un a>aif iýdd ÿà tyw ttewn 
tŷ i m!, ao yzi aacâíti (ahi i mi aitt 

ỳtŷ? 

Ac at ddyn arän^B býẁ niewtt 
(ŷ i irii, aò yn nafcáu ymadael oV 
ty, er i mí ei rybudctìò yä brydfaw^ 
i ymadáel? 

lAlCDDtJS* 
Asiiech wedd , Swydd OècfrýnafnMiÿ 



ACHAÜ TílTlU C«FN LLAẂFAnt TN 
LLSyil, 8WTDD OABRTNâÍPON. 



ITi)ç, ap i>ieaayn, ap iian» ap ^jju- 
frigFychan, ap Câdwgan, ab Lly- 
warch Fychan, àp Lly warch Groch, 
ap Llywarch Hòwlbwrch, áp Pill« 
ap Cenau, ap Einioh« ap Owrydr« 
ap Helîg, ap Glanog» ap Gwgan^ 
ap Caradog, ap Llýr Merîni, ap 
Einion Yrth, ap Cynedda Wledig; 

m • ■ I ■ 

aaü i'w alw ef yn " Waettir," fel yr ar« 
ferwjd gan raij can^a Owý»dir oedd ao 
yw ei ènw^ 

uic!!tized Dy vjìv/v./jv iv_ 



IJythÿf BíddiífeL 



M 



IrèDtîi Oẅymad a Bléliéiibaftll 

CfÊÈfíL 

Yr 6eM Hmw ap Rhlsiìfft ái^ 
OiífiM yn mi o*r boneddl|»:ioo » ftt 
5* Bgiiarêliar yn- LlUÉdaiiy ò^ tíehúä 
tfÊntí y Wyááí. Yr oerfd yn 
/ardd. Sfe a gáiMiád Hwer yú jt 
emlaf: Êfe a giot iV Soa yn ait 
SMeMfòd Caerwyá, ism, y naw- 
M flwyddytt- ù ideyynaahd Elisa- 
ML G^lwlr et ynû Haw Llyn. 
Yf oedd iddo fìib A elwìd Rhiaiart 
Hm, ac «i6«rn «wyüldM uctael 
iàa Elisabtfth, a thaiì lago I. V 
âMB Çy wŷdd éif Farwnad yn ẅt(ttk 
ijhr i'w deala (pe gwypid pẁy yd^ 
jfBt) a phob HyoalbithydcC ac yii 
htwdd ei gaet. ]>ywédfr ÿfiddô-^ 

** HaWy par roeyn, «p RbUîarL 

•*' Bhm, j^*ì byw, oedd bën pobr ârt,** 

&f How ll^» tad Itbisîart âawa, 
Acam&ichardBttghesydywedir'-^ 

^Bd wa»ÛeL bapi» Mytit, 
^" Qm hjih 90/, í EUbeth gynt^ 
*" Ba 'r un wçdd^ fao Barw<i iaítb, 
^ If as álwant i Siame enwaiA. 

• * * • 

'' A'i wat fli, gn ragwriaalfc, 
" Hjd yrAwr o'r byd.yr Mth. 

" Ulys4S8 dan law lcsii, 

^ Xctor, tvM fdr in^ntrus fft. 

^ Din nâl oedd drwy'r ieitlMd dnw^ 

*' Boeth rwyddwaleh, dieitbr iddaw. . 

" Pasio j^wb bapusa pen» 

" Bn et ry wiog ẃr awen ; 

^ Câfln'r iaHb gwSrilüth gẅéaráttt, 

^ A tbala aa gana 1 gânt 

'* Peth ihyMd, Wiw f4$rMdd fddd» 

^ O fiwsíg a ddyfeÌBÌodíl. 

Soaîr yn Nghyfnùacih y BèMd 
iguí lolo Hoi^aAwÿ) kẅk fcámadeg 
4t ẁhîih y Rhiáiárt Bttws hwnr. 
^ẅÁ fod èi dtfl Httẅ Llyn, V 
Bttdd (ae fe ülHlî ei gyMádwJ* Vi 
Oàoesmr Wjtliíttti Llyn) gwedi 
ftjlfaenn y cyfryw nn. Bn RldtKl4 
Haghet farw Vii ddibbnt, a'i frawd 
Graflydd a ddaethi'r etifeddiaeth. 
Yroedd yn Sirydd Swydd Gaer- 
ynarfon yn y flwyddyn 1615. Yn 
y flẃŷdtlyh 1686^ an Love' Parry 
oedd etîfedd Cefn Llanráil-. Ph 
Md y collwyd y eyOmẃad Haws, 



à pbtf tífl aíi yr iin<teu1ÌB aydd ytt e| 
leddiatian hyd lieddf w, oi's: gwn^ 
Dytndttol fyddai i Mr. Enui' Ri^ 
ébaids (leaan Lleya) neu ryir 
HynefyddoV ardal, chwilio allan^ 
ac attilyga pŵy aydd o epH How; 
Ll^eyn heddyw^a pha aa-ui ei epil 
éf, ai ereül; sydd yn m«dda Ceẁr 
Lianfáir; a'r Weru Faiwr. 



LLYTlTi R HEDDWCH. 
FANYtŴRAl'r WYLIBDYDI>f.-Yai 

iighlyw y llhia anwylaf» ao ar IÌBÌa« 
ÿ dynetaf o ilimaa, y'm magwyd} 
pob petb aewyifyaiwn a gawa : pob 
gwiáedd iettl ya yr heel a'i briir«. 
iài, ös dV ẅìüfg y byddwa k Ff 
lihád hefyd yr nn modd a roddaiì 
nfei a^m 'bòddfai:- ataryw a heirdd 
óeddyoít fy nbeganan: ead y'mow 
dydd fy egwan oe«> áet^ ewmM^l 
ri^yngwyf a baal f^ tlnweoydd; 
bróchtfdd digrifwcb, A'to faoH wé»^ 
didan ä gydgyfarfu ya fy llygaid; 
gdn fy rhoddi i álar a thristweb^ 
h'r dagtatt a gwysat fy moohdyll^ 
^ryúioh tcfddian, drwy i law fraw^ 
yehna angeu gymmeryd ymaitih tf 
nhad Vẅ fedd, yr afdal ionydd i eí 
enw ydoedd'TEYDYDD. 

Ottd èr y digwyddiad. gttbm 
nchod, cefais fy iachan» drwy fod 
yn hawdd iachaa.plentyn» i çhn^an 
melya fy oedranus fam, a'i henw 
Üitdeb. Tebyg oedd f r wnng yn 
y Diafheblon, yo edryoh ar flTyrdd 
tylWjTtb ei tbý, pob pelh a wnai ym 
dda; er Iddî berchen Hàwer o 
weitbföyddf yr oedd pcl^ pairiait 
0I beiddo ine#n perfl^ith fawyl: yr 
olŵg aml yn aerohog» ei obaíen yà 
Ibiwn cartad, a*i hóU weîaion a 
ttdryryriion a ff ddMt bob aabbdth 
yn cydfyned law yn llaw i'r addoU 
dy i álŵ ar, ac Ì dalü teymged a 
fáwl i Grtîwr ỳ bydoedd. Oad^ 
O I Wytiedydd, ar eioh manyled« 
y ÈÊrìLé ràai o weiaton fÿ mam wedt 
ei güdael; fcc, fel pob rhai drwgv 
anhjnl yr ymródia&t byd y nos; ae 

uigitizeö Dy vjiv./^^"V iv! 



«4 



GwaradwyddiMd Anghr^dadÿn. — Gofyniad, 



f maeftt ym dyfod á ganol meinydd 
ty mam» gan saüini yn drymîon ea 
gwyrddlas feillion; knt Vr ardd» a 
äiDystriant y pef-arogiaidd flociau 
tTTliw olì; audẃyant ei magwyr- 
ydd, ysgJyfaethant eá hanifeiliaid, 
ao ol chnwd brasaf y gwnant goei* 
eerthi, nes y gwrida vr awyr» mal 
ttn fai yn cy wályddio droatyni* Os 
digwydá i chwi gwrdd à rhai o 
honynt yn eicb gwyliadwriaeth, 
Wyliedydd hawddgar, dywedwch 
wrthynt fod genyf frawd hynach na 
mh ag sydd ddistrÿwiwr o'i febyü, 
a'i «nw Khyfel« yr hwn ^ydd yn 
awr dras y mòr, ond fy mam a'i 
disgwyiia adref ddydd a nos. Yr 
wyf yn ceisio gwnend yn dda 
vhwng y gweision byn a fy mam« 
byd y gailaf, eithr hyd yn hyn ni 
thyeiaìa. Hefyd» y mae y gweis* 
ion sydd gartref yn bwgwth cyfodi 
jn erbyn y gwrtbgilwyr» ao oa nn« 
Faith yr ymranant, tý fy mam ni 
aaif : a Ihrwy Ibd benaint wedi ei 
dalt a hithau yn fethiant, ni's gall 
ddiangc o'r dinystr, a rhaid mai 
marw yn ei ganol a wna; a thrwm 
fydd gan rai cyfeillion i minnau 
dori fy nghalon am y tro. Sitbr» 
gan obeiihio y goreu» fanylgraff* 
Wyliedyddf ydwyf yr eiddoch ar 
glaf-wety» Ueddwch. 



GWAnADWYDBIAD ANGHREDADYN. 

Y'mbarthau gorllewinol Swydd 
Oaere&og» yr oedd glowr gostyng- 
•dig a duwiol» a fyddai yn fynych 
yn cael ei wawdio gan ei gydweitb- 
wyr annuwiol am roddi cred ì*r 
Bihl. Byddai y Llyfr hwn yn 
fynyoh yn destnn gwawd a chabl- 
edd yn ei glywedigaetb eU megys 
Llyfr vn oynnwys dim ond twyll a 
ohyfeiliornadatt. M^nyoh yr yu- 
flrostient eu gydweithwyr yn en 
medmsrwydd yn dadlen, amynyoh 
y rhoddenthèr i'r glowr ddyfod all- 
nnifaeaymddadlettaetb. Gwyddai 
ef mai nid er buddioldeb, ond er 
gwag-ogoniantÿ yr oeddynt yn dy- 



muno dadhu; anl hyny gwrthodsl 
yn aml ymryson â bwynt £ithr, 
ar ryw achlysar, pan oìsdd nifer 
mwy nag arferol wedi ymgynaiiU 

Ingbyd o'r rbai a addefenteu hapg* 
rediniaeth yn y cylsn oV Bibl, 
ymosodasant arno yn watwani8« a 
galwasant amo amddiffyn ei gred. 
Cynhyrfwyd ei yspryd y tro hwn 
iV gwrtbsefylly ac i roddi rheswn 
am y gobaitbmdd ynddo. Cytnn- 
odd i wrando ar eu gwrthddadlen^ 
on, ar yr amnuMlan hya— na byddai 
i neb daro un arall à flbn» nao üi'i 
ddwrn — ^na byddoi i neb dyngu^sc 
na byddai i neb ymwylltio. Q wedi 
penderfynn hyn» gofynodd i'ẃ 
wrthwynebwr anghrpdiniol, ar ba 
ran o'r Bibl yr ewyllysiai dde* 
cbreu ? *' Dechreuaf gyda Moses," 
ebe 'r gwatwarwr. " 0V gorou»*' 
ebe 'r crediniwr; ** eitbr, yn gjrnt- 
af, profwch i mi a fu y fath' wr a 
Moses yn byw ar y ddaear; canys 
ni wiw s6n am nn na fu eríoed 
mewti hanfodiad.'* " Beth, nid 
ydycb am wadu hanfodiad Moses?" 
ebe'r swatwarwr. ^ Nid yr ym- 
ofyniad yw, pa beth yr wyf fi yn eì 
wadn: gofynaf ì chwi brofi banfod* 
iad gwr na cbeir dim banes am 
dano ond yn y Bibl yn unig» J 
LWfr, yn yr bwn» meddwch chwi, 
nid oes dim ond swrn o ddychym' 
mygion a cbelw?ddau." Tarawyd 
y cablwr yn fud. Daliwyd ef yn 
rhwydeianghrediniaetheibon; so 
ni allai ei gymdeithion ei ddwvn 
allan o'i ddyryswch. Chwerthoad 
pawb am ei ben» yr byn a friwiodd 
ei falchder, ac a'i gyrodd allan o'r 

Îstafell yn waradwyddus. Yr oedd 
yn yn omchafiaeth gostyngeidd- 
rwydd a gwirionedd dros ryfyg so 
aawybodaetb. 

GwiLYM Edwbn, 



OOFYNIAD. 

Pa bryd, ac ym mha le y gwe^ 
wyd neu y Iladdwyd y Blsidd 
diweddaf y'Nghymru? 0* 

L)ic|!tized Dy vji\_/OQlC 



&h 



BARDDONIAETH. 



COLL GWYNPA.— Lltfh L 
CParhâd iu dal. i3.j 

Ys •RM nfal br>B, «'i trmìa bm 
^Syfoffü ëte a ■ni'i:; «'r aniU ntD 
%■ ^MT 8» eltltttt gnat, diamnM^ aod 
1 c«4dUI ya ci grolh f«a«kidd fẃo 
Ac hM. \ Mo eyrchai iard« biys 
Ims tetai, fcl doddeidiald In, 
Aattaádjot saib a rhaw, ar fns « 
^ «MBOtt rMtaat, ar gwnmd «m i 
^caodl (wrdigÌBwdd. Mamiuoa ocdd ea pM ; 
ST, JfjHBMB, yr amythaf ysbr>d oU 
O^r acf a ^rTthlodd : can*» yn nef, l lawr 
l' oyMÌ liiy th «i f^-d, gui bofll 'n twy 
T pJiant aar o ilan ei diaed nac un 
fHfc dwyftA, pnr, a MocUidd, a fnyuh^id 
Jfewa pryniyd ùy : yn |^utaf ganddo «f 
T dyaEwyd befyd ddynloo, anfial waithl 
I dtwfiî» ani dryaorw gwcU yn. nghhdd; 
A£ i awMdilo ymyagwocdd dac'r 
Ri ■!■■ Tra Iman agor waaelh w hahl 
lo «fleiB Itfloach slwyf, a chloddho ais 
O aar o faonl. Na rvtedd< ' 
J^ áyf ym mStn fíMi i 
Y fwcawyo dradlhwr hwa yn gw«d4a ei thir. 
Ac yma dyaoroi hwy o yrat'nMt mawr 
jla ẁrvol Iwihaa, a ipybwyUaat «m 
ORhcctÌott Babel a hen Mcmphîs fnrnC, 
^oiU j iliagerir ar e« pennaf walui, 
7f«y ou i h ncn ddylhia wneir, yn hynod hMrdd 
iSm f»a acigclton, ac y gwnani mewn awr 
Yr hya Mown oet, trwy Inddcd mawr a 
Prio ^a Mielrìr dorf o ddynion wneir. 

Ta acoo ar y g:waitad farottbid ' 
Gan loaws andl aauYw gcU o.dân 
tanodd C 



TedMlg» oddi Unodd dyahl o^r poeth lyn 
lVwy Wtew; yn ddyfeiagM- toddcnt hwy 
Y liymaldd Iŵn, gan dalln'r lothach flTwrdd. 
€onni*rinrdydd maryw wrthhin vn y Itawr, 
Aa ^ tawrdd-gcUaa, trwy o'ft-ddoi drawdd, 
Gealaawcot bob dl wäg; fel ag y gwna. 
Uo ^wŷih o wynt i lenwi pihau aml 
Yr «rcao. Yn y <hn adcUad gwych 
(Tr ddM*r gyfedodd mpgb taith, a ««ior 
Cf^MedTmctau a gly wld ar hob tn : 
Fel ttaú yr oedd, eoMoan rocd o^i chylclrr 
iDorleí 



Ya addmcdig; nM heb ddaith chwalth 

Ya UawB eeriadaa, ac yn rfawydwalih aii 

n ohco. Nid ]Ub«h>n nâ Chalro fawr 



II gwychdcr gyfmalcni, yn c« biyd 
e^el«r I «mdcmlc BehM nc« 



I l'w breniaocdd, o ftawr gaia 

I ad y dod am gyfeeih mawr a rhwyag.. 

Ooncych odidcr salai V adail fawr; 
Ei diyaao prea yn agor, dango» wnaeut. 
O^ mewn iyfa loriaa, ac eang lcocdd mail 
0*r MM, trwy ■wya, dlbynal ainiyw res 
O ddhelner lygyni, « fcilhrinhl gan 

Y Ntpbha «'r Aaph«ltaa; golea ro'cnt 
Fei 9olc« 'r wybyr. Tm ryfeddn ie 
T dofff i mewn ar fry»; ihai caumol 

Y gw^Elh, a thai yr adciladydd, gynt 
AdwacaU fnr trwy amry w adiM hanld] 



ÌÀt cyteeddal, mcwn hynodawl M, 
ABMttoa ya bcnadhWd, wcdl cad 
BhMarMBl lean vr achaf Nn I fod 
ya ^wa átaeì h m í r ar niddolion dAn. 
Mtchwdlh «BhygM oedd d cnw cf 
Cy«i yo Bfair Orocg; ae yn AnMMiia bwynt 
A'i gdwcMl Maleiber ; a ph*odd o^r nef 
T tyiiUodd» sw«d«iLdiwedlmi, tef i laa 



lid ei dafltt dro» y muriaa claer: 
A «yrthio bn o forcu ì nawn, o nawn 

-llyd wUthog hwyr ar hlr ddydd hâf, ae ar 
FachlndÌBd haol o'r eiitrych cwympo wnacth' 
V«l seren wlb yn LemiMM : dyma 'r raodd 

Y gwedant, mcwn canuyniacth ; can'» cya ìam 
Ym mhdl fyrthiasal cf a*i wrthnn Inl 

Dim ihta ocdd iddo 'nawr chwaith yn y Def 

1 Kud{ ttchcl dyrraa cýnt ; ac er 
ElhoU beirianiiatt urddiangodd ddim; 
Ond gyrwyd ef a'i gyfrwys haid i*r pwU 
Anacfe I addladtt yno mwy. 

ftyd hyn, wrth arch gorachd aUa 'r dwẁ, 
Yu ol dctodau briawl, gyda bloedd 
Yr odgyrn, cjiioeddasid irwy'r hoU In 
Am gynnd cynghor gorddwys yn ddi «ci 
Yn y Getlicm-dŷ, prlf oruchcl lŷs 

Y gwrthbldd a*i arddoUon. Gelwhl hwy 

Y mwyaf aarhydeddas o bob loif, 

A thyrfei miloedd a myrddiynan ynghyd. 
TyB-ìienwid bob dyfodfa, 'r cang byrih 
A'r maiih g>ntcddaa, ac yn fwyaf oìl 

Y neoadd fawr, otsdd helacth fel y nMes, 
Ue y mareh«|cai ccdyni aiiog, ae 

ÌVrth gadair Sultan iiiawr a lehldkiit hoH 

fird anghred i ymiafad marwd nc« 
ymi *r waywtlòo. Ar lawr y U^s, 
Ae yn d ncu yr hddient; ac o flVwit 
Fe s'iai cn hadcuydd tiyslfail. Fd 

Y gwcnyn, pan gydroda 'r haul A rirad 
I tarw, yn drwch heidlau dlan ddoot 

O g>lch y cwch; brya-wlbiant yma a thraw 
Rhwng blodan, nen ar astcU ÌHa ger bron 
En hadaU wiued o wcUt, dadlenant am 
Fattcrlon ea gwladwriaeih. F^*lly*a drwch 
Yr hchlid yr awyrawt dorf ; a'r fle 
Oedd yn rhy gyiyiig, nes I arwydd gad 
£1 riioi, ac weie^ ryfcdd bdhl y riuil 
Hyd hya a failh ragorent gewri 'r byd.- 
A droM vn Ud «a'r eòrod Ucfaif sydd. 
Tros rif hwy dyrrcnt I gul le, fd cyiit 

Y còeahU hU m hwat íiynydd India; 
Nca fd y lylwyth tcg, nos-gampiau 'r rhaí 
Wrth Iwyn nen nant, y çwiadwr hwyrol wí^ 
Ncn dybia a wêl; ira 'r lloer ynilywies fty 
l'wchben, ac yn aguMch at y ddac'r 

Yn cyichn yn d gwclw rawd, hwynthwy 
A'tt serch ar ddlfyr ddawiM, A Uawcn scid# 
Ei dttst a swynaut, ac ar g>hh gan ofu 
A Uoudcr llawn, adlama cl galoo cf. 
Fel byn 'r ysbrydion o aufcrthol faint 
A aent Ì*»dnlUwi lkiaf, ac yn rhydd 
Tramwyent oeoadd yr uffemol lin, 
Er yn afrlfetl. Oud ym mlK>Ui« fewn> 
Ac yn ea prmd felntf dstoddd *nghyd 
ir boU arglwyddl o'r scr^haidd lu, 
Mcwn tMtk gndd ar gynghor dwvp, ac a» 
Orseddau «nr yn ddnwlau rd. Ar ol 
BtT ostec a chyhocddi 'r w>s ar lcd, 
X lu decbreuodd yr ymeyneor maw r. 
Djwsdu y Llyp* L 



« CLEDDliT YR AnGLWVDD A GEDEON." 

Clyw osgordd y dw>Tain,mac'ta nghysgMl y ded» 
Yn Ophrah, geuhadydd gmdaubaiil o ucf ; 

Owae ddlfa h>d Gasa, hcb esgiM yn pcri, 

Dorcithiiiwg gnẃd Israel gau fyddiu oedd giB& 

Cls fyddin y gdyn, dy drf y'nt rnbydas, 
Aml gatoii drywanaiM >m niho«itidt'r dy'w>«; 

Dy gwvmp a f>dd aruthr, a'th draur yn ectuydos,. 
Äŵair df ormes k'üi g^Mc%^^^^J^iy: 



ÙG 



Bardẃmiaeths 



Ti, mSan, «lawylr yin nialchder dy Rakm. . 

Dy orthrech OBlynsir, medd prophwyd »ydd wur; 
Och ! ditliÄU Amahc, i I»rael »ít «íou, 

Dy ddewrion lÿdd '•glyfaelhVr wiywffoo hlr. 

* Tyr'd, cyfod, GBDioit.''— ** N«, II y w 'r dtsUdlaf, 
" A llai wyf na*r UcUf o dylwyth fy nhad; 

« Is cawod o laethan, pa ẅdd yr ■nadWr» 
••Taw— cyfrif dy ddynion, gorchfÿgl di *r gM." 

« Faint, myrdd î"-" Gonnod."-" Miir»-" Gprmod, 
— Tri chauwr ny ddif^on, 

« Oddfar Rledrau cu dw>Uw a Icpunt o ddw"r; 
•« Nid gorcheit dy arfaw, nath wymp bendefiçion, 

'**fbfiAW fttdamgoüaeth, myfl yw dy Dŵr. 

« Cel brawf o^r «damaf ty ngwrawl Gedèm, 
«Trwy dftnio dy aberth, drwy wiithaw dy gnn% 

•• Ac hefyd drwy A«uddwyd, bàr it* fod yn ton, 
" O herwydd fod grymna Ddow Jacob o'tb dn. 

« Tòr^éy Waerau, arddentys cn brcnder, 
•< Dy ndgom anadlo el adlaia yn gref ; [dcr, 

- Boed ddÌM^er dy bkmnan,prawfhyny'tfaddehea. 
** CUdigffr Árffhâyéd a Gedem fo*ih lef." 

Ha I welè I Sabàmmah M*r cedym freninoedd, 

l*amml a Sveootk heb fan i yígoi: 
Sain genn plant Israel yagaraî fyddìnMdd, 

Trl dianwr ro'i ddcttgmil ar cncil i fibl. 

Vt hidlant. hwy ddeigryn nm bob un o'r hadan» 
A dditeaant o lacael, y loonat dl Ddnw, 

Nl byddái'n dmgaledd i'r cyft^w genhadan 

Gaei cadwen yn agharehar, na'n goddef yn fyw. 

O I 'mlona, fab Jomah, boed wânawg dy ddynhm, 
Ond trwm fod heirdd dlyaan l'th epüod yn Arith; 

Do, ttthraiat yn lewnidd ar wiran'th clynton, 
Gorchfygaiat, ŵr caâam, rtf anMer y gwttlh. 

Crechweaa di famé!, a thyr'd oth locheMn, 
Na fydded dy ymffroat na'ih ndgyra yn Uaes; 

1 gwfln winafan dy elyn yn iheaan 
Gwnedffrydiog yn gorŵedd ar wyneb y mnea. 

Càndithan ferch ^t«i»;^hwl fleiddiaid ymieddwch, 
Yr lesn sy'* ymyl bydd ingol elch loes: 

Wi ! gloywed yw cleddyf y Ihiw bìa hoddwch, 
Ymchwardda ferch JTt m, ewyd faner y groca. 
BoBBiiT Pabbt, nmh Robth Dou, BnYBi. 



Ntch In* ydyw nl ehln adar y Gamtf; 

Owne fo 'n anHetygar; 
Bhy ooraldd yw i orwedd ar 
Ydolyddnacnndnlar. 

Gwedi oeriòn 



barag 



!di oerion gawodrdd 
Dioagir y ooedydd; 

Y deiU|üh hyd y dolydd 
Yn grinfon febrwoa a fydd. 

I arddwr y mae'n oerddiyc 
Yn berygl i'w fraiych, 
Ac i'w gloron gwynion gwych, 

Y ihew a fo 'n rhy fynych. 

Baw oeiwynt troénwynt l'n dryUiaw- 
B <wng wrth fyn'd heibiaw, 
A sŵn arathr dan rathraw, 
Ar y glyn ein a gwlaw. 

Vr Creawdydd Ior credwn erea y 

Bi raaaerfyniwn; 

fn ddalenan ddilynwn 
gyflnwnhftn y ẁnaf hwn. 

BMoea y cned gwir arwydd ^y Bod 

arl 
,g( 
In' y gauaf tngy wydd, 



' y < 

Byd y w hwn a dderfydd ; 
O Dduw, gobcithlo nl bydd. 



MtfyrdùàwrhmMfmfdi.wrthtirychm't 
%idBg:<mdbm^aeihCwmm§lamdmoni 
hAu/w Wẃryd • ^^- '-' ' 



fWýSrí 



Ŵ^ 



ìCfdÂdnm 



lai ma meddwl am 



yfir y'm 

O! AnoLWTDD DdüW tngT^ffyddol, mor wyTthlol 

ywdywaith! ^^ _ 

Wrth weled dy weithredoedd ar dir amoroedd maith ; 

M ae 'r hanl .vn nghaool wybren, y ì&n tnrfafen fawr, 
Yn anfon i wresogl ei deg olenni i lawr. 

Mae tiŵad y planedan o ddeehnn boratf byd, 
Wrth cfawmaw'r goraehdlon yn gy«» í«^ i gyd; 
Mae gair y nelòedd hawddgar yn dál y ddaev dda, 
A'y Denad haidd ei ilewych yn troi o'i hamg}ieh hi. 

Nid wyf ond pryfÿn marwol a flaen anfisldrol Fod, 
Ac etlo 'n cael tragaredd yn thyfedd i» y rhod: 
Ymndnel i'r ddaeare» mae 'r han> hoff lawen flwiA ; 
Mae noawaiih hlr y n nean ihaîd myn*d i'r Uety Owii. 

Yn LUaẅrfmmtSr a iynmfm bn'n Hawen gj-nt <y De» 
Y manan caredicaf anwylaf dan y ne»; 
Difyrwch lUwer adeg ar rcdegyno "r aeth, 
A diwedd ar bleaeran y» hyflryd ddyddian ddaeth- 

Mae hineŵ ar fy ngbalon am yr byftydloa ẅ»; 
I'w dynion pnr dir^ritti da fendilh Dow a Cas 
ilar0i«eii.«len wiwlon fro dirion hyfryd indi, 
Ar Ue y deilUaia aUan ydyw 'r Cm mbpe h amht r h» 

Da heddwch y Dnw nddwyn I feibioo BmìdmgnbotAr 
Ymadaei h'i fAlant hocwgain a wne» y« «^«««i 
Er*» dennaw mlynedd hynod oe» lawer diwmod «», 
A Uawer trom ochcnnid yn hoUU P enaid ft. 
Wrth rodioCymra lawcr a Uoegr sy geiilsw, 
Mi gefW» bcth dyddanwch a thriatwcb yma t thnw; 
Whfdyma nn niferoedd o'r Unoedd ar y Hawc; 
Ol eglnr Uwn y gwelaf na iyddaf yma fawr. 

Mae Uawet o^ cyfeOUon oedd ddynioa ÿoywon 

Yn laefoeraidd pirchar prtddeUan "r ddaenr ddwys ; 
Y roae fy nhad a nheidian tan bwyaan tyn y bedd» 
Ni fednf iai img wylo wrlh gOfio am cn gwedd. 
B^ Iml rodio gwledydd I greíydd yn Hed groes, 
Mae gobaith i beehadnr dan faftar ei dyn loea; 
Mi dranliaiadalm o nyddian yn erbyn deddUu JJav, 
O I dwg fì, Arglwydd ndbl, i edlfeiriol iyw. 

Mae diwcdd u flynyddoedd aroacroedd yn i«*»V. 
Plant Addn racwn gweithredoadd yn llnoedd fem 

Aed aámefengy l faawddgar dro» Mwar bin y b]fd, 

A deled y ihyw ddynolT ganmol Dnw i gyd. 

Yn nghaAol trwm ofidian pob gorthrymdena dwyi^ 

Yn yr efcngÿl olan mae 'r pclhan mawr cn pwy»t 

Br bod fy nghorph I bydra, neu fnena 'n wnd ei fn, 

Mne enaîd hir bariiàol anfu-wol ynof fi. 

Yn nwylaw 'ngelyn olnf na choUa r enald <*J«WJ. 

Pnn äo 'r hon ddnearen yn beUen dln am byŵ. 

ÌL *• 



>'ifln». 



Treüŵiẁtu. 



J. BoiBliTt. 



Y«f MYNWÉItT MOLWTS TâCW. 

Mtmbd oedd nld I mlnnn ir alwid 

Bheolwriy nyddinn; 
Cv8god yw dyn brlddyn bnn, 
Vn ocT ingol awr angan. 

Hawddgar'o'r ddaear iyw ddydd^-— «yfodaO 
Cnf ndwedd yablenydd; 
A«orir marwol genrydd, 
Yna y riaotar üMn ya rhyd4« 

uigitizea Dy vjìv./v^v iv! 



57 



HÁNESION OWLÁDẀRIAETHOL. 



l'AAMORé 



FFBAINC. 

Pta oedd ein Rhifyn diwedâáf ýo y 
viiK, yr oedd Senedd FfFainc yn brysur 
TNÌ pedwar o' s^yddogion Inrenio Sîarls X. 
iHi gfÌMHBddi cyfreitliiav a achosodd yr 
«Achwyl ym mia Gerphenaf diweddaf. 
TMliwyd amrmi ddÿddiaa yn yr yinhol- 

lii, tdnfwyd hwynt yn enojc e ymdrecbà 
ẅÊmm rhyddid Pfraiînc; « dyfhrawyd 
Awyali gaet eu carehi'ni ain eu heinioe* 
n NglMer Mtfm. Tnr y parhàodd yr ym- 
Mfiod, yr oedd eyilWr Paris yn dra ther- 
ffwgHjÌi 7 trigolion yn ymgynnull yn 
ûjt i m à ä «neirif, ac yn (piraeddi am ddi- 
Myddiad y ewyddo^on, yn enweiRg y 
T ywy a og Polign'ae. Oud drwy ymddyg- 
ìêA dewt y miìwyr a'a Hywyddiaetfr, 
llwyddwyd i ẁasgani y terfysgwyr heb 
dpndlt gwÉBd. Paa oedd y öarcharwyr 
ir ea Awdd tir a*r eareháf , lle y trenliant 
y Aaa sydd y« ol ò'« byẁyd, ymdrechòdd 
UigDlîoo rhai treíydd eu cymraeryd i ddMl 
tnyat; «nd gorthi«ehwyd hwyAf g«n y 
fw g iŵ JM n. • Y eynihwrra aehoswyd gaa 
y dy g wy d dimd fiehòd eydd ẅedi tawela: 
•f Llywyddiaeth yn trefnu cyf^ 
nwwn petthynae i etbidilul Seb- 
^ me âmryWfaterion ereHl angen- 
AeidîoíorllWyddlant y deymaB. Ywerin 
hatl a'r «wwrion hefyd ydýift yn hlraetha 
ttiryfel ;^adyt^ed Newyddiadaron Ffraine 
M rhyfel yn erbyn Oogledd fiwtop yn 
aae c bc la dwy. Y mae gan yr hen deula 
hicaÌBOÌBÌfero tíeîdẁ^r, yrhiûiii fuont 
Ta ddUHno ya' eu Éymdréchtadáu yn .^e- 
Mlir TtMiÉtf ì gynhyrfft y trigoHón i 
fadî ys «fbyn y Dywedraeth, ond idd yẁ 
ya ddl^ y llwyddadt 

RẀS3IA A POLAND. 

Cynaŵ^ y Néwyddiadaróa Ôÿhfledd^ 
iihd o clddò Ymerawdwr Rwuia at ei 
diriliaid ya Polaad, ya galw amynt ddy^- 
c h w d j d at erfiyddtondeb, agehiedd côdi 
gwrthrÿfU yn erbya eu Pëh-Uywydd cyf- 
lâthloB. HysbÿM hwynt^ oe na ^fmos- 
^ngaat ytí wÌTfoddol, y dnrostynga efe 
hwyat à'r ^le&íyt Ya gydnaol à hyn, 
gcrêhymyiiodd yr Ymerawdwi^ì'w fyddin- 
asdd ysDÎddai^wra i gychwyn taa' Pòland, 
ac y byddai ytftaìr yn ImTod i'w blaénori 
hwyat ar y 14 O' lonaẁr. Pob peth a ar- 
ddaafosa beadeTfyoiad diysgog yr Ymer- 
«wdwri ddwyn ym mlapn y rhyfel, ac i 
ddarostwng y t^iTyBg a'r gwrthrvfel yn 
y «odd ereulonaf. Ax y llaw arall, myn- 



leitfLn 



ega,hane6Ìon o'WarsaWjìiad ydyẃ y PiÍ'yÍ-I 
iait^ yn segur er gwiA-ud pob dar][fnriad',' 
inegyü adciladu ẁmdditfynféydd a chuerau 
cadarn, i'w galiuogi i wrtiiwyncba rhutl^r- 
iàdau eu gorthryuiwyr: dýgir perlau ae 
arián i'r gyiiidfa bob dydii i gynnal yr 
Adohẃyl, hyd yn nod y plant a gyfraAant 
at yf un gwrUúldrych ; a*r íuddewon hefyd 
a ymaffogant gyU â'r dYfiéẁyd ûrwyáf. 
íiyŵedír fód terfýsgrâdaa wedi dé'chiéui 
yn l'erdia, y rbai ydyntdebyg o eifeithîo 
ya annymunol ar Rwpsia, yr hyn a fydd yn 
lles mawi Vr Pwylinid. y'r hett drigolion 
yn ngliymmydogáeth Mýnŷda Caucasus 
ydynt yn declircu taflu iáu yr Vmerawdwr 
oddi arnyntk Sotiir hefyd aih wrthryfel 
yn FtoiUnd. Gyd À'r hoU derfy|kgi^b4iiu 
h jn" ììì fydrfyit orcb'wýl môr hawdd i*r Yj«- 
eraiŷdwr ddarostwn'g y Pẁyliaí'd ag y dis-, 
gẁyliodd âr y,cyntaf. Er y rlij'fcl gyd 
â*r Tyrclaid roae Uŵssia yn bur wan: 
còllbdd y pryd hj^ny 20D,0D0 o filwyr, ac 
í|0,000 o feircíi. Ì Cyllidfa sydd yn wag: 
ýr arlwy rh'ŷfel a fwrîádwyd yn erbytf 
Ffrainc a ddodwyd yn nghaer||u Modliil a 
Zámose, y rhai ydynt yn aẁr ŷm iht'^râiaat 
ỳ Pŵyfìald. 

YR ISELOJROBDDi 

Ynddengyí fod Cadélrnion Eŵrop wedt 
l^ie'nderfyntt cýdnabod Belgiüm fel teyYnaji 
an'ymddibynol, ar ddau aromod— y foydd 
y Ilywodraeth yn unbenẁl— ac na ddewisir 
neb o feibion brenin Ffrainp i fod yn freirin 
ýno, Ac y mac *r Seiiedd ýn ymgynghori 
yn bresenol yngfaylch detholisd brenitf. 
TybiT yn gyffiredin fod ý rl?lui fwyaf o'r 
mawrion yû ewyHysio cacl y TyWysog 
Orânge ỳn BeiAeth amynf; ond efnir f 
nẁyddk plcidwyr on'o'rty wyflogiondîeithr 
« enwirisod, TywyHog Lu( Ẁnburgh, mab 
£agena BeaulianfoiM, ac Otbo, ail fab i 
frenin Bayaria, gwr icuanc 16eg oed. Nid 
Des tebygolrwydd y Uẅyddaf pícidwyr 
Ffrainc, y rhtti r daymonant ddlittrywio 
ttnymddyniaeih eu gwlad, a*i gwneothnr 
yn drflaeth daa Ffrainc: Disgwylir y bydd 
i ftrenln Holand nac&u cyanygiadau y Cad* 
eirnion, a phenderfynu amddiffya eiiawii* 
denru 4'r cleddyf. 

ÒWRTHRYFEL YK PÊRSL%. 

Y mae gwlad Pcrilla yn awr yü ysglyf- 
atoth i Wrtìiryfel trá dychrynllytl. Y rooe 
mab hynaf yr Ymerawdwr wedi cyfodi 
baner'wrfhryŵl yn erbyn crdad, tra y mae 
'eî fraŵ'd, y Tywysosc-Abbàs Mirsa, yn 
prysuro i gynnbrthwyo ei dafl, ac i yuiladd 
•ýn' erbyn ei frawd. V ihae y rhnn fwyaf ol 
fyddia "wedi ei haddysirn ju o! ydrefe 
- U ' • • - • ■ - > 

uigitized Dy vjiV/'L./"V i\^ 



u 



SànêÉÌoHi irc. 



Ewropaidd o drin arfail. Dywedir liefyd 
íod trigoUon j CaúcâtaA, gwlad yn Aaia 
yn perthyn i Rwsaia, wedi blino dwyn iau 
Rwaaia, ac wedi codî gwrthryfel oiewn 
rhai manao cyfii^ i'r M6r Du a'r Môr 
Caapia. 

RHUFAIN. 

Gomeddaaoin yn ein Rhifyn díweddaf 
frnegl am íarwolaeth y Pab, yr hya a 
ddygwjddoddyn niweddyflwyddyn 1890. 
Dywedir fod Cardlnal Weld i gael ei 
ddewis yn Bab. Sais ydyw hwn o ran ei 
«nedigaeth, ac y mae ganddo etddo lawer 
^ Siíjád byfnaint. 

OiLllTUBrOlM 



YR IWERDDON. 

' Yn niw«dd mÌB Rhagfyr, dychweiodd 
Mr. O^Connel o Lundain i r Iwerddon; ac 
Ỳchydig o fynydau wedi iddo lanio yn 
kinflitown, ymgynhuUodd Uiíaws o*i g^fd- 
wlaawyr truenus, y rhai a gyfarchodd efe 
imwtt aratth nodedig am ei thaeddlad i 
gylTral nwydau gwrefbcaf y gwrandawyr; 
a (herfrnodd, drwy orehymyn na byddal i 
ieft o honynt ddangoo unrhyw arwydd o 
iMlieh i Ardalydd M6n, yr hwn oedd ar 
fedr dyfiMl yno i gymmeryd lle Dnc North* 
nmberiaBd. Ond pan gyrhaoddodd yr 
A«dalydd dewr yno» daBgotwy d pob pi^täi 
iddo gan drigolíoa oyfhfol y bnf ddînaa, 
er i iml o greadariaid O'Conoel ymdrecbu 
cyfioi y werlnoa i ddangoa eu hanghym* 
menul«^aeth. 

Ar ddydd Unn, y 27ain o Ragfyr. yt 
oedd maaaachwyr Dublin wedipenderfynu 
ymgynhnll o flaea annedd cS'Connely i 
mnyg anerchiad iddo; a thybid y.buaMi 
Sroa 40^00 o ddynion afreoloa yn ym* 
caagln ar yr achlyaur. Bamodd 6wein« 
idogioB y Brenin y byddat rhyw derfyag 
ym aicr o dori allan, oa goddefid iddynt 
ymgasglu ynghyd; ac oblegid hyny daiftt 
i Afdaíydd Mòn, ar Ddydd Nadofig, gy- 
hoeddi ei orchymyn na byddai iddynt jyf- 
ajrfiid. Boreu d^aaoeth jfiuì) ÌHi. O'Con- 
ttttl a gyfarcliodd nifjeiri o adynod a ynio 
gy^huliaiiai yn yr heol, ger bron un o*i 
Sifiryddíaau, gnn feio ^n enoyd y Rhaglaw 
am aaibn alîan ei Gyhoeddiad, a chan 
gyngbori iddynt fod yn ddillino nea i'r 
IJniad rhwng y ddwy deyniaa gael ei 
ddirymn. Oud ar ddydd >lawrtn aeth 
liiawa o ddirprwywyr drof y maanaçhwyr 
I. dŷ Mr. 0*Connid i gynnyg anerchiâd 
Id^A, yr hwn ^ ddariieowyd ga» Mr. Coi- 
telb; wedi hyny cyfaschodd Mr. 0*Con- 
mrl y dyiia ; a chroch lefodd un o honynt, 
^ Ni ttddilynwn eicfa cyiwor chwi: nin 
nfnddhâorn i chwi, ond nid i Gyhoeddied 
y Rhaglaw. OaII y Lly wodraeth ddíolch , 



i chwi, ac Hid i'w demyn o bapar, am c4n 
hufHdd.dod." £D0iUttfloeddiaaaBt,''Pa 
beth bynag a ddywedwch chwi, ni al 
gwnawn.*' 

Dygodd y bnidwr hWB aiays £50,000 o 
logellau ei gydwhuiWyr flawd; ond gyd 
à'r digywUydd-dna BMryai; cynghoradd 
iddynt wneuthur caagUadau ja en bam- 
rywiol addoldal f w «nrhegu ef â gwobrwy 
WA el ymdrechiadttn gwlâdgaiol ! ! ! Yr 
adyn dideimlad yn yinddifiidtt y trueiniaid 
o'r íeiniog a ddylai fyned tu ag at gynBalr 
iae& eu teuluoedd. Diagwylir ÿ ceir 
ttwchlttw £50,000. 

Y mae y Rhaglaw wedi cyhoeddi hy- 
flforddladau i'r Ynadon Heddweh pa fodd 
y maent i ymddwyn yn nghyflwt terfyagiyd 
preaenoi yr Iweidjdon. Y nme heíydafli 
ttiw y Maichogion allan drwy bob ^wydd, 
1 gynnal heddwcb, ao i amddiffyn niedd- 
iannau deiliaid llonydd ei Tawrbydiw 
Hyabyaa, y Newyddiaduron fod y werinoo 
yn nghymmydogttoth Kükenny, y» dè- 
cbreu yBigyahnll ynghyd, ac yn bwgwth 
yr OflToiriaid, oa na ostyngant y degwm. 
Y boooddigion a'r Ynadon Hedd ydyot 
wedi gwBend pob daipnriadi wrthaefyll ^ 
gwrthryfel wyr, oa ymdeechttttt gaiUteff^ras» 

Dttüad Mr. 0*C«tttt«i, ÿc— Fel y d#s- 
gwylid, dttttlonwyd swyddógioB i gyaunor* 
yd i fynu Mc O'Conaei, Mr. ^nrrot, Mr. 
Revttolds» Mr. Steele, tt Mr. JUwlefia» mm 
feiddio cyttttttl cyittrfodydd yn groea i am* 
ry w gyhooddiadaiu y Rhaglywydd. GoiCa 
ar bob un O'r ttflonyddwyy hytt reddittmeb- 
Biaeth i atob droa oa hymd4|lgii4.haulwv- 
aidd, ptttt ttlwor ttmyBt i l^^y» ^ ^* 
O'CoBBol am £1,000, à dgtt &içhittu bbp 
£500bobttB;y UeiU ttni£»Obob«B» tt 
dtttt íeiohîtta am £100 bob utt. 

LLOEGR. 
CARCHARIÀD HR. SWmO. 

Ytt Biwodd mia Rhagfyr aeth gwr mew« 
cerbydaa drwy StndUMl^8uffiìlky a chyf- 
ranodd bapurau a arwyddwyd " Swmg.^ 
Gwr boBoddig o'r enw Brown k aetb ar el 
ol, ao ya SMa %n dalMd, ao aíi dododd 
yn ngharcbar. Chwllittattat ei logeUau, b 
chawsant lawer o bapurau wedl eu fajyn* 
grifenu fel y canlyn:-* 

^'O! cbwi amttetfawyr a phlwyf<dion. 
rhoddwch gyflogau i'r dynion tlawd, onidê 
gwnaf I chwi ofni Swino." 

'< Ofleiriaíd Egtwya Loegr. y rhai ydych 
yn bidlo gwybedyn ao yn Uyneu nunel, 
gwae, gwae, gwae i cbwi, derbyniwch ciolì 
gwobr ryw ddyddl Swino." 

Vr oedd ganddo droa £700 o arian yn 
ei feddiant, a The«tament, a nifer o HyiBii- 
ttu ysgrifenedig, un am y MUlenium. Bwr- 
iwyd of 1 ganhar Buy i aroa ei broflnd ya 
y Seaaiwn nesaf. Ei enw ydyw Joae^ 
$ttvilte, yn byw yn GamAííaguy, yn Swydd 
//nnltagdoM. Dywedodd wrth lawer o*r 

uigitized Dy vjìv/v./"X iv_ 



UfiMẀm, ífc. 



» 



YMáon naijgdrìan yr YflgfythyT a'i cjrin- 
háhdd ì yaddwyn fel y darfu. Bu Mr. 
SAYÌUe yn bngedìwr am lawer blwyddyn. 

GARCHARIAD JAMES OTNRCyE. 

Gyda dywenydd yr ydym yn hyfibysii 
íaá yr adyn a achoaodd y tânau dinýdtriol 
}B Bghyjnydogaeth >« Eglwys Weo, yn 
Swydd Àmwythig, wedi ei ddàl, a*i fwrw 
igucliar yr Amwythig. £i enwy w Ja'me» 
IhiiHnre, aea Munroe ; a ganwyd ef yn 
iHMrìca. Daliwyd ef yn y modd canlyn- 
el:--Ar Ddydd NadoUg daeih dyn a gym- 
mcTu amo fod yn fud ac yn fyddar, gyda 
fhtturarei wddf yn darlunio éi anffbdiau, 
atiŷUr. V/m, Shayler, ceÌ0bwl Stndley, 
ya Swydd Warwick, gan wneuthur ar- 
i^ddbB i ymofyn am gerdod. Yr oedd 
Jlr. S. ya ei ddrwg-dybio, a f iart^odd 
«itlo yn dna 4lÿmig, a chafodd allao y 
gdlai i^y weá o'r goreu. Cymmeroâd ef 
p ebiwydd ger bnm Ynad Ueddwch, y> 
m a'i dy famodd i gael mis o garchar am 
gricydfo ar kyd y wlad, Cyh iddynt gyr- 
àaeâá y carcliar, dywedodd wrth y ceis- 
bwi '< Pe gwyddech y cwbl nid ailech onä 
S§ aDtodio am saith mlynedd;" tfi yn eb- 
mydd wedi liyny dywedodd, « Ydyŵ 
dnri yn jneddwl y gvrnant ty ni^hrogiŶ ' 
"Eidi cnm am ba beth?" ebe ^r celsbwl, 
"nìd ydyä in cael eich carcharu am 
ddia ond am crwydro." <'0!" ebe 'r 
archarar, " aîd hyny yw y cwbl. läiodd- 
ait 14 o deÌBÌ ar dàn mewn amry W fanau 
oV wJad. a'r oìaf oedd yn yr Eglwys Wen, 
ya Swydd Amwythig/' Yna enwodd y 
Ueoediljr Hofgaâai deîsì yn Eteei, Sussex, 
a Chceigrawat, a bod d>n o'r enw Cúrtte 
wedi ei gyiogi ef i wnentliur hyn, y¥ hẁn 
a loddai îddo weithiao &«• üc waîfh arali 
Ite. am ei drafiertíi. Rhoddodd yr hánes 
oanlynol am y tànau yn yr Ëglwya w eù :— 
"«Pan ddael^ Curtis a miaaullrlSglwyj» 
IfeB, astiiom i nn o ádeiladau Üeath, .a 
fharawaomd&nM"*^^** gwnaètbom dvrii 
ya y dAs 4^B,peBelifl, a thoddasòtù, fcaríiiaìi 
a pliasur ynddiu yna tänîasotn yutchéê a 
AedBBfim i ífoi^ä. Aethéiù Vr Sum Inn 
ya yr^wya WeQf Ue y tara'«<rsomdân yn 
yrystablyAlloigasoiny^welit Cych^ýìi- 
asom yn onion ta a'r Amẁy^ig, lie y 
gwefthaìsify^iUaa am.lOs. 'a âitwy hyny 
gnbeitbtaia na ftdrai ncíb fy adnabod, am 
If «Sbd yn ofbi y denent ar fy dl ì/' Y 
eyfiTw yw yrhanesa rydd ;jf carchaiîrydd 
am j 'dýgwyddiadau galafrlis a aéhosasant 
ddyehrrnârwyyrholiaeyrùas. a)arlùA. 
ioddi'r ceisbwl sefyilfa yagubor a theisi 
Heafh, a mynegodd liw un .o'^r buöbod a 
àte^gpêd yn y t&n, ac amVyẁ heâiau er- 
c3ly y rhtti oeddynt oll yn gy wir. Y mae 
ei gydynsûth wedì dîÀnc flím ryw eíiyU ; 
oaddyeiçwylir y ceir hyd iddo yiítau cyn 
hir^ Bia íoà Uawer or ei ol. Y mae oddeu« 



tu 40 oed, ei wynebpryd yn ddn. a'i walit 
yn wynaidd : a phan yr aeth o'r Sglwyf 
Wcn, ar oi y t&n, yr oedd ganddo hèt wen, 
hogan ddu, a ^anttdooM glas. Dysgwylir 
y derbyn Mr. SbayteT wobrwy o £M ain 
ddal y carcharor, yr bwn a garcharwyd 
yn fynych am aíiiry w droseddau. Mae lle 
i feddwl füd ei synwyrau wedi dyrysu. 



CYMRü. 

ANGHYDF»!) RHWNG CliOWYR PPLINT 
A l>il«iBYCU A'U MËlSTRIAiD. 

Oam fod llawer o gftmsymadan a cham* 
ddywediadau wedi ymledaeno ar byd ŷ 
wlad ynghylch yr nnghydfod acliod, yr 
ydym yn rhoddi ýr hanei ^ietaetb a gaalya 
am dano,.a gellir bydera areì gywirdeb. 

Oddciitfl yr Äflfed ofisRhagfyrdiwedd- 
af, darfu i'r Glo\ry r y m Mheŵariàg> Swydá 
PiMirt, a'r amgylehoédd, nacan gweifìiiè 
os na roüdai y Mcisti iaìd ycbwatteg o i^fl^ 
iddynt ; ac wedi yYnryson am ddettédydi 
Yren dri cawsatiten dymaniad, ar yramMá 
y byddai i %ob perehenog ^waith gle 
wnenthnr yt nn itiodd iV gẃeílhWyn 
Buan y mynegasawt eu llwyddiant i %JoẂfk 
Coed Talwm, yn agos i'r Wyddgrug, ttl«|r 
ihtri ^r aeth glow>T l*ei»arlàg, a cíhymhetli' 
asaot hẃynt i gyẃmeryd ilŵ oa 'WéìÚâtìtít 
yn ilmgor ùes y cydunai Meistriaid yr bòH 
weithydd glo yn y parthan hyn i gGHfieyft 
logau y gweittiwy r, a gwefthu y glo em ýr 
•un briB. Ac i^ dyben hya, fliaid oéM 
iddynt eu canlyn hwỳntat ẁeithýdd BlryiM* 
bo, a manau ereîll- Yr oedd ymgyDmin- 
iadau y glowyr yn ëyífaoedd eior luoeog 
wedi brawychu boneddion ac Ynadon y 
cymmydogaathau byny; ac ftriiosŵẁl, ŷ 
Ẃ>ain,derbynloddThoraasFit35hugh,Ysw, 
Blaspower, lyẅiyr oddiwrth Mr. S.W, 
*Eyton, o í&oted Uai, gyda dynnoiad .iddto 
^ ddánîon yn ebrwydd i 8yr W. W. Wyho, 
Mllwrntì MarchogioB Swÿdt iHiẅyeh, 
ffán fod y lertysgwyr yn bWriadu tìyfod^ 
WreèẁaiB borŵi tWydd Mub. Anfonwyd 
y Ilylhyr gyda phébhrỳs i Syr Watìŵn, ýr 
hwn â*i troaglwýddòdd l'r CaáÿeB^omi, 
gyda gorchymyn iddb alw yiighyd fi|reh« 
ogioB ŵrrecsam yn y .driifhÄtto yn tbtfeii 
örairoeth. Yn gahlÿẅdl i hyn yr oedd f 
tottíhogion wedi ymgyiiiin!l.etbyn10-oîr 
gtoch; BC yti y dref yr arosaBaaat dr#y V 
íxáQ hŵ Ŵíẅ angeti am en gwaMuiaetb. 
Yn Ue dyfod i Wrrcsam, fel y dysgi^yîìd, 
*arth nîfer benodedrg o 'lowyír «•enart&gNa 
Choed TaU^m i Frymbo, arbwystraBttftt 
y Itaforẁyr yno thag ^cîthio; ae ŵeii 
thoddl Uŵ o «yddhmtìeb i bŵ na o hea- 
ynt, cyraheîlasatit liwynt i fỳned tn rr 
mnglawdd, lie y cyrhaeddasant çiy 
prydnawn. Oaiwaaant weithwyr glo Ftti- 
tre 'r Fron i fynu >n ddioed, a bygythias- 



.ogle 



«0 



Jfafi€tt<m, Sfc. 



^Dt» os Qi^ ddejuept i fynn, y dioystrietit 
hwy y peiriant tàa, ac y torent y rhaflTaii. 
Wedi i^r ffweitUwyr ufaddhàu, a dyfod i'r 
Ud, rhoddodd un o iowyr Penarlàg Fibl 
iddyat óll, y naîll ar ol y llall, i dÿngu j 
bydd^tyn flýddlou i Befyll allan'am gyf- 
log. Yna dychwelodd y dieithriaid yn 
heddychol i'w cartref, wedi pénderfynu y 
byddai iddynt oll fyned ynghyd dranoeth 
ttt a Rhi.wabon. Yn yttod y dydd hwn 
(dydd Llun) anfonwyd oenhadydd o 
Wrecsam at Mr. £yton, Coed LTai, i ym- 
ofyn atMdd y terfyagẁyr yn bwriado dyfod 
i Wrecsaii^. Üddeatn pump o'r gloch yn y 
prydnawn dych'welodd yn ol gyda liythyr 
o Benarlàg yn dymuno ar Syr Wàtkin a^ 
jlarchogion Itryauro yao y noson nóno, neu 
yn fuan borèu dr^noeth. 

Ùffäá ẂaHrÌh, Cyn wyth o*r gloch y 
Imreu hwn yr' oedd y marchogion ar eu 
ffordd t^ a*r partbau terfysglyd vn Sẁydd 
Fâint; ònd cyn iddynt gyrluìedd terfyna^ 
Swydd Dint^yçh, wrth Gefn ÿ Bedd, çly w- 
nant fod y glowyr wedi myned ì'r Bhos- 
ilanerehrugog, i ymuno à^r gloif yr yho 'ar 
eu ffordd at wetthydd yr *4cre€|ir. A\t 
liyn prysurai y miarchogioii ar hyd y flRDitid 
agosaf tu à Rhoall^érchhigog; ao wedi 
cyrhaedd yno, gwelaant gannoedd o lafuf- 
wyr wedi ýmgynnuU ynghyd, pawb yá 
gwbi heddychoi, beb ddangos y toeddfryfi 
Jieiaf i godi terfysg, nac í nlweidio neb o'a 
gwrthwyhebwyr. Ymresymodd Syr Wat- 
Jün &'r rhai oedd agoaaf ^tto o'r werinos, 
M, gofynodd, l'a beth ôedd eu gwrthddrych 
ẁrth dramwyo i^r hyd y wlad? Atebasant 
hwyth'au niai eisieu gwaìth, ac ychw&neg 
o gyilog oedd amÿnt CyfigUorodd Syr 
'Wathin hwyn| i ddychweiyd adref yn 
^eddychol, gan nad allai efe wneuthur 
4im iddynt ; ond darfu iddyiit naiil ai çam- 
ddeall, neu nacàu cydsynio á chynghqr 
8yr WathÌD, ac nid aethant oddi yiio. Ar 
liyn dafilenwỳd y l^îftt Act, yn Baesoneg, 

Stn Mr. R. M. Lloyd, Ynad 9 l^fecsam. 
ygwyddodd hyh wrth AUt y Gwi^r. 
Safodd y b^bl yn ìtu, gan syilu ar e» gÙ- 
ydd, ne» daeth Mr . Roberts, Tan ý Clawdd, 
gwr parchus iawn, ^ pherchenog gweitl|- 
ydd glo yn y gymmydogaêth, ae eifyhiodd 
ar Syr 'W^aflcin anCpn y marçliogion ynuiith, 
gan ei fod yn gwybod yn sicr na wnae y 
bobl ddìm drwg. Wédi hyny, cyfarchodd 
y bohl oeddynt yn sefyll ar yr AUt a or- 
ohuddid gan relyw cerig haiam. toddedig. 
Bywedasan^ nad oedd arnynt eisieu y 
■larchogîon, a dyipùnasant ar Mr. R. sy- 
Biud i*r neilldu, gan fod gandùynt ddigon- 
edd o gerig os byddai achoi. Ym mhen 
envd eiliodd Mr. R. ymaith, a thaflwyd 
ychydig o geríg ff^di wragedd a phlant; 
ond ni wuaethant niweid i neb. Cyfl^rodd 
hyn ddigter uu o*r marchogion, scf Älr. 
Charlês Bowen, o WreCìMUnÿ ac ymdrech- 



odd yru ei geflyl i fÿnu y llechwedd, a 
pban esgynasai ychydig o latheni, goU- 
yngwyd y tteam o badell agerdd-beinaat 
oedd yn agos, yr hyn a íirawych^dd y 
cçffyl nea yr oédd efe à'i farchog yn ym- 
'dn^iglo i lawr y Ueohwedd, it difyrWch 
uìd bychan i'r hçU edrychwyr. Darfa i 
dri neu' bedwar o'r roarcbogion saethii 
uwch ben y werinos, ond ceryddwydhwynt 
'yn tlym gan Syr Watkin: un o bonyat 
oedd gigydd a yfasai ^rmode^d o gwrw yn 
y boreù. Wedi'hyny daliwyd in o ddyn- 
ion ; ac yn ddioed rhwymwyd un o hônynt 
wrth hn o'r mafchogiôn, ac arweialwyd ef 
gan cbwech ereiU, dan lyẁyddiaeth R. M. 
Lloyd, Ysw. tu a'r carchar yn Ngwfecsam; 
yr oédd eu drylliatt wedi eu Uenwi yn en 
dwjUẁ ýn barod 'l ergydio pwy bynag k 
feiddìai ymyniéth àhẁynt. Dygwyddbdd 
fod y dref yn drá Ilawn o |>obl y wlad, m 
mai '< flhir y íTyUaid" oedd y dydd hwaw; 
a phan oedd Mr. Llwyd yn dychweljd 
bddiwrth y carehar, darfu y « flÿüâìd* «i 
hiêaio yn ercìiyU| 7î ^h a effeitbiodd gym- 




'àỳ yn y gymydogaeth, dah wÿUadwriaelh 
Bfr. Johnson. o'r' t'figUê, nn (/r maiehog- 
i^n, yr hwh, er <}logeIa y carphararion^ 
fariodd y dr\vs oedd yn V nafil pohr i'r ty, 
ond â anghofiodd y gaUii fod drws yn yi 
ochr arall. Hyn a ẁyddai ỳ glowyr, à 
rhuthrasant i mewn i ryddhàn ea eyd-y«- 
deithion, yr hyn a wnaethant, er dychryii 
'anohraethol i'r gwYliwr, yr hwn a sa^ 
ÿno à chleddyf noetn yn'ún nnwya gwydr- 
aid /r0n4i yn y Ilaw arall" Wedi hy» 
gwatgarodd y marchogion ; ond niftsr mawr 
o'r glowyr a frysiasaht tu a Owrecsami 
ryddhàu en cydẁeithiwr. Ond c^ idd- 
ŷnt gyrhaèdd y dref, cyfiirfafuaBty earcli- 
aror yn dyfod adref, wedi êi ryddháo gan 
yr Ynadon. Pan 'ẅelsant ef, rhoddasaat 
fonllef dûr gwaifh, yna ymwasgarasant; 
trigolíon ý Rhos ýíi dychwelyd yn of, 'a 
thrigolioil Brymbo yh mynèd ta a*n car- 
tref. Daèth ìABjor Ltoyd, Bryn Estyá, 
gyd â'r glowyr ar hyd y ffoMd, ac ni wel- 
odd y taeddlad Ileiaf ynddynt 1 wneotíiar 
niweid i neb. 

Dydd Mereher^ Rhas^ 90. Yngyiuinll- 
odd y marchogioh'Tn Ìorëa, a chyrçliasaBt 
ttt a'r Acrefair, île yr oèdd glowyry Rhos 
wedi ymuno & glowyr jr ardal hj^. Er 
fod yr hîn ýn oer, a'r eira yn dlsgyn drwy 
ỳ dydd, yr oedd nifer y werinoe yn llaos- 
ocacb na'r diwrnod o'r blaen. Daillen- 
wyd y Rioi Aet, èr fod y terfysgwyr yn 
llonydd, oddieifhr rhoddi bloedd'yn a#r 
ac yn y man pan ganfyddent nifer ychwa*- 
'eg o'u cymdelthion yn ymgyrcha àtyirt. 
Ymddiddanodd Cadben Morris à hwynt, ■ 
goäododd cû cwynion ger bron Syr WaíkÌB. 



uig!tized Dy vjìv./'L./^ 



JETaiiCftofi, ^, 



61 



f roc^d Mr. Wooéy iconichwyUwr gweith- 
yàA'jr Acrefìür, yn breseiiol, yr hwn a 
wnrth ei hva yn dra anghariadus yi^ y 
CrmBy^aeUi drwry el fod yn cadw ao yo 
cyedya gefaogt I^infiiy SAm a godwir dip»- 
t» ptt ddy» o<r eow CAcunicr» yn yr Âcre- 
fc». Heblaw nchwyniadan ereiU y glo- 
«yr, nefawynent yn ereby U yn erbya j drefn 
• dala cyio«an trwy wertho nwyddan yn 
De ihoddi arinn ìddyat; yr hyn, ineddeot, 
djnai cn CTÌog t lawr bron i ddii») gan 
M gerfbd ì44yBt brynu nwyddau gwael 
m hm nchcl. Y naent yn taln wyth 
pmm an bwyn o tiwgr a brynent mewn 
èdai eràll nm bnm ceiaiog, ac un 
{ «r bymtheg am latheo o wlanea a 
r yn NfcwreisBam i»m hjuiMr hyny. 
Oêì ■id hyn y w ý c!vbl, hnBrent lod pwyt- 
M Mr. Woqd yn anghywir. Gefynodd 
Syr WallEÌn i Mr. Weod, a allai efe gyd- 
•yaied à dymnniadna y gweithwyr, « 
iMdieiteMehdyifyBn? Atobodd Mr. 
Weod, and nllni ; a gwadodd fod ei bw yf. 
M ya anghywir. Dywedodd 8yr W^ithin 
y dinfBHM efe dnaoeth geisbwl i faeuich* 
éf lir. Wo^ i broft ei bwyMn ; ond gwr 
hMtddig, n wyddai yn dda y gallai Mr. 
Veed deddi pwysnu newydd cyn y booeo, 
easfenodd äm bwya o eiwgr o fasnaehdy 
lir. Wnody nô nm glorian a phwyHn o 
âìwebon, Pwynwyd ef jn y 6m, a chaf- 
wyd ei léd yn riiy ytgafn o ddwy ownf. 
Yr Oignn n roddwyd am hyn, oedd, fod 
MMer Mnltli er«pnn bwytwyd y eiwgrü 
O'r diwedd eytnnwyd y byddai i'r Meittr- 
imd gyfiulbd yn Rhiwahoo em 10 o*r glpch 
henn dinnoeth, ae y deooi Syr Wathln ac 
OMiü yno fel «riolwys drM y gweithwyr. 
Df4â Im^ mmg. M. X:yn 10 o'r gloch 
yr oedd lllnwt mawr o lowyr yr ardaloedd 
cymmydngnothol wedi ymgyrcbu r bentref 
Uiwnbon. £r íoá yr iiia, fpl y diwrood 
o'r blnen, yn dra anghy^arat, doeth y 
Meirtiin îd yno erbyn yr amter a beoaod- 
wyd, nc nfMaMBt.dnn haaBor dydd yn 
ditgwyl rhni o Ynadon y gjrmmydogaêth 
i Âlylòd atynt Yr oedd Mr. Lewit, 
*tMyS V WrecMm, wedi dyfod yno ar 
ddymoniad nn o Feittríahl y glowyr, am 
y hyddent yn debyg o wrando amo ef : 
ead hynbytwyd iddo ami nid un eyhoedÖBt 



eeM y eyfiiHiBd, «m .hyay ni ailai fod yn 
wyddfodol; a dywedwyd wrtfao y gelwid 
^fawecb •> giowyr i mewa i glywed pen- 
deffyniml y Meiotriaid. Wedi dyfodiad 
Mr. Piehering, yr fawn a aetlwi i edrych 
am 8yr Watlun, gnliryd chwech o ddyn- 
iM i mnwn, n myoegwyd iddynt nad aU* 
aiyMelotiiaidgodiettoyflogau; achyng* 
horwyd hwynt i ymwMgaru, a dychwelyd 
fw cnrtreft yn lieddyiiol. Hytbytwyd 
pendeffynind y Moíttiiaid i'rdyrfia oddi 
allBn, yr hyn a'u cynddeiiiogodd i'r faih 
indd fei y rhathYnsaat i'r tŷ Ue yr oedd y 



Meittriaid, gyda tlwyr fwriad i.ddial a»- 
nynt. Mr. PicJcering a Mr. Oiẃenhow a 
ddiaogaaant ar feiroh i Wynnttay; Mr. 
Parry, Mr. John JpuM, a Mr. Pritchafd, 
a ymguddìasanl mown yttafell yn y iý, ile 
yr oâdyat wedi gOMd 30 o- ddynion a 
ddetholwyd o blith eu gweitbwyri'w haiir- 
ddiffyn. Ond cafodd y glowyr afael y|i 
Mr. Wood, o'r Aoref^ir, yr hwn a ymgudU- 
.lasai wrtli dAs o wair, a dygoMnt ef o'i 
ymguddfa yn ddioed. D«phrpuasant ei 
guro yn ddidmgaredd, a drwg genym by^* 
bytu iddynt ei glwyfo yn gigyddlyd. Yin- 
dMchotid Mr. Lewit, y Meddyg, lonyddu 
y dyrfa, ac ai;bed Mr. Wood; ond rhui o 
<frigolion yr Acrefair, i'r rbai yr oedd 
•Mr. Lewit yn anadnabyadiit, a ddech|reu- 
; BMnt ei guro yntau, ondrheiiodd i'r iTifUM' 
átny Jm», Ue yr oedd Mr. Wríght, a Mr. 
Joan Roberts, ŷ rl^ai addaethant gyd àg ef 
. yn ebrwydd i artied Mr. Wood, a Uwydd- 
aaaat i'w gladp i ryw fwti^yn cyfagot. 
Cymmerwyd Mr. W. i'r lloffl, a rhoddaMBt 
/•antl a chl^g han wraig am dano, a. RuU- 
yagwyd ef i iawr drwy ÌTenettr ar ben beu- 
■ dŷ, ac oddi yno dìangodd i goedwigla 
Wynnttay. Pan wybu y glowyr fod 
Wood wedi dianc, yr oeddynt yn gyn- 
ddeiiiog; a pho bua^t yn cael gafaol ar 
Mr. Oreenhow buasent yn dial arno yntau 

- «in éa$i, Yn y prydnawn anfbnodd Syr 
Watlun am chweah o'r fi^owyr i WynnHtny, 

. lia'yr oedd Blr. Piclcering, aa o'r Meittr- 
iaid. By munodd arnynt otod pu iiachwya - 
ioB ger ei fron, ac addawodd wneuthor ei 
eithaf ar eu rhan. Mynegasant y cwbl 
iddo. Yr oedd amynt eitieu |«. yn y dyd4 
o gyiog i'rgweithwyr gomu^S*. fk. i'r aii 
oreu. a 2ff. bcl^, i'r tcydydd ipaili. Rhodd- 
BMnt hefyd yr Adroddiad caalynol i Myr 
Wathin. yr hwn a banMÌdy tyndod nid 
bycban iddo. Weie gyfieithiad o hono. 

*^ FoNEODiGfoN.— YnidcBchwB hytbytií 
i ehwi y prif anhawtdeiatt a rwyttrant 

- drigoUcMi y plwyf hwn rhag ennill en byw- 
ioUaeth* Yn laf. Y mae meddiannwyr 

. y tir yn cadw y nftìUŷ ifyna i'r un radd 

. a pbmi oedd cynnyiph y tir ya gwerthu am 

. dri chymmaint ag y maa'n .awr.— -*Yi| 

ail. Ÿ roae y Meistriaid yn tyduno à ni i 

godi f gio i'w werthu î'r wlad ani bpis 

gweddol ; dy wedwph Sa. 6ek, am gwrt, yi| 

cyanwyt S4 caot. Pan ddei rhyw nil' i 

. brynu cwrt gwefthaat iddo Ì6 neu 40 cant 

am bris cyffirediB ié oaatr Mf oaw twUt. 

Feihya ymddifedir Bi o'acyflogamgofii 

12 nen 16 cantymmhobliwyth, ao ynMÌcÌi* 

ledir flMddiannwyr y tir o'r r«fa/<y. I attal 

hyn, dyiai y meddiaaawyr benodi dyn aobr 

i gymmeryd cyfrif o'r hya a werthir.beb 

dydd, a buan y gwèlant y bndd u byny.r-!-* 

Yn 3ydd. Yr ydym yn talu gymmaint o 

refii yii awr a pima oedd ein cyflogau yn 

. nchei. Y r ydy m ya talu, y a y pl w> f hwo^ 

L)ic|itizeö Dy vji\./v./"V rv! 



&Hê$ÌOK, Òft. 



ŵ ta. fr. i 1«. ^tth. yn ft wÿt^os «tti tlcUry 
5fl«leUy lieb UÊàmt o dir gyÿa fawynt. 

'' Yn cwr, Fonediligioii,«f naenrn genr 
^d yn oetyngeclig ne yn bajrclii» i fynof^ i 
«bwi etngc^nioB «■igyflog.wffft y dydd, 
«*r«nlia^4enin i wetthio bpb dydd yn yr 
wythnoB.^i^— -Yn laf. Ein gofynindyw.ll. 
jn 9 áfáAf yr hyn a eUir gyfrif y n 1 8». yn 
yv wythBoe; -ond yr anhawsdemn «41 
Ẃwyiltrant rhag gŴBÌtfaîo ydytft yn laf, 
:4iffyg gwynt, yr h\<m aydd eiyn j^ fyrfaâ èin 
faetnioet», ac a yrod^ íawer o*a tadau i*r 
l>edd. Yn ail, Toriad peiriai|aaa. Yfti 
•Sydd, Damweiniau ya y gwaitíh; negya 
cWynp ar fibrdd y wngí^an, yr fayn a raid i 
Bi ei dncsêio heb ddim cyflog gan y Ileiatr- 
ÌRÌd. Yn 4ydd, Yr hin, Yn 6ed, Y 
rhaflTau, &c. yn tori. Yn 6ed. Y gv*ftgen- 
ydd, neu nn o*t glowyr, yn aoMnol drwy 
afiechyd, a achosa i hawb yn y pwU lûd 
yn segur ain ÿ dîwmoâ hwnaw. - Yn Tfed, 
Yr ydym yn galtn gweithio yn dia sfaeoU 
aidd yn y gaaaf ; ond yo yr hàf rfawgrstìir 
ni c[an leied ^ lo a werthir; ac ni oddelay 
Meistriaid i ni godi 9tqek : ac y mae U«wer 
fi bottom ni yn methn gweithio Thaggr na 
(tau ddiwmod yn yr wy|hnos ; ac ni aliwn, 
at eu gilydd, weiáiio rlÿagor Ha thri diwr- 
nod a hanner yn yr irythnos drwy y 
íwyddyn." 

lVedi hhr ymddadlen ync^lcfa yr Ad- 
froddiad nohod, yagrlfenodd Mr. PifäoBring 
. t>apuryn yn faysbysn dynmniadan y glowyt, 
yr fawn a arwyddpdd efe, ac a addaẃodd 
ei gyflawni ar yr ammod y gwnai yr faoli 
Peiätriaid ereiU y r un petfa. Aeth y gweitfa- 
wyr ymaitfa yn falch iawn o lierwydâ eu 
Uwyddiant; a sicrfaàodd Syr WaUfiin 
'wrUiynt, ós gallent gael y iMeiatrlaid i ar- 
wyddo y papuryn, yr edrycfaaiefe aMidd- 
ynt gyfliiwni eu Ifád^widion. 

Dydd Gwfnsr. Anfoniryd y papnr a ys- 
'grifenodd Mr. Pickering i Ẁrecsam, at 
Mr. Oreenhow. gyda dau o omcfawylwỳf 
^ẅatthef. DUyiiwyd fawynt gaa Bifer o 
lowyr Bfaiwabon, y rliaí a «rosasant yn 
ngfayfllniaa j dref am ateb. Ym inben 
yofaydig adferwyd y p«pnr iddynt jgan 
Cadpen Morris, wedi ei arẁyddo gan ììlr. 
Oreealipw a Mr. Brisooe. Cymmaintoedd 
diolcfa y glowyr i'r Cadpen Morris «m ei 
ymdreciiiadau dodwiw «r eo rh«n, fel y 
4«rfn iddynt «i ddwyn «r ei hysgwydd«i| 
^bwy yr heol. Odd| yno dycfawelaaant «t 
breswylfe Mr. Parrŷ, Gaithen» y faw&j 
yogliyd. & Mr. J«nies ILyriíe, a arwyadoda 
ýpapnr. 

Üÿdd SÊdwrn. (ByfM Calân). Actfa 
«MiBr o lowyr Rfaiw«faon at Mr. Pritcfaaiti, 
«V Gledred, St Maìtitts, Swydd Amwyth* 
ig, i ddymnnoamogodi^yflegan y gweith- 
tryr, fel y darfu jg Melstriaid ereill. Yn 
y çyftonser aetfa tyffe p^ giowyr «t waitfa 
JMc Frîtpfaaard i tfrisUo i'r gweltfawyr 



wèttfaio, nc í'w tyngd hwynt i fed jn 
.flyddlon. Wedi i Mr. l^itchard gydsyn- 
ied à'u gofyúioo, dyofawelasantttdref. 

Heddy w y piydnawn, am ddau o'r gleoh^ 
«ynnaliwyd cyfadbd oyfaoeddiis yn Uysdý 
tief Chwreosam, i'r dybea o dderbyn cy»- 
nygiad igiwyr Âenaingo i gofreetr««« faenw- 
«n i wnentfattrbyddino wyr4ffaed««ynaal 
faeddwcfaywlad. Niddaetfaondyefaydig 
y'mlaieB, %c oV ycfaydig fayn yr«edd y rhaa 
fwyaf wedi «oUi «« nodweddiad. Sylw- 
•odd «n boaeddigyno, '< Nidoee ary rhâi 
fayBeÌ9ie«dnn«Ni4fẀ(tAeto." Nieliyn- 
-nýgiedd nefa • drigoUon cyfrifol y dref 
•ddyfed yMaentnr yr aofalysur^ ám e« bod 
yn teiinlo «c yn «wybod oad oedd din 
angen asn y cyfryw /yddin. Yr «edd «a 
fayjipddygiad yn pmft ya egiuriod gnnddamt 
yr Ityder mw||Nif yn «ycUilondeb en cym- 
mydoglon Oodiptt, at «ogheoion y ẃai y 
maent yn cyfranu ya ddibaid. 

Ymddea^fod rfaai i^ lowyr y •Rfaoaani 
yr Acreflûr wedi bwgwtfa y byddai iddyit 
^U fyneújnt/b^dAW Paradu « CJMWtell y 
Waen, ac oddi yno «t wetthydd JUar«n>y* 
anaen, yn^goa i OroeiOflnrilUt. 0aetJi hyn 
i giuacian rfaaia Ydaâon Swydd Amwytb- 
Ig, y rfaai « ddeofara«aBant ya wáiea^ 
^ne«tfainr pob daspariad i wnthsoiÿll y tec- 
fyigwyr. GynnBaiiit ojodd dyfaewyfl na* 
lionynty yir fawn'fl[y>ttMrmoded^ a«a 4Slẃnl^ 
j ^^dd Bffoftestamiidd, « Hseaagfeydá 
edèyiaa» ag i gym&ieU rbai i> drìgohfa 
ttwrdeiadrefl Caemmrfon i'w ddetfael yn 
Aelod o*r Senedd, fU y goifs ar oi weînidr 
oglon weilfaio drwy y {^abbotfa yn fori plan- 
«faigion de^w yn agfaoedwègfe •«« llMÌBtSi, 
«'« datparo bwynt yn fiÿn i'w cmsbwüaid. 
Gyda tfaeitnlad«u o «l«r Jt ydyn yn try<- 
tywyU y gwirioBedd imfand, «m y tytMaasm 
M g^i^ y S^r boiièddig'fa«Fn fwy o bnrofa 
i ddeddmu ei wlad, faeb aeki am ddeddfen 
Jtaiw, na faod ya enag o'rfetfa ymddygiad. 

Dydd Xi««. ionawr fl. Yr oedd Va- 
«don, Itfaarchogion Swydd Amwytbig, « 
cfaid o fllwyr, yngfayd ^ itaafws m«wr<o 
drigdlioa Crodsoawallt, y 'faai « dyngwyd 
i mewn yn >geiabwUaidfe fredi ymagminil 
yn y dref hono. CyohMrynaadnt oddi y«o 
Ca a tfaeilÿaHan Swydd ABÓfwylfaig « Din- 
ttfoh, gyda pfaandeifynÌBddiyagog i wrth- 
le^ll piib tofiÿag, o«d i odiel «r dhn 
fllfrâìg» y fllo^T yHddi «efaea. Ytẃêí 
'CeiẃogyWtefffrny ddwySwydd. Wedi 
iddynt gyTfaaedd yr «fon, tyMwyd alai 
gweil fÿddfai i't mancfaogion fed aHan Vr 
golwg; am fayny gaeedwyd -hwynt'Biaani 
cae oddentu hanner mttlfcir o d diw i r tfa y 
terfÿn, fel 7 gáUent ddylod i gyanotthn^o 
yr Ynadon oa fayddai aohoa. Ajatfa yr K^- 
adoa ym mlaeo «t Loa y Waen i gyfasféd 
*y glowyr, i ymr a ayá n à hw^fnt, ac iHr 
^ thytnddio rfaag tmaedân y gyfnáth drwy 
.ẁfaymgyniiuUiadiftiánghyfrettfaloii. I>y« 



uig!tized Dy njì^/^./'^ iv_ 



BaMÊÌêttf ^Cé 



ë» 



mI beMw<Bfc, a rhw^str» aflonyédwch ; 

«a4 mä oeédyBt ar mi cyfHf yn ameAna 

yjmc ë l Amg y gwetthwyr à*tt Meistr- 

iaid. Yna j gweithwyr a otodasumt ea 

kiẁmfmimL f^er Won yr YmuIo», y liuá a 

ffteâfaat ft hwyat o bartlied a&ghyf- 

iMadrr j dreía a roddi nwyddaa i*c 

<w«ìlliwyv ya He aria». Wedt yniddy. 

4Aui yai mliellacli, myaegodd yr Yoftdoa 

«a pmderfyaiad i*w hftttid riiag myBed 

efl yachjFd i SwyddAmwythig; oadgo^ 

dlefcat i dda« o hoayat fyeed Ag «r^nM 

a j^RfeDwyd gao ]| PBrch. Mr. t^mple 

M ÌŴiki Cfoxoii, ac at Moi9trí liebuic^a 

C^«. Derb3F»wyd y cyiiaygiad h#a 

^Maa ot gwyddlodolrôa gydaboo- 

ifcáaogyaifiM'imdwjfth. YaagirBigBr- 

«rid yr Yaadoa a*r glowỳri ond pria y 

eyiioeéÌMld yr YnadMi at Boit «tbo Geir* 

l^g cya i laaw» nawr o*r glowyr eo dilya 

h»yat. As hg?a darUeaodd yr Aorhyd- 

téàm Nr. lUiiyoa y Rmt Aet, aihybudd* 

ioddbwyBty 4W na wasgBreatcyn pea yr 

Bffr, y cyaMierai ele bob aa a aroiMii yno 

yag e i ih î uw i r ; oad er iamryw o'r boBoild.* 

ijim «■ hui»eg r ddllya cyagbor Mr. 

l e eio a^ yao y «aẁeeiU, ITedli'raau^ 

pwiìffdig ddgM i beo rhatbredd Mn 

Bniy«B«r«i|o'rgft»wyrÿ arboddoddefi 

ttdẅiaatíi hCr. Parlow, ^wjdi4o^(PoUee) 

A AMwythlc; daliodd Hs^ ârmeby Ooia 

aaanllt m Mr. Keayoa y hydydd. An^ 

fcawyd y Iri hyn 1 6rMBoawaQt; ond dyn 

«i!kaBw Haaipeoa Jon^» yr hwa oedd ÿai 

aededìg M hlaeaar, ae lelilyngwr i mewn, 

adfiHMdddrwyyrafoa. YaagwrwM^- 

f<U j ^fiafwjT^ 4 dychwêlodd yr Ytoadon 

a>*f Mirf h e g i e a iO aget oi w allt^ jtbwriaMid 

yMdyaaebMigwhar yrAmwythifr, I 

g^el e« prot ya f Seseiwn nesaf. GeUir 

yihpwMesa 1 Hr» TeaHPle fyaed gyda dea 

diya yMÎ gethyd BlMr. Cceiea^a libeaBb* 

'^ydd yanghyẁiiiiydogaeth 



LgaBl^t&ttfaoll 
^^FBÌe»/ i^oHhwy*. ... 

Bfáá MmnH, imN|wr 4ydd. Erfod 
ÿtmyr Biyaibo» y HAi>ẅ^<>ff ^ Rbiw- 
*&*% YB^ iHMwr weithio» yr eedd Uawer o 
gy a a w if ya abref tovaciam« ae yroedd 

tamrBhfẀw ynp yb lfti»d i brysnro i ba 
hyang 7 hyddai aftflen am daBynt; oad 
dBfüBf adndd aa ba acboa aa galwad 

Pjfé^ MgnUr* TngpiBMJbMld Ituawa 
e l^rỳr Bhiwaboa a*r amfcybrhoedd y« 
BfM i Maarbndgey gydabwrîad i fyeed i'r 
Aawylhlg i ryddbàa y tri dyn aaaCaowyd 
yaaddrdd Uaa. Oad cjíÿ^H mni oW 
Yaidaa à hwyat yno, a chyagÌioTasant 
bwyat i ddychwelydBdref» arayued at en 

Äyr hya a waaathaat. Yr oedd y 
pea ya barod I gychwyn o Wrí»ce- 
m i*r Aaiirythig ar y rhybudd \]tíia,í, ye 



baaiBi y iglowyr ya eyÜRwiii en bwHed^ 
Ytt ystod y dydd hwB darfn i ŵr boneddig 
o- WrecMm, yr hwn a ddángosoM H hatt 
bob amser ya gy^hiH i> th^wd^ argraAi, a^ 
er draul ei bua, nifer ànawr oV llytbyr tt 
gBBlyn, ya eymraeg a SaeaoBeg', a'u de»^ 
bartbahwyntì'rglowyr; ac es iawa baraa 
eddiwHb y Meìstrîald ýa gahr am m| arw 
giaAad o hono, y mddeBgyehMò gaei çflbitt 
ddymoBol ar y gweithwyr. 

« AT Y GLOWYA YÌI MIILWYFA.Ü RHIW- 
ABOM A GWSLlRCéA»,» 

** Gydwlabwyr*-- Mae ý ^gwyddiad- 
aa a ^mraerasant leya cích pUth, yniyiit^d 
yr wythnoa ddiw.eddíif, ya peri teimlBd«t 
mwyaf effro a phoenaa yn meddyliaii «ich 
boU gymmydcigŷ«iny nid ya aiiig m^mm 
perthynas i'wdiogelwcb a'u cyaar en ÌHiar 
ám^ ond yn fwy neiUduol gyda golwg a? 
eioh Uea preaennol a dyfodol chwir Al^ 
elwgy yaty riwch yn ddifriíbl ìni bedi yr ydrr 
ych ýa ei gylch ; o berwydd, bydded mf« 
i diivi, mai nid rhuthr', dírdraia, a therCjt^ 
^ y w jr moddion addaa i esmwy thàa unrb^w 
: oadaaa, na lleihàn dim cyfyngdenui. Nie 
KiiU aeh wtdu nad ydych yn dyoddef ^n 
tìynidoat, ac y mae llaweroedd yn dra ^p^ 
a» yn oydymdfiimlo & chwi, ac a waaeal^ 
yn ewyUysgar, lawer i'ch cynaortbwyai^ 
08 bydd i chwt ymdrechu t ymddwyn fel ^r 
gweddai i d<i|eUiaid da, cynuaydûgjoagoii' 
fet,aaae)odauheddyofaolcymdeiâiaa. Nb 
ehyiBiBerweh eich aunòg na*ch. cynhyrfil 
l^aD ddyniott p ddrwg aracaaioa i wneuth<' 
ardim trawBiaeb yii erbya nebdyBÌaB n»'« 
beiddo, naci webryddu lIweaaBgityi(Bltlk.-i 
lawn y naHl IV llnll, yr hyn, yn ajiocbel' 
«dwy, a'ch gwna }'n agored i go«b ddiv£i 
a ehyfiaüriu 

'^Owyhyddweh Ibd Uaweroedd o*ch 
cyd ddeUiidd cam-arweiaedig, a &wit yi; 
ychydi^ ddyddiau diweddara^ wedi dp-* 
oddef ei&oes eithaf llymder coabedigaeth t 
Crfraith, a bod. Uawer ych wioeg daa dd^ 
nryd marẃolaeth, a niíbiri lawer i giel.eii 
halltudlp dros yi^tod eu hoes am gyd-ym'i 
gyBDun ya anghyf reithlawn , Coíẁohelii 
Ded yn byw dan deyroatflad na oV brenfn-' 
oedd trrionaf a mwyaf pobfpgaidd a fti 
erloed y n Ily wodraetha Ymerodneth BrydN 
âîn, a bod genym îywyddiaieth ag eydd yii 
gwneud, ac wedi pencterfyBu ytnrmhH ^t 
ẁnend, pob pcth i leihftu cyfyngderau J 
b;>bl ; ond iyhefyd wcdi pendcrfjmndares- 
twní; pob tcrfysíçwaith, dìrdrarp, it thraw»- 
incb yn y roodd mWyaf cytìym ac eflnsitbiòl; 
** Bcth byna^ a wneîoch, pjochelwch. 
droseddtf cyfrcithtaa cich j^wlad, BvtH 
bynag a wnclocb, ** Oftwch Dduw, «r aü* 
rhr<kddwch y Brenin. Cywro." 

«^VB€SAV, hmmer .\ iHSI. 

Yi> hwyr No* Fercher, clywodd Ar- 
glwydd Kenjou fod )' giow-yr Cymreig^a 



Digitized by VjOOQIC 



•4 



üiomiim, SfCi 



glawyr Swydd StaffoTd, yn ÿwriadu ym- 
«tio naiLi ai wrtfa Bòut Oyert^n, neu Bont 
llangor-M-coed ; galwyd niarohögion Mael- 
•f ynghyd ar fry», a goaodwyd un gyfraii o 
I^inynt i amddiffy n Pont Baogor, a'r gyfran 
anül i wyliod wrth Bont Orerton. Yr oedd 
yno hefyd.209 o ^isbwliaid wodi ymarf- 
oigi & gefeilian tàn, traed itadelli twymo, 
a ffttstiau, &e. Wedi iddynt aro» droa 
ennyd o atìiser wrth Bont Ovértonÿ olyw-^ 
•ant fod glowyr Rbiwab<m yn cysgu yn 
âawel yn eu gwelyau, a thybiasant nad 
allent wneuthur yn amgenach na dilyn eu 
lieiiampl. am hyny gwasgRrasant a phrys- 
^rasant i'w cartrefleoedd. YmgynnuUodd 
inarchogion Owrecsam ddydd lau; ond 
gan nad oedd eu heifieo yn rhagor, caw- 
<ant eu difÿddift&. £r hyny hyd yn awr 
nae y flowyr wt^AÌ bod yn heddýehol, ao 
yn dilyn ẅ gwaith fel arferol ; ac os ym- 
ddyga T Meiatriaid tú ag at y gweithwyr 
fcl y dyìeDtÿ ac fel yr addawsantÿnid rhaid 
Iddynt bytb ofai j cyfyd y gweitifwyr yn 
ca herbyft. 

0. S. 0^1 ý dariifuydd aininhleldgar a dc«n«t, 
iiét Bid gWHhryfrl ya erbyn y nyWodraeUi wtmlôl 
ith y ẁwyr nehod. 
, am gcUlo aimddlflyii 



taiét Bid gWlHúyfrl yn erhyn y n>- 
• barodd y «icityift" ym mhUth 
fir nad ydym, hmwb un modd, am , 
àm chyflawnh&« e« gwalth ? n gweinyddu Uwoa ý 
Mdll Ŵ HaH, ac yn dirgyrtAett «« gilydd 1 bcidto 
ÌgweMito hyd onl chg^t godl eu eydonn, ftc. etto 
cyâawMlar ydy w I ol adüer na bnaaaT dlm terftrtg 

'aaMi y 



M rhnthr yn enjJ Ìth, aa ^udd^nt, pe boaMl ŷ 

jjyiied y gwcltliwyr, 
mf hy^Tf fod górthfyMder rftal o^r Meiâiriaid yn ddl- 
liddjFnthwyw "^ " ' ^ 



MetatoMd yn gymnedinrtyn ddyníon 'yìtyrloL eyif. 
wybodol, a diyliawn. lCa ÌMdylied y gwcltWj^, 



coB o cagM iddynt hwy wnenthn^ dim ar fhi. Cof- 
iwn bawb cin bod oD yn gyfirlflM i Ddiiw, ac mai 
Bafn gyflawa ýẅ el ftu-n ef. Coflwa hofÿd mal ef» 
Sydd yn d aw ẃw u g y aaiH, ae yn cyfodi y Hall; aé 
iMaWo'AtaMMi&ymacycyfyntdetan " " 



-, , jaacycyfyndetanayddwndl 

goddlwoddydcyimÌferodHgolIonerngwlad. Nag6; 
«nd y mae elA aechodatf fn uchel alw am geryddoB 
a boni hciyd. Daw o^i rat a roddo i ai odHielrwch ft 
fydnabod «in b«laa, a'« gndaei; a« ya« gnUwa ya 
füynffadlg hydcr« y " tyn efe yro^Uh el Wialen oddi 
«mom ; canyi nld 0*1 fodd f bUaa efe aac y cy»- 
Ittâdia Maat dyaioh." 



9al, Riiwf«r 5. amry w weision amaelli- 
Ìryr yn Mhlwyi Trefaldwyn a gytunasant 
1 chwaren pelnlroed am y goren. Pan 
«eddynt yn myned i'r nÿa^, dy wedai, un 
o hoaynt wrth y cymdeithion ain fyned yn 
inlaen. fod arno ef eisieu.gorwedd i lawr 
an ychydig. Ond gan ei fod yn aros ya 
hŵy nag y disgwyliasent, dychẁelasant 
aio : ac, anwydos y w adrodd, oawsant ef 
ỳn gelain farw I Gwysiwyd ef i'r fam ar 
y weithred o droseddn gorchymyn Dnw. 

YêgolSábMtä. Pregethodd y Pacch. 
Mr. Parher, Ficer Llamyrewig, yn £g- 
Iwys y Dreûiewydd ar yr 28ain o Dach- 
ẅedd, o blaid yr Ysgol Salibothol a fwr- 
iedid sefydio yn yr Ëgiwys hòno. Ar ol y 
bregeth casglwyd dros ngain pnnt. Y sul 
tantynol dechrenwyd yr Vsgol, yn yr hon 
yr|rdoe4doddeutàl«aoblant. Aryrun 



diwmod ymwelodd Lient. Dhcon,« Cyn- 
nrychiolwr Cymdeithas yr Ysjgoi Üabboth- 
ol yn Llundain à'r hoii Ysgolion yn y dref, 
a boddionwyd ef yn íawr gan yniddygiad 
gweddus y plaot. 

kDt0»9ddiad ÿuìarm^Ydkyáìz ya 0I eyfarfa 
r. U'wi» tdwutls, «il r^U Mr. ËdwArdii, GLi»gnij(, 
yn ago* i AberyetWYili, ft*i rirwolaeth yii y miNld n 
ganlym— PryuaMÌ Mr. Edwardi ddlÿll, yr bwn nid 
oedd yn ci roddlAtt ya hoUol, ao anl^aodd ain gretft- 
Wr o'r igruuiiydogaettt i'w dj-w»iu; a phan «r ícdr 
uetiin yu y íŷ certwyn, daetft Mr. Eávrafí\%, yr 
hwn a ẃMh^i o'r fta cA t gulofti, yin inlaen i yiuofyn 
bcth ecdd y mat^r, ac, eéhrydns i adrodd» derbyo- 
14 Jd gyaut^yiiadftu y dryll )n ochr.a«wy ei gwriia. 
Bo farw brva yii ubrwydd. Carodd anuer y«i naig 
1 ofyu i'w gydymalth el r6ddi yn ŵumyih ar ý 
Mawi'; a phau ocdd ar anidla cl aaa^ll ôIbI, riiodd- 
Odd «i ft«ichÌMi ò aingylch gẃddf ci cbŵaer. Mlir 
dychymygu yu balts na darluuio teiialadan galar«s 
êi rieul, y rìial a golUsaut fab ■erclms a diwyd. Yr 
öedd ÿ trenged^ yn 31 o«d« a mawr <ydd gaiv el 
gydnabod«roiol. 
fíaeHoriL-^Trwf ha^Uoal 0. T. B. Ropcr, Yaw. 

?hydyn, Edward OaUley, Ysw. Ilartslieath, a Jblin 
rtci', Ysw: Hope HaU, diwaUwyd 9« o dculno«dd 

thidioa k dOhd gwdyan. 8yr Bdward MoMyn, o 

JJaiacre, a gyfi-anadd, ar ddydd Galau, gy ftan hnlatih 
o gig cidiun, gththlýnmu, a g»Uneui, i 150 o. dca- 

laovdd yní inhlwyf LlaAlíMi, a*r gyminydo^aeth. 

Daríb Ì M^or a Mrt. Wmiam>, o Bbu PeDbedw; 
gyfraan ymtMMth, dUlad, ẅ arian, i 100 o dealoóedd 

SB miawyiau Manuerch a Cbilccu. — ^yr ThoiMa 
ostyn a gyfk-aaodd, ar y prydnawn cyn dydd 
Nadoltg, Ì'dJodiòn yT ardaloedd o amgylch ei braa. 
wylfk droi 1800 pwys glg eidioa,- a .£B o arlaa. 
Ac ar ddydd Calaa rhoddodd ragor aa 50O o hAhein 
wlanen Ì'r tlodk>n.-~-Yji RliOiUnnerriinieag ryr- 
renlr dröt 000 o chwartiaa Sàup da a ma'i^ttá Pr 

irlgollon bòb wyth'aoa. Ar ddydd Gáiaa dJarAi I 

Aiilwydd CUve gyfTaaa glo IVtÌodion ya amgylch^ 
oedd Cast^U Cocb. Cafodd 000 o dcnlaoedd ea di- 

walln. Yn Uanidlocs darfa i ryw foMdlgraaa 

haélioani wa«vd caigUarf tife ag rt ddiwaihi y dodiod 
ft gwnhbanMi. CynranaMuit rai t ragor aa 115 o 
deainoedd. Ownaethpwyd ÌMfyd gaiÿindaa Tr dy. 
bea o bryun glo i'w wenhi^ l'r trlgwion angenas am 
Isei brla. Yn yr wytlinos gyatafo tts lónawr gwetth- 
wyd 14 tnaeU, am haaaer wls, rbWng aOO o deala- 
ocdd. DyagwyUr y bydd iddynt wertha 19 tandi 

bob- wythaos, arn dn mta, au haiuier |iiia. • 

Mhe trigottoB MachyaUeth wedl dttya yr nn enmpl 
Ada.— Gwaaethpwýd caigliad htty4 ya y Bala a'r 
'1; a phrynwŷd Hmwtt 4> dnaeÌU o lo 
rhad ym mhlkh tlodton Unooog pam 

plwyf Penllyu. NI aU y fbúi haeUoni iaf aa 

chyvh>l tehnladaa dlolchgary'inynwManyr aagmo|t. 



gyahafál, vdiŷd|g'ami^ ya ol, bu tâir priodna olya- 
01 ; yr oedd y tri phodOib ya dwyo yr na caw, aef 
WilUam ; yr oedd y trt ýo wyr gwcddwoo ; ^««f. 



^ IM a^MMia.— Ŷa Bflwyi PÌwyf iJaa- 
íáI,^d9rdÇMMvy . • 

dy t 

wyd y ní ddydd Ma^Hrth ^ ac[yr oedd y lalr prfodas 

GwALL.— Ownaod cam-gymroeriad ya y Mltf- 
godoB Barddoaawl ya Rhliya Oorpheaaf diweddatf. 
P^'Oiiaia ASRaa, Plm»wGlpm, a gylhaaoddoadFedd- 
argrair Owea Gmliydd, Uanystamdyiry, ac aid 
Ánehari Frhhard, o UmttrM, fel y dywrdwydl 
Miehael Prichard á gaaodd eí Parwaad. Llyma 'r 
BcddargmíT:»- 
Dyma 'r faa ayfMaa y iydd— -oer gtaod. 
Ar glaawych Uwenydd, 
Cerdd a ph>vyU cywir dda ffydd, 
Awen graff owca Gmflydd. 
Dwys fÿfÿr difyr di^ercddr _ 
A gwympwyd l'r dyfbfedd ; 
Pen do cfta, piaael eeiowedd, 
Glojw wyeh hwl, gwelwch ei fedd. 

£i oedraa 99.- — Wn. Blias a'i cânt. 
Gi^ÿJÌmjydA' Blus OwBit. 



i*^u 7 u« uujuw jv«^rui , «w j 

ya dwya pothyaaa %fa gUydd. 



:„t,zedbyG00gle 



Y GWYLIEDYDD. 



MAWRTH, 1831. 



1IARNE0IGAE.THAU BUW. 

9 Sam. XXIT. Iflb 

* Aphaa CilyMsal yr auffel d Uw at Jeninlcm 
frdtayiDioiii, edi(kriia«od4l w yr Arglwydd y dmrg 
iitn, ar addyẃ«dodd inrtta yr anget oedd yirdln- 
M» y feeU, Digan Maeli : attal dy la w." 

Tma y gwelwn engràîfflt o gyf- 
iiWBder dîaleddol y Duw byw, yn 
ccMpi cenedl bechadurtis, a breoin 
AjîfygM, âg ymwcliad yr haint; yr 
m mewn yspaid naw awr a ladd- 
odd ddeng mil a thritigain o*r bobl 
Dan hyd Beer-sheba. Yr oedd 
Israel wedi mwynhan blynyddoedd 
heddwch a Ilwyddiant daearol, 
hẁ fod yn ddîolchus i*w pen-llyw- 
ednethwr; a'n brenin a rifasai y 
Ml, ei gantoedd o fíloedd o wyr 
grymos yn tynnn cleddyf, gan felly 
jmddiríed mewn braich o gnawd, 
JB Ue yn yr Hwn a'i hachnbasai o 
greftngc y Uew, ac o balf yr arth. 
îfe t nfasai y bobl heb gymmeryd 
tylw o ddeddf osodedig yr Ar- 
glvydd ar yr achos, yn Exod. 
1X1. 12. Ond yr haint a'i dygodd 
î edifeirwch — " A'r Arglwydd a 
gymmododd ft'r wlad, a'r bía a 
sttaiiwyd oddiwrth Israel/' wedi 
yt olrymiad o aberth hedd ar fryn 
Jfcrjflí* 

* Brja Mwiah rofn ^r Arglwydd) yd- 
jiwy bryn hynotaf ar wyneb daear; ond 
94îi0dydyfyDÌoncaiilynol: '^Bosrhag- 
«I Ì dir Môría^f ac ofiryma yno dy unig 
I>Uc yn boeUi-ofirwm ar un o'r myn- 
TMoedd yr hwn a ddywedwyf wrthyt."-^ 
ÁIBBIM wrih ÁMuan, yn Bar^ba, 
Gm.izii.3. 

MAWRtHi 183 L 



Yn Eiec xiv. 21. ei bedair dryg' • 
farn y geilw JEllOYEH ALEH 
— *• y cleddyf, newyn, bwystûl uiw- 
eídiolÿ a heẁU" OV pedair dryg- 
fam, haint y w yr ymwoliad mwyaf 
ofnadẃy, ac iawn y gelwir yn fwy- 
af peooUol yn '< Uaw Duw," (J Sam. 
V. 11.) yr Hwn yn unig sydd yn 
rhoddi ei fyllt dinystr yn llaw ei 
angel pan fynno, ac yn peri i'w 
haint rodjo yn y ty wyllwcb, fel na 
wel dynion o ba le y mae yn dyibd, 
na pha fodd i'w ochel. Nyni a 
wyddom achosion rhyfel a newyn» 
ond tarddeU haiut, pwy a'i chwüia 
i fanyldeb? 

Gosodir yma restr byr o ymwel- 
iadau ìuẁU y n amry w wledydd : 

Yn y fl. 767 cyn genì Crist bu haintdros 
yr hoU fyd. 

Yn y fl. 78 o oed Crist, yn ninaa Rhu- 
faín, bu feirw o'r haint ddeog mil, mewn 
pedair an'r ar hugain. ' 

Yn 954, yn yr Alban (Scotìand) Iladd- 
wyd deagain mil. 

Yn 1S48, yn Llundain, bu feirw 50 mil; 
yng Nghaer Lyr (Leicêsier) 15 cant; yng 
ngwlad yr EUmyn (Germany) 90 mil. 

Yr haint hon a ddechrenodd ym mhorth- 
drefydd dwyreiniol Môr y Canoldir yn y 

<< DoB i fynu, cyfod allor i J£HOV£H 
yn Uawr dyrnu Âranîah y Jebusiad." — Y 
prophwyd Gmd wrth Ddafydd. 2 Sam. 24. 18. 

*' A Salomon a ddechreuodd adeiladu 
tŷ J£HOV£H yn Jemsalom ym mynydd 
JUoríaA, y lle a ddarparasai Dafydd ei dad 
ef, yn llawr dymu Aranîah y Jebusiad." 
2 CroH. ìü. 1. 

*' Ac hwy a'i harweiniasant Ef allaa o'r 
ddinaa, i le a clwid Golgotha, ac yao y 
croeahoeUwyd ES."^y Pedmr ^«wí^ 

L)ic|iti-ed Dy vjiV./OQlC 



06 



Bamedigaeiluíu Dnit» 



fl. 1146. Masnâchwyr a'i troBglwyddodd 
ì't lUl. Yn IS48, aetU dros y invnydd. 
oedd MyMMn i Ffralngc; a'r llwydd gan- 
lynol nordwyodd i Loegr; y flwydd wedl 
ymwelodd à gwlad yr EUnyn, a gwled* 
ydd gogleddol •raill. £i barhàd oedd o 
nrlclipamnisymmhobgWlad. Ynninas 
Fhrena (Ital) bn íkrw tri o bob pnmp. 

Yn IMtt, yn Lhindaitf. a Pbarìa yn 
FfhdngCy ba yr hatnt yn hynod o'r dia« 
yatriol. 

Yn 140T, yn Unndain. bn feirw tO mil. 

Yn 147T, yn Lloegr: lladdodd yr haint 
y flwyddyn hon, fwy o rifedi nag a ddifeCh- 
odd j deddyf yn y 15 mlynedd blaenorol 
o ryml gwaiedlyd rhwttg yr yiMrechwyr 
am y goron, sef pleidian Yorc a Lmcatier. 

Yn 1499^ yn Llnndain, bn feirw 90 mil. 

Yn 1594, oolledwyd Llundain o'r bed* 
Waredd ran o'i thrigolion. 

Yn 1605, ym mia Rhagfyr, dechreuami 
yr haint yn Unnd^n, a chyanyddaiai i 
radd ddychrynadwy yng ngwres yr haf 
canlynol. Y brentn lago I. newydd ei 
ddyrchafh t orfledd Lloegr, a gillodd rhag 

Shaint i frOim, vn o balaun Wlliam 
erbert, iarU Penflro. Yn y fl. 1407. cU* 
iaaai y brenin Harri IV. o Lundain, i gas* 
teU Leeds yn Kent: ac yn y fl. 1499» aeth 
y brenin Harri VII. i Galais yn Pfraingc, 
thag y com wyd. Yn 1604 bn farw t0,578. 
Yn 1611. Dywedir ihrw yng Nghaer 
CnaCenyn y flwyddyn hon o'r haint flOO mil. 
Yn 1665, bn íárw yn Unndain 68 mil. 

Oan mai am alanastra yr haint 
ddiweddaf hon y ceîr yr hanea CYf* 
lawnaf, rhoddir yna ddyfjrnan allan 
o Lyfr Saesneg, a gyhoeddwyd dan 
yr enw^" Hamn y Commyd yn 
Lhmdain yn yfl» 1005; yn «wjmtryt 
Êylwiadau ac argofiaa oV peikÊm Ay- 
notaf a ddigwydda$ant yn y tymmor 
ofnadwy hunmw: Gan iidmetydd 
oedd yn anneddu drwy yr kM OMter 
yn Lhtndttin.*' . 

O gylch dechren mis Medi 1064» 
hn î mi ac eraiU o'm cymmydogion 
yn heol AldgaÊep glywed drwT 
chwedleoon bod y Comrnyd wedi 
dychwelyd i Holand, canys bnaaai 
yn ddinystriol iawn yno, yn enwed*- 
ig yn ninaaoedd AmBterdam a Ro- 
terdam, yn y fl. 1063; i ba fanan y 
daethai, meddai rhai, o'r Aai, o'r 
Levant, meddai eraiU : ond ni waeth 
o ba le, y pwngc o bwys oedd, ei 
fod wedì dychwelyd i Holand> a 
phawb a gytnnent ar hyn» 



Nid oedd genym y fath beth a 
Newyddiador yn y dyddian hynny, 
i daenn newyddioo» ac i chwanegii 
atynl drwy ddyohymmjgion dyo- 
ion, fel y gwolaia arfem gwedi 
hynny. Ambell i lythyr rhwog 
maanachwyr oedd yr holi aylfan i*r 
chwedlaa; ac yn*y modd hyn y 
lledai y newyddion o enan i enao 
yn nnig» ac ni threiddient drwy y 
wlad yn ebrwydd fel ▼ gwnant yr 
awrhon. Ond tybir bod y llyw- 
odraeth yn gwybod y gwir» canys 
oynnhaliwyd cyfrin-gynghoran i 
ddyehymmTgn y moddioh mwjraf 
tebygol i Inddiaa y oomwyd i'o 
gwfad, ond oadwyd y cwbl yn ddir- 

5ei. Oddiar hyn diflanodd y aon, a 
echrenodd pobl oi anghoflo megia 
peth nad oedd yn perthyn i ni, a 
pheth y golieithiem nad oedd m 
wir. Toa diwedd mis Tachwedd. 
nea ddechrea Rhagfyr, lOOé» bo 
farw dan ddyn, dywedwyd mai 
Ffrangcod, o'r Comwyd^ yn Zoa^ 
itcre, tna phen nchaf Drury Jjouà. 
Y lenlo, lie ¥r oeddynt yn oyfan- 
nedda» a geiaíent gyfrinacha y peth 
gymmaint ag a alient, ond gan i'r 
chwedl gynnydda o dŷ i dŷ» daeth 
i gly w Bwyddogion y brenin» y rhai 
a anfonaaant ddaa feddyg cvfar- 
wydd i chwilio y tý, ac i roddi ea 
biurn ar anaawdd y oyrph trengedig. 
Ni maodd y meddygon famo» ea 
bod wedi marw o'r comwvd» ac yn 
ol y drefn ddinesig oyhoeod wyd yn 
yr wythnoaol Bulsr Marwoldd^ 

Mtrw </t corawyd, 1.— Plwyfýdd hcürtu» I. 

Ar hyoi taraw^d y bobl â braw 
mawr drwy yr hoU ddinas; ac vn 
fwy fetly yn yr wythnoa ddiweddaf 
o Ragfyr, pan fo dyn arall farw yn 
vr nn tŷ» ao o'r nn clwyf* Ifna 
boom megb yn ddigy Sro (ros ogy lch 
ohweoh WYthttos: gan na ba neb 
farw â nodan haint amo» Cybiwyd 
oi bod wedi cilio. Ar ol liynnyy 
tybiaf mai o ogylch y 12fed p 
Chweiror, y ba an arall farw niDwn . 
tŷ cyfagos, ond yn yr an plwyf, ao 



uic|itized Dy vjìv./'L./^ 



BmneáigaMau Ihnm. 



W 



«^iftẁfjd. HyttadyniNHldBylw 
y hibl at y jpen hwnnw i'r ddinas, 
io nid âi n«b drwy heol ;S!r. Gü^^ 
MM byddai ttehos mawr yn ei ymi. 
O byn •llna^ yr wythnesi»! Rmh^ 
n HanDaldeb a gynnyddasant o 
%tà, ea rbif arferol, i agos ôOO ; ao 
agykb 6wyl lenan fedyddiwr, de« 
dÉieawyd claddn o fewn nn plwyf 

et OUe$) lao yn yr w^thnos, o 
rai oddentn 100 a gytaddefwyd 
caaarwoV AoàiU. 

Byd yn hyn yr oedd y elefyd 
vedt dal yn yr nn ddoapartb ag y 
decbienasai ynddo^ ond bellach yr 
«eiM yr hoU ddinas y^ Uygredig, 
a rhyw nîler • srrthient yma ae 
aev drwy ei 97 o blwyfaii. 

Nid oedd dim ammheiiiieth erbyn 
bya nad oe4d angel y comwyd 
aedi gyrm ei aaethan ar hediad 
dnry yr holl ddinaa. Braw a syn- 
M oedd y canlynîad ar y trigol- 
ÌOB dnry ei hoU barthan ; a phawb 
a ailenl gUio o gyrbaedd perygl, a 
jaibarotoiaaiit i ymadae), 

Yr oedd fy annedd i yi| AUgate% 
a chan na threiddiaaai yr haint etto 
it parthaii hynoy» yr nedd nedd- 
yiian y trieolton yn lled daweU 
Qnd ym mnen arall j ddinaa. yr 
oedd braw rhyfeddol wedi cym- 
^eryd meddianto galon pawb. Ŷ 
ibai mwyaf eyfoethog a boqeddig 
]ra y parthan hynny a ymdreobent 
1 fyaed p'r ddinaa ao| y cyntaf, 
yaghyd A'n tylwytliaa a'n gweinid- 
egioa. Owelwyd y tertyag hwn 
ya dra hynod yo yr heol iydan yr 
9ed4wn i yn bvw ynddi. Nid oedd 
hraîdd ddim i w gantod ond padrol- 
M a Ihffolfena^, yn llwythoa o 
eiddo, merebed^plant, a gweinidog- 
jea: cerbydan llawnion o*r pendefig- 
ita mwyaf, dynion ar feirçh yn en 
«aalyn« n ^Mwh yn pryanro á flToì. 
Yaa nmnnt liirion a byrien yi| dy» 
chwelyd o'rwlad yn weigiop— blith 
dnpUith drwy en gilyddy i gyrcbn 

Öwaneg o'r dinaayadHm ymaith: 
law nifer mawr o ddynion ar 
ScffyUa, rhai yn nnig, eraUl â'n 



gweiaion gyda hwvnt; ae yn gy* 
ffredin pawb yn Ilwytbog o ryw 
èiddo nen gilydd, weUi en parotoi 
i'r daitb; fel y gallai pawb wybod 
en bwriad wrth y golwg arnynt. 

Golwg eçhryalawii Qedd hwn; a 
ohan nad allwo lai nag edrych arno 
o'r Uwyd foien hyd dywelí noa> ae 
yn wir nid otfdd braidd ddim arall i 
mi aylwi arno, <e*m llanwyd ft medd- 
y Uau difrifoliàwn y nghy Içh y trnent 
oedd i dtliagyn ar y ddinaa* a cbyf- 
Iwr greaynns y rhai a adewid ar oL 

Y cyfry w oodd Orwat y trigoUon 
droa rai wytbnoaaa, fel ág yr ocdd 
hraidd yq analluadwy gyrhaedd 
drwa y Maer*dy gan y dyrfa yn 
yniwtbìo am y cyntaf i gaet ardyat- 
ladan o iechyd» a tbrwyddedau i 
ymadael, canya hi^b y pethau hyn» 
ni chaniateid i neb dramwy drwy 
dref nen ddinaa ar eo taitb» nao 
ychwaith i lettŷa mown gweat-dai 
ar y flìoirdd. 

Fe barbaodd y firwat hwn dfoa 
wai wytfanoaan, hynny yw» drwy y 
miaoèdd lüfai a Mehefin; a bynnW 
yn fwy gan bod ai ar led y goaodio» 
drwy arch y ilywodraetb, Udiard» 
an n rhwyatran eraill ar w pri(- 
ífyrdd i Inddiaa pobl i ymdeitnio; 
ae hefyd na byddai i drafydd gao- 
iatan i flToedigion Iiliindain fyned 
trwyddynt, rhag y byddai ididynt 
ddwyn yr Aoml gvda l^wynt; er 
nad oedd y ohwedlau hyo ond m 
heb aylCaiì» 

Yramwyaaaî y olefyd erbyn byn 
yp gyflymach tna y dwyraitti ao 
nld oedd lie i amman ni^ ofwy ai yr 
haint yx hoU ddiiiaa. Y teithwjir 
yi| yr heolydd a dramwyent yn 
ofalna hyd en cai^ol hwynt» rfaag 
piyned yn agoa i'r tai, ae fel y go« 
cbele^t gYfhwrdd y naill â> UaU. 
Hìó oedd ond cip-edrychiad iael- 
drem a pbrwddaidd» yn |le yagwyd 
dwylaw caredig, rhwng y cyfeillion 
iQwyaf cydnabyddoa, pan gyfar- 
fyddent-**pob tý a riop yn ganad 
— pob maanach droaodd— a phob 
crcfltwr a liafurwr hob ddim i 



uic|itized Dy vjìv/' 



ogle 



98 



Uythgr yr Arthtâgéb OrindaL 



wiieiitliar ond syn-feddyUo uweh 
beo newyo a chlefyd. Y bFenin a 
giliodd, a'i lys gydagp ef í Ryd* 
yehain^Uyio«dd y gyfraith yn 
glöedig—pob yniadawiad o'rddinas 
a wrthwynebwyd gan drigolìon y 
wlad ò'í hamgykh; ao erbyn oanol 
yr haf, yr oedd Llaodain freÌDÌol 
fel ^ dinat warcháaedig." 
' 'Y prÿd hyn géllid dywedyd am 
Lundain, ^ngngciriau y inrophwyd 
m Jerttaaiem-*'* Pa fodd y mae 
y ddinas ami ei phoU yn eistedd ei 
Imttan: y mae hi yn wylo yn hidl, 
ac y mae ei dagrau ar ei gruddiaa.^ 
Ond nie geüid cynunhwyso ati hi 
eîrîau y pmgetbwr— bod ** y ffalat^ 
ẅyryn myned o Mtu ym yr A«o/''-* 
canys nî alarai neb yn Llundain y 
pryd hyn, mewn gwisgoedd dooii, 
ar ol eu oyfeiUion anwyiaf. Ond, 
nohely uchei» y clywtd sain wylof- 
ain yn yr heolydd— oer-gri gwrag- 
edd a pblant yn y fienestri a drya- 
au eu taì, lie yr oedd en pertbyntis- 
au agosaf ae anwylaf naili ai ar 
hen, neu wedi» rhoddi i fynu yr 
yspryd. Yr oedd y galar-gwynion 
eGhrŷdos hyn, gan mor fynyeh y 
elywid hwynt wrth dramwy yr he- 
olydd, yn ddigonol i hoUtî y galon 
galetaf. ^ Dagrau heiiltton galar 
chwerw a welid bron ym mhob tŷ, 
yo enwedig yn iiephreuad y olefyd ; 
oanys tna ei ddiwedd, yr oedd 
teimladaii dynion wedi*caledu» a 
marwoiaeth mor gynnefin iddynt» 
fei na theímlent gymmaint ymad- 
awiad en cyfaiUion» gan eu bod ar 
ddisgwyl yr un dynged iddynt eu 
lifinaia 'yn yr awr nesaf. ^ 

(Pw barhmt,) 



UaTTBTa 

YB. ARCHE8G0B GRINDAL AT Y FRHN. 
HIKBS BLlSABn-H. 

CParhad o dM daUn 44 J 

Yif awr, yngliyloh y meddwLfod darlleD 
yr HomiUau da, agy^peddwyd trwy awd- 
urdpd, yn ddigon, yr wyf fi etto yn parhau 



q'b iin.Beddwl >ag yr Mddtr» paa ddi«- 
eddaf gyd â'ch Mawrhydi. Y ipae i ddar- 
Hen vr Hpmiliau ei fuddioldeb ; ond nid 
yw ddim wrth ei gydroaru à'r iwydd o 
bpegethu. Y raae V ptcgethwr dawiot ya 
cael ei alw yn yy efengyl, *^ Y gwas 
fiyddlon a phwyllog, yr \kwn a osodadd ei 
Árglwydd ar ei deulu, i roddi iddjBt ea 
bwyd yn ei bryd/' yr hwn a all gyfnewid 
ei ÿmadrodd yn ol amrywiacth amaer, lle, 
a gwtaiidawyr, yr hya aá ellir wpeathor 
wrth ddfurUen Homiliau. flebl^w k^ 
yr Homiliau a gyfansoddwyd yn nyddiaa 
èich brawd, gan' Ësgobión dnwioL o her- 
wydd yr angen yn UDÌg, oMegid ditiyg 
pregethwjrri ao ydiwt yn ol y gyfnáth, 
oìd iV dewiaofli^n pregethao, ondy ya 
y gwrthwyoeb, i roddi lle iddynt, pa bryd 
bynag y gellir eu cael, ac ni fiamwyd 
hwynt erh>ed ynddìgonol o honyat ea 
honaift er hyffoiddi Eglwys Loogr. A0 
fe weiwyd y pryd hyny, íel y gwelir ya 
l^wr, fod Èglwya Lpegr, trwy briodoUad, 
wedl ei hyspeiljo. a hyny nid heb gyssegr* 
yapail. o'r Bywiolaethau, y rhai, ar y 
cyataf, a aeodwyd er cynnal pregéthwyr 
ac athrawon. Y By wiolaetliau hyn a bii- 
odolwyd yq gy ptaf at Fynachdai ; yna fe'u 
cymmerwyd at y goron ; aç wedi hyny fcSi 
rhanwyd rhwng dynion fel etifeddiaetllaá 
neiUdooI, heb gymmi^int a gobaitk yr ad* 
ferir hwynt byth i'w dyben de«hi«aol, 
Aç o hyn y mae» yn ol fy meddwl i, fod 
•yn y dÿddiau hyn taìth o Eglw^sydd, y 
irhai ni allant roddi cynnaliaeth i Bre^- 
•thw» dysgedig, am bob un a all wnenthiir 
hyay. Ac ttewn Ilawer Plwyf yn eich 
teyrnaB chwi, Ue mae saith ne^ ^9^^ mll 
o ddynion (f^ y mae gwaethdf) dmI oea 
gymmaint ag wyth bunt yn y fiwyddya 
wedi eu caçiw tu ag at gynnal Gweinidog. 
Yn y cyfry w Blwyẁa, nid yw yn ddiehia|« 
adwy sefydlu Pregethwyr galluog, o her- 
wydd nad oes (prnnaliaeth iddynt yao. 4 
phe byddai i bbb cynnolleldía gael JEhreg- 
èthwr ya Weinidog, yr hyn «ydd i'w ddy- 
mnao yn hytcach nag i'w. ddyagwyl, yim 
fy fyddai darllen yv HoniJiaa ya hoUol 
afreidipl. Oiid i gy4enìYÌ y diflÿg o breg- 
^thu Galr Duw. yr hyn yw ymbortli ÿ» 
enaid, yr hwn ddiffyg a dkrdd o'r attgea- 
rheidiau a tyl vyd aimTnt aohiid. ya aMwr 
tiich brawd yn gyatal ag yn eich aaaer 
çhwithau, fe gyíìanMiddwyd Homiliaa 
duwiol, fel na byddai y bobl ya holloi 
ddihyfforddiad. Canys y àMie ya hm 
ddiharab whr, << BmI haaaer Iprth ya weU 
aa dim bajra." 

' Yn awr am yr ^lbeth, yr hy^ aberthya 
i ymarferiad a chynnadledd Oweinidogion 
yrEglwys. Myfi a ymgynghorait ftg am- 
ryw o'm brodyr, yr Ëegobion, Irwy lyth- 
yn^tt, a thybiant hwy hyay, fel y gwahf 
fipfl^ai ya beth (leapl i'r %lwy8; ac am 



3,t,zedbyG00gle 



JJÿihyr yr Areheiyoh GrmdaL 



bjmy, áfììá cn cynnaL A gobeithiaf, 70 
Sydenu iMfyil, 7 bydd eich Mswiliydi o'r 
«ineddwl, paa jr hyBbysir i'ch Uehel* 
ndd 7 Bodd 7 CTflawDÌr hwTnt, ^ngh^d 
rtdyhea o hmiynt. Pa mwdMráod &r Ys« 
pytbyr sydd o'a plaid? pa liê sydd yn 
deOtiâtr o hoa^Bt? a pha aiioeid a ganlyn 
«í difteir hw^at. 

Awdwyr7 Cj^aMjád hyn, yw Esgob^ 
JMyr Eegabaetfaan hyn^ lie 7 cedwir 
hwyît. Fr rbai h^n, yn ol Cyfreáth J>uw, 
aChuonaa a Gosodedigaetbau yr Eglwys 
yiawrmewn gr^m, y perthyn awrìurdod 
î<aodacoTdoinÌQ yniarferiadau ym mfalith 
y Gweioidiogion israddol, er cyaaydd 
{"TMieth a dyBgeidiaeth Yegrythyrol, 
Ji o( fel y f welont hwy yn oreu : eanys 
*7& ft berthyn i ddyegyblaeth Weinidog- 
«tM. Amser 7 Cy&rfodydd hyn, yw 
>mith ya y. nris, neu unwaith mewn 
deaddeag nen bymtheng niwmod, yn ol 
fcl y barno yr Ordtncrt yn oren. Vr am- 
ieradreaìir yn y Cyfarfod, yw dwy awr, 
Y ile y'i cynnelir, yw Eglwys y dref a 
ddewimryd i'w gadw. Y peth a drinir 
Jie, yw rhyw destan oV Ysgrythyr, yr 
^wn a gytanwyd amo o*r blaen. Ëglurír 
^*i» yn y modd canlynol: — I. Daogosir 
ecWyiur y geirìau : — 8. Dyben y geirian : 
— •. Yetyr priodol 7 lle ;— 4. Priodoldeb 
7^ ymadíoddîon— y rhai hyddysg yn yr 
5>*^oedd gwretddiol yn dangos amryw- 
■^hen hystyr:*-^. Ym mha le yn yr 
j Yesrythyr yr arferir y cyffelyb ymadiodd- 
ÌW3—6. Cyssonîr y lleoedd a yraddengys 
felyagwrthddywedyd y testun :--7. Sylwfar 
tf eylwedd 7 testnn :— 8. Dangosir pa 
ntweddau, a pha-bechodau y cyfeìrir at- 
■yit, ac i ba nn o'r gorchymynìon y perthyn 
yteetaa:— 9. Paibdd y camddefhyddiwyd 
y teitiia gan elytüon, os angenrheidiol :— 
M- ee ya olaf, Pa athrawtaeth íTydd neu 
*■■•» * gynawýeir yn y testun. Gor- 
pbe&ir y cwbl ^á à'r Weddi dros eich 
Mawrhydî, a phob cyflwr, fel y gorchy- 
■yair yn Uyfr Gweddi Gyílredìn, a 
^mIb. Pe gedwìr 7 rheolan h^n hef^d 
7^ 7 Cyfarlodydd ^511 ^-^Peanodir dani 
>M dri o'r Gweinidogion doethaf a dysg- 
edieaf gaa yr Eagob yn Llywyddion y 
Cyhndbdydd. Nid otts neb i leûiru hab 
«enad yt Ea|rob, gyd à'r gocheliad hwn, 
>>d eea yr an lleygwr 1 lefiura ar mi 
echlyBar. Nad oes ^r nn o'r dadleuon 
■e«n ihw78g ^n awr i s^iwi amynt: ac 
feyngiisnn wnenthnr yn y gwrthwyneb 
> Wb, y maoi'w ddistewi gan y RlieoIwT. 
Nid oes aeb i gyfeirìo, yn ddírgel nac yn 
DÌMedd, at dd^nion neiUdnol, ^n mhlith 
fa M owch radd ; ac nid 7W nn i wrth- 
^ilywedyd 7 Ilall. Os gwna un roddi 
eniolygiad ar ryw ran o'r Ysgrythyr. y 
■■e i'waigyhoeddi o hyny yn y dirgel, ac 
i'a kyfibrddi yn weli yu y pethau hyny 



gan 7 Rheolw^r a'u e^d-weinidogioB* 
Os gwna un arferyd ymadroddion anniw* 
air, neu ddangos ystnmiau ammharchus, 
npu ymddygiad anaddas; neu, ostybirei 
fod yn euog o'r cyfryw bethan yn ei fyw 
yd, rhybuddir e£ hefyd ; ond yn y raodd 
uchod. , Os gwaa nnrhyw nn yn ystyftiig 
droseddu y rheolan hyn, hysbysir ef i'r 
Esgob. yr hwn a'i cerydda. 

Y mae sail arferiadan fel hyn ar awdor* 
dod hen a goraehel. Caays Siwiael a 
gynnaliai bethau fel hyn yn Naioth yn 
HamAh, ac yn Betbel. Feily y gwnaeth 
Eliseus yn Jericho. Y bobl fyfyrgar hyn 
a eiwid y pryd hwnw, meiéiaH y pior 
phwydi; hyny yw, dysgyUien. y pro- 
phwydi, y rbai a ddysgid yn ystyr a 
gwybodaeth gair Duw, fel y byddent 
hwythau meivn pryd amseroi yn ailuog i 
wasanaetho yn eglwys Ddaw. 8t. Paal 
hefyd a ddywed yn eglur, bod y cyfalyb 
mewo effaitli yn y Brif Egiwys; ac y mae 
yn gosod i lawr reolau pa fodd i gynnai 7 
cyfryw, pan y dy wed, *< Llefared dan nen 
dri, a barned y ileiU." Y gwatth hwn« 
eiddo yr eglwys y pryd hwnw a eilw flt. 
Paul, Prophmyéo^dLt llcíarwyr, Pm» 
phteyäù Enwau a gaseir gan rai yn eia 
dydüiau ni, oblegid nad ydynt yn eu hiawa 
ddeall. Prophwydo, yn wir, yu y maaatt 
hyn, a Ueoedd ereiU o eiddo St. Paul, ná 
arwyddocà ragddy wedyd pethau i ddyfòd« 
yr hon ddawn iii roddir yn awr yn gy«> 
ffredin i eglwys Ddaw; ond arwyddocà, 
yn oi cydsyniad yr awdnron hynaf, eglun» 
a deoogli yr Ysgrythyr. Ac am hya 7 
priodola SL Pani i*r rhai a elwir Pra- 
phwydi yn y bennod, athfawìaeth er ad^ 
èiladacth, annogaeth , a chysor. Y ddawn 
hon o eglurliau yr Yegrythyran, a roddid- 
yn w^rrthiol i lawer yn nyddian St. Paul, 
heb arferyd moddton ; feliy hefyd y rfaoddid 
7 ddawn o iefaru à ihafodan dieithr^ 7 
rhai erioed ni ddysgasant Ond yn nwr, 
gwyrthiau a beidiasant; am hyny y mae 
yn rhaid cyrhaadd gwybodaeth o*r ieith- 
oedd Hebraeg, Groeg, a Lladia, trwy la« 
wer o boen a ilafur, a Dnw yn rhoddi y 
cynnydd. Ac felly héfyd yn yr un modd 
y mae yn rhaid i ddynion gyrbaeddyd 7 
ddawn o eglurfaan a deongli Gair Daw. 
Ac er cyrhaeddyd byn, nid oes un petJi 
mwy aagenrheidiol na'r ymarferiadau o'r 
Cynnadleddau rhagddywededig ym mhlith 
Oweinidogion yr Egiwys. Ac nid yw 
arogen na'r hya a wneir gan Fyfyrwyr yn 
y Prif Ysgolion, oddieithr en bçd hwy yn 
ei wneuthur mewn iaitb ddealladwy, er 
adeiladaeth eu gwrandawyr annyagedig. 

Pa chwedlau bynag a glywodd eich 
Mawrhydi am y Cyfarfodydd hyn; etto, 
myfi, a'r Esgobion canlynol, sef, Esgob 
Llnadain, Esprob Caerwynt, i^ob Batb, 
Esgob Litcl^iìeid, £:»^ub Caeripyw, Esgob 



UiC!!tized Dy ^3^/^./"^ i\^ 



70 



Ltfthfr yr Arẅaifob OrmdâL 



liacolB, Eigob Cŵtleon, Eagob Ehyd* 
ychcD, Eggob Tỳ Ddewi, M y tytCiasaBt 
wrtliyf trwy lyäiynia. ydynC wedi cael 
allan, trwy broflnd. M y bodd a'r Ujì 
caniyiiol yn tarddu o r Cyfaìibdydd hyn :«-• 
1. Y mms GweÌBÌdogion yr Eflwys ei| 
hunaia ya fwy modms a pliarod ya yr 
Yagrythyraa, ac yn addasach i hyflôrddi 
eu cynnulleidfaoedd.— S. Mae yn eu cadw 
ibag Mgaiyd, rhodfaaa, chwareu^ £(€•-« 
S. lUiai y tybid o'r UaeB ou bod yn cyf. 
«iliomi o ran athrawiaeth, a ddygwyd 
drwy hyn i broffeaiad cyhoédd o*r gwir- 
ionedd.^4. Oweinidogion anwybodus a 
woeir i ddarllen a myfyrio, os nid o gyd« 
wybod, ctto rhag cy wilydd ao ofn dyagybl* 
aeth.^6. Bani y Lleygwirr am Mgurdod 
rOweinidogninagyfhewidir.-»^. Proffad 
~ d a ddywed, nad oes un peth yn dilës 
yddiaeth ftl y CTfarfodydd hy^ : caaya 
Ìynt y mae O weinidogíon yn cynnyddu 
vn gwybodaeth, fel y tyttia rlmi o'm 
brodyr. fel, lle nad oedd amaer yn ol dri o 
Bfec^wyr galluog, y mae yn awr ddeg 
mr httgain addas a gallaog I bregethu ar 
4i^roea 6t. Paul. a deugaia nen hanaer 
cant ereill yn alluog i hyibrddi en cyn- 
Bulleidfaoedd. Folly pnffad a ddywed, 
cu bod y moddion goreu i ychwanegu 
fpwybodaeth yn y rhai anwyboduf , ac i'w 
chadw yn y rliai sydd ya ei mwyahau. 
Ya uaig y rhai fTdd hwyrfrydig mewa 
crefydd, ac ya ddirmygwyr dyageidiaeth 
yn y gwledydd ar led, sydd ya lori wrth 
▼ Cyfarfodjdd hyn, yr hyn, mewn gwir- 
ionedd, sydd yn ganmoliaeth uchel iddynt. 
Y dilëad o honynt a roddai achoa gorfol- 
«dd i'n gelynion, a Uawer o flinder a goffd 
i gyfeillion crefydd. A hyii sydd groet i 
gyngor Eaeciely yr hwn a ddywed, <* aa 
ddySâ caton y cyffawa gael ei tìirialâu.'' 
Ac er i ryw ychydig wnenthur cam- 
ddelhydd o^r Cyfarfodydd hyn, etto, nht 



11. 



wwmyau v r ^jianmsjou nyn, mw. ni 

yw hyny reswm paham y dylai eu aryi 
ioni hwj WBcathur niwed i bawb o'r lloil 
Ocllir mwygio yr hyn sydd feius, a chadw 
yr hyn sydd ddefayddiol. Ae ni ddylid 
tramgwyddo wrth y Cylarfodpdd hyn, oa 
ihydd amijw ddyBÌon amrvw olygiadan 
mr yr ua adnod o'r YsgryOiyr, os bydd 
pob UB o hoBjBt ya dda, ac tb cydi 
chysaondeb a fhaaaB y ffÿdd: oa 
rhaid i bì ffrio ar hen dadau ae afhraẃoM 
yr Bglwys, y rhai, ya gyffMÌB, aeglntaBt 
yr UB a'r anrhyw destaa amwa amryw 
flyidd; aeettoycwblerllesàdi'rEglwya. 
Am hyn y cydmara St Basil yr Ysgrythyr 
I lÿaBon, o'r hoB, po mwyaf o ddwfr a 
flodir allaB, gofou a metusaf fÿdd j úmft. 
Oobeittiaf, ar ol i'ch Mawrhydi jstyried 
B phwymi ya ddilHffrt yr hyBB Aÿwad- 
wyd, yr yflMiawélwimy gaa gwbl giodB Baa 
all y cyfryw affesÌaBt a drwg darddB o'r 
Cyfarfodydd hyn, ag a fynegwyd i chwly 



oad ya hytraoh ya iiwyr Wrtha ju s h , 
Oad o'm rlîaa i, yr wyf yn dra sior. trwy 
icsyaiau, ac arbwylli«latt aUaa • r Ys- 
grythyrau Saactaidd, a phroffad (m. phrof* 
iad yw sail Mcraf gwir wybodaeth) M y 
cyfryw CyfarfMlydd er deongti ac eglaro 
yr Ysgrythyran, ae er dwyn odÚli yno allaB 
annogaeth a chysiir, yn dra boodioi. yn 
gystal er helaetha gwybodaeth ym mhlMh 
y OweinidogMm ag er dwyn ym BdacBM- 
ailadaeth y gwrandawyr, OasfNÌIr thaid 
araaf ff nm hyay, gyda phoh go s tyBgeidd* 
rwydd, etto ya eglur^ gyboeddi aad ailai^ 
gyda chydwybod hoddychlawn, ac hcb 
bechu yn crbyn Bmwrhydi Puw, niddl ty 
Bghydrâiad i attal y Cyfarfodydd rhag« 
ddywededig^llawer llai y fgàìÌMS ff aaffm 
allan fÿ ngorphymyu am ea ihwyiitio a'a 
dilëu TB gyffẂiB. Dywadaf, gyda St 
PHBl, ^ Nid oes goanyf alln i ddÌBystrio^ 
ond yn unig i adei|adn;" a chyd à'r un* 
rhyw apostol, ** Nid allaf wneath«r dim 
yn eibya y gwirìonedd, oad draia J gwir* 

Os yw ewyllys eidi Mawrhydi am hya, 
tteu am ryw achos arall, i'm synad t o'r 
UehWB, yTwyfyBbarod,gydaphobgDO- 
tyagehidrwydd, i yaiostwBg i hyny, ae i 
roddi ya ol i'ch Mawihydi yr hyn a dder^ 
byniaia gonyeh. Yr wyf yn ystyried bh|ì 
** peth ofnadwy yw syrthio yn Bwylaw y 
Buw byw."" Yr wyf yn ystrrtod Iwfyff 
ei fod ef, yr hwa a waa ya ert^B ci g|«- 
wybod (ya gorphwys ar gyfroithiatt IHiw) 
doUadu i u'~ 



aydd ya adoUadu i uíléni. A phm les a 
gawn ni, pe ynnillwn (ni ddywedìif Eaggb- 
aeth) '' ond y r holl fyd, a cholU fy enaid f'' 
Cyd-ddygwch à bü. Madam, q» d^mM 
yn hytrach eich digio chwi, am digio 
Mawnydi Duw* Ae yn awr, wcdi bliÍMi 
eich Bfawrhydi mor hir, mi a dyaaf tu a*r 
diwodd, gao ddymoao «rnoeh y^ catyag- 
ciddlaf, ystyried yn dda y ddaii erfyaiad 
GBBlyiiol :-* 

YeyBiafyw. Bod i çhwi adaal yr hoU 
bethaa eglwysig yaghyloh crefrdd, BCf 
athrawiaeth a disgybUaeth vr Eglwya, i 
EsgobioB a Dnwiayddion eieh teyrnM, ya 
ol esampl lioU YBmrawdwyr a Thywyaog» 
ioa CiistioBogol ym BÜM>b oes; caaya y 
maeat yn bethaa, ffil y dywed oa o'ÿ hea 
Dadim, iV bamaBid ya y Pbdaf oad ya 

"* Iwya, aea mcwa eyBuaaBfii Bglwys- 



Ç.'fö 



jr byddo om eieh Mawfhvdi iyw 
bcthobwya yBghyleh cyíraiẂ cich teym- 
M, ahl ydvch ya paBder^raa hyay ya cich 
Uys, oBd chwi a'i haaibBweh at cieh Bor»* 



Yb gyiblyb aMwa pothaa i 
o harth athmwiaeth a diagybUBBih Eg- 
Iwysig, y BMMld eyflVedhi yw ca haafaa 
«m Btshiad at jr EMobion a Owcinid- 
oghmpeBafeiaillyrUwya. AmbraMa 
ysgrifiBBa fcl hya at ncodosias >-»<* Oa 
ymgyBghorwẃ newB pelfaao ya perthya 



uig!tized Dy vjìv./'L./^ 



IJgthgr ff AnAügiA firäldbL 



i ■ritfl â*dk BÌMoâAÌd, f« ùànt MiYnr 
aewB pethau jn pertli|]i Ì mfjáá^ y 
ijìtch yagÿnghori & oweinldogÌoD yr 
àt^wyáár Yr mi AmbnMie. yi ysgrif- 
«lat yr YmerAwdwr da VtleiiUiiian, a 
diiywed fei hjn:— <• Oe ynddiddnnwB 
pgliyleh Sydd» dyiem ndnel yr ynunddi* 
éÛM fr Offeiriaid, fel y gwnaed o dan 
Citeya, tywyaog i'w gofio gyda pharch. 
yrhwi ai'e «yhoaddodd on gyfraith hyd 
M ihoddai hwynt o flaen yr Offeiriaid, 
açttiea ham hvry arnynt" Yn yrun 
DeÌiriia Ambroee a ddywed, i Custenyn 
Ji Ynenwdwr, mab y rhagddy wededig 
CMhMijii Fawr, ** ddeohren yn dda wrtli 
nfi» 711 fietdd ei dad, ond diweddodd yn 
ddrwg; canyB cynunerodd amo ei hun 
m pethau 'r flTydd yn ei Balae (oblegid 
Allyi y mae geiriau Ambrose) ac wrtb 
tniyeieatyrthiodd iAriaeth/ Esampl 
MjcfciyaUyd ì Yr nn Ambrote, yr hwn a 
l/mnlu pm bob banesYddiaeth lei £egob 
diwiol, sydd yn myned rhagddo etto ym 
■beOtch, pan yn ytgrifenu at yr nn Ym- 
etwdwT, gan ddy wedyd fel hyn. " Ot yw 
teb i giûel ei addytgo gan lêygwr, pa 
M t guilyn f Ymddadieued y liëygwri 
tgwnindaired yr Eagob. Bytged yr £e- 
(l na y llëygwr. Ond ot bydd i ni 
edryth ar drefn yr YtgrythYran a'r hen 
antaeedd, pwy a all wadu fod yn acbot* 
ÌM y ffydd, yn achoeion y ffydd, meddaf» 
EMÔhioD yn rhoddi barn mewn perthynat 
i iBerawdwyr Crittienogo], ac nid Ym- 




laech lawer o daweiwch meddwl, chwi a 
rjtfech fodd Duwỳ a*r Eglwys a ly wodr- 
wdîid Biewn IlonTddwch a thawelwch, er 
fliwero gytnr i chwi, a budd Ì*ch teyrnat. 
Yr tü erfyniad a loddaf o flaen eich 
Hiw^fdi yw bwn, Na wneloch, pan 
yt yndrin k phethan 'r ffydd a chrefydd, 
tphethta ynperthym i Eglwyt Crit^ yr 
^ yw ei briod ef, yr hon a Iiwrcatodd 
à phrit mor lawr, beaderfynu mor bendant 
V yr ydyebarferol, mégyt trwy awdur- 
•d, yr hyn a ellwch wneutbur mewa 
pSm gwltálol ac alianol. Cofiwch yn 
«Mtadel, mai ym mhetfaau üuw, ewyllyt 
INw, ac aid ewyllyt unrhyw greador 
4Mtitì, a ddylai gymi^eryd lie. Llais 
g ẃri ttaidd y Pab yw, feily yr ewyllys- 
^ fdiy y gordiymynaf, a bydded fy 
<*lttja i yn rheswm am hyny. Yn y 
rniia a beriàynaat i Dduw, rhaid i holi 
^«]*OKÛM| oatwag ea .teyrnwîaîi o flaen 
Wih Biiw, a^ya cyngor iddo ef, pa beth 
iydd raid îddynt hwy ei wneuthur. Y 
■it &aíydd yn cynghori breninoedd a. 
iprìawdwyr i waaaaaetba yr Arglwydd 
Mi oftu Coflwchf Madam, aad ydych 
«■dtnadnjr marwol; nap edrychwch yn 



«aig (M s dywadwyd wrtb fWodtẃ»! 
ar eloh gwhigoedd brttiiaol, à'r riiai i*d[ 
diUedir, ond yttyriwch hefyd ynghyldi pa 
belhygwitgirhwyat. AiaidoigagwiMé 
ywr ai aid pridd a Uudw yw? ai aid 
eorph Uygredic y w. yr hwm tydd caid idd* 
ddyehwelyd i'w ddaear, Onw ya miig a 
ŵyr pa aior foanr Ai nid rhaid i ohwi 
befyd ryw ddydd ymddangoa g^, bnm 
brawdle ofnadwy y Criat croethoeliedig, á 
dderbya yn ol yr hyn a wneloeh ya f 
eorph, pa un bynag ai da ai drwgr Ac er 
eieh bod càwi ya dywytogea aUnaff) ^ 
eoflwch, bod yr hwn tydd yn piofwyiio jr» 
y neibedd yn alluocacb. V mae efe» lei y 
dy wed y Salmydd, *' ya tori ymaith yaprM 
tywytogion, ae yn ofnadwy i freniaoeda y 
ddaear. ' Atfi hyay, yr wyf yn dyatuM 
arnoehy Madam. yn ymytgaroedd Cria^ 
pan ya ymdria A phethau crefyddol, goa- 
odwch fawrhydi 0uw o'ch biaen, ac ang* 
bofiwch eich mawrhydi daearol. Pender* 
fynwch ynoch eich bunan nfnddhan idda 
ef, a dywedyd wrtho yn oatyngedig. ** Ni4 
fy ewvUva i, ond dy ewyllya di a wneler.** 
Bendithiodd Duw chwi yn eich teymatr 
iad yn rhyfedd drot lawer o flyayddoedá 
& Ilawer o ddedwyddwoh. Cjrmniefwcli 
ofal rhag oyírif hyny i'oh haedditnt a*ek 
calUneb eieh hun, ond rhoddwch y gogoa* 
iaat i Dduw. Ac fel offerynau a moddion» 
cyfrifwch yn gyntaf ddaioni yt achot yt 
oeddych y n ei gynnal ; yn ail, oclieneidiaa. 
a griddíanau y duwiol yn ea gweddîait 
taerion at Dduw drotoch, y rhai hyd yma» 
fel y geUid dywedyd, a rwyatatant ac a 
gylymatant ddwylaw D'uw, fel nad aUai 
dywaUt ei blàau amoch chwi ac ar eicli 
pobl yn cyfiawn haeddu hyny. Cytamer- 
wch ofal na wneioch anwaith feddwl au 
ym a d a a l & Duw, rhag i hyny gael ei gyf- 
lawni yooch chwi, a ytgnfenwyd am 
Uzziah: canyt efe a lywodraethodd yia 
dda am iawer o flynyddoedd, ac a Iwydd- 
odd, ond " pan aeth yn gryf, ei galon a 
ddyrchafwyd i'w ddiayttr ei haa| canya 
efe a droseddodd yn erhgm yr Arglwydd 
ei Dduw.'' Chwi a wnaethoch lawèr o. 
l>ethau da, etlo, oddieithr i chwi barhau 
hyd y diwedd, dì eUwch fod yn wynfyd- 
edig. Os trowch odcUwrtb Dduw, yntau 
a dry lewyrcfa ei wyncb oddi withych 
cliwitbau. A pha beth mwy tydd i 
edrych am dano, ond rhyw ddisgwyi ofn- 
adwy am fara Duw, a " thrydori digofaint 
erbyn dydd y digofaint.'* Ond ymddiried- 
af yn yr Argiwydd, y gwna eich Mawr- 
hydi yn wattad ymostwng dan alloug law 
Duw, a myned rhagddoch yn wretos i tef- 
ydlu gwir grefydd Duw, gan roddi yn' 
wastad ufudd-dod a pharch dyledus i Air 
Dûw, unig reol ffydd a chrefydd. Ac os . 
gwnewoh feUy, er bod gan Dduw iawer o 
achotioa cyfiawn i fod yn ddig \vrUi>ch 



uic|itized Dy vjìv/' 



ogle 



ew luuiflydilloDdẃ, 
■a WMy er mwyn ci 
«•w ae cr ei «fMÌaBt, bariuui i ertyn ei 
law' droganig dniMHB i'n cadw a'n diôgela 
meçy% daa gjs^od ei adenydd, fel y 
fwcaeCk Ind yn bya. Eríÿaiaf ar Bdiiw 
«ia l^ aefcl, am léda dywailt ya heiaetli 
«nocli oi ta#M«l Y^rfi, ae arwain jn 
waflad cícà caloo ya ei ofii saBctûdd elL 



Tr Arehcflgoby /mbeB ychydîg 
— mr ar oi y Ujtbsrr hwn» a or- 
lodogwyd» mV frenÌBea • barodd 
luifim llytliYrea at yr Esgobion am 
iddynt aitaí a dilëa y Cyíarfodydd 
«cbod, a phob Pregetbwyr ae 
Atbrawon» y rfaai ni allesid yii 

gyfreithlon . Ond nid wyf 

yn bwrfada vmbelaetha ar fayn, na 
cbynnwysiad y Uytbýr acbod, nac 
aai y drwg nea 'r da o ddilëa y 
Cy&rfodydd byn» y tro hwn; am 
Iiyny distawaf, gan ddymiino i 
obwi, Mr. GwyUedydd» flwyddyn 
•ewvdd dda, a Uawer o bonynt, a 

boed pob nn vn weU na'r UaU. 

Ydwyf yr eiddoeh, hyd angea, 
Rhyw Un btto, 
ocnidEhfpo UnaráiL 



ORIAU ÌÍARW.— RfliF. I. 

ft 
Ym mhrydnawngwaitb ei ddydd- 
iaa nid oedd gan y gwr hwn, a eUir 
ei alw yn Dad y Diwygìad, ddim 
arail Tw wneathar ond eiatedd i 
hwr mewn tawelwch, a myfyrio ar 
y gwaith mawr a orphenaBai. £fe 
m drealiodd y rhan olaf o'i fywyd 
yn annog tywyBOgion, teymas- 
oedd» a'r prif yBgolion, i gadarnhâa 
y Diwygiad a gyflawnasid trwy eî 
ymdrechiadan ef» ac yn gorphen ei 
yagrífeniadaa er hyffbrddi a chyn- 
Borthwyo cenhedlaethaa ar ei ol. 
Yr Ymcrawdwr a'i hygythiai ft 
cbospedigaeth amserol á byddin- 
oedd; a'r Pab â chospedigaeth 
dragywyddol â gwarantan a meil- 
dithion fBulU and Anaihemai): 
ond Lather a ddirmygai y naiU a'r 



llall. £i gyiyil al gynnorthwyw 
Melancthon oedd fwy ofnas ac an 
hydenu, a mynych y dyddanai a 
yr annogai Lather ef trwy ymâd 
rodd ac yBgrífen. Mewn an o' 
lytbyraa atto y mae Lather yn dy 
ẁedyd, " Yr wyf fî yn Uawer gwan 
acb na chwi meim ymdrechiadai 
diigel, os gaUaf alw yrymdrechiad 
an hjrny yn ddirgei, y rhaî sy rbyi^ 
of a'r diafol ; ond yr ydych chwi yj 
llawer gẁanacb na mí yn gyhoedd 
Yr ydych chwi yn llawn anhyde 
yn yr acbos cyflfredin. My6, ^m ] 
gwrtíiwyneby ydwyf wresog iawn 
oblegid fy mod yn hyderas ma 
achos cyfiawn yw achoa Daw i 
Chrìst, yr hwn ni ddylai wnead i 
chwi gywilyddio nac ofni. Oad 
mewn perthynas i'm hymdrecbiaä* 
aa dirgel» yr wyf yn anhydenu; 
oUegid fy mod yn bechadar truaD, 
ác am hyny gènyf achos da i gr- 
wilyddio a chryna. O herwydd 
paham» yr wyf yn galla bod yn 
ddiofai a di gyflfro er hoU fygvtli- 
iadaa terfysglyd, a dad wrdd y Fab« 
yddion; canys os syrthio a wnawn, 
teymaa Críst a syrth gyda ni; ac 
os syrth hono, dewiswn syrthiogyda 
Christ, yn hytrach na sefyll gyda 
Casar." 

Galwyd cymmanfa yn Sma]k- 
land, i'r hon y gwahoddwyd LnÜier 
a Melancthon. Yma fe ddaliwyd 
Lntber gan afiechyd mor enbYcfos 
nad oedd ganddynt un gobaiúi o*i 
wellhàd. Yn y cyflwr bwn efe a 
íynodd deithio er pob peth a allai 
ei gyfeüUon ddywedyd i'r gwrth- 
wyneb, a hyny yn wir a drodd ailan 
er lles iddo; oanys y noson wedi eí 
ymadawiad efe a wellhâodd. £fo 
a wnaeth ei lythyr cvmman tra j 
dygwyd ef ar y ffbrdd ; yn yr bwa 
y gadawodd efe ei gasineb ta ag ^ 
Babyddiaeth i'w gyfeillion a'i frod^ 
y>^f yn gytnnol á'r hyn a ddywcd- 
asai efe mor aml» " Pla Faby^ 
iaeth oeddwn yn fy mywyd, mÌ 
ddinystr a fyddaf yn fy maírwolr 
aeüì.'' Ar ol byw i ysgnfeim 



uigitizeö Dy vjìv/v^"V iv_ 



^lwaáau ar y Priûdamk PatriaràhaiéU. 



ẃ 



ttiver o fytliyratt a cbjfarcbiadaii 
ipmAt fe*î gílwyd i wlait ei ened- 
%aeth #r ryw orciiwyl'aiigeiurheid- 
9; M wrth groesi aiba menrn tjT^^- 
laestlefe addywedodd wrth^ipbedâ 
yaagos alfo» <« diiid yd^ch yn piedd« 
v| y UaweoYchai y diafol yn ddir; 
hmr pe hyddai i mí, a chwi, a'ní 
tri aMb ibddì?'' Ar ei ddyfodiad 
téià$d enedigol fp*i derhvpiwyd 
|Hi pati o wyr meireh^ a thalwyd 
)i4* Mb parch ac anrhydedd ; ond 
ẃiájé m-i daliodd oV bẁn ni Well- 
WMArth inwyach. Ychydigcyn 
«iirraaeth efe a ddeisyfodd ár y 
ilai oeddynt .o'i amgyl'ch wecidfó 
àm daeaiad yr èleíigyl ; *' oblegi^ 
Cymaianfia Treot, yr hon a el^teddh 
Ẁi «nwaith nen ddwy» aV Pab a 
Mfehynunrgeatb€thaa.rhyfedd ya 
fi herbTiur Ba fywj weled ei ym- 



Iriehiadaa ei haa ya 'ltŵyddd yja 
ifigjWátrh er dydc(|aa yr apbstol- 
MpT w^efed.rfaaa fawr o Swrop yn 



Mkj9 ei athrawiaethaa, ac i siglo 
yr tfraedd ÍBabaidd hyd ei fiylfaen» 
a taen jr bon j boasaí c^m^îni 
*4^eiiiiioedd.Gedyra.yn ci^na. 



SYUWMbàíü AR Y PRIODASAU 
iPATMARCJ»ÀW9. 

V«r y nrtodasaa Palfiarchaidd» 
i»oléíjdaîáii Isaac o leiaf, fe ym- 
diengjm mái dymanot oedd bob 
Waer t'r hriod-ferch fy w Tm mhell 
iMiwrCh j prtod-fab; ond iddi fod 
jtherthytUM lled ago». neo bossibl. 
ya gjfaither iddp. Tebygol mat 
isamedig oedd y peth cyqti|f oddí- 
wtdb iawa ymsymad ar y pcrygl 
eedd 4V bobl ie|taio(c wneath|ir 
Baanèh t'a gilydd, ped faasent 
ẁ Ojpr yagftyd yn nhenla yr an 
PSatrtefeh. Ajìgènrheîdtol oedd y r 
aii rfcag o(n ánn^ytondeb rbwag y 

Ca*r wraig ynghylch yr ordìn- 
o ea^aedìad» yr bon, fe allaí, 
TÌnuMMd iV wraìg sefyll yn eí her- 
ajfR (P*a oedd el maban ond wyth 
aiwmod oed) oddieitlir iddi fod 

MAWRTB, 1831. 



meẁn yhyw fesuir o UU'ogaetli 
Abrtfbatà, yj^ hẁb;a ddygas^i yr 
arferiad ^ma i ihew|í. Ya ganlỳn- 
oìf ni a welẁn ddaifod i Zipporafa^ 
ÿr hon oedd MtÌdianeeiL ac er hjçny 

În wraig ì ÌH^ihi; oedi y ireithfed 
on çyhyd nes y bygyjtUd. ef 1 
Inarwolaetb gan ÁngdL ' Ar f by- 
gytbíad ÿma» yn wir, cydsyníodd 
y fam Vr ordinbád ; ond, a^ vr aá 
j^ryd^ edliwiodd i Mose^ ddwy- 
ẃah^h 'ei fod \n brfod gẃaedl^d 
iddí o1 herwydíi. Datganbad qieib- 
ion ^aúob fadyd, am yr uìi aCrbosi 
tiaphriodent fei^hed gwyr Sichçnu 
hyd oní ofuddbasai faoll wrifyẃhiÁ 
ÿ d^ef hòno 'fr enŵaedîád. ' 

Fe ganiaCèid iV girŷr briodl 
dwy o wra^edd, er maî cfawi^rydd 
oeddynt; ònd |^a|i fod yn ddicfaon'- 
ftdwy áiai ammfalahtadwy a fyddál 



y ddwy, ni a weLwo, feí ya ẅl^ùi 
It^el a JLeafa, ddarfod " iddýoi 
dderbyn gan ea tad ddw^'lú^4Ŵ' 



JLeafa, ddarfod ' idd 
. , ^ ^an ea tad ddwyiíW- 
wyo, V Áat a arfdTwyd g'anddýät 

2n hollol megys ea priod elw c^tí 
anaia. Rhoddwyd ỳ Ilaw-forwyni 
ion hyn gan y gwragedd amturblánt-f 
iHlwy iV gwŷr mewn priodas;'ac 
ystyriwyd y plant a anesid o hon- 
yùt mewn rhyw fodd vn eiddynt evL 
honain. Vr dyben i w gwneatbaf 
felly yq fwy cyflawn, esgoraî y.IIaw* 
forwynion arlîniau ea faarglwydd-' 
esau. *' A pban welodd Rahel nsi^ 
phlantasai bithau i Jacob, hi a 
Qdvwedodd, Wele fy llaw-forwya 
Bilfaah, dos i mewn ati hi; a fai a' 
blanta af fy ngliniau i, iel y c^ffer 
plant i mianau hefyd o ho'ni fai.'^ 
Ò«a. dO. Fe ymddengys i mi y 
gellir yn deg dŷnu y casgliadaa' 
hyn odfdiwrtfa y geîriau uchod: ac 
ini a ddarllenais fod aifer, rai oes- 
oedd yn ol, mewn llawer o ardal- 
oedd ya Lloegr, ìW wyrcs esgor» 
nid yn anig ar liniaa ei nain, oad 
ei tfaaid faefyd. Rhydd y gwr ei 
wraig ar ei linìau i'r ün dyben ym' 
mhlitfa y werín yn Prwssîa a Lap- 
land. 
Er yr ystyrid plant y Uaw-for« 



Jigiti2ed Dy ^Ji^/w^ i\^ 



74 



Sjflwadau «r y PríêdasÊf Patriarchaidi. 



wja megyt wedi eu f^ì mewii 
piiodas 'gyireidiloD» or hyPy» teb- 
jgpl yWy iddí hi a'i hiHoffapth bar- 
naa* yn hollol dan alp^ ' yr ar- 
ÿlwyodes; cany» gpffchyinyDa Sa^ 
iraí y cai. Hagar ii1 iphlèntyn eç 
gyra t ffordd vr ani.alwch». yr hya 
nid a)Iaí«AbrahaÌD, er 'yn ewyllysio, 
ei ẃrtha^jll. Gèlwir y cyfryw 
jTorwyn weithian yn yr ragrythyîr 

poddlonwyd gŵrâig y tŷ ûgf ým^ 
ädýeiad ei llaw*forwyn» fè'i* trip- 
iwyd hi aM phlanl agog yn yr nn 
modd a'r wraig aì phlant hîthaa, 

S'el y çadWai JoseDh, mab Rahe^i 
defaid'gyda pieibion Bilhah á 
Süifabf y rhai oéddynt íaw-forwyn^ 
ibn í lúhél a Leah; a'r unig reswm 
i^ rbddír ai^ fod jacob yn' boffi Jo-; 
feph yn fwv naH feibíon'ereiU^ yw^ 
api ntai'maJ e» heHaint oedd. \ 
V . Y brodýr hefyd a ddigiasan t wrtk 
ÌjflMf!^%$ó |ierẁvdd ei treuddtirydi^ 
^^'ijdap /feddwrfod hyDrY jn ár- 
jryddocaü eí feistrolàeth ddyfodol 
^arnynt Ifei hjií hefyd y)r â.eth 
Jacob« gyd à'î ddwy wraíg^ aV 
(law-forwynions a'i ün'mab ar'ddeg 
ẁrthyn^ en haaaÎD» pan yn niyned 
i gyfarfod EBan, rhag ofn na's aer- 
(ynid ef yn roesawas; ond yr oedd 
ý rhanan ereill o'i dealn» bywydaû 
pa rai nid oeddynt mor werthfawr. 

În ei olwg, yn myned o'i flaen»' 
''mddengys» yn wir» bod rhyw, 
radd o wahaniáeth rhwng y ddatt 
^ath o briodas a enwid» cyn bel|ed 
ág y perth^D iV maman, er nid i> 
plaot; eanys -yr oedd cyfraith gy-[ 
flredín yn y gwledydd cyd-derfynol^ 
éfr tir addawedig» y cai godineb 
gvda gwraig y briodas fwy arbenig 
ei gospî â marwólaeth. Ond os 
nad oedd y wraîg dan y fath gyt- 
undeb, fe roddai y tywysogion 

Íwyreiniol hi yo aml yn nhÿ eu gor- 
derch-wragedd. Yn hyn y goiyeaf 
siamplau Sarai pan yn yr Aipht^ 
a Rebecca yD Gerar; ond ni rydd 
Llyfr GenesÌB üd engraííTlt i brofi 
yr an troseddiiul ysgeler y' 



çyfrífwyd v pryd byny gwnç^thaif 
godioeb 4 ifaw-forwyD y wraig, er y 
rbpddasid hi mewD priodas fr gwn 
Ar ý Ìlaw aral^, gorweddai Reuben 
^yda .Bilbah, llaw-forwyn Rahel^ 
ar ol Ìddi gael ei rhoddi mewn pri- 
odas i Jaöob (Gen, 'dô. *2hj ac oi 
^mddeiigỲs bod dim cospedigàetli 
Da <cherydd Cyboedd yn canlyn ý 
^weithrëd yp daîattreg, er y"cìy]fa 
Israel i" ond, y mae 'r Septaagint y a 
irbòddi iddi ŷ çerydd hwn, mu ronj^ii 
iÇa9fi ódtmo^ ^àỳrou: hyDV yẃ, " a 
throaeddiàd ysgeler oedd bwn yii 
èí ülwg ef.*^ Faìrodd ymddygiadf 
Reiibeb ya y lúater hẁD ófid maWr 
ỳii ddianiea l'w.dad; caoýs.iii^' 
ẁelwD ddarfod î^dò ei gofio ^ÿd 
ddydd ei farwoiàeìíb. \^^' ei an- 
ercbiad'iV fétbjo^ ar ei wely ang|^| 
eù> efe a ddy wedôdd ,wrth y godin* 
ebwr hwDif, 'V^u^^?> fy ,?S^ÿ%! 
fab/ tydt òedd fy Dgrym» a,d^*' 
clireùad ^.fy nerth» ^ rDágpìiàet&' 
l^raÍDti' a iliagòriáeth cryfder/ 'iLo^ 
safadẃý öeddit fel dwfr: pi râ|;pn 
di;'öaDyé drÌDgaist wely dy adÌí 
yttà yr* hálogaisi ^: fy. ngwely ,a 
ddríDgodd." 'Gea. 49. 8, 4. Ŵr 
dyben i ochelyd y tro^ieddiad hwn 
o odineb gydía gwraig y bríodu 
fwy ailittiiigi nid yn aatÿtiycil f 
gwnaethpwydtroseddiad, 6 bossibU 
Se> yn fwy^^agoler: oan^s ped yynb 
deithiai y Fatriarcb, ai .ŵráig, y% 
ngwladwriaethaa rbyw dywyi 
dieithr, ymddengva mai. nid ai 
ang^yflredin oedd ei lofmddio 
gan fod y wralg .wedi 'byny 
ẃeddw* ac aid yn wralff; trwy. 
ddíchell araCbrol> bodaloDwyd, 
bob tebygolrwyddi lyUtyrea y gy; 
ŵlth. 

Gwaharddasid Ilofmddiaeâi» yaS 
wir, eramser Noah; ond nt cbyr 
haeddodd y gvfraith boup mae'j 
debygol, i wledydd ná pfareswylí 
gan.ei biliogaeth agosaf a mwýi 
digyfrwDg. Caajs pan lled ofhi 
Abraham gael ei lofniddio y^ 
nheyrnaa A bimelech» o acbos Sara| 
ei wraig, y rbeswm a roddodd efo, 



L)ic!itizeö by vjìv./v^-s 



Sÿtwaàmí ar y Priodaiau Patriarehaidä. 



ẅ 



êm ei ofaaii oedd» am lunf oedd ofn 
Anp wííit lle hwmw; wrth yr hyn y 
aiie rw ddeall, na chlywsai trigol* 
iott y wlad hòno am' y gyfraìtl^ 
ddwyfol a rodda<id t Moses a ^o- 
A yn eH]|yii llofraddiaeth; pexí^ c( 
leîif, na ehadwyd roo honi yn 
BSwfad Ablraelech, yn yr hon yr 
Mdeithiai - Abraham yir' amsef 
Bwiiw. Ar yr nn pryd, eglor y w; 
ycawsai godmeb gyda Sarai (tra y 
faiiîaodd hl yn wraig i Abrafaam) 
cigMÌaiDarwolaet^: acodd|wrth 
siaiip arali cyffelvb» ni a welŵn 
anîarfçredig oe<l(ci yr'an gyfraith 
TB nhir yr Aipht. Oddi yma 
hefyd 7 rhoddai Abimelech, pan 
wnaefbpwyd ef yn hYsbys mai gwr 
aa mià bnwd ì J^beoca oe4d 
Isaao, gyhoeddiad ar osteg í'r holl 
WM, gmn ddywedyd, «* Yr hwn a 
gyilýTddo ftV gwr hwn» neu a'i 
wraig, a leddir yn farw." 

6an napherchid gwraig ond yo 
4 y rhifecla o Uant a çbwaaegaaai 
ŷ, a*i Uaw^forwyoion* at y teulu 
Fatriarchaldd, y eam nen yr ang^ 
lyiawBder mwYáf a aliái hi eì dder- 
byn, c»qdd caei ei rliwystro rh^g 
mwyiriiÉn y cyfleatdra cyntaf a 
borraaf o ddwyn plant me^n prl- 
odas gyfreithlon. Yi^ ^nol â hyuj 
gan fod y fefrch yn holipl ym me4d- 
iant oi tnad» dywedodd Labaa wrth 
Jaeofc» nad rháid iddo ef ddiin 
fphwyn an^ gael ei dwyll(x á Licah 
yn tb Rahel, am mai Leah çedd y 
ehwaer hynaf; ao na ddylai i^ 
mm CMilU blwyddyn o'ì hoedraa 
flantaj, jr hyn i^ allaî hi ei wneathar 
Oi Ìâiot\ ét çu]f aer ieaengaf. 

Pnn ttnwaith y ayniooaaid gwraig 
o áenla y aaiii Batríarch at ua 
atall, fiìd>edd modd i*w gyru y^i 
ei híalt heb \iwir o drafterth aO 
a^^yfienadra: b^blaw ÿyn, prYH- 
wjú hi mewa gwiríonedd» fei y 
dywedpwyd o¥ bláen, i'r dyben i 
dáwyn plant; ac, yn gapìypb), sír 
brwolaetfa eî gwr cyntaf, à ti^ra y 
yarliapdd hi mewn oedran planta^ 
nìd ocdd diffl amacr i'w goUi cyn 



ei chynnysgaçddci â|; ao aral!» allan 
oV un teaiu ag a'i prynasai hi ar y 
çyntaf;; a chafodd y brawd nesaf 
i*r gwr cyntaf mewn oed ei osod 
i|llai) i gýmmeryd ei le gyd â'r 
wraig weddw. Deut, 25. ô,i^lO. 
Mat* 22. 23,-27. Yniddengys 
hyn yn eglur iawn yn yr hapes a 
roddfr (^Çej^. 38.^ méwu pertüynas 
f Tamar, yr hoú a briod^ryd yn 
gyntaf i '£r, yr hynaf o drí brawd; 
y rbai oeddynt feibion Judab. Ar 
òl marwülaeth £r» priodtyyd hi i 
Onan yt ail frawd, ac yn olaf dy- 
weddíẃyd bi i Seiah y trydydd, 
pan V byddai ef wedi prífio i fy^na 
iV lawn gorpholaeth, adn. 11. 
Pan y dygwyddodd hyn, a bithaa 
etto heb oi rhoddi iddo yn weith- 
redol, tybîodd Tamar mai angbyf-' 
iawndcr'o'r fath waethaf a wnaeih^ 
èeiá iddt: ** Objlegid gweled yr 
oedd hi fyned 9^a|;k yn fawr, ác ha 
roddasid hi yn wraig iddo ef*" 
adn, 14. Wrth oedi cyflawniad ea 

Sjriodaa fel hyn, coUodd Tamar y 
yfleusdra cyntaf ò ddaryn plaiít; 
ac.er mwyn ymddl[a| ar ^udah, ei 
thad yn nghyfraith, hi a wnaetl^ 
losgach ág ef'yn ddíarwybod iddo. 
adi^ 15,-18. Ym mhen trí mis 
âr * ól hyny; pan ddatgoddiwyd 

Eechod Tamar, trwy feichiogi o 
onf, cyfâddçfojdd Jadah mai euog 
oédd efe ei hnn o becbod trymach^ 
trwY oedl ibyflawmad y briodaa 
rhwog Tamar a 9elah, nag y haasai 
^ithau trŵÿ ei gôdíheb,,' ám yr bÿa 

Îr gdrcbymynasai efe o'r blaén ei 
losgf hi i farwoiaeth;^ «"A dfpdah 
a ddywedodcí, Cyfláwiiach yw hl 
na myfi; -o hçrwydd ha roddais ^i 
fm h^ab Selah." ádm 24, '26. 
Ach<ÿodd aiomedigaèth oV un fkt]^ 
fárwolaçth ei hail ŵr Onan, yf 
'hwn, ymae'n debygol, a nacâodtl 
gael plant o bont, gan dybied, fe 
alUif bod 'fämnfr eiw» yn feiohiog 
o Er, ei frawd bynaf. 

Y mae en^raitll araM o gyflTred- 
inolrwydd y tybiad, mai dyled- 
swydd aohebgof oì y gwragedd oedd 



uig!tized Dy vjìv./v^jx i^- 



96 

úwjft pUuit» yn ymldygiad nerelied 
lot fGem. 19. 31.y y rhai a wnaetb- 
ant lcMgach â'a tad, oddiwrth yr 
annogiad a enwais; ac ni fwriwyd 
amynt ddim bai na giraradwydd» 
pan y gwnaethpwyd en dichell yn 
amlwg. Fe ddíywed gwr dyagedig 
a h^ddytg yn yr iei&oedd dwyr* 
einioi, fcd enw y naiU fab, hyny 

E, Moab, jrn arwyddocâny ** gan 
nhad;** ac mai ystyr y llall» sef 
amön» oeii Ben-ammiy y w, ** mab 
íj nghâr agosaf ;** oddíwrth yr hyn 
enwan, eglor vw, mai en dvben 
oeddy ynnill rhyw anihydedaf ac 
Bid dwyn gwaith a gwaradwydd 
amynt eo himain a'a plant. Heb- 
law hyn» fe ymgynghorodd y ddwy 



AnriííA cr iittyrolaffL 



feich yo ystyrîoi i ddwyn ei^ bwr- 
îad i ben, gan roddì mcgyA rbeawm 
am eu byniddygiad, ** rod ea tad 
wedt heneíddio; ae nad oedd gwr 
yn y wlad i ddvfod atynt bwy, 
wrth ddefod yr holl ddaear," Am- 
mhosnbl, gan hyny, y w i i^i feddwl 
Hiai ^aUadrwydd, n^a analiu i reoü 
M cbwantaa» oedd yr achoa p'r 
ẁeithred ddrwg a wnaetbant 

If id a|laf ddibena y sylwadau 
liyn ar y PricdasiMi Patriarcbaidd 
lieb grybwyll, mai» er yr yn|- 
ddeiigys rhai o'u harferion yi| y 
irfaan bofi mor i|nghyni|efiq. ac fe 
aüai ynîeias» yn ol ei| treibiadaa 
ea bQQain; etto, rhaid i mi gofio, 
|ia cbyboeddwyd anrhyw gymith 
bendabt o ddatgaddiad dwjftoU hyd 
oni roddwyd y deiig air deddf | 
plant yr lara^I oddiiir fynydd 
3ioAÎf oddîeitbr gwabarddiad Uof- 
jraddiaeth yn amser Noab» a chyf- 
ammod yr enwaediad yn ^mser 
Abrabam. Aadasodd]^Patríeircb« 
irao bynyt en cyfreithian i'w cyf- 
Tyraa a'n sefylffaoedd priodol en 
fianaío. "^ 



ar y aawl a prai lyfr fyth eisiea 
cyfain fiyddlon, cyngborwr îschr 
osol» nachydymmth lUweo. 'Wrth 
fyfyrio, wrth ddarlleo, ac wrth ys^ 
tyried, y geîll dyn ei ddYddaoa ei 
hon yn ddíniweid, a'i ddifyra ei 
han yn bleseros, ym mhob flawd 
ac ao'fiawd, yn gysfal ag ym mhob 
ardymher. Ac o byny dywed y 
Barid- 

O bydd üoo binoB ddyddha',— iieiiwy|»rea 
Yb o bfodd T aim% 
Y f ytWll aoreo, ooia, 
4- Ueafef- dyn, y w llyfr da. 

Y PAaCHEDIG E. EVAN8, 

n$^ V Prydydd Hit. 



00 
^ANìYT* 



ALLÂJŶ O Hl^ YSOÌlIP-I«YFl|. 

Fe ddywecl y celfyddgar Dr. 
Barrow» ewylbr ac atbraw y dysg- 
.edicat' Sìyr Isaap Newtoii, aa byddai 



Mr. OoirriTH Hatuu. 



109I.--Ẁ1I 



Ma. I«LYWYDD~Eifyiiiaf golRi i chwi 
mai blwyddyn i beno y oäbis yr aa- 
rhydM^ o dniddodi Darlitb ar Forlwy^ 
Mtl| ya y Gydtfitbat boB,.a baniwt 



wedl yiBdrecbn deo^ elèbf sylw al iti o 
brif aadwcddaa if^r a TUr, aMddyyrii, 
wrtb yftyried sa dwtaa a ddowiswB i 
ddywody4 yci^Yaig apip benO| fod ç]fMoii- 
flcb yn gpfya I mi ddwya eicb sylw ar rr 
£lfbk AwTRAiDo: eiaa8oddaa,eieffeia* 
iaa,a'idd^yddioldeb. 

l^ftb y gaâr AwYa yrwyf yaiaeddwlyr 
Elfea yn yr Iunì yr ydym ya anáfUo, %*i 
byntyrwd mewn taweî^cl^ neu lottyddẃph, 
cai^ys of niewn Aediad yr yntytir, yna 
gclwir bi yi| Awel, Gwyat, 9tc, Mae yn 
amlwg gaa liyay aad jw yr Awyc M y 
cyfiryw yn wrthddrycli yr ua o'n ajnwyr- 
an cqrpborol. oblegid nís gallwa el weled, 
ei aróaü, na i archwaethn; ac, fet Awyr. 
mewnìlonyddweb, ai aUwa ei glywod na*! 
deindo ebwaith. ÓjpHayaiad, gnralwa 
fod cyaodiad iaiúi ya g|»v]^wys ar y dyb- 
iaetb nad qee awyr Yn bod. aea o Imf 
na4 yw y|i elfen syiweddol^ canys dy- 
wedwn am leetr ei fod yn wag, a aoaimi 
am wagie, &e. megia pe aa byddai na math 
o aylwedd jjfnddyat; oaid jyr^ gaa hyny, 
yn bryd i ni ymofyn, pa aail aýdd genyn i 
gredn fod y &th Ëlfen yn eln hamgylcho ? 
ac oé Oes, i chwilio pa fatb ydyw, ac ol« 
rbain ei bmwoddaO) ei belfeithian, a'i def- 
n^ddioldeb« 



„t,zedbyG00gle 



BorUth ar'AwyrolÊeth^ 



n 



ErproilMHÌoliaeth sylireddol yr EUèn 
Awjnüdil, cymmerwA ddau Wydryn o 
wilttiiol lkiiitioIi, a thywalUwn yngbylch 
kuuier Uonaid y mwyaf o ddwfr; n rfaodd- 




«iddam o yagawn, A, megys twythrÌHg 
(Mrie)Bea bapyr gwyn ar ei wyneb; ac 
ym gos^wn y gwydryn bychan, â'i enau 
yi istf, yn y dwfr, fel j byddo ei ymylau yn 
innlcha yr yifgawn, ac vn cyd-gyflfwrdd 
k*t dwfr o bob 'ochr. Os giMtyngwn y 
gwydryn bycha^ yn arafaidd, gwelwn yr 
yij^wa yn go«twng ar yt nn pryd, ac yn 
yBddaiigos fel pe bydd^l yn Bucfdo. Ond 
m craffwn yn fluiylach, gwelwn, wrth 
SyfiNliad y dwfr yn y gwydryn mwyaf, 
■id yw y dwfr yn cyfocK ond ychydig yn 
yHaH, a bod yr ydgawn A, yn parhau ar 
wyoeb y dwfr dan y gwydryn Ueiaf, ac o 
ŴdyBÌad fod rhywbeth yn y gwydryn 
mniw yn Hiwystro i'r dwfîr, yn olci elfen, 
gyM ynddo i'r nn uchder ag y cyfoda yn 
ygwydiyn mwyaf: ond pe torid twll yn 
BSwaíelod y gwydryn Ueiaf, fel y gallai yr 
Awyr sydd ynddo ddiangc, yna cyfodai y 
dwfìr o*i ifewii i'r un nchder 8*r dwfr ya y 
gwydrym mwyaf. Gwetwn trwy y prawf 
awa fod TT Awyr yn aylwedd corphorol, 
un ei fod yn rhwystro sylwedd arall i 
ddylbd i'r na Ile ne» yr elo ymaith ; gwet- 
wi hefÿd, mewn bychanrith, y modd y gall 
dyi íÿaed o fewn llestr à'i wyneb yn isaf 
iekîoa y raôr heb wlychu ei ddillad. 

dcllir pioíl ym mhellach, foa Awyr yn 
iylwedd corphorol, trwy ddangos yr attal- 
iâd a achosa i Bymad Ilenau trwyddo, a'r 
Bodd y mae hefyd yn attal cyrph i darawo 
eigHidd, negya y gwelwch trwV yr oflter- 
p sydd y n fy Uaw. a eorwir Mortíwyl Dwfr, 
J^ yr hwB y ayrCn dwfr ar waelod piben 
wydr gyda thwrf cyfl'elyb i dwrf inorthwyl 
ar eÌDÌon. o herwydd nad oes Awyr rhwng 
y dwfr a r gwaelod Ì raddoli y tarawiad. 

Wedi profi bod yr Aw^if vb sylwedd 
cttrpherpL aylwaf y geUir doepartha y 
gwîhaoof wrthddrychau ynt yn ein ham- 
oldiii yn ddao foth; y naill yn ffere^ig, 
arlUÌl yn rhedegol: à bo4 pob cotph o'r 
fath gyntaf a'Ì ronynau \n cydlynu, íel na 
eUir yn hawdd eu gwahanu, aC na all up 
cwph araU gael ei ddwyn i'r lle y mae, kẃ 



i'r cyda» gael ei aymod ymaith ^ a bod cyipii 
neia elfeoau o'r ail fath, a'u gronynau heb 
ond ychydìg gydlyniad r&yp'gddynt, ya 
rhedeg heibio ea gilydd gyd àV fath 
irwyddineb, fei y mae y cyflyrddiad lleiat 
yn peri iddyntgilio, arhoddi Ue lunrhyw 
gorph arail fyned trwyddyn^ Prin y 
meddyliwn fod yn angenrhêidíul i niiddy- 
wedyd fod Awyr yn elfen o'r fath olaíf, 
oanya gwyddom oU trwy brofiad fod eji 
runynau yn rh^deg u'r naiU du, gyd à'r fath 
jrwyddineb, fei nai» gellir braidd ei deimiò 
wrtli redeg.trwyddo. 

Paun aues gwabaDÌaeth irhwng sylwedd 
cyrpb o'r naiU lath, a sylwedd elfenau o'r 
fath arall, nis gwyddoro, oblcgid adoa- 
byddus i ni oUfud uodd to^di y cyrph 
caletaf mep-8 haiam, preÜY ariap, ac aur; 
ac roae hefyd fudd i fieru pob nn u'r elfen' 
au rhedegol adnabyddus i ni, oddieithr yr 
elfen Awyraidd^ yr hon nis (^Uwyd hyd 
yma ddyieiftio modd i'w rhewi. Ond h^ 
fanylu ar hyn,. cymroeraf yn icaniatáol îoá 
^wahaniaeth rhwng y ddijtu fath o gyrph 

În eu cyílwr cyfiredin, ac y gellir nudi yir 
4fenau rhedegol yn ein hialth ni, trwy y 
gair jáv«ii {Fluids). Oa cymmerwu, ga|i 
hyny, fel ansawdd nodweddol yr Elfenau 
a gyanwysir dan y gair Awou, rwyddineb 
eu gronynao i lithro heibio eu gilydd, 
gwelwo fod yr efleithiau canlynol yo brir 
odoiiddyBtolI:-^ 

Yn gyntaf. Kis gall un o honynt orphwy^ 
oddieithr fbu ei gwyneb y n Uy welawl^ ^yny 
yw, yn gyfòchrog a gwyn^b y ddaear. 

Yn aU, O» gosodir unrhÿw gorph yn uu 
o'r ^eaau rhedegol, bydd pwys y cyfr^w 
elfen yn efleithio ar bob mòdfedd yagwaf, 
o M iu iddo, fel gwasgiad cy fartal á phwya 
coíofn o'r un elfòn o fodfedd ysgwar, ac 
o'r un hyd ag ydyw dyfude;r y man y saif^ 

£r amiygu gwirionedd yr booiad hwi^, 
«yfairiaf eich sylw at Gistaid o ddwfr; 




canys yr hyn sydd wir am ddwfr, fel 
efiÌBlthiau pwys á rhediad, aydd feUy hefyd 
amawonereill. OatybiwiifÌDdydwff yBty 
giat A B C D, yn oael ei wahaafa yn ipieB- 
enau megys daleaau ìljfwy amlwg yw fod 
pwys y gaenea achaf yn gorphwys ar yr 
aU, a phwys yr oohaf fi.'f pe^ati yagef- 
phwys ar y drydedd, ac felly yn chwanegu 
p gaenen i gaenen o'r gwyneb hyd y 
gwaelod; ac o ganlyniad.fod ar bob mod- 



uigitized ì'jy vjìv/v./'V i\^ 



78 



BurHth ar Awyrolaethé 



fedd yspwtf ò tmrhyw gaenen E F, bwys 
colofn o ddwfr o fodfedd ysgwar, ac o'r 
«n hŷd ag sydd rhwng y gwyneb A P a'r 
gaenen Ë F ; ac os y ttyrtwn y gaenen E F, 
lel gwaelod i'r rhan sydd oddi arni, al bod 
befyíi yn cael ei chTnaal rhag suddo gan 
attaliad y dwfr aydd dani, amlwg yw fod 
y pwys oddi amodd, a'r attaliad oddi tan- 
odd, yn gydradd à'u gilydd; ac o ganlyn- 
iad fod gwasgiad i latrr ae i /ynu ar bob 
modfedd ysgwar o'r gaenen E F, cyíartal 4 
phwys colofb o fodfedd ysgwar, o'r nn hŷd 
ag ydyw trwch y dwfr oddi ami. Ac ak 
yftyrîwn natur gwasgiad, ar yr ì^jn a all 
gHio o'r neiUdtt, gallwn weled hefyd fod 
Y gwasgiad ochrog yn gydradd k'r gwasgT 
iad syth. Ond er profi hyn vm mhellach. 
tybtwn fod mortais iefn o fodfedd yagwaf 
yn cael ei thori yn yr ochr D C, a'i chanof 
gyferbyn à'r gaenen £ P, a thopyn Hyfn, 
cyauneBur à*r fortais, yn cael ei osod ynddl 
fel y llanwai hi yn ddiddos, ond heb fod 
ym dýn; yna profem íbd yr an egnt ya 
aagenrheidiol 1 atul y dwír rhag gwthio 
y topyn allan, ag a fyddai yn ofynol i gyn- 
aal colofiì o ddwfr o fodfedd ysgwar^ ac o*r 
«B hŷd ag ydyw dyfnder canol y fortais o 
wynä» y dwfr: ac am fod yn amlwg naè 
yw j gwthiad hwn aa mwy na Uti na'r 
gwasgiad ochrog aydd ar bob modfedd 
ysgwar o'r gaienen £ F, a'i hyfltyried yn 
fodfedd o drwch rhwng yr ochr AB aV 
ochr D C, a'n bod eisoes wedi profi fod y 
gwaagiad syth yn gyfartal à phwys y cy'- 
fTelyb golofn, y canlyniad yw, fod pwys y 
'dwfr mewn nnrhyw ddyfiider yn eflTeHhio 

În y modd y dywedaia yn yr honiad 
laenorol. 

Oddiwrth yr hyn a ddywedwyd, gwehm 
fod pwyi Effen redegol yn ejfeithio yn gyd- 
tûàd M ffoTdd yn yr UM dyfnder, ac yn 
tlueanegu hrfyd po ddyfmifyr fl#m.* 

Yn yr ymresyniiad blaenorol, sylwch ein 
bod yn cymmeryd yn ganiatAol nad oes ond 

Swys y dwfîr jn nnig yn effeithio; ond pe 
ychymygem fod unniyw bwya ar y gwyn- 
eb A D, gallem yBtyried y CTiÿyw bwys iel 
chwanegiad o ddwfìr yn cael ei roddi yn y 
Gifty wedi codi ei hochrau yn uwch, ac 
yna gwelem y byddai y gwasgiàd ar nn- 
rhyw gorph a oeodid ar y gaenen E F, er 
hyny yn parhàu yn gydradd bob jforddf er 
y byddai y cyfry w wasgiad yn fwy na phe 
boasai heb nn math o bwys yn gorphwys 
ary gwyneb AD. 

Oddiwrth hyn, os addefwch fod pwya 
laewn Awyr, gwelwch fod unrhyw gorph 
« MMÜr mewn dwfr^ nid yn umig hwya y 
goiofn ddwfr oydd yn gorphwys «mo, onif 
h^ IfWyê j golofn o*r Awyrgyleh ( Atmoa- 
phere) iŷddyn gorphwyê ar ei phen ueh^fé 

* Sylwed y darU«nvdd yn fanwl ar yr hyn rydd 
Bcwn nythyrtnaa luiaidd yn y titdaleo hwn. 



Vn drydydd, Os gosodir nnrhyw gorpfi 
ýn un o'r Elfenaii rhedegoi, gorphwys ya 
llonydd os ^yád yn gydbwys à ìlonaid ei 
le nonl; sudda os bydd yn drymach ; ac 
esgyn os bydd yn ysgafnach na llonaid ei 
le o'r cyfryw elfen. 

Owyddoch oU trwy brofioB bennyddiol 
fod y pet^f^it hyn yn wir; ond nis gaiiaf lai 
na meddwl y t|ydd olrhain y moâd y mae 
vr efleithiau yma yn tarddu, yn rhwydd- 
bâu y ffbrdd i chwi amgyffred yr hyn a 
ganlyn. l't diben yma cyfeiriaf eicb sylw 
eil^aith at Gistaid o ddwfr A B C D, yn yr 

Ar :-— H . -JD 




^n tybiwn fod y corph O yn cael ei i 
rhwng y ddwy gaenen E F ac G H ; yn yr 
amgylchiad hwn, gwelwchoddiwrth yrhyiji 
a ddjwedwyd, fod ar yr oçlir uchaf bwys 
çolotn o ddwfr o'r nn ffurfder a'r corph Ô, 
fbc o'r hýd D F, a bod ar yr ochr isaf iddp 
wasgiad cyfartal k phwys cyffelyb golofia 
o'r hŷd D H; ac o ganlyniad, os bydd y 
corph yn gydbwys a Ìionaid ei le ^ 
ddwfir, fod y gwasgiad oddi isod yn gy€ur- 
tal àphwys y corph O, a'r dwfr aydd amo 
hefyil, ac nad pea» gan hyi^iy, îin egni yn 
peii iddo suddo nac esgyn. Ònd os bydd 
y corph O yn drymach na llonaid ei le o 
ddwfr, rhaid fod mwy o bwys ar y gaenen 
H, odditan O, nag ar un rlian arali o 
honi, ac o ganlyniad y cilia y rhan hono ì 
iawr, gan godi y rhanau amgylchol i fynu ; 
ac os bydd ycorph O yn ysrafnach na 
llonaid ei le o ddwfr, riiaid lod pwys y 
dwfr, a'r corph ynghyd, ar y gaenen O H^ 
odditan O, yn llai na phwys y dwfr ar y 
rhanau amgylchol, ac o ganlyniad y llithra 
y rhanau hynT i lawr. gan godi y corph O i 
fynu i S, nes byddo man o hono o'r dwfr, 
a phwys y corph O (yn awr S) a'r golofn 
sydd dano ynghyd, ar y gaenen G lí, neú 
unrhy w gaenen araU odditan S, yn gyfartai 
A'r hyn ydy w pwys y dwfr ar bob rhan 
arall o'r un gaenen. 

Gan hyny, gwelwch fod cydbwysiad or 
bob rkan o*r un gaenen lyweUutl sf» unhep- 
gorol er Wmyddwch E{fen redegol, pa «y/. 
wedd bỳnag a ffútftu yr hyn eydd yn gor- 
phwys «nii, 

£r arwain eich nieddyliau at yr Eifea 
Awýraidd, oddiwräi yr hyn a ddy wedais 
am ddwfr, tybiwn ym mhellach fod Ilest^ 
bychan ysgwar o wydr teneu, a phiben faÌD 
w yn gyssylltiedig & thwU yn eí gauad^ ỳê 

- uigit.ized Dy vj v/ v^"V i v 



DarUA ar AuryroUíeA» 



caela oaod ar wyiieb j (ritUid ddwlr a 

lODÌasotn un dani, a bod dwfr yn cae! ei 
íywallttrwy y biben ì'r lîeatr, o ychydig i 
yehydi^Befl ei lenwi, ac y siiddai ya raddol 
i eigioA y dwfr yn y gîst; yn yr «aigylch- 
iid yma, mae yn amlwg^ oddiwrtb yr hyn a 
ddjwcdais, y byddai y dwfr yn y gmi^ oddi 
albui i'r lleatr, yn gwasgn fwy-fwj ar bob 
riumolarwyaebicä; ond er hyny byddai 
âttiliad y dwfr o'i fewn yn cyferbynu y 
eyftyw wasgiad fel nad effeithiai mewn un 
mdd ar el ochrau gwelniaid, ac ni byddai 
«waifh ond ychydig attalfa i*w aymud i 
fym neu i lawr trwý afael yn y biben oddi 
triiod. OndfegálUnidynuf/mmihydthfr 
•jm,gwaMf^ jf d^ «ftenol y Ue$ir wn 
cln((Kw; apäegoUyngem Mi0> o'r gut 
tiäÊmgyUh, gán ddal gttfaá yn y bìbeii 
g»U tf IMr >»: Uonyjtf, gttmSí g dttfroH 
fnn nAtefẃ 511 yr an inodd. '' '•' •* 

' Otyityriwcll'ỳf fayd a ùâjẁtáti^U iiä 
fcrtrmewn' etwft, ar yÿ hwn nii dŷchyin- 
M^h fod na 'pnẁjls na gwasgiad rjpi 
«êithioy hftb «yüiiidymaith y dwfr odQI^ 
fcwn, ne« oddi áll^h tddó, ewélWch *yr 
ahawider i dditmád ÿwýi á ^äsgîad' 
Awjtw gjrphinàddò ynti^tí, heb âTintid; 
yanilh fyw gýftib hono, modd y gtOlom 
líwy hyiiy ddlla €W cyfhrtalwch ; a büo^ ^t 
anhiWBder jpina yn llawer ìùwy ihewn' 
Aẁýt, yn ýrnẁt yt ^dytn yn J^msymod ac 
Iftinam, naç ydyw inéwn'dẃff; yr hwn 
t.aUwn el ol^ln oddlfewn Wbddlallan ;' 
ae nad hawdd yw •ymud yteaith y r Awyr' 
om ll^ am ei Ibd yn ein hamgylchu bob 
«•rr, yn llfnwí pob UcÄtr a ^rifẅn yn 
JNg, ae hefjrd bobjçwegni yn "j cyrph o'n 
^~*^ ' ì yn nghysodiaa eîn cyrph eîn 
t mödd: Vt diben i symud yr 



JíìíÌOrfch, ae yn nghysodiad eîn cyiph eîn 
Mitia yr OB mödd j Tr diben i syroud yr 
inhawiderhyn. defiiyddír Sugn-beiriannaa 



. , - J &dí, nn o'r rhai «ydd o'r ffurf- 
ütatmiyglrtrwy y darliin'canlynol;— " 



Iŵl 



rii^í "■"i'T ifii"V' 



Yn hwB y mie M N yn arwyddo yttyU^ 
«1) t thalea o bret wastadlefti arai : A, yn 
émgoê S«gBai {Pm^) wedi ei gydîo 
wifU,teiddo EHid C, 1 gaelel ehodi a'i 
«Mlwng gyd à'r Rhoden B, a phiben 
üwy^dagD y« ■^rnod • waelod y Smb- 

-^ - • ' " '7tt0lMrf; í 



^ — „ ^ ym arwaJn Fr odir , _ 

ImHan (Stnm) o Ibwii el geBa« r, a'r 
Mynihedego'rBBiUdn, anwtelf Ibji 



or C9ck) «, i gan Ben agor el genas |ryd g 
in> oir. J), yn arwyddo Owag«U* (Recẃo* 
er) àg ymy lau gwastad iddi, fei y cyffyrdd'- 
ont o omgyich &'r daílen bres a^dd ar j. 
bwrdd M N; ac er thwjttfŷ i'r Awyr 
redeg rhwng y bwrdd a'r WageU, rhoddir 
ychyaig aaim tan ei hymylau.. We<fi 
gwneuthur y parotoad hwn, a chau J 
Twsel <, dechreuir iugno ymaith yr Awy^ 
o*r Wagell P,, trwy godi y Rhoden £. 
Yna fei y maé yf A wyr yn cael ei godi gaf^ 
yr Edgid C^ a gwegni yn cael ei wneuthur 
aariil rhéd^ yr Awyr o'r Wagell 1>, trww 
y bibea r <, gan godi ý taìod neu gafeil 
(tíúltii) t; aé ẃrth ^thio y.fthoden B i 
lawr drach^Oai^ jiuie y gafell 'i yn cau^ aV 
gáfiell yn çael ei hagor gim yr Awyi; 

2y dä rhwng f ac C. Trwy barhau Ì godi i^ 
;ö:jiẃng ÿr Efl'gid yn y modd yma, Bugnir 
yr Awyr, 9'« bron yn llwyr, odditim j 
yftsiú\ P; a goljyngir ef ^n ol iddi Irw/ 
ifgor y Twael #.' 

, TpethcyntafabrofwntrẁygyBomorÜL 
7 peiriant hwn y w, fod pwys neù syrtiuaut 
mewn Awyr; neu, meŵn geiriáu ereUI^ 
fod A%iiiaa (iiffracfioii) y ddaear jfí 
effeithlo ar ei ronynau, yr un ufodd ag j\ 
gwha ár bob sýlweda'araU.. Vt dîbeA 
yma, ẁele Oostrelan, gron fel ^len, a 
phiben bre» .wedi oi tüiydio wrtlii^ a' 
throellen ar 'ei génáù/ a tfawóel yn, el 
^ddf. Yn awr jpwý»M y gostrelan &ç 
awyi^ ynddii neu, yn ol ein dull cyffredin 
o aiarad, 4 hi yi» wag. Ynà troeU wn enaii^ 
y; bibei) ẃrth enáu piben y peiriant» a 
sùgnŵn yr áẁyr o*r goatrelan; ac wedi 
gwoéoth^r hyn, cauwn y twsel sydd ya 
HgwddJT y biben, fel na redo yr awyr iV 
(postrelan yn ol, a datdruellwn hi oddiwrtJi 
y Sngnai, gan ei phwyso drachefn, a gwel-» 
wçh nad yw. gnn drymed ag oedd o> 
blaen, o ddiffyg pwys yr awyr a sugnwyd 
o'honi: ond wedi gollwng yr awyr iddi 
yn 'ol,. gwelwch foa ei phwys yr un a^ 
oedd ar y cynfSaf. 

Pe byddál amter yn caniat&u, 'a. cfaenym 
beiriaanau diwaU* idXUm^ drwy fesur gan- 
iad y go^trelan^ a nodi pwys ei Uonaid.o 
awyr, gasglu fod troedfedd gub {cuhictd 
fooi) o awyr ynghylch chwe phummed ran 
o oiraj; ac am y gwyddom focl yr un mes- 
ur o ddwfr yn Ül o oit*n«iK, cu»glwn foU 
unrhyw fcsur o ddwfr droa wyth gant 
trymach na'r un medur o Awyr; a t>od 
mesur o'r aw a elwlr Arian-byw, yr hwn 
sydd agos bedair-ar-ddeg trymach na*r un 
mesur ddwfr, ynghylch un-mil-ar-ddeg 
trymach na'r un mesur o awyr.' 

Oddiwrth y prawf hwn, gwelwn hefyd 
fod yr on achos yn peri i Awyrenau {BaU 
Won») a chymylau nofio yn yr awyr ag sydd 

* Uestr o ìrydr, tcbye i çwch prcnyiv Mm 
riiai ot IleBtri yma yn hiríoiij ac crcUi ya bcu- 
agorcd, a chwaiaa anyaU 



L)ic|itized Dy ^ 



Ìoogle 



»B 



DarHthar Awifroiaeth. 



ỳn peri i 0tfh yfigiiftiách na llonaid eu Ile 
oüdwjPr Düfiü yn yr elfen hòno; ac yn peri 
i {çcíig, pres, haiám^ plwtn, &c. nofio mewn 
Arian-by w. 

; Yn ail, tfedi pfofl fod Pwyrau mewn 
àwyr, gellwch gasglu, oddiwrth yr hyn a 
ddy\VedaÌ8 atn awcDi yíi gyllYedinol, fod ar 
bob rhán o wyneb y dduear bwyg colofa 
ù'r awyrgjlch, yn cyrbaedd o*r ddaear i'r 
pen uchaf iddo, pa fesur bynag yw eí 
drwch. £r dangos hyn, goaodwn Wagell 
ir fwrdd y Peiriant, a sugnẁn yr awýr o 
ftotti, a chwi a welwch ek bod yn cael e^ 
Chydio yn ddiysgog wrth j tẅrdd gan 
l^wys y golofn o*r áwýrg^ich gydd yn gor- 
ÿhw^a arni, ' ac heb awyr o^ mewn Vw 
grierbynu. Ond trwy ollwng yt awyr l'r 
Wagell ynol, g>ire1wch y geflir ei symud: 
gjd ü'r tgtiîad Uùisit, 

Vn dryilydü, Cr dangoft etto jp amlyc- 
ach^ mâ,ì pwy^ yr awyr oddi UChody ac nid 
rhyw efliLití} d<iirgelaidd a briodolir t 
«ugnmcî, iytíd 3 n daly Wagell wrth ifwrdd, 
j Sw^iaí, goínxlwn ẄagÊlTfechan o fewn 
y tlsiìl, ^dit tì chrogi & bach wrth üaeá 
fwìolen lefii wedi ei gosod ju dèn mewn 
tereh o lèdr trwy gáuad y Wag^U fwyaf ; 
á sugnwn yr «wyr ymaith megyi o'r blaen : 
ytui gweiwch fod y Wapjell ananol ÿn cael 
fd chydio wrth y bwrdd, a'r "Wagell fechaii 
jn honglan wrthy bach ar ttaett j wialen. 
Yn nesaf, pwysẃn.ar ben y wialon, n^d 
y gostyngom y Wagèll fecban i lawr nes y 
byddo ei hymylaa yn gorohwr ar y bwrdd 
dan y Ẅagell arall, ac oV nalil du i biben 
7 Sngnai: ac yna gollyngwn yr awyr yn 
<A i'r Wagell ailanol, a chwl a welwch fod 
IẂDO yn cael ei rbyddhan megys o'r blaen^ 
a bod yr awvr a ollyngasom iddi, heb gaei 
lle i rêieg dan ymylau y Wageli fechan^ 
ytt ei gwaag^ hithau wrth y b^rrdd. O 
gaalyniad, amlwg yw, nad yr hyn a fedd- 
ylir wrth y gair Jt^ttMd sydd yn ei dal 
wrth y bwrdd, ond yn hytraeh pwys yr 
awyr oddi araodd heb awyr oddimewn i 
«teb iddo. 

Yn bedwerydd, Cymmeraf lestrald o*r 
aw a elwlr Arian-byw, â phiben wydr 
ynghylch Ilathen o hŷd, ac un pen iddi yn 
gauad a'r llali yd agored; llanwaf y biben 
o'r aw, a rhoddaf fy mys ar ei genau, gan 
el throi A1 gwyneb yn Ìsaf, a goiiod ei 
blaen yn yr aw o fewn y Uestr: yna, er 
aymud fy mys odditan enan y biben» gwel- 
wch nad yw yr aw sydd ynddi yn gostwng 
ond ychydig fodfeddau, gan lonyddu, a1 
wyneb ynghylch naw neu ddeg modfedd 
ar hugain jk nwch na gwyneb yr aw o 
fewn y Ilestr. Yr achos y w, fod pwyi yr 
awyrgylch yn gorphwys ar wyneb yr aw 
yn y liestr o amgyich y biben, a bod pen 
cauiMÌ y biben, jx hon a gynnelir gan y ifaw 
sydd yn gafaeí ynddi, yn rhwystio iddo 
bwyso ar yr aw sydd o'i mewn. 




£r amlygn hyn jm mhelíach, wele ddar- 
n lun, Ile y gwelwch enau y 
^ bibenynterfynuynygaen- 
en Ö H, ar yr hon y mae 
pwys yr aw sydd ynddi yn 
gorphwys ; a phwya y bib" 
en ei hun, a'r golofn o 
awyrgylchsyddaret phen, 
yn cael eu cynnal can J 
Uaw sydd yn gafael vtt y 
pen E. Vn yr amgỳlchiaA 
yma, ni's gali fod y llaw, 
na'r biben, yr hon sydd yn 
ben agpredy yn un nuth o 
gynnaliaeth i'r aw syd^ 
ynddi; ac o ganÌTnia^,^ 
^ _ rhaid ei fod yn hollol or- 

nhwys a^ j gaenea 6 H. Onid yw gaa 
nýny yn amlwg, oddiẁrth yr hyn a ddy* 
wedais eiaoes, na lonyddai yr aw o fewn 
ỳ llestr heb fod pwys ai' bob riiaa 0*^ 
n^i^n G Hf. cyfartal a'ir hyn sirdd ar y 
Aan o dan y bibenf Ae os feliTy rhaid, 
ípd pwys yr aWyrgylch yn gydcadd k 
Iihwys colofa b arian-by w, ynghyich naw 
neti ddeg módfédd ar hugaia o uchder ; yr 
hon. fel y gallwn brofi árwy ei phwyso, 
sydd ynghylch pymtheg pwya ar bob mod* 
ÜBddysgwar. . . ' 

Er.profi ym mhetlacji mai pwys yr Awyr 
ar yr arian-lnrw yn y Ilestr, ac niid rhyw 
^nihiwjmìbmí gwtgni mem ilanitt, y w yt 
ttchoa fod Tr aw o fewn y |>iben Tjtt aefrU 
yn yr nchder y gwelwcly i^wn adaiŵa. 
os na ostyngai un gradd mewn piben fer- 
ach na'r uchder y mae yn sefrtl, a^ mewn 
pibenau hŵy a fifnrfadi na lonyddai naa 
gostwng i'r nn uchder, pa wegni bynag a 
adawai uwch ei bea. 

Pe byddai eia Gwagell yn d4igon dofii i 
•aod y Ilestr a'r biben dani. ac i ni i^ 
angno ymaiúi yr awyr yn ilwyr, ft\ na 
phwysai ar wyseb yr aw o fewn y Ilestr, 
gwèleB y foftyagai yr aw yn y biban yn 
wastad k gwyaeb Tr aw o fewn y Ueatr. 

Pe cadwem y biben yn y Uestr am nlfer 
ddyddlan, gwelem y byddai yr arian- 
by w yn oodi as yn gottwng rai modlèdd* 
au, ao o gaalyniad, peoderfynem M pwya 
yr Awyr yn gyfnewidiol. Pan ^ááo jt 
ariatt-byw yn codi rbaid fod yr Awyr ya 
trynüiàn, ac yn peri i'r cymylaa, y rhal 
ydynt yn nofto ynddo, esgya ; ao, M ean- 
lyaiad, aycbder yn dUyn. Ond paa 
íyddo yr arian-byw yn gostwng yn y bib- 
en, rhaidibd yr awyr yn yagafnhaay a^ 
cymylan yn iselhaa, a gwiaw yn dllyn*. 
Oddiwrtii hya, heb fanf hi, gwelwch am* 
ctn yr oieiyn a elwir llla«nodyd4 (.Aw 
m««er)crdan0wtywydd. .Oweiwchhe(yd 
y oamgymariad o ddywedyd fod yr Awyr 
yn drwm ar dy wydd mwygL prrd y mtte 
mewn gwirionedd yn ysgamch nag ar 
«leiiL 



3,t,zedbyG00gle 



'Y €haivyn. 



m 



Vo tmmiiiéd, C yum ^t ẅû léfltrtld ò 
ddwfry wedi «i liwio, fei y gweiwcb ef ya 
.«ilycecliiiiewi gwyár^ a ilaDwabi^no 
boDo^ niegys y gwnaethom ü*r blaeû ä'r 
ariaa-byw, gan ei throi yr un tnodd â'i 
fSenao ya iaaf iV dwfir Bf^dd yn y UeBtr. 
<lwelweh yn awr, nad yw y dwfr o^bwo 
y bíben yn gostwng ^o gi-adü,, aai fod 
piryfi yr Awyr ar wyneb y cluff, yu y 
Uestr oU ÌMUDgylch, yn fwy na pÌiWYs y 
'<twfr 0*1 Mwn, ae níe^'^a rhan yn cynnal 
Ìr^wyr tfẁì yn gotphiwys ar ben y IHboa 
jMptíMÌ aV dwf» aŷdd .ynddi: ao oeyA- 
tfrimi fod arian-by w yn agos i bcMÌaîr-ar- 
ddeg trymaeh iia dwfr, a bód pwys yr 
Awyr, fei ý ptofwyd eÌsoëx, 'yii ddigón i 
timì dolofn .o atiaii«hy w dirúa nawtthd)- 
üÂiarhiieaHi o»achd«rvgH(elwq y'egrnr 
nsjliai yr Awyr bibenaid.o dd>v£r .beJair 
gwaiCh ar dileg- naw iDodf«;dd ar hugain^ 
}T bya Sÿdd yŵhydig dros'nn llath ar 4dog. 
08 locwai dŵll ym mhaa liòhAf y ^Wons 
Mdd y byddf» i bwya yr Awyt oikil*»oboil 
«phwjtar y dwft yn y bibeo, >o*clwch C4 
fbd ya ddloed yn syrüiìn o honi. . . 

Gwetẃn, oddiwrth y prawf b\rn, nad yf 
byaafoddytir wrth y gair'ŵa^^od sy^d 
l^ pef|.i:4r flwlir e«gya.«an yr £ag«l mewa 
üagaai; ond yn hytrach pwj^a ,yr Atyyr- 

§jkh ar wyncb y dwfr sydd o'i ajiig|lch. 
id.yw yr Esgid yn ptwneutbâr dlm mwy 
Mdíodi.y dwfr i^dd araí) «chyi|ualÿr 
Awyr oddi nolioA^rbag.pwysoiar. jr^Jiyn 
Nídtawy 

lachwecliecl, Erdangeseíto-yr mipéth, 
tpmifspfrì feth 'o-{\^Tdà crWd o bros, A l^ 

' -^-^^ - - . tawii ei ganolfa thnmtt-» 
6B,ar oaiPfp P iddi, ^ 
tliw.»el «, rhyngddi a'r 

• bwrdd. Troelhyn y bib- 

• 'én WTẀ'hilfeB y Hiignai ■ 
«iebrcyntudir ybwadë 

_.)yaÄll4i,arybwrd.d; 
=^ g^ àu^o yr Awyr' o 
í ••' Boiii thry>y biben Cî). 
. ¥iia caiiwit.yitwaei m^ 
.'*d#Mwnt7,M)aiK«0di* 
wrth y S/igi^» a gos- 
od wn oi pneii isaf mew n 
neBtraid'b ddwfr, a 
tmêwẁ M r à^^ o^* Heatr ^ {risüUiw 
ilflin trwy j blbon i'r W«gt|l» am fod 
pnya yr awyr ar wyneb y dwér o fewn y 
nesír, ac beb bwys Awyr ar ben y bíben, 
yr han aydd yn ^ael ei gorchuddio gan y 
Waffeilayddamdaai. 
. fir taagflbtá eito yn well* jr achos.y 
■a» y dwfr yn piatiliîo i fynu trwy y bib- 
•> gabbwys yr ^wyr ar wyneb y dwfr 
o*i hamgyleb, tybiwch ein bod yn gosod 
wcwa eiẁẁto ddwfr leatr hir^ a phiboD' 
Sawyaed ferwy ei waalod, yna.gwelem y 
MAWRTU, 183U . 



dwfr yn ptstniio i^ 1h»tr ya yr «« modd, 
gan bwyi y dwfr o'i amgylch, yn enwedig 
os byddai blaen y biben o'r tn fewn i'r 
Ìlcstr yn feinaoh nag un rban arall o 
honl. 

Yn aeithf^d, Vj$ dangos ym mHellacb yr 
nn peth, cyivner%^n Wageii bnu mffn^^i * 
daru o cbwysigjiín wedi ei chylymn yn 
gauad iddi, a gosodwn hí ar fwrddy Pèir- 
laur, «çan sugoo yr Awyr o honi. Yna 
gwelwch fel y- mae yr «Awyr yii càel ôi 
vugeo oí'r WageiU M yoaoad oioew yii 
pantio yaei ganol, i^ao ily^hau fwj-fwy» 
ucd ydyw o*r diwedd yn rhiyygo g^da 
tlmrf fel ergyd. 

Yn wyftìffeii, CymmerMfn "gwpan fe«;hali 
obTetr,:a tfaopyn o baen syah caled ynni 
.gwaelod. KliôddwD.ariaH-byw yi^i, yr 
hyn a wclwch ei bod yn ei 'ddul yn ddl; 
ddos. . Ond }]Ço.sod\vn " hl fel oaiiad 'ar 
Wîipjcîl asfored, ardoröho I<*drg\v1yb, fú 
na' aedO' yr Awyr .rliyngddi) a .geaau'^ÿ 
Wage.U. .Yp?v»agnwnjr Ay.yro'r Wagpll 
oíUiìtan waelod y gwpiiiu- a cji wi a welwch 
fod yr uriau-byw yn rhGdej^' fel llu\<^ch 
trWy'chwysdyUaii (jiûíY>)ytopyngan bwy» 
yr Awyr ar wyneb yr a,w yn y gŵpan. . 




f. '£& mor. ŵabaaol yw barnan y. 
íyígeiUg yqghylèii yr aniwr» ym 
inba.uu y cal'òdil y fcymJUor hwotii^ 
^i^leo^iii ni^rnod- gyntaf ei'neriUr 
d.uo gaa JLywpdmthwyr ein Hog« 
Iwy^i iV .dU>6D o.barqtòi ei haelodati» 
t^Mry.gyAiiiiadroldób ac edifejr.wcb^ 
gyíerÇy» igughpl'.wyl y Paag; w 
fiBi|i,fM> ar..awdiird«»d yr hea £9- 
gbb IrenseiiH^ oyüiiU Poiyc#rpÿ yr 
^wn a adwattuai ;àt« lo«n> ao ereiUi 
o'/; ppoatolíon, yn dywedydei (od, 
wedi parhán er y gaDrif gyntef, tm 
yume ereiil yn iiaeru oad yw boa^ 
aibl i lii gasgla hyiì oddiwrth yr 
lianea a roddir .i ni yn ngwaith 
Suaebîoa, : Y mae yii eginr i bawh 
nad yw yr ansLcrwydd hwn yn 
gwneathnr unrhyw wahaniaeth ya 
eia dyledawydd ni; eithr heb wyb- 
od dini aoi yr amaer, ym mha un y 
oaíodd ei ordeinio, dylai gwybod- 
aetli o*r dibenion» i ba rai y neiil- 
c)uwyd tymhormor nodedig, fod yj^ 
ddigon i beri. yopm yn y dyddiaa 



L)ic|itized Dy vjìv/' 



ogle 



YOrmpyf* 



kyii jwtmẁA diysgeg Vm gadir 
ttewn modd mwy difrîfol a sanct» 
aidd na cfayffredîh. Caoys yn 
gymmaìnt a bod adgyfodiâd Mab 
l>aw oddîwrüi y siBÌrw yn am- 
gylchîad mor nrfeddol, a4 bod etto 
yn fwy rhyfeddol iddo ymostwng i 
angea gwaradwyddos y groea, er 
nwyn creadariaid mor annhetlwng 
« nyni^-iddo gymmeryd amo y 
nator ddynoi ì*r unig ddiben hyn, 
a thraddodi ei holl ymadroddion, 
a cliyflawni ei wyrthiaa i gyd^ i 
arwaitt ei wraadawŷr i ddyfài ya» 
tyried achljnnir mor hynod, y mae 

Ci ddyledawYdd anhepgorol ar 
wb i gadw rhyw amaer neiUdaol, 
bob blwyddyn o leiaf* mewa coff* 
adwriaeth o hyn» gyda ilawenydd 
a diolchgarweh diffaant, am y cym- 
pod a wnaethpwyd rhyngom ni ft 
Daw, a'r ** gobaith by wioi, î ba un 
y cawsom ein had-genhedla, trwy 
adg^fodiad Crist oddiwrth y meirWy 
i etifeddiaeth anllygredig» a dihal* 
ogedig, a diddiflanedig» yn nghadw 
yn y nefoedd." Eithr os chwen- 
aycÂtwn gadw yr wyl hon üewn 
aîodd cyfatebol i'w phwys, dvlein 
buotòi ein hnnain ym mlaenilaw» 
gŷdadifrifoldeb mwy na chyffredîn» 
at orchwyl mor nohel» dylem neili- 
dno rhy w amser pennodol iV rhag- 
flaenai i'r dtben o gyffiMa ein pech- 
odaa o flaen Daw, i ofldio o her- 

3dd ea rhif» ac i eriVn yn oaÉTng" 
g am laddeaant o hoifynt, m y 
gallem ei threulio gyda syniadin 
mwy dwys a bywiog yngh^lch tni- 
gareddan Dow yn Nghnst lesa; 
ae fel y gallean amgyŵed yn well 
*' gyd á'r holl saint, beth yw Iled 
ac hŷd, nchder a dyfnder, cariad^ 
anfeidrol ein Prynwr/' ac yn gan- 
lynol ymroddi etn honain ya fwy 
hollol a defosiynol at addoliad mor 
angenrheidiol a sanctaidd; canys 
er fod aberthaa dros beohod wedi' 
peîdio trwy yr iawn a wnaelbpwyd 
nnwaith ar Galfinria, etlo yr ydym 
yn gwÿbod trwy brofiad galaraa nad' 
yw pechodan dynohry w wedi peidio/ 



^iẃr y aáanl ya, gyfffodin, fel V «ae 
gwaethaf y modd, mor aml a lííDsog 
ag ýr oeddynt oV blaen, ac yn lla^ 
wer mwv eu hatgasrwydd, o gym- 
maint a a bod yn awr ya caef e« 
gwnenthnr yn erbyn gwybodaeth 
mwy eglnr, a rhwymecngaethaa 
mwY pWYStg. 

Vr diben o ymbarotAí fel kyn 
at wasanaeth y Paag y ealbdd y 
Chrawys ei ordeinio, a hyny yt 
oesoedd cyntaf y grefydd Grut- 
ionogol; canys y mae St. Cbrya- 
oatom» yr hwn a yagrifeaodd ya y 
bedwaredd ganrif» yn gofrny ** Pa- 
ham yr ydym yn ymprydio y dea- 
gaín niwrnod hyn? o herwydd,'* 
medd efe» ** fod llawer o'r hkeB ya 
neaftn at y dlrgeledtgaetliaa aanol* 
eiddiol hyn (o gorph a gwaed Crìst) 
heb barotòad cyfaddaa; ao yn ènw- 
edig ar yr anuer Yma» nan yv ydya 

Îa coAa ea honloiniaa cyataf* ¥ 
adaa» ya gwybod ya dda y perygl 
o'r finth esgeufasdray wedi ymgyn- 
aall yaghyd» a ordeiaiasMit ddcB^ 
gain aiwrnod o ymprydr a gwoddi* 
a gwraado» a chydgýnnaiiiad; iM 

Ibyddai i ni oll» yn y dyddiaa 
yn, wedi ein puro trwy weddi, ac 
eíasenan« ae ymptydy a gwyliad- 
wriaeth» a dagraa» a chyffoa o'a 

Cchodaa o flaea Daw« aesâa» laor 
Iled ag sydd bosaibl» gyda diyd- 
wyhod dda*'' Ac or aad irdym ya 
gwybod yr aohMi o aeilldao dea- 
gain niwmod yn fwy nao onrhyw 
nifer arall, etto» oddiwrth yrhanes a 
roddiri ni ya y Bibl, gallwa gaagltt 
ya hawdd, fod y aifer hwa ya c«b1 
ei gyfrify yia mhöb oes o'r byd, 
megys ya oeilldaol addaa i'r dibea 
o yiaoatyagiad ao edifoirwab o hai^ 
wydd ein pechodaa. Yo ei Bk 
poniad ar Lyfr y prophwyd Jonas» 
pe». d. adn* 4. wedi dangos pa mor. 
anghy wir y w cyfioitfaiad y LXX, 
o'r adflod, aef» <• Tri" ya ìle <* Dea- 
gain niwmod fydd etto, a Niniíeh 
a gwympir," dywed St Jerome M, . 
hyn— << Y mae deugain yn nifer tua. 
addaa i edifeírwchi ao ymprydi a 



L)ic|itized Dy vjì v/v./^ 



M VrfÜWjf$é 



f««ddi, a sacbSûn» a damn, a 
ifhk hààehM mewn ynibtr ar i 
Inhnr toddi heibio ei lidiaẃff- 
iẁTdd; wÈn ba aclios tr ympryd- 
iaod Motoa ddeagaiii Biẅrhod ar 
fhiydd Sfaiai; ao Eliaa, yn llbi rhag 
Jaaebel, pan oedd digofaiht Dúẃ 
ŵedi eohytt yn erfoyn larael» a yin- 
|rydiodd ddengaifa nlarmod; eîh 
baiglẃydd ei hnh hefyd, v g^tt 
hmiâ, yr hwn a anfonwhryd i bre- 
toegMm èdtfél^wch ilr byd, á ym- 
ÿijdbdd ddeogain niwmod : a oäah 
adael i si etifeddiaêth ai yinpiryd. 
y mwb etto yn eymmw^^so eîn hen- 
cidiatt i ymborthi ar ei fendigedig 
garph tHrr ÿlr nn rfaif." 

Âr j dydd eyhuf oV tymhor 
■antUi dd hwn, aef ai> Ddydd Mer- 
cher j Llndw, t tbmẅ ein Heglwya 
wedi trelmi fod i ** ymadrodd cy- 
ftrodin o felldithlon Dnw yn erbyn 
pcdímdfirnÉÌd ahedífeiríol, ý rhat a 
gMwyd allan o*ir séithféd bénnod 
ar mÉain o Dehteronominm, a lle- 
oedd ereiU o*r Yágrythyr Lân,'' 
gaelelddmrlleii; acymáeÿttgalw 
atnoin, gyda dẃya fyfyrdodan Ét 
ŴÈ mnwr bediodaii ein bnnain» i 
gy€Édd^eyflawnder yr HoUalloòg» 
trwy atihb ** Amen** ar ddiwedd bob 
adnod. Yn y gwaaanaeth bwh y 
mae yr Bglwys» yn enw a thrwy 
awdnrdod y Dnw by w, yn datgao 
eoÌtadtgAëtfi afor a c|fddiwedd i bob 
peciiamr gwrthoyàig ac anedifeir* 
ml; « thrwy ÿr no awdnrdod gor- 
nahel y inae ÿn addaw maddeaant 
alhlimredd à birwyd tra|;ywydd- 
ol a dedwyddwcB i bawb ar a edi* 
tefaiitde m ddychwelant ât Dditẁ 
gydá nawh fwriad cblon; hiewh 
gttir» gydn hoU ddiiHfwch math 
' *" * ihe yn erfÿn ar ẅ phlant 
amniddáti gilisnsol ýt 
Iwríhoth, tra ▼ mae etto le i 
edlfilhrdl; a chytu goneatrwydd 
flfarn|^riihf*|wir gyMH, y máè yh 



„.j laŵnt fod pawb •* Jrn 

di|;MU|^ áydd ŷo cyfeiliorni ac yh 
nyiíecr ar ddidro óddiwrdi orbhŷ- 
myolon Dnŵ.*' Ni^ŷ ẃ hi nn aw- 



èer yn gwenieitUo iV phlaht ỳú 
en hynfydrwydd, ac yn dỳwedydi 
** Heddwch, heddwch, pan oad òéa 
heddwch." Nid yw hi byth vn 
oadw yn ol nn rhan o gyngor DẀé' 
òddiwrth y gynhulletdia fawr, n& 
éhwaith yn celu ei addewidiÀh 
msoi, a'i gÿhnyffion trngarpg ef b 
heddwch a maddéuant i feibiëft 
dynion* Eithr ar y dỳdd hẃh ÿft 
fwyaf neilldttol y mae yh caiiÿlìi 
ŷnghyd holl daranan dŷchrýhU^fd 
y gvfratth, ar nn llaw, ac ar ÿ Ua# 
arali, y qiae yn dangot i hi bóll 
drngaredd a daioni Duw y*JN'gttirí«K» 
ác yn ty waUt allan yn ebelaètb hoH 
dryaorau graA« datgnddiedig yn yir 
efengyl» iel y byddai iddi, trwÿ 
weithio ar òfnan rhai, a diòlcbgar- 
wch eireiU, áddaah éi bun at dbimt- 
adau pawb, dwyn pechaduHaid i 
édifeirwcb» a cbàdarnhâu y cyGawó 
mewn ffydd á rfainwcdd dda. Nid 
ýẃ hi, fel ý dyẃed rfaai, yh erfyn 
àt i felldith ddisgj^ ar bcn yr an- 
nnwíol; eithr me#n tostnri tù ag 
át eneidian. dynion» y mae yn cý- 
hoeddi gyd âg awdnrdod fod dig*. 
ofaini Duẁ yú aicr o orddiwèa 
^eithredwyr anwiredd, i*r dil>ch 
o berí iddvnt ystyríed eu ffÿrdd 
mewn pryd, á pbenderfynu» trẃÿ 
gynnorthwy ýr Yspryd Gláh, i 
ddilyn buchedU ŵeH o hyn áììán. 
'' Y maè yn aHer ÿ gwasanaeth 
hwn (hyd.onid adnewydder y ddis- 
ffyblaeth dduwiol a arferWyd yu ý 
brif Eglwÿg gyut) er mwyn, gwedí 
darfod feUv en rbybuddio ani fawir 
ddigUonder Duw yh erbirn pécfa* 
aduriaid, gallu eu gwahodd yn gynt 
i ddifrUbl a gwir edifëirwch; a bod 
iddtnt irodio ÿp dieiigehlusácU f 
dyddiau enbydi hyn, gah giiio òddl-i 
wrth y cyflyw föiüu ag ÿ maent ŷii 
sicrhau ft'it geheitau eu honáiu iod 
meltditb Duw yn ddyledua aih 
danynt." 

X mae yn ddfgon gwir ei bod yh 
gal w ar y bpbl i Üdv wedỳd " Amen'' 
ar ddiwettd pòb áânod yn yi* yniad- 
fodd^ oud oid yn yr on ystyr ag y 



L)iC!itized Dy vjìv./'L./x iv 



Y Grttfcjt. 



maeot ja €Ì «rfer ar ddiwedd ea 
^weddiauy raegis deisyíiad, eithr 
iel y maent yn ei arfer ar ddiwedd 
y Credo, megis cydsyniad ÀV gwir- 
ioneddau a draddodwyd« Y maent 

Si arfer y gair yn yr un yalyr a'n 
arglwydd bendigedig ei non wrth 
ddywedydf " Yn wir, meddaf i 
ohwi;" cany» ** Amen" yw y gair 
gwreiddiol; a St Paul hcfyd, pan 
y dywed, *' Holl addewidion B\KYf 
ydynt îe ac amen;*' byoy yw. ŷ 
maent ỳn aicr ac anirüelcdig. Felly 
yn y gwasanaeth hwn« pan y mae 
y gweioidog yn cyhoeddi fod yr 
anghyfìawn yu fcUdigedig» y map 
y bobl yn ateb, " Amen;*' hyny 
yw, y macnt ya cyfaddef fod hyn 
yn wir; ac nid oes un a all dU^- 
wedyd yn amgen: canya allan oV 
Ysgrythyrau Sanctaidd y cymmcr- 
wyd yr hoU fygythion dychry pUyd 
byn. A pho byddai i ni beidio a'u 
cyhoeddi uwch ben pechaduriaid, 
ní byddai i Dd^w beidio a'u cwbl- 
hau: " Ncf a dacar a ànt beibio« 
'oud gair yr Arglwydd sydd yn 
aroiä yu dragywydd." Pwy bynag, 
gan hyoy, sydd cuog oV pochodau 
byny am ba rai yr ydys yn dat- 
gan molldith Duw yn ddyledus, y 
luae y feUdith yn crogi uwch ci 
bcn tra y parliap efe ynddyut; ao 
os bydd efe farw yn auedifciriol^ 
caiíT wcled, er yn rhy ddiwcddar, 
fod y pothau hyn oll yu sicr ap 
anflaeledig. 

Fel hyn y mae yr Eglwys yn 
.pcri i ni ddechrcu y tymhor prysur 
bwn. Y mae hefyd yn gofyn foj 
i rai ô'r diwrnodau a gauiyn gaci 
€U rboddi heibio, mewn modd enw- 
edigol» i'r fath fedilyliau a gweithr 
^edoedd parotoawi ag a'n gwnelo 
yn fwy teimladwy o'n camweddau 
eio hunaÌD, ac p anfoídroi drugar- 
edd Daw y'Ngbrist lesu. £ithr yr 
wythnos olaf a gyflwynir yn y modd 
mwyaf neiliduoi at y gwasanaeth 
bwn: y dyddiau liyny y mae y|i 
galw ar ei haelodau defosiynoi i 
ymgynuuH ynghyd, ac i yittddang- 



08 o fl^en ,Diiw Ta feuayddiol, i 
fyfyrio ar ddioddefaint en Uar- 
giwydd, a chyda chaionau edifeir- 
íol a liawn fwriad o," farw i bech- 
/od" i'w ganlyn ef o liyny ailan at 
y groes; ac ynoy ar Ddydd Gwen- 
er y Croglith, gelwir arnom, gyd 
àg addaarwydd neiUduoÌ, i gyflawnf 
y dyledswyddau denbiyg o goli'àa 
marwoiaeth .Crist, a gaiaru o her- 
wydd ein pechodaa eiu hunain; 
cany^ megy^ nad oes geaym obaith 
am faddeuaut ond trwy yr iawa a 
wnaethpwyd ar y groes^ foily. coff- 
adwriucthjy.wiog o'r aogeu iiwaw 
a rydd i ni yr ymsyniail mwyaf 
dwys o atgasrwydd pechod» ac yn 
fwyaf aeiiiduoi o'n cgmweddao rhy- 
fygus ac aouiolcbgar eiii bunaiç 

Ìin e^byn cyfammod mor rasuaoi, yr 
Lwn a sciíwyd trwy werliifawrocaf 
waed y Cyiryngwr. 

Ar oi ymroddi ein hunain dros 
uu diwmod yu rbagor i fyfyrdodau 
syml o'r fath hyn, y mae y Sadwra 
o flaen y Pasg yodibpnu y Grawys; 
cauys (wrth adaei y Suiiau ailao 
o'r rhif, y rbai ydyqt bob amser 
i'w cyfrif megYS gwyiiau) hwn yw 
y deugeinfed dydd; ac fo eiwir ar- 
notti, ar oi (Usgwyl fel hyu am yr 
adgyfodiad gogooeddus oddiwrth y 
meirw» ar Ddydd y Paag, i droi 
eiu gaíar i orfoiedd, ein tristwcb i 
lawenydd, a pharhau ya helaetbiop 
y'ngwaith yr Arglwydd, •• yr hwn 
sydd yn rhoddi i ni y fuddugoiiaeth 
drwy ein Hargiwydd leau G-rist." 
Y mae yr !)Bgiwyshefyd yn ein cyf- 
arwyddo í dreulio y tymhor l»wn. 
oid yn y fath gaiedi liyoi ag sydd 
yn cystuddio y corph beb unrby V 
fudd iV enaid, eitbr yn y fath ym- 
ocheUad oddiwrth bleserau difyrus» 
a tbraOertbion bydol, ag a ddaog- 
oso fod eia meddyliau a'a serchiad- 
au wedi eu tynu oddiar betha^ 
daearol, a'n gosod ar betbau nefol; 
gyd á'r fath ddwys ac iawn ymsya- 
iad o'n pechodau ein honaÌBa ao o 
gariad aufeidroi Crist, a chyd kf 
crfyuiadau mor daer m faddeuant 

L)ic|itized Dy vjOOQl€ 



U^hyirAdJt̫r I^npC\ 



a& 



•V hyii Ẅì « «etU'beibio, 86411» ms 
achyimoriliwy droft yramáéti «lüy* 
lod, ae- a roddo i nî «elios.pprhüii» 
I feadithio l^iiw mm ddettga^ii nsfdd 
y Gr&wys, y rhd .a) neilUWytl 
al ddibeiiioD mor aDgeorbeidiol a 
aMetaádd. . ~— 



ttTTHYR A0FILWR 12JJXSGC. k 

■ ■ » "î 
Mr. GWYUBDYDIIy^ÇaU iV 

fMHini Gogleddol (ymddangoÿiâÿ 
yr krti a fu er 8 rbai blyDyddoedd 
ya lied asgbyífredia y^ y pariluui 
yoa) l«wyrcba o> nei'oedc) yn ddy* 
pryddiadol am rai miÁoedd yn ol 
iyda diagleîrdeb anarferol, y. mae 
ya ddiasiiubeuot geoyf y derbynir 
aarbyw byflforddiad pertbynaaol 
iV Batur a'i acboâion yn Uawen 
gaoeicb darllenwyr; outí gadawaf 
yreglurbad peaodol yma i*cli go^ 
hebwyr mwy dysgedig a pbilo^io- 
pfayddaidd, gau fy nghyfypga fy 
Ihui i ychydig o sylwadaü a dy- 
cbymaiygion cyfiredin a wnaetb- 
fwyd ar yr acbos. Tybia liawer 
ftid ymddaDgosiad y ^èr Cynflbn* 
og, yngystal a'r Goleiini GoglcUd« 
ol, yn rbagflaenu rbyfeloeddi ter* 
fysgoedd, ac aflooyddwcb gwlad^ 
wríaetbol; ac o ba betb byoag y 
tarddant, tra eglor yw bod y dryg- 
M rhag-grybwylledig yn cydfyo^d 
âg ef ar yr acbos presenoi. Cly w* 
aìa hefyd gan amry wiol ben wragr 
odd ddarfod i'r anrbyw weledíad'» 
aa ragflaena y rhyfel annedwydd 
ihwng y wlad bon a'r Amerioa, yn 
jr hww y collodd Llpegr. un o*i 
thaletthiaa goreu a mwyaf blodeo*» 
og, aef, y Taleitbiau Ovngreiriaw) 
(ihê^ üẃed Statçs). Cly wais bod 
rhai ya rhoddi rheswm am byn yn 
y modd canlynoL: Dywodir bod 
■eddyliao dyuipn yn ddarostyng-' 
«dig i lywodraeUiaù di;wg>anianoI 
ya ainseryr ymddangosiadan byo» a 
hyoytrwygyfrwngyrawyr. Cylri6r 
y goleuni rbag-grybwylfedîg i fath o 
vcfr-dyniad, yr b>vn sy*n gwueutb* 



nr yr -wybren.yn áfiacbusia.gweo--^ 
wynliyd^ Yf aFyr.'wen\tyaUyd 
ymay meddafit» aydd (ifwy gyl^ 
rwDg yr y^yfiÌBt, ^r gweed y» 
myned'trwy^^^r.ysgyftiint) yn.Uygra 
yn raddol yr boìi ddyn, ootpb ao 
^aid ;.yo ei^ wneutbtr yn aiiniddd«< 
eigl«r !^< grŵgiiiBcbn» Um!bob ilywi^ 
odraeib, ac yn tUeDi^i ei- fynwea à 
nieddylian inalei8«4. n dialoddgar* 
Cyfrilir dycd|w,etiád y SàrCynflofi- 
og; befyd (iin^p .bn jra> a welwytt .yn 
y.dwyrain 9Ui rai.ŵylhiiosaa-»ynal> 
aiegys jn.dwýn ar ddynolriyw 'ya 
an efl'eilbiâu niweidiol a'r Gol^iU^t 
Gogleddol. Yrwyf tì fy hua.ya 
eitbafanfoddlaBàddw.yníyraebw|roi 
iad bwu yn erbyn y Str CynflTono^ 
dìniweld; ond g^o fy mod ëitioea 
yn Bùîk sm betbi^u o'r ftth, mi.a 
gymmeraf genad i ddywedyd bod 
un *< âEHEN" ymneilidnol, yr bon 
sydd yn tywaüt allan belydraa 
duawg ao anian-ddrwg ar r«n q 
bilidgaetb '* Gomer." Oengye 
y goleuoi sydd yn.tacddu alÌM 
o'r % 8eren" bon . ya egjûr i 
bwy |hAUae bi yn .ddeüitd, àef,'! 
•' D>%ysog Uywodraeib yr èwyr, 
yr yipryd sydd yr awrbop ya 
gweithio ym mblant. yr anofodd* 
dod.'' Un oV 8òr gwibiog yn 
ddiammeu ydy^ '4^ grybwylUr 901 
danynt yn Judat Vòt un o brípdoU 
eddsiu pa rai ydy w cynhyrfu y.dir 
ddrwg a'ranwybodus i '*ddiy#^ra 
IIywodraetb,.a cbabju y rbili Bydd 
inown awdardod." Fe gei^iodd 00 o 
Sèr peaaf y goleuni, trwy oi«siampt 
ei buu, yn gystal »1 ddwysgyngb<Nr« 



ion, aonog ei ddilynwyr y'aûiafjrf'* 
Iwr byoag y byddent i fed yq fodd* 
Ìon iddo» a tbalu ufudd-dod parod 
i'r awdurdodaa sydd: '* Megys 
yn rbyddíon (niedd efe) ac .nid à 
rtiyddid geoych niegys cpcbl ta»U 
aís, ettbr tel gwasanaetbwyr Auw." 
pnd y mae y ♦• Seren" r^gddywed- 
édig yn daogos ba y»pryd y nue» 
trwy guro ym mhenau pôbrathraw^ 
iacthaiijlwyr w,riliwynebol, acbfris« 
io cyubyrfu; ac op^ya rbai o'r 

uic|itized by VjOOQIC 



LêfihfT Aéfihcr lewtnjfc. 



mùwyúmn gwMilliaf « leehatit yn j 
ÿldoa ddyoèl. Betk os liy«enwm 
n«i o'r 8èl> gùêgúrdá eu hwlaio yn 
•<• GliatloÄ,'* mc " Yr Oen?'' Di- 
anunett y geilw «' Criatìon" Orial 
jtk '< Arglwydd, Afglwydd;" ond 

Sà beúi a Ak hyny dyhyd ag y 
entfya ei lefarydd ei fod yn eatnm 
iSr ^wodlraeth, ab tiad ydynt yn 
perúiyn ilr un deyrnaa. Tráehefti, 
j «Mie dâimedd ^* Yr Oòn»" a aon« 
iwyd mn dano, yn rhy hirion o hi« 
w«r; djfinaiiliohonynt---**Ytnae 
pob «A ag aydd yii eodi y degymaH 

egwada yn erweithredoedd bod 
itt Orlai wédf ymddanffoa yn y 
€iiawd:''-^dyina ua o belydraa dis- 
gleiriaf y *« Serto/' yr hon sydd yn 
ymrithio yn *' Sereìi goleani»'' a 
dvttâ 'r âm a rydd •< Yr Oea'' 
áddfwyn yma yti erbya holl wein* 
idogiOD figlwya Loegr. Fe ewyll* 

CLa ** Yr Oen" yn ddiammea i 
wh greda mai anghrediilwyr yd^ 
ynt oU; fel hyn ÿn celaio, trwy lef' 
âm i^tháa gwyrdrawa am danynt, 
i dyna ehwaneg o ddiagyblion ar el 
#1 ef ei Imtt a'i ffodtr; oaáỳa dh> 
ddaill y W ei fed yn ddyagedydd o 
ryw fhtìi ei han, ae yn fraird Vt 
*' l>irao&DYDi>»'' ao ámryw ereiH 
o'r 011 teahi addfwyn a goatynged- 
ig. Önd nid oea yn yf oea hon 
neb mor anneallaa ag i gamgym^ 
meryd rhttad llew neu fiaidd am 
fire6ad oen; a phe bai blaidd ytt 
ymddantoâ yn ein myag wedi ei 
Oiẃttddfe ft gwtan* a'r tiyg^nod 
I. 6. Vw weled ytt eg^ttr *r et dal- 
een» er bpy byddai yagymygiad 
el ddttmedd llymion» ei grafengaa 
liirion» tì ìjp£à gwylltion, a1 raa4 
ỳaglyfaethoai yn profi yn egioÿ maí 
blâidd yn wir, ao nid '' Oen/' fyddaí 
efe,'ttr iddo ymddangoi yn ngwiag» 
oedd défeM. 

Drwg YW genyf lenwi eieh dal- 
enaaàayiwadaao'f fathhyn: ond, 
Syr, a ydydi yn eofio pa beth yw 
eiohenw? onid^ Y Gwtlibotdd" 
ydtw? lë, yn Wyliedydd i'n Sîon 
ÿ'Cb ótodwyd di; (nẃ tr byny ni 



thynaiat dy gleddyf erioed 0*1 waía 
i amddüÿn ei chaeran fel y dylesit» 
er pan ddeehrèteiat ar dy orehẃyl 

I^wyaig; er i ti weled rhathriadatt 
awer glan ei gdynîott ytt eriiya ei 
mttrlaa oyaaeÿ^ig: a rhaid i mi 
ddywedvd mai nid dy wyliadwr> 
iaeth a'th rymnader di a'i cadwodd 
hi» ond dyfnder ei aylfaeniad ar 
grais yr oeaoedd, ac anore^mi)- 
rwydd ei rhagforiaa. Paham nad 
wyt yn cyflawni dy awydd yn 
ẁell? Htm ato Dnw i mi ewyllysio 
dy weled yn trbi allan yn ymgecrẁr 
aerenatt'g: ond y mae tawelwch dy 
yapryd yn peri i'th elrnion feddwl 
had oea genyt gleddyf yn dy waiti^ 
nett ei íòá yn rhydlyd, nea ynte dy 
fòd dy hon yn rhy othtta acttJEifedrtta 
1 iawn ddefeTddio dy ariira yn nydd 
y firwydr. if Ì a wn nad yr nn o> 
rhai hyh y w y gwii* achoa o'tb ÿm* 
ddygiad tawel, ond awydd i fòdp 
1 y mae ynot, yn heddỳchol I 

Sbdyn. Ceisio ýt* Jrdwyt nfedd« 
fr gorchymytt hwnw o eiddo 
ein Harglwrdd bendigedig, '« Cer- 
wẁ eicfa geiynion, a gamettrch dda 
Vt aawl a'ch caaànt : ac iV hwn ath 
darawo ar y naiU gertt, cymiyg y 
Ihdl hefyd.'' Ac yn wìtf òanmol- 
adwy a fyddai dy tmddygiad ped 
fe'it Tn wr diawydd; ond cofia fbd 
genyt ti awydd bwyaig iawn iHr 
Chvflawni» y awydd o fod ytt Wyl- 
iedydd i'n Heglwya Gtmirtoig: a 
digffwylir i ti o hyn allatt fod yh 
flyddlon )rn dy orachwÿliaeth. T 
Inae meibion lawer yn parotòl ett 
harfea i'th gynnorthwyo ỳtt dy 
waith» y rhai a barhànt yn fryddlott 
i gynnal dy freiehiaa ym myag hoU 
laòedd Tr Amaleciaid» er bod rhái 
è'th gydryfelwyr gynt wedi dangea 
iddynt siampl o fradwriàeth, trẃy 
dy adael ýn amddifad o'tt hymgel- 
^d» a throi yn elynioo i ti heb 
Échoa, heb fdd anwiredd yn dy 

ddwylaw. ^Yrwyf, Wylfedydd 

hybarch, dy nfadd waaanáethwr, 
Ad^ilwr Ibuangc. 

uigitized by VjOOQlC 



BT 



BARDDOMAETH. 



ia^ 



^nu ci gnáá, ae O» ddedwydded Mddl 

MMw Uootant: v ei gwrfdfoch On 
fM Alh iLiweddawl wfntỳá glwys, , 

MMdai m '. lhnniVaeftwl hoc; 

^Mddiau^ ei huwyfedd pẁ- 

f^Mh I ihtjrrdm y dedwvdd«wl ftw 
fJM wnh. A iyUwn y pryd hwa 
ẅau Beoder a belydnfodd 

rÿri eedir iawylcd «e mor WMD. 
Mb jr eiriaB olw> jB Ihrthran 
Jwẃy oca, aulgrnl Cewnawl hcdd; 
MW.ddelwowSSnlgwhrl 
yao r«iro gwpwl 



irdlbr*draddin neSa GtfM fwyw. 
rMhwrwte o dehM tehld Bon 
Jywŵd yM> nwy; aV feiydfM wedd 



«wl y Oynii oedd orloewcd gynt, 
ehwyM Oäar ei fimieri pradd; 
j««p Mdil hawdd«nre charaaMd gyirt 
Wí ■« y» wnrfed fwelw m i'rlteni. 
^/■»7 <«ytwy*i *«n •«rldied tHül 
«•Ŵ«wh py y tardd gaa ÜBddr^wd m^. 






OÊÊt^f^nfNm^ 



Jí Wraidd iaiih cywTatet; 
l^ 'r tkéá, rliwtaMÌii'r halni, 
O^ hwyneh yn^teai^ 



ihwynehynnl 



My ten ci pharhAd iydd, 
lra«ahaU>>rile.he 



Al tmA, w tl nlen dn Maiih, a wnaìai gadw 

iMlllpdwailiwysilwUaith. 



dhillM» hoi; m, hoy^ fÿidd, 

, hcn. eo derJU' n iMidd: 
_^— i a dndn cwtllh '<fei €her<M> 
M hch bril; Mw aU el hwi^í 



dir, 
rtr. 



5Mr*B hrydtatb cain werth cya bhr, 
n«»r Pn hyd anl prtf nn h«r. 

KMl'nhiyia.1«hadw'alftnà 
Mchifte'nllnMnacfcyfcnt 
On^ «t^fti^ ncjyett d «r nnr. 

AMdyiywettrUith; 




Anaddas oeriaa «rfcr— trol roewn ihtr' 
Yn esgcnhu, dlhoeri weU gwylier. 

Bin |«ÌMer itaPn b«r heh haü» 

A dlwaD hariiied Awen, 
Yn dwy» wan «n el d« swyâd, 

Lwyr hylwydd ail Vt hael 

Y gntf-dỳstloh enog, dictaw 



On a fÿddant; pwy alt 

Drwg Uwiaw 'r dèr ie| U«, 
Ka'i hafddclwyr yn hel4d bn 
Oc cyd vnwn web ce dawnni» 

Da gwcédna dl#r «Mitni 

Atwalüicywir J .^ydd gwl.ŵry.; 



Haddyw gweiir 

h!wB"bäSí^ 5 ^*"*^ hŵrmpfcwÿí, 
( dan wlr ledns 



Dcdiren byebán, 
Agyredd egwnnt 
Baw'n wn^rrlýäaii 



lirgwiwlan 'L 

ülyBrelgyddhNi, >. 
Owyrlarnnto;, / 



yngwirtyan. 



jHrin eln iwnincn tlrlon yn gyaunwyiu 
Gan ddilyn da deityn d^Jí^ỳ^SSm, 
Mwy nno wncfein anfan wmifnf*» 

TeHwng'daartaHad, 
, A rrwyth mwyih a lahl 
iar oV eofeddlad-er cnel addÿMti 

Gadad gwaüh gyoii* 

<yn hòl fteinlonri, 
Cn iMuiíYirhoMrc* a «âfaflM» 

I darfW iawn^äyrb o nnfty^ « 

Heb fai^ haUt, OÎ byw yngSyd-^y.iafhlir*, 

AMasIaÿfndiyitwnlieblo^ni^p^lí^r^ ^ 

Shodd a miẃ lom yw'r ryjlddgn lattheiiiiyis 

mf dyMtt ddyBOl dltoef ddu aniafî ^^* 

m lìmt o d'^ttyllweh ar byẃ daw allan ; 

B wneir hoywon ddoethẅyr ynddi-.weMhhnl: 

J>W^ Aẃ dliyr gMn— «i hanea, 

Hn «eáîf VrédVtfẂ ánMllU gy&n. 

Owŷd • «Mwtíi yw gẃadnn gwfthdd ' 

.Ihní(lci.anHiHndewUkancd! ' 

A goBo'i iMa<A gwdiral 'i ynodi 

Orhadmenit Owf bndrhŵedi. 

^ ^^ „ .. ŴUfcWiAfUlOAIÍ. 

Coír JBG^ Aéwyt"* 



BNGLYNION I OABRHUN ISAI^* 

. ILuiMiojiTant CSMTÌân /«|^*— beUnch 
Heb baUn a goflaf; 
1 idn aa dano ot Ut 
Bl ngwBéd fiynt^myiiegar. 



NewyddifDa dai ancddawl a BMlwyd 

Vn gedyiii ngòrawlt 
Dlau fyn ydyw y nwT 



I ngòrawl; 
^». .^« j^y^ y nwr 
Bdwyn y'fÿitnewldlawL 



gŴBfr'B glt. 



* OMrMn laef'Wgm 
feidifotdt yd mmi^ asma^r^ «wwn.ire «'/W^s» 
èmnilẅ, nen /RwMitl^i^tMf ni* y J5#3C 
nliw^ J wwp nr'ŵ Phmíkr. 






Digitized by VjOOQlC 



88 



Bardämîaefh. 



Ujn ocdd *f yn llawii o dilwr di ol*g, 

Due cnwaiih well c>flv»r. 
Idcto, pan ddMlh cellÿdd«> 
RhywüMlil rc'i »ychodd yu siwr. 

AdcÌUd wiw Mid omdwyd amo, 

Heb wymi cjfodwyd 
Hoff^iawn-waith, a gorphenwjd 
Ár y lie y bu dwr liwyd. 

Bhiriart Owm vu benaf, — -ya d.iwel, , 
Un diwyd i'r eithaf ; 
Er Wliio i'u ŵr bUeiiaf, 
Gnel ar y rhýd bryd mor braf. 

A JlWam ci fab cUwMÌtb yn hylaw, 

Pn 'n hwylio 'r goicbeatwaiih ; 
Caed aeiri ineini mwyniaith, 

Mcdiii^%S««dd<u i'r gyraiit). ' 

Seiri coed yn ddi ocdi addaeibant 

Yn ddethan a hcini' : 
Ac yu ei Uaw cýn n lli' 
I goedio 'r aniai igweüi. 

Jl«D^wyr« (rwydrwyr-gwiWdrcfn,— ^rai bynod 
Ea rhinwedd am iàwndrcm ; 
Yn hylaw drwyddaw i tlrefn .' 
Yr auriiyw.g»e»^.u'r annhfefn. 

Wx. S\% vK|.,.JVrWt^o««v, JSangor. 

ERlîlLL.. 

HaMsyn am Gaerhún ẁ^f ;— y Ue, 

Pwll ocdd nr^' cyutai; , 

Yn Uc 'r twil »*r còrbwU cîf 
Y tri anedd tirtonaf. 

Ffrwyth yiAgaÌs a dyfait dyn 

Mawr ei glod, call Gymro {^lân, 

Wr tawel RhÌMart 'Pwui», 

Hyiiaws Fardâ o.ŷuy» Ifô». G« 



HrniTD odryeb tn a»r dwyrain, 

• • Pan ddtl y wawr, 

Ar el glls awyraldd wrtàin, Pan ddcl &c. 

Ẅele nalnr oll yn deflro, 
Ae ft bywyÛ yn ywwlspo; 
BeUadr nl ddywedir <* heno"- — Pan dde! ftc. 

* Pfôa 'r t'w'Uwch i*r gorUewÌn, Pan ddel &r. 

Dydd a*i JiymUd hwnt yn dcUl\u»,< Pan ddvl &c. 

Adar a (wylltfilod rheibus 

Hwythan *r Uadron r*i twyUodrui, 

Diangc wnanl yn gywilydduA-r— Pan dd«l Ac. 

Gwedd «iMdaetriiyliJionycbn Pan ddel ícc. 

Wynab üef »ydd wiù 'n gwcnn— — Pan ddolScc. 

Trymd^ nls p\\ Ini nn Uoni, 

Cwsg ei hnnan na afaioU, 

tiaii Mydroa y.goleuni Pan ddel &c. 

TyweU ddnnoi a ddlflanna, Pan ddel ákc. 

'Öjúá yn raddol a gynnydda, Pan ddei &c. 

Adai» boch sy'a boreo godi, 

I elUo cftn o rhwng cangheni ; 

Cän i'r dydd iydd newydd enl, Pnn ddel Ac. 

Yntan yr Anuethydd gwridog, Pa»ddel Ac. 

Hwnt i'w fhea yr ft 'n galoaog,— ^Pan ddel &c« 

Dncw ryw ftehgenyn hoenns, 

Rhagddo 'n ffoi yn dra gofalna; 

'Madacl raid er mor ddU^-rat Pui ddd ftc. 

Caiff y gwyUwr ei ddyflpryltad Pan ddcl &c 

Afhiid golen 'r aèr na'r Uenad, Pan ddel &c. 

lUwr a bychan wdd yn Uawen, 
.Mewn dysgwyUad gwel'd yr haulwen, 

'J)f«w yn cagyn y ffarflifeny Pan ddel y wawr. 

.. Mburio ab Cybi. 
Cnerlìmn, 



HIRABTH AM WLAÜ HEN GYMRIT. 

I Pan leelaf anleU fynydd dig 
Yu cosli 'i frigi fyim; 
Mae 'n rhoí i'iu broii ryw hiraeth dwy» 
Ain wíwlwys wlad hen Gtüru. 

Nid aUaf ddiin tẅ nos na dydd, 

Ouil iM'àwydd ddwfn riddfanu ; 
Gan tuor a«(0!iefl :it fy niron, 

Yw tiriou wlnd hcu Gysrd. 

Ki(l ocs i mi ddyddanwch fawr, 

Ue 'n awr 'r wy/ yn trlgiaima» 
Y'nf^lMl y Saeson, entron wŷr, 
: V'iiiltt:U o üir h<m i* y mbu. 

Mac 'n wîr fod yma faws di íeth, 

A phob )H-th i'ni diwailu ; 
Ond' beih a d&l danteítbion gẃen* 

A.bod y'aüicH o GwHUt 

Pe cawn lo>!deí*ta ynia 'n frlf , 

Heb gás i'in Iwf'ouydtlu; 
Boddlonach fyUd\ra ì yu siwr 

Ar fara. a (1 \vr y!îi c H K » a V . 

Yno y coÉ'ain i fy i*od» 

Ac yuu y ce*» fy magn ; * ' 

A dvua 'r t'ali a îiaiff y clod, 

Sêf hyiiod wláü' hert GYtfHU. 

Pan.yn ieuanc ac.heb nych, 

Yn fynych ajwn i fynu, 
1 gfitMi» webei .bi'ynînn mìd» 

luchu^i.wldd Uen Gymru. 

Ar hafaidd ddydd, o gam i gAUi, 

Aw« gyda miim auwylgu ; 
A'm Uaw « gydi&u'n Uuw fy Nluwl» 

iiya t'ruyaU ewlad hcD ÛYautu. 

, Ond heibio 'r aeth y dyddian hyn, 
Atae 'n íyn i mi am h> oy ; 
Na chawn i etto wel'd ain dro 
Qlÿyuimiolf^Jiini.UiHtv;^ o. 

• PÿmherthyiiMMhcUMeBgwcM. ' 
Mewu hedd ■y'n <;yfannediiu, 
Dyrtiynoc'dd caiu, a uioelydd bàn, 
Wiw lydau wlad. hen. G y Jlity. 

Yno yn wír mae'n iodes lon, 

Yr wy'n ci ffyddlon gam; 
Ac >no fiunan, O ua bawn 

Ÿía llawcn ia wn y'No h YM« ü ! 

Pc cawn fy ncwis o Ìkŵ- man, 

Sydd dan y a6r4li«giaei1a ; 
Dewiewn llc mae mam, a nhad, 

Sef euwog wlad'h<li-0YMRv. 

Gobeithio cäf cyn diwedd r oes 
Heb groei i'm hamgyichytan ; 
Gael dod yn ol o boen a brad, 
« 1 dirion wlad faen Gymiio. 

Ac hyd ,nc« delo angan llym, 

A'i gleddau l'n ttywanH, 
Gael byw yn Uon mewn hedd o hyd, 

A thawel fÿd y'NoHYMBu. 

Cymhafal 



mmẅn. 



Syb— Gorhoff gan eich darUeDwyr Uimmw «ì^Im 

h yr enwog Fardd ÌJtwfyéA 

_ . „ edlg. o bydd gwHr^>5 
ei ddangoa iddynt, gwna hyny ei gadw iteg ■ayttct 



jTT Englyn olaf olî o waitb yr enwog 
Ddu, o AYyri, yn argraffedlg, 



i dir nBghof, a'm boddloBÌ inana. 



B»»WYK 



OiMiiii ah Owam « bian ei gwrw, 

A'i gerwyn a'i botiau; 
Pob Ueatrvn o briddyn brea 
A dorir, aV cadciri&n. 

.ogle 



uig!tized Dy vjìv./v 



HANESION GWLADWRIAETHOL. 



TaAttOB^ 



RWSSIA A POLAND. 

Yaae byddinoedd RwMia ö'r diw0dd 

•r fisdr cyrcha tiift Poland, a'r blaenory y 

Cadfirido^ Diebitsch, a h^tfbysodd i^r 

PobBdiaid am y tro diweddaf y driniaeth 

a ftltaat ddisgwyl oddiar ei ddwŷlaw ef. 

AafiiiMdd allan ddaa Oyhoeddiad, ua at 

UmjT a'r Uall at deyrnaa Poland ; yn y 

iIbû yr achwyna yn erbyn y cyntaf am eu 

lyaddygiad yn yr Adchwyl, ac am adael 

èa lMuìeni«y ac yr Bdgofla yr olaf am eu 

haBBinlehgarwch ta ag at lywyddíaeth 

4idol «■ o'r brenhtnoedd goreu. Ond aid 

yw ya dal allail i'r aalll na'r llal] ddim 

aa^ojan oad Uwyr ymroddiad i awdur- 

dod ac antnriaeth yn nhmgaredd y budd- 

ipdiaieChwr. Gorchymyna i'r trigolion ad- 

wn ea harfan i drysordai a aefydlir rhag- 

law, i ddanfon cynnrychSolwyT at swydd* 

egiea y byddinoedd Rwuiaidd pan y cyr- 

lofddaBt i\ gwahanol ardaloedd, ac i om* 

■edd jmtdémnmê allan o'u preawyireydd 

te hoen o gaä ea trin fel gelynion; a'r 

ẀÊX hyny a gymmerir gyd âg arÌFau yn eu 

fddinnt a ddienyddir yn ebrwydd. Ar 

yr nn pryd, addawa yr anghofir holl 

dnMcddnn y aawl a ddyehwelant at eu dy- 

hdiwyiid, oddielthr y rhai a olchafiant ea 

dwylnw yn ngwaed y RwMiiaid: ac yr at* 

tilini efis i'r niiIwjrT ddiatrywio meddian* 

nan yn j wlad i dala y draol am Inniaeth 

Udyni. JDangosa hefyd bob ffyddloadeb 

feins ^ 7 a^wl a dderbyaiant yr ammodaa 

a igrnmyglr iddynt Nid yw ŷr Ymer- 

aw9wr wedl bod ya iegur : anrheithiodd 

y Polandiaid a ddigwyddas* 

RwMia. £r yr holl 

y Rwiaiaid, nid ydyw 

'yliaid yn Uwfrhaa, ond 

ŷn hýtraeh y'mae ea hawydd i wynebu ea 

yeiynion yn cyanyddu. Dewiswyd y Ty- 

wyaog Adam Caartoryahi yn benaeth y 

Hjwodiaeth, yr hwn a anerchodd y Sen- 

edd, «B a fync^odd iddynt, ** Iddo am hir 

■■Mer dybîed y deiliiai llea go íawr oddíar 

nndeb RwMia a Phwyl : ond yn awr fod 

al olygladan yn hollol groea i hyn. Rhaid 

I nl (eb efe) droi ein holl nerthoedd at 

fhrrinelh; a'n hanig obaith sydd yn y 

cMdyt Naoddefwchi'rcroeaaucbwerw- 

afiidn ein hyaprydoedd; ond dangoawch 

Fn gorâirymwyr fod amddiflTynwyir ea 

1 yn Pwyì, Uef y rhai y w, Buddug* 

h nen &rwolaeth." 

Dywedir fod nifer milw^rr Pwyl yn 

ÌMJm^^ a bod lUrwer iawn o wyr mawr- 

IfAWBTH, 1831. 



anl breawylio yn 
nonfyattiadna san ^ 
ya^doedd y Pwyl 



ion y wlad wedi rhestra eu hunain fel mil' 
wyr cyffredin ym uihlith eu llooedd. Ym- 
rwymodd byddinoedd cyfaln hefyd yn y 
modd mwyaf difrifui na arferunt bylor 
(gunpowdtr) yn eu brwydrau â'r Rwsh- 
iaìd, ond ymladd à liwynt à'a pidogau 
(baỳoHets) yn unig. Os gwnant hyn, er 
y bydd y brwydraa yn dra gwaedlyd, nid 
oes yr ammheuaeth ileiaf na byddaut yn 
faddugoliaetbui ar eu gelyniun yn y diw- 

edd. Y mae byddinoedd Rwssia wedi 

cyrhaedd Pwyl; ac mae'n debyg iddynt 
cyn hyn sefydlu yn nghymmydogaeth 
XVarsaw. 



YR ISÈLDIRORDD. 
Moe Senedd y Belgiaid wedi dewis ail 
fab brania Ffraiac, aef Dnc de Nemours, i 
deymaaa arnyat: ond ymddengys fod y 
hreain wedi nacàu cydsynio à'u dymunA 
iadau ; am iddo ofni rhag i hyn acbosi rhy* 
fel cyfiredin drwy y oyûmdir. Cynghora 
7 Cadeimion Cyfunol iddyntddewisbrawil . 
brenin Naplea i lywodraethu amynt, yr 
hwn iydd i briodi y Dywysogea Mair, 
meroh bienin y Ffrangood. 



TERFYSGIADAU YN YR ITAL. 

Mae trigolion Bologna, Reggìo, a Mo- 
dena wedi codi yn erbyn ea Hywodraeth» 
wyr ; ac nid oedd y milwyr yu eu gwrth* 
wvnebu ynydref gyntaf: a fiurfiwydllyw- 
odraeth newydd. Yn y ddwy olaf, y rhai 
ydynt dan lywyddiaeth Dulce Modena, yr 
oedd buddugoliaeth y werin yn animheus. 
Yr Italiaid a gyfanneddant yn Ffraingc 
ydynt wedi cyduno à-u gilydd i gynnorth- 
iyyo ea cydwladwyr anflbdus i ennill eu 
hany mddiby n iaeth. 

YR INDIA. 

Mae Cymdeithas yr India Ddwyreiniol 
yn derbyn teyrnged gan yr eilun-addolwyr 
yn yr India : ond ni Wyddis yn gy wir faint 
a dderbyniwyd oddiwrth yr holl derolau. 
Ond yn ol cyfrif Mr. Poynder, gwelir fod 
pedair teml wedi tala swm aBnhraethoI o 
arian. 

Derbyniwyd yn ystod y 17'mìynedd 
diweddaf oddiwrth addolwyr Jnggcrnaut 
y swm o£ 99,205 15«. 

Yn ystod y 16 mlynedd diwedda^ dros 
yreiluu Gya, derbyniwyd £455,980 15«. 

Yn y 17 mlynedd diweddaf derbyniwyd 
dros AUababad £ 159,439 7«. 6c. 

Yn ystod yr un amser, dros 'ftîpetty, 
derbyniwyd £2<»,509 18«. (k\ 
Ycwblýn £920,12^ 1C«. 



Digiti2ed by VjOOQlC- 



90 



Banesion, êfc» 



CAaTRSroi. 



YR IWERDDON. 

Ymddengys fod rìiagor na 200 o Gyf* 
i^ithẃyr wedi byi»bysu eu bam y byddai 
djddymiad n'r Undeb sy rhTrng Lloegr a'r 
Iweiddon yndraniweidiol i I'wyddiant y 
deyrttas yn gyffrediB, ac yn hylwyr ddin- 
ystrioi i Iwyddiant jr Iwerddoa yn neill- 
daòl. 

Hysbysâsom yn ein Rbiíÿii diweddaf 
Caìd'Mr. O'Connell ac ereill wedi cael eu, 
cymperyd i fynu am droseddu 'r gyfraitli, 
a bod yn rhaid iddo geisio meicfhìau. £r 
iddo gaei rbybydd gan y Cyfreithtwr Cy- 
wedln, y byddai nüd iddo ymddangiis yn 
. Uys Barn bob dydd nes y gorj^heiiir éi 
iMÔIiâd, etlo ymflTrostíai O'Conneii wrtfa y 
werínos anwybodns y cychwynai efe o'r 
Iweriddòn awwn pryd i fod yn wýddfòdol 
âr aU gyBanliiad y Senedd, yn Bechreà 
Bia Chwe&or, er gwaethaf y gyfiraith» a'r 
Rfcaglaw ft'i greadariaiá. Ac ar ddydd 
lian, loaawr tl, ymbarotòdd i gychwyn 
•'r ddiaáa toa iUagatowB, i hwylìo ar 
Imrdd agerdd-loag: oad yohydig oyn iddo 
gychwyn daeth cenaad oddiwith y Cyf- 
fciihiwr i*w rybuddio rhag myaed. Yr 
oeddtyria lîosog o bobl wedi.nBgyaniill 
o amgylch ei breswylfa, a chychwynasant 
ar V ffofiátm Riagstowny a Sfr. .O'Con. 
neU gyda hwynt Ẅedi cyrhaedd at y 
p^nŵladd, mynegodd i'r dyrfa nad allai 
eh fÿned i LundalB yn ol ei amcan : ár 
hjfn dychwèlasant dil yn ol i'r ddinas, ond 
Bid cÿn cael eu godMhreddyd gan gawod 
dróm o eirg. 

I'r dibeB o ragflaenu cael ei ddwyn gèr 
bÿòB y llys gwládol, y mae O'Çonnell 
ẃédi áddef ei httn ÿn euog o^r eÿhiiddiad- 
tfa fa ei erbyn: ond ni ehýhoeddẃÿd 7 
lÌÌed&Td'arnò etlo. Dywedir fod y llyw 
oáMeth wedi penderfyna ymddwyn tu ag 
at ei ymddygiad bradwrus yn ol eitliaf 
llyiBder y gyfraith. 

Yr flta.— Nos liun, lonawrtl, disgya- 
ckîd cawodydd o eira, y i^hai a barhadsant 
ato laẁer o ddyddiau. Yr oedd j siopau 
ÿn Nublin yn puedig trwy ystod dydd 
D^áẁrÜi: ac 'oblegid dyfndér yr çira aiio 
haẃdd iawn uedd tramwyo trwy yr heol- 
ÿdd. Bydd 'Mercher, yr oedd 'nifér o 
ddynioB tb brysar yn a^rmud yr ein oddi- 
ar y Uwybrau yn y ddinas; ond nid oedd 
ya ddictionadwŷ i gerbýdau fyned allan. 
Ni ddaeth y ilythyr-gerbydau i Ddyblin, 
o barthau tufewnol yr Iwerddon, aa dydd 
Mawrth na Mercber. Mewn Ilawer àrdál 
acliDsodd y dyrohesü uchod gyfyiigder tra 
mawr. Ki£m: o'r tlodion, y rhai ni wnaeth- 
Bht ddarpariad erbyn diwrood caledí, a 
attaliwyd rhag myned aUan o'u preswyi- 



feydd, a bu agòs iddynt drenga o ebiea 
ymbbrth. Rhwystrwy) y cerbydau am 
tai diwrnodiau, a gorfu ar y teithwyr or« 
phen eu taitb ar draed. 

IhUflinj Chwgfror 5. Ym^dengys oddi- 
wrth y Newyddiaduron fod-ihyw nû wedi 
dosbarthu hysbysiadaB drwy y ddinas, yn 
enw eyfeiUion O'ConnelI, y byddal i'r ar- 
ian a gasglwyd i O'Coanell drwy 'r hoU 
Iwerddon, gaei ea cyfranu ym mysg y 
tlodion ag oeddynt ya dioddef gaa oeraiT 
tyiBhor. Yn ganlynol i hyn ymgaaglodd 
nîfer maẃr o tiodion o arogylch y ParÌU' 
mentary Office, a phan welsant mai ea 
twyllo a gawsant, dychwelasttût i'w car- 
tref, gan regu y terfysgwyr, ac achwyn 
fbd cyfraniadau y Oymdeithas Elasengar, 
a amcanwyd iddynt hwy yn amaer selnl 
a phrinder, wedi eu treuUo gan gyfeiIUoa 
O^ConneU. 

LU>EGR. 

Y SENEDD. 

Dydd Iaü, Chwefror y S, cyfarfyddat 
y Senedd wedi y gohiriad droa yspaid y 
Gwyliau. 

TY YR ARGLWYDDI. 
DIWYGIAB YN Y 8ENBDD. 
lÌRLL Grey, wrth gyunyg erfyniadan. 

tr y iiwoc hwn o amryw drefydd, a ddywedDddj 
dlaíairreidiol fyddai iddo adrodd, er pMÌ aÌUi fyitcd 
mor ImU a'r ^rtyuì$à»n ynghyldi rìiai pMkaa, ei ẅi 
yn hylwyr gydfyBlod ft màáì jyfirediB yr Búrch* 
iM,aetIH»MÌodÿmJUûL Hyẃypuai </r bben 
iddo ncl ei^arbwyllo pàn yn ÌMaac, ac we<B 
rhoddí'mwy o ystyrlaelh i^ nMer, yir oédd el dTb> 
i«d«« yn pwhln yn «dîcyAiewid, y deiUtel eAM- 
ian ira dymiwol oddiwrẁ Ddlwiÿad yn y ScMdd. 
Rhodduat lâwer iylw i'r mater bẃn, ofda fotw| 
ocaelailantTwdrelheCêitlilol; acerwaif uiaw| f 



tn aatewdd oedd, dywenydd oedd «MMol, . 
fod Owdnidogion ei Wwrhydi wedl UwyddolMo 
tiefta o ddlwygiad a gyfatebal 'n crmmwys ^ «n o'r 
erfyniadau— trclta a fyddû 'a elmthiol 'heb' iyned 
droe derfynM eyramâraldeb. 1fV oiedd Ml«ehid.- 
aa'r Uywodrteth wiedi cydsynied yn nafrfd ftV. 



Ia'rll Darnley a'gyftuygtodd M^fUM 

eyffelyb o aidal yn Kent» ae • ddas^inodd ei hy- 



IhNiyddn y 
t gweHhàn eyllwr «f ttdrigolion. 

lARLL Mblboorwe r obeilÿiiai y byddai 
er boddloiirwydd Vv Harglwyddi glywed M f 
Gweioidofion» er maint yr anhawaderan a'a nrftr* 
fìiaMut ér Iddynt ddyfod i'w rttahanol awydoaa. 
w«di rhoddi en holl aUnDedd ar Wahh i drefm «odd. 
ío^ a teeddai at ddioeclwch a liŵyddluit yr Iwefdd. 
on. Cy tnnaninc gynnyg yn ání bf«n rjOM^ C^J 
er rhoddi gwaith, a syDui^ttd y cyámgdjra, tydd yn 
pwyto mor drwm ar diigotion yr iwdrddon. 

TY Y CŸÍFBEDIN. . 
Cangheüydd y Tryêothfê a gododd i hyi- 

byra y Tŷy byddai Gwelnido(io« 9k Pawihydi fn 
barod i gytlw>D0 i'r Scnedd y drefb yn yr hoft ^. 



Digitized by VjOOQlC 



AmcsMiif j^ 



M 



ú < M h> jil »y Swiedd, ar Wyl Pdtẅi Yr 

tv«dl ■wdotlodi ci orfaÌB «rddcrchos, yr 

d Joha BttBMll; I ddwyn y cynny^ad ym 

Mtn; a drwUmt ei AttNryddtaeth Ì gyBawnl y 

fticbwyt a> jr «thrylltli a'r peaderfÿniad a ddang- 

mM • Maid IMwyc^» 9« oedd ky«y ya «niier- 

l|y^g«ywl«d:*^ "^ 

Srm C. WsTflERiLL è, ofpuâ oedd Ar- 

~MM|1 yn 4dod o*r Urwodraetíu Y 

., atebai aad oedd; ond ot tyìẁá Syr 

I Md ocdd kpO AdodM y Uywodráetli ya 
ryagwipi yn liylwýr k'r dreft) o Ddiwyciad, «|yn- 
tgpr ft Bcncdd, cantfyoiai yn fawr, 4W7ÌedJr.i'r 
MjlM ornncnrd líe ya yr Alban yn gyatal & 



■OI«WTftI raWTDDION. 

Shii Gweu€r^ j 4ydd, Mr. H. Hoghb» 
a 0«iidd I wfû^^ Èetfút&A «ddlwTtb nlfer o 

^ -I-. . |,^ m^myáog^, yn dynNno' 

-~ --TcHhredergrfl-Ori y 
^ . ehyni^npeddn gf •; 




,- _-«i €jtm£SÌno Mrai«taa cvielyb. a 
«ftan^M am «xwn fr Bífyniad «mI el angraAi 
Bi aiiJhl aaHcr y. tecdd With ddirilen nitthyw 
i««to^ <M ai allai ymattal te darilem dy. 
fp^« • ^nhfr a .ddcrtralaiai .odmwdh nn o'r 
W ftilU ^a» f.Tr^iîtwyí wodl twcM «V am. 
av Mftih* fDd.yr.attalladm hya n doddla fka y 
MltacB; a gWftapt, o aageorhaid, welthreda yn 
nMSTciìii^ddyMbwettad. Oi edryehar ar aa- 
wM ty mUmjrts hnu laac y drwg yn amlwg. 

^ dte It rr «hMlloii pddtelthr ÿn rfaodreydd 

cf-te yipald mdtb, adSlMa Éítlwyto araU ^y gyf- 
iMÎiilin gwMPddoL" 

J>AVAklABIV AT DRAUL X GOROK. 

CmghfBf44M. IVyof%t • deimliül pfti e» 
imiiiHjlM «edd .^lŷia fr ||«iicdd ani^ifn y 

liiilii r^^'n l>k«(iriiydl i ift'O^ddDfymhiad. 
as4 <«â-it*iy y <WÌL*JSr?É^í äSäriB 



diweilary^mr: 

oeylloeaaHyBydd- 

« IMÍMîc^yilaf 

^^5ri S«ne3d; 

y QWhUtt, yhghyd 

_ Vf ẂSaòidfiiyWyr, eÄẅ y rtiaryd. 

J« ;■ r Jlwydftyn; a ^^*j']Jf2^||$Í^J[ 

rTh^TliTri^^ló"* K?^.9MÌ 
fft l*y«dl «MÌWhéd; paa«yhìgalagy«nf w 

- iSrráídS^^ y^ 



1 




eh 0'fÿM ar fyflàhm d «nnhydi, aea «1 yM 
MJUryrhaatddyaHaal y tahdd «r gyl- 
tTHẂ- ■!•» «^ »^ ««» y treali«laa 

•.Äi"Äirrŵrdŵx 

BH aa tHMBptt d l>kwThydi» mafc'r «M yr 



mi ftdh a càyMiy^ y Ẁ^thi Ma g la a diwtâdaf, «cf 
iSlSfliS^YD awr deoaf at y do^arth otef, «er, y 
Gwahraa CPm ẁ m t J BreiMaoU Cynayfiaá. y 
ÇangheUydd dlwwldar ar y aea hwa oedd, Gwebr. 
an i Saama £74,«»; i Wydddod jCSM»; ac I 
TagollaM £lil,ftü; y ewU, jtU0,ir9. 4^ mal 
hwrlad y Owdahftegiaa dlwedd«f oeM, Mhln *r 
draal hoa: Ow«hm 1 SacMD £74^; i Wyédd* 
od£4ftvM«; I Tagollaid£3M9»; y «jarM £l4«,iaft( 
Udbhd £1441«. T cyaayflad « wa«r iydd, aíd aaa 
mitraa gwahaod o'r t 
lle £144,000 

SeiYcddgi^h. . , _ , 

UeihAdarẅriadd'rOweJnidogioadiaaUaC Gdttr 
Ueihâa'r reetr irybrwypl ratrwn tair modd. |)a 



iraa gwahaod o'r twobrea, oad «m n» resir ; acyn 
£144,000 cynnygiar £7S,QÒ0, yr hyn a críyniar IV 
^cddgmihälaiini. Arb«d4bya iMllhm wedi'r 
-Vl«rẅriadd'rOweJnid08Ìoadi»ahlaC Gdttr 
ìa'r reetr irybrwyol ratrwn tair modd. Da 
1 yw goamiedd caniatâa OwobriNryoa nea.Uei* 
y rlwatr i'r «wni a eowyd; oad bydd^ hyn ya' 
amhcc iawa tn «g «t ei F«wriaydi pi'eMUBol, am.aa 
hvddai 'a aUaog. «rdld, i rtfddi un gwobrnry i ach« 
Hudd araU lÿ«d c«nia<àn i'w Fawitydl iyddld I 
roddi gwobran i rvw nidd ; owl «lae 'r di^^fti hoo ya 
|gpraa4 wrthd<U)U^iion. Afodd «r«l^ «'r hwna aa- 



hèld 




i rai o.*r gwobr«a, gwir yw, «c uid ocn mh yp bar* 

1 hyii na myA« na dd>llfi h|>th ca 

yrpm wyf ) chwanegH fod y 
rhan rwyaf ô hoiiynt wédi «a rhoddi o elnafnan. Ki 



6Ûch ì gýdnalHMÌ Iiyii na m; 
caniatâu hwj'nt; 



wn^ V Mlroridiad a o«Qd«i« gff bron y Stfnvdd ond 
ubediad b)'chan o dnmi. oddei^ta £lO,OOQ; ond 9*r 
DanMtriaelh «t draaf y CÌproh, « gS'îinygTwyd gan ý 
Gwclhldoglon d^tedinr, hydd £4mm» dau mdecth 
y Senedd. O^lýiuil bwynt n^ £074,IIM; y nrm 
«ydd ornar ft eislea yw £510^ Gh^ennychal 
mwanegn ychydlt a^ Nfnddyglad clodwiw ri J'awr- 
hydi preKnd. YBMMengyti foid fii^nlne» SiOR 111. 
iTr Dywyanpea Siariot, wedi d^chyii £5f»M hob 
nn i brynn genmnj addandadaa, « fiîethan «ngen. 
rhcMioíereâ; «c yr oc^d y Owfi«vddi«d diwcdd- 
af, TB gyitdl «^ tfn bTcsenof, yn bwriáda gwncod yr 
an oarpariad Hw Hawrhydl btamnd; ond nan gry. 

Sn^yd am.hyn.wrth ei Fao^rhydip darfh.iddo, 
l'r yBtyrtarih mwyaf aii^ gyfya|dcr ei ddeUiaM» 

M«. OovkBoOft.ll • g]rnmct3hdwya rfti o 
dnlMaftaa 'r Oweiaidogìon o barth fraal y Ooroa. 

8tr H. Parmeli ft ddat;<ẁ«M'ei Mra y 
g*Uìd Uettftu <yílogau Q«réhiMosloB Teahi«J(&l y 
l|renan i raddaa nuiẁr, 

Mr. HvME a dyl^iai bm^I annbeg; tyddai 

gwnenthar sylwadaa.ar Wiihand benao 'r ^ôfrcstr: 
o^d nan cine^ld 'r Dirprŵywŷr teínüai mai el 
ddylcdatiijdd fydq«i gwrthwyncirii ihai o'r CYfrifon. 
Mf. HiixT ft Merw.y..byddŵi*r ft4r«dd« 
l%9 « ddoéwyd.iccr bnm y Â^aedd heri aMfoddlonÿ 
rwydd ^ym. myammaa. fMbl Umgr. N|d oadá aah 
yn IdmHmwy a barch Fw J^iwfhydl aac oadd ere. 
ac ai ddymûnai gyíÿaga «r ei gy^iroa. Oad haerd 
y dyiiddilcn 'r gofrestr wobrwyotl. yr hyn « roddd 
gy%nsdnii*w Fanrhydi beàfÿrfynn pwy òedd yft 
hacddn 'r hyn «ddcf^yniént orUliẃrtfi y whdwríccth. 

S.YA 4. e^^AHA» i^aauMidjrftiU ymddyg- 

S^ CangheUýdd y Tryiorlýs. 

TV Va AìiÌíhWŸDDl. 

.TX EOLWTA. 

Aft«LWTi>o'Rtii6 a gyHwynodd anryw 
J|i r » a ia dh a.yaghylçh J.»djrt* pitacmil o.fld0a'r 
tewpa. An^riM^ '« BlirAiald fod y degwm wcdl 
aelMidllawer o dMal.a d^yngdtT yn y di^rnas; 
Ẅ.y dttsfahma^oi oTi í«#ghi>.ji 



„ iijẁwysir I «m«eth' 

^^...p..-. - — X pan yr yrnrûddlonai 'r wlad «r 

daíw swm ö arian yu Uc N . dtgiwin; ond yn «wr 
rtiaid iddynl gacl ri^w g3ẂcwkUad ya d gwjortjl 
y Ur^ 



Digiti2ed by 



Google 



99 HanuwHt 4rc» , 

. EsooA LtücoLN a diUmaiiii »Iw i g6f y «ynidM '« r%vy n&'r 4raai o fano^. • Aaterâ 

cn Harghfyddl fod rhan fawr o e&dd«*r Eelwye wcdi > *»«* • »!>*'»"« ««» ortyngiad yn yr ardrethí; o^ 

cael ei ada«l iddi, o bryd I bryd, gan ddyoMMi d«w. P« ^^d > geUid cyflawni byn t Aij^apiudwy lÿddai 

ioi, « mwyn eael «Idoliad cyhoéddna, a CYeÌDÌdoff. díddyintt *r boU dreihi a bwyiapl yn fwy af arbeníc 

ìpnaefydledi&ynaniiywiolardnioadri yny wUd. Ni «/ y Üodioní Haerai nad o«dd; oblegid nid yw'r 

wyddai pa fodd y galUl 'r Ärghoydd ÍOàa brofi fod «Jodiou yn defnyddio ond yçhydig o nwyfhn treth,. 

eiddo'r Eglwya yn eiddo 'r cytfredin. Nid oedd yn «^dig. Crcdai mai 'r modd gOren 1 ysufnbii) cyfyng. 

dwend hyn i'r diben o withwynebn «nri^w gyftaew* <1» 'r werinu» oedd i roddi^gwaith iddyar, ^ ni.dlid 

idÌMl o baith y degwm; 9«, oa gcUid •nífá^ un. 8l«^nend hyn ond trwy cldiddymtt'r trelhi a «Mwyin. 

r*yw drefn ar egwyddorioa eyfiawn, o rodUi tir yn ««^ yn f^y«' neUldnol, fainàch y deyrn«s. SSianal 

He degwm, byddtti efe 'n barod i goftoogi 'r cyfry w y «reth» » àx\ doaparth : y eyntaf a gynnwyi y trethl 

wetthml. *' y nwyfan hvny oddlwrth ba r|i V gelHd yn rhes- 

ESGOB BaTH A WeLLS a ddatganai e| y«n«l ddifgwyf v deimal mwy o rylnä i'r W^ 

banMlrwydd i gef^ogi rhy w gyftaewidiad lep ar y ''^^^JS^I'^ J^I^^ 2!3^ 

^ wîíîlo^i2n-^..í' « ^^««««•S w«««-l <Uddyẃii,«îfFfwgw»,NewyddiadMO|iaCaiyWdd.. 

ESGOB LtUNDAlN a ddyiminai wneud i«dan, OÍoaUechau/Cottw», Gwydr.Acy pw«i 

'y'T^i^ V?**** y •■ ^»y'«V«W lOng am ddtanneddiad „««f oedd yrtyri«l coOed y OyUid wbdol o b«rwydd 

yr Olfclriaid yn en plwyfydd. Haerai mai 'r achoé gogtyngiad y trethi hyn. . Byddai 'r goUed flynyddo( 

o hyn oedd, lod cymmalnt o'r meddiannaa Eglwy^ig „. y Bwyfhn i cnwir fel y canlyD^— 
yn nwylaw gwỳrlieŷg; aconibailivnbua8ai'rcyf- pfJL- Mn.«M 

ijw annhrcfD wedt el ddiwygio ei** araser mailh, Tiryrri%iV.inVMit^.' V^iVA«..'.îrti'.'.î.H \mSZ 

Barfu l'r gwŷr hyn wrthwynebu 'r drefti a pynnyg- Newyddtadnron «•GhyhMddladttn 1«0,M 

iwyd i'r íenedd er cymmeU i'r Offeiriaid breì»w>a- JŴ * Tí!?" 

Jo'n en plwyfydd. SSÍI íLẁ^w ,' : 

Iarll Winohelsea a gydsymal yn hy- owyẁ ''^^ '.W'i'J.T" 

fi*'^'* í/y*Tf*/**" í^ Iẃwdoẁiî a pho ireûiai »» OwefthiViit*TÌiwẄ V.V.'.';;:;!; 

Senedd weithrodigymineUpobgwrUeýgiadfera*! Amrywiaeth .« 

meddiannau cglwyBÌg a ddylai fod ym meddlant yr . v . . ^ ^. .^ - 

îglwya^iybiaigwiiaiieamawri'rEglwy.. Yrocdd T cwbl C^ÿ^ff^ . 

ganddoefddegwm; abyddai'nddaganddopecymr --^.. .. .^,.„ .^ 

heUal 'r Sençfd ef ac ereiU i'w adferu i'r Eglwy». _Jy^l«f y CwnaJ el gynnygladau IW<Up a|wnach> 

f^aOai efeddwend yn gydwybodol fod gánddo ctddo wýr y dcymaf, er, efaÛai, na foddlpnai berdieiieg.. 

na ddylai'n deg fod yn ci feddiant, Sfr wian yn y GyUldfa, a meddiannwýr llroedd, 

Piweddodd ei araeth hyawdl drwy gynnyg fod 

TY Y CYFFREDIN, iddyntganiaUn £S,000,QOOi'wFftirihidi ^draoly 

Dydd Mamrth, Chwtfr^ %, wUdtrrìaeth yn y flwyddyn brcaenol. 

Y. TEUFYSÛUPAÜ PIWEBDAB, YMPRYD CYHOEDDÜS. 

Mr, HüNT a gynnygiodd fod i Anefchiad , Mr. Peecev al a i^toàú i gynnyg M 

« gyhpddwyd.ac h brofwyd yn enog ger bn» y jy«> T^ atolyga arno nelllduo dtWTnod o 

JUrewyra^nfouwydynddi^eddari'wproflhwynt, Yinpryd drwy yr holl deyrnafl. Teimlai 

Areithíodd am ddwy awr, |an roddi tane» ain el bmû anfynyoh y dygwyd ger bnm y 8en-* 

t'I^r*^ÎŴÍaT/ra-?; í'yÄÄ?í ««d gynnyglad eyŵlyb i'w ^ygíad f j 

wr i gyhnddo rbai o'r Seneddwŷr ám ymddwyn yto a galiai ftÌcrhÀH iddynt ttad OOdd dim ond 

anaddas to ag at y ttrtyttyrfT. Y Seneddw^ hyn ei ddyledswydd a| Dduw, IM: at ei wlad. 

Rwneuthnr i fyno o gnmddarinniwita, n ciiamgy. inera»ai mewn liaw, yr oedd yn ddwy* 

ìraddiadan yn erbya boneddion oe uMethw^. deÌmUdwy o'i mighymmwyflder i anerch y. 

8yì( JoofipH ' YoRKB a ddatganodd ei TỲ ftr yr aehlysar hwn ; nid oedd ganddo 

'^' u2 J B?'íry"*^Ji. y «3riî»ygi«J. '•*«««* nâe«iiddas,Bacoedran,nadoniatt,tddeBn 

gweUhfti BUuUm wedi cael ei Uowi, «mmheuai 'n .„i„ „ »rŵ 1«^ .>« <»«»«Js«^ . ^xÁ JLIa — « 

gfýf a gynjiygia2i Mr. Uunt i'r di5y«trwŷr gael en ^Ì^'^AJ^ at ei gynnyglftd ; nid oedd ^« 

swyngaichu. ddo ddim ood ei enWŷ onw a hriuai ya fwy 

YCs[/rtfffAtiprCtf#V<(im,8yrT.Dettnan, na dim tryoor daearol, a gobeithiai nad 

« uiddiflfynodd welthrediadan y Uyw^raeth ymd^ygfa yn imnheilwng o'r enw hwnw 

a'r Barnwýr raewn arfcth faiih a hy«wd(. Wedi l ' ^ ddvfod A'r erniiYffi^ hwn vm ni1n«n 

«nryw nAodan areithio yn ettyn y cynnyciad, wroi aaywi ar cyonygiaanwn yminwe^ 

?hanwyd y Tý : o bUid y cynnygiod dan, ler A«iil Os oodd efe yn deimladwy o berygi y wlad; 

9 Home ; yn ei crbyn 100. ot darbwyllid ef tfad oedd ìddi oi|d nn w^r- 

CYLUDAU Y DBYRNAa, odig««th; a oho gommeddai ymdreçhH 

fMdGv>tMr,Ckw^\\. ddangoe i'r Tŷ y Uwybr o wfuwUgaeth, 

Äẃ™ .T'îíSiî.U , b.îSSi Ä" ^^ Oobeithi«ÿcVwhjd4ai>8«Ì«í 

deymas. Y «wm a ganiatìwyd i ddiiralin trani y ÌBd ganddo fyiaien dda am ei| faanerch 

'wladwrlaethynyflwyddynlW»oedd£46W^ IjwynL Ni chymmellwyd ef i feddwl «fl| 

fl'r trethi, &c. oedd £90,000,000; ond wedi lynn ^. ■.bijtI.ljI Ilujh riLi- _ ilifu-i-tfi_-l-L i7 

«nan eẀ%fMi o drrthi a ddilewýd ilr tìder, liídr. ? cynnygiad hwn çin y terfyogiadan a gyn. 

# Biwgr, bydd y swm yn £-i7,i$o,MO; feih^rs i^dd hyffiiiant anur*! bartbau Q*r wl^d ; la, 

Digitized by VjOOQI€ 



jBa»emi», 4t. 



MMsrlîaiBl ^tohàits am byn yn ystod 
J ddwy flynedd ddiweilddf. £dE]f^b»s4tt 
ys hjftenis i*r ninn o*r bwn yr aiferaicyn-. 
■ygîadan o'r fatli ddeiUiaw yn yr ainser«- 
oêdd gynt; ond edrychai yn ofer. AroS". 
•sai hyd y mynyd olaf ; ond gan iddo fetiiii 
CBBfiMl un arwydd fod y dynion byny yi^ 
Imríadn cyflawni gorchwyi o'r íath, pen- 
daíynasai, cyn y Gwyliaay ddwyn ý cyn- 
aygttd hwn dan aylw y Senedd. Teimla\ 
fed an neth yn sicr, yr hyn a gyfiawnhâi 
ei jBiddygiad ar yr achlysur presciH)], .aei 
íoà j wiad raewn cy&wr. o annhrçfio^ a bçd 
Thwjnau cymdeitlia» wedi eu tòri. 'S^d. 
9tŵA dim boddloorwydd yn ytir; dinà 
|«ck rhwng y rheoiwyr a'r bobl. 1^)4 
«U dim rb wym jn o hyder rhwng amry iy-i 
ifrf raddaa o ddynion&;v giijdd ; dim ym-^ 
Ijoiad rhwng y cyfoethog a'r tla>vd, rhwog 
Jgweithiwr a'r meistr; ood yr oedd an- 
hydary braWf a tbwyll yn ffynu ym mhob 
gtadd. Hen aefydiiadfia ein gwiad, ar« 
ddanfosiadaa anrhydeddu^ p ddoatJÍineb 
ẂBcjn-dadaii, afi^ntgyatyndeatnn yo;t 
fimi i bob Pr;ydejoiwr« nid ydyat hwy 
■wjach yn «nrtliddrych o s«rcb y bobl. na, 
edijchir amyi^t gim bob gradd o'r broii 
gjdallidac atgaBmcydd. Y cy£rjw ydt 
«edd yr arwyddioa o ryfel ac adonyddwch, 
ic, eÛlai, o ddìpyB^, ag a weiir yn awr« 
ag a ddylaiy yn fy nhỳb i* ddarbwyiio pob 
dja a Jftyria yn àdifríioi- ni|ii ei ddyledr 
fwjdd ydyw ediycb i fynn at yr Uwn a 
leohi ym mhlitlì,t0Qrmaaoed4 y ddaear, aç 
Bwna 4 hwyntfely myno« Oddiar yg- 
^aeth dwys o'r hjn a ddigwydda yn y 
My taimlai yn Bicr fod claddyf yn tramwy 
tiwy y tir ; dilya ganddo, ao ni allai neb 
jitjnol ai ammaay ìod terf jBgiadau a chynr 
hyrfiadan ar iedr digwydd yn.y byd. • Dan 
yr amgylchiadaa hyn, piui edrychai ar aor 
tawdd y wìad hon, a clianfod leied o syl- 
fiMn oedd am hyder, gymmaint am ofn a 
djcbiyn, erchylle^ y troseddan agyflaẃnr 
ir jn j wlad, hyderai iddo wnenthnr gwaar 
anaeth i'w ndad drwy ofyn i'r Senedd gy m- 
Bttryd y netfaaa byn dan euBylw, a choiio 
ywy y w Cyíouiwr pob daioni a phob ben- 
dith à'r fhai y cynnyBgaeddyryd y wlad 
hm mewn modd arbeaig» Dymanai idd- 
jBt jmofynt A ydym ni yn awry fel cenadlÿ 
y^fJ^OJf ^ 7 gadawodd ein cyn-dadau 
B? oaia ydym wedi ymlithro yn raddoi 
oddiwilh y dawioldeb, a> onionder ya- 
ffjd, ag a'a CTiihyrfodd hwynt? Haerai 
bIb ôn bod wedi ymlithro. Yr oedd y 
drwg jr achwynai efe yn ei erbyn mor agr 
lar a'r haal haaMr dydd ; y drwg a'n by- 
gjflhiai cyhyd aydd yn awr weditorì alla|i| 
a hyny bmwb BBodd ofoadwy. Owerinoa 
Uŵgr jdynt wedi cyfodi yn crbyn medd? 
ÌBanau eu meístiiaid» Y itwybr dinyatr* 
iel iosgi ydau, a dijitrywio peirianpau, a 
ddiljawyd i beilder ofnadwy; a BBÌnleir 



oedd ddyhhroddiddeddf «dramwyaaaal^ 
y wlad;.a gweith{e^i4dau érchyll oeddjnt 
ar yr un enyd yo gyfredin yn ngwahanol 
hartbau.o'r deymas. < Dir yw lod y peth* 
fiu hyn wedi cael attaliad.jMn ryw hyd;, 
ond ofnai fod yr achosion o honynt yn» 

Í>arhàu eito. A ellid dyçhymyigú fodaaff 
oddlonrwydd y werin, a'u hatgj^rwydd à^ 
eefjdiiadau y wlad, wedi ei Bymud,/ ..Na,^ 
mae y telmladau hyn yn dynugynumun^ afi 
erioed. Cofied y Senedd yr hyn agly wyd 
posweithiau yn ol, fod awgrym wedi ei 
roddieisyB i'r werinos gam arweinedig^ 
wneuthur yr un modd gyda yr ýd cyn iddo 
gael ei fedl'; a gofynal pa gyfraith h alla^ 
attal y cyfryw weithrediad diaystrmi^ 
Haues dynolry w a ddangosai y gall calpi^ 
d):n ddychymygu y oyfryw droseddi^ttt 
ond y oyflawniad o honvnt a ỳmddibyp;^ 
nid ar éwyllys dyn ond ar drugaredd j( 
Dow a anfchofiasom am gyhyd o ao)4er.| 
Atto ef, yntc, y galwai arnynt edrych am 
drngaredd ac amddiflfyDiad, - - • Dymuiiai 
gyfeiría sylwadau y Senedd at dŷb a ymi 
ledaena yn gyflym ar hyd y wiad» aàd 
oedd dim cystiylltiad cieíÿdd a Hywéd- 
ddysg, y dylid alltudio llýwod-ddy8|g p> 
pu Ipad a chréfy dd o'r Senedd. Yr.angi^<JN 
iniäeth hwn yw sylwedd y penryddni a 
dramwya ^n awr ar hyd y ddaear, ac sydd 
eisys wedi cynhyrfii teyrnasoèdd.y Çy^n- 
dìr. Amlygwyd ef yn yr Adchwyí ditr* 
eddaf yn Ffrainc; ymddangoBodd ya ym« 
ddygiad cenedi Ffraine ; un o weithred- 
oedd cyntaf yr hon eedd düeo oddiaBafw 
ian bathol y deyraaa y geirian ** trwy raa 
Bow," a chyda rhyfyg cabieddua dodi yi| 
ealle ^'trwy benaduriaeth y bebl.'' Oa 
oedd eisiea proflad chwai|egQÌ:o> yapryd 
di grefydd a ffyna yn FfraJinG ceir ef y« 
.hyn, sef fod y Lly wodra^tíi wedi pender* 
i^au talu cyflog i weinidogioa yr ludd^Wr 
on fel ag i GristiooogioB. Ar y pwaç 
pwysig hwn gvmmaint a gyfeiliornaso^n 
oddiw (th ddoethineb ein hy nafiaid l Ty hr 
iaaaat hwy fod crefydd yn anwahaM^ 
gyflaylltiedig à'r Llywodraethý o'r ffurf 
.bwysfhwrogocaniy Brenin gan yt £8go6r 
ioa yn yr Egiwys, pan y cymmera iŵ i gya- 
aal crefydd a chylreitbiau ei ddeiüaid, hyd 
at fynediad <ei Famwjr i weinyddn cyl^ 
iawnder yn ei enw ; oblegid hysbya y w 
mai gweitbred gy ntaf y Bamwr, wedi idá^ 
gyrraedd y dreff» yni mha ua yr oedd i 
weinyddu cyfláwadf r, oedd myncd i'r £0^ 
Iwys i erfyn am lieadith y Goruohaf ar fì 
ymdrechiadaa i gy^awn} ei swydd oruchp 
JBÌ. Yr unrhyw jrspryd crofyddol ein hyn- 
afiaid a ymddengys yn hen arfcriad y Seo» 
edd, lle y rhwym^fyd yr Aelodau at ea 
gilydd, fel Cristionagion, trwy Iw 'i gâdw 
y dilyniad Proteslanaidd. Yr oedd hya 
hefyd yn weledig yn arferiad beunyddioi 
y Senedd ẃrth dilijchreu eu ymgy^iggtiaii- 



3,t,zedbyG00gle 



BàhÊŴn,fre» 



Miejrfla ffíréAêí m i'r kr%ìwiáá cti cyn.* 
áỳêgaeddu k ddeŴtitieb â dcáfl i reoü yi» 
màwn. Y òyfryw ocdd yspryd Tmion « 
dWiol ein fiynáfiiüd ! Morwahfthòl oedd 
yépryd ý dydâian hyn ! Os try y dey rnM 
fMÌdiwrth Ddnw, Bnw a dry oddi wrtht 
bithaii. Hysbyt i bawb oedd erehylYdra 
âbnweddán y Ffrancod pan g^merasant 
hfttiain o'r heol a'i haddoli hi megys Dnẃ- 
Iêb ftfaeswm ! Dyma. eaghraiffl o ddoeth- 
Hiéh y dyddlatt hyn. Ya el dýb ef, nid 
ỳw yr oes bresenol newn bam a doethbieb 
dnd babanod mewn cydmariaeth a'n hyn- 
Éfttdd ; nid oes gan yr oes hon-Dadoethîn- 
éb. aa rhinwedd, na chrefydd, na dnwiol- 
oeb. Diangasant o flaen y r yspryd a ddar- 
IbniaMÌ efe fet wedi taenu dit>ft hoU 
Ewrop. Yr oedd awdwr CoU Owynfá 
i^i datgan y gwahaniaeth a dybiai eté 
èedd rhwng y genedl hon a'n hynaflaid ; y 
liiai a ddananient yr olaf ydynt :— 



Ç/iaWnloB ddyaion oeddent, Uawn en bryd 
Âf Mtra addoU Dnw a gwybod el 
. WeHlmlhMi cylNMìdd, m Md oUif bya 
jh f^dwal rŷÂUd ac i ddyaloo bedd. 

Ac, O! y fath adeilad o Ryddid a wnaethr 
«nti nil Cŷwired y dysgrifir yr oes bre» 
ètnol— 



m- 



Cwedd«9t fod 
«r bob cel^er addirynlad 



Mflyn» ar bob ceirer addwynllad 
íkÌÊÍy€ìàẃì ftm cn Peraon, er ea dysg 
Crpii eâ Yaptyd |mI» «i radan ai 

Miiddia etlo fod 7 dyi^fliadaii hyn yii 
«üdaiigoB ÿn eglnr y gwahaniaèth rhyttg- 
4Miai a'tt hynafiaid. Ni ddywedasai ond 
yriiydig «r gyfyngder y tlawd, am eft M 
jfo ànfoddloa i ymyraeth à phwngc mor 
tidadlenadwy. Os oedd tlodion y wlad 
ÌMw ÉMwn oyllwr mor gÿfyng, gorthrymns, 
•lÌMMigcedig) ag yr haerír gan rai dynlon, 
«•ld.yẅ hyn ya aohoa digonol o ddychryn f 
'A «llttl fod poobod mwy enbydna, ne« 
dobycaòh i-dynu i lawr aoriaait yr Holl- 
Mlfiog na hyn, fod y tlodion yn y oj'fryw 
ÌËfèwt heb gael eu heamwythàuf A ddi* 
raoB fod rhy w aohos pẅyofawroeaoh i beiri 
áÿahryn na bod y rhanfwyafo'rwèriaoo 
^n- yatytied eu huohaflon fol on gorthryng. 
^yr r Ond oa nad ooddynt yn y ftith gylL 
^rnsdor a. thmeni, ddyflied- y w ITygredig- 
tMlh y nmddwl a aHai wnenthnr y eyfrjrir 
^apdlilaflnBiadan! yr oedd' hyn ya proA 
TT a«geni4Kidfwydd «m el gynnygladof: 
•Yr oodd haneniaitflit pob leymaa yn proft 
aa thaonai llwgr nioesao ond yehydig ym 
'">W yf isel-radd, oni byddai wedt ym* 
tednmin yn fowr yn mysg yr uchtol-raddol» 
lott. Ewyltys Dnw oedd iV uwcb-radd* 
DÌioB amddiiiyn a meMhrin y rhai oedd 
'4IaayBt: a phe gwnenthld hyn dtwy hael« 
Ìoni ac eluse», teimlai yn Bicr y byddai y 
«odioa ya ádiolchgar, y daagosettt aa di. 



olch drŵy en hỳmdclyglad he<ldychoY, ỳa 
ile y cynnwrf a'r terfysg a'o haumlnÉrcb- 
ateiit mewn rhai parthau. Hnerai mal 
díygioni yruwch-radd^òna achdsai hrgr 
Bioesau ÿ tlodion. -^--wrlh tteütt at'bwoe 
Andl, rhaid iddo ddatgan ei lam. fod 
HwyOdiant j deymas y 'nglýn ft llwyddiant 
yr figlwys Sefydledig. Pe Heiheid di- 
ogálwcb fr Eglwyft, gallwn yn wir.gryntf 
am ddiogtilweh y Uywödmeth. Cefoogr 
tm yr Eglwÿs féhj dylom, diogel ^ddwn; 
os tiDwn eincofttaü «rnty rhaid i ni ayrtli- 
lO» \t oedd yr oAhiriaìd 'pieoeBol ẁcnd 
gweliban ÿn ddirMẁr: ac òs òeo arferiad 

dfoieddn y pedwerydd gorCbymyn yd 
Éÿnu yn ein gẃlad, bal y Hiai hyny eedd 
f r ẁát yr ymddirioíhtTd.aadyag eìn hien- 
ehgctidT ac oa goddeflr i'r pecliod otftiadwy 
hwn barhan, byddwn ni yn dm eoog wtedi 
cael y fhth fanteislon. A lydâal rhy^ na 
inor gáled*a hàert, nad eédd éi gynnyfjlád 

1 neulduò dydd i erfyn nniddeaaift o*n 
pechodau fel cenedl yn adgenrheidiolt 
Gwyddai y dywédir iddo ibai oçMiwfth 
yr Egfwya y äyhd y fhrfryw' fynnyglad 
darddu: f^yddal -ÿr aHbrid y¥ l^agoblon 
neilldoo dydd i ymprydio ac i weddio: 
ond yr amaeroedd bÿny aèethaat lielbìD. 
Siolchai iddynthwÿ, nci Ẁeiniâogion y 
Bfonin. Mn gyhoedcNí.y #wrf orẅeJMI yn 
ttghylch byftwr terfyf^ÿd y ẁtad: 1H* 
olchtti hefyd i'r Sêfnedd' am en tiríondeh 
yn gwrandb àrho mor iyml. uanfyddai 
BMi arferol. ar «Mydtfiiin ymprfá oedd 
gwneud canglfádan fr tlodlbn yBi mhob 
Eglwya drwy y wlad, a'thyhiai niái arfor 
doa ydòedd^ Terfynai trwy gyunyj^ fad 
Ì aneithiad gael ei ánfon at ei Farwfhydi i 
eÿfftt arao neillduo dfwraod i ympryd a 
gweddi ar i Ddnw droi oddi wtthým y 
drygau hyny ág a haeddáâom, a ll«i^do 
ymgyngboriadau y Seaedd èr liea yr Eg- 
ÌwyH, a llŵyddlant'y deymas; a bôd ca«gl> 
iadau i'w gwneuthnr yn yr hoH Eglwyat 
erHeni'^lfodion. 

MT; H176HBS Hpttnii a gefoogai y eyn* 
ẃygiad. Áfreidlol fyddai iddo chwanego 
at yr hyn a ddywedẅyd taor hyau^di cpÍB 
Mr. Pèreeral^ 

CangihdlMdd Ÿ ThfmHyÊ a wmtodawsai 
arafaethMn P; gyda hyfìrydedd: onddy- 
«ranar fjmegl maf ar ei Fawiliydiy a ph^ 
aettiiÉid yr Eglẅya, yr ymddUyyaAi nell^ 
duo diwmòd o' y1ii|^^ ii gweëdi. Ni 
wrthwynëbaLy eyniiy^ad, àoé c^agltaaral 
•fe i Mr. ^•^aél hyn î ystýríaeth pen^ 
BBtMaid yr EgHrya^ 

Mr. Percevál a bètirnMd pa fédd I weith-. 
Mdu. Pan ddaelh ft Tỳ penderfÿaai gao^ 
gwybod gotygiíìdau y í^enédd o harthod ei 
gynnÿgiad, oni ohymmeral f Cangheliydd 
cf o'i iaw ef, Oad wedl oly wed anmch ei 
Arglwyddlaethy cy^niajî i dynu yn ol ei 
gyaaygiad. 

Digitized by VjOOQlC 



^fry^ẁyi tt» 



IMmiiì,— Y «ne Syr W. W. Wynii 
wedi riioddi 1 5 ejnr o f«ip i dlodioii y Celm 
Mtwrf à dyẁetlir fpcl dim llai nag 30 o 
deoteoedd ya hy w «tf y r Uyn o gàntgwi y 
BarwBÌg haeHoDUs liwii. Yeìiydig ò àîa«- 
Mr yii ol rhoddiMtdSyr WatUn £Ì0O tu es 
tf «yuHdifteth tlodion plwyf Rhiwaboo, 
Mbw anrheÿoii mawr o wUoenì, a 



a H tif h wry Timey, Y«w. a aofbaodd 
«îV gyftann yta myig Uodlon ÜettWB. 
TflBÌüdwf a^ gyda goreliymyn i*r Otteirìad 
mddi ejmMMdiit draohèltt oabydd «yfniir- 
teytlodioiiyBimrhâu. 

Jttmm Watts, Y»w. o Blae Aa<Qn» a 
iRlmkl i'w onichwjiiwc, Mr. T. ^onea, 
Madewtod, gyfraau'gwerth $5 o wlaneii 
ym mUttli U«>dion Ltanýa, SwydilPhea- 
ylNL 

lfak Uwyd, o Gttithlwyd, a «yfìraaedd 
Hwdrto niaaen i dlodion plẃyf 'Llunfiat: 
a'r. MwyCr^ awcytehymd, yr hyn a aẃìra 
y faanddigea hon waeuthur bob hl Wyddya« 
WilattB «HMiea, Yaw. • Oelligyaan, LlaA- 
aimott yn lál, a gyfranodd, yn npchreu y 
G««f, wlaaeni, dilhwl, ètc. ym aahtith 
hJ0DÌfoa Hadh» y plwyf hwẁw a pUwyf- 

CffiiMiwyd he^ werth iQ«0 o d4iU 
ad, a cwiaaani, yn RhoallaneretÌBngOff 
ahredttrntocHweddÉf. üfiaUnebdd.. 
aad y tlodi a'r cyfyngdier aydd yu gor 
thiymntaigttliamyrMilttlhott. . 
TRETH Y CBPFYIiAU. 
C^ddia yn dda fod yr Amaethwyr ag 
a|di jra àal tyd4ynod dan £m o aidreth 
yn sorfod tala Til»th y Ceflÿlau mewn lia- 
wer o fimau yBlSl^ymru faỳd hyn, o her- 
wydd eú bod weithiaU yn eu llogi, neu ỳn 
ea delhyddîo i gludo ám gyRog : ond dy íid 
byaj^yaitf iddynt: ddaHbd, ttwj'>ÿindrediiad- 
ap gwt bon^ldif o l^lrìon :fn y^gtifeçio át' 
yr'AíHiyaedmia^C. W. W. WpiB,0tẃan- 
cgtt íel y caalya at yr il€^.'6ed OeolT^. 
cip.7. 4 e. rrdiheneddjaniioa fod y cft^ 
TẀ Amèthwyr Jn rlyFdöion ẀdìVrt*b y . 

^ fer tum cr fermm oeeupyhig a/arm ê/iMa 
" «aaal aalac- Ihea two HUiiDaBB • PoiHWb 
** per aBnum, ^watlímFitifteUhood pria- 
" â^ fí^^p «*<«", *« exen^gtfTom duiy 
^m^ ^fnu, tm^f ^frgemigi. ^na 
"* Me, bfiaml gewMy empknfod ^mich 
''fMtt'ér jitfrMir^r'ihe fwtpote^hne- 
^ èatÊÌÊ^ omaaeh/afmt^ aUhoMgh mk ìorMe^, 
^ merrf j arg«ldá|f«y of miy V<^. «Wi 
*'»ga pfn ẀB rf Ì ÿ Ŵ e» htr^, ár ^ Ẃ êueh 
*^fÊtotm0r.ÿérifim hi drfiuUngjpr hmor 

Treth ar Ff<f.^Ym mia looawr cyn- 
■aliwTd cyC|rfod cyliöef^1>B j^n Liŷs-dŷ 
M*äireâÌ9idiresuty í'r dit»eu ö ýsty^içíl y 



primMii||^.^aaf(M|^rMa4iVl 
IwTi: 44Üddyoiia4 o> dreŵ . . ^^,_ 
uchojd. Pyooygiwyd yr Effyaiml Mn 
R. J. Achland, Yaw. a chefiiegw3r<l tCMi 
A. J. Stohea, Yaw. a pheaderfyuY^ ỳa 
unihrd iílçlo ggc} el> gyflwynp i'r^eaedd. 

f4i»,~Nort Sul, loaawr aoain, toMdd 
^a allan mewu aaaiethdy Muoth aalwfr 
€fljMÌerìy yn agpa i'r Borth, Swydd ^^ — 
Ni4, yn perthytt i'r Cadbmi 



Achoawyd efdrwy^ddiofidweb yTfui mw 
ydd, ýr hwa a daMd ben caAWfl&!t«i 
«ysgygwair, UwyrddifeAwydbyMÌr 
ac umryw bethau erBiU» yn yr yfti^Ö 
on d trwy ymdreçbîedftU merol y gwoijiii* 
wjTdifibddwyd y (ànoyniddofyriNMiM 
d|ip ara|l. 

^CiUnpjfr RUiiHiM,— Co4a ej« dar&mip 

wy T ini fynegi yn ein hanes'am yr aUl^i»** 

fod: fu rhwng y Glowyr a'u MeUtriaid, M 

un Mr. V?«i wedi caej e| 4<M>lim gl» f 

gweithwyr. Yn necfireu y miaidiwed^ 

aatitb tri neu bedwar o awyddaaìon i laiMr 

o Imndaîn, ac ynghy^ à 40 ojf^iHfẁySäL 

a y mwebMMit ag ardai y Cefn MÌ^wp i dSl 

y (i:^niôn a fuoat yu afreolua yòhydlg y w 

öl. Cymmerwyd da^ ddTi^ i Wfeoimn. ^ 

holwyd hwynt o flaën yr Ynedon. ynud 

a'o. 'bwriasant i garchar am ympaea av MjT 

,, Ŵ^öòd ^da bwrîad i'w laddT Y in»e"r 

.^ dr af a'r iymmydogaetb mer llonydd ag a«. 

P. iojid ; ònd er byn týbiwyd yn angeax£^tf; 

r. îol anfon càd o filẅyr ilierecaani i gyimal 

biMÌdwch y wlad. 

»tr-.MI.— Y mae «4 o bofclTW byw ym 
•ihlwyf UÉaamatffiaid, Trefídjwŷtt, «èd* 
iw y»hai¥u |^d ÿdynt 70 Vm iMflyiiyMí. 
oedd ; ac he?bdin« y St ndmdy f iie* yttv^ 
un plwyf flfl^ o boj^^^oefiian y rhai ydyw 
iSOOoflynyddoedd. , 

AAyMd i JJUmtfddmfr toBkoe4â.-^ 
Dydá Sul, looawr ai, rMn^^Awaw 
tiodion LÍBíifair l^llgWyugyO, *i;.|tódy; 
siUo, Llane dwep, a Tlire walohmai. {|îi. 
ar gost John Wiiliams, gyat^i^ 4hiloea 
Riddaw, y n y plwÿf «làf^ werth Puat a 
pba4wmc«mllt,M^^&aeàmi«^«dŷ»gm» 
boneddig am banner a^r'lỳedi'iaMi Wa: 
glçch y >ore8, 00 yûẃu Wb Vtdi<p Ì4g#K 
cyfreühìaum yno, ac wedAhjm^-gMeaihur 
yaigyrch. üimo-ynfer idŷ>eì' h^« 

IhiMm m aajF<nc(»^.-^Noa Sadwru. f ^ 
o Çlîwefsor aíWjBOdaf, iwwn Ue..a elwir 
CctoddwTearn, o fewn tair miUtir i dra'» 
Bala, lla idwyd dwy ^mtff •» %^^ 
aei y fani a'i merch, trwy i ddarn o'a tŷ 
ayrthio ftmynt. Yr oéiíd roerch praR i> 
hlen wraJtgmèwn gwcly yn4igoa-atynt,.^d 
ni dderhyoifljdd ddim ntwèid; yrhon aiewa 
dychryu a redodd at dỳ cyl|i};osi alw^m. 
gynn(^thwy. Erbjm dyfod l4iai o-'reym* 
mydogionatyr1icttfwlhyn.péiiake<ed, yr 
oedd y cyr|>h wedì eu Wífu o tai yx> 



adfellióny fel nad òedd dim'ond bjpu^i yr- 



jOOgle 



JwMÜÛM^ 0^9 



'iftH wraijic yn y golWg. Cloddiwyd y 
ADyi|ih I fyntt o Uith "y olai ft*r cerig, ond 
«id ẁédd D« briw na «hlais i'w weled ar 
yt un o honynt. 

• AnffmDd ftáarut.^Dydá Mercher y 
Lladw, rhwng 11 a 12 glech o'r nos, Im 
Ihrw yn ddisymmwth, yn Chriêt Chureh, 
'Rhydyohen< Arglwydd Osbome, yn H 
•nlwydd oéU, mab i'r Dng Leede. Wrth 
«bwarea gyd &'i gydarglwyddiderbyniodd 
ddyrnod, M y tybygid, yn ei gvlla gan mi 
<o honynt; ond ni wyddis yn iawn paiin 
ai y dyiBod, neu y ewymp a gafòdd drwy 
Jiyny, a fu yif achoB oH farwotaeth. C? n- 
•nalid rheithiad ar ei gorff ; a bamwyd iddo 
iàíw per é^fortmHimi ehmnfe mídUy^ wti 
ánrj anffhwd. Cofiwn yma yr hen ddi- 
mrèb, *^*^ Técaf y chwareu goreu fydd peád- 
iaw." ; 

HYSBYSIADAU LLEENYDDOL. 

Cyhoeddwyd, yn ddiweddaif, '' A Sew 
'^anÈlatton o/Itaùth. hy the Rev. J. Jones^ 
'A. M. (loan Teffid) Preeentor ^ ChrUt 
Chweh, Oxford, Gobeithio yr anrhega 
cin cYfaill ei gydwladwyr â chyfieithlad 
Cym^g o'r un Prophwyd. 
- Cyhoeddir yn íuan, ** Pregethau a dla- 
ddodwyd yu Eglwys Treffynon, yn y 
blynyddoedd 1829 a 1890, gan y Paroh. 
J. Blachwell, B. A. o Athrofa yr lem, 
Rhydychen, a Chnrad TreflTynon. 

SIRYDDION CYMRU. 
Oosodwyd y Boneddion canlynol nn el 
Fawrhydi y Brepin i fod yn Siryddion y 
Dy wyiogaeth am y flwyddyn bresenol. 

• GWTNBDD. 

Mon— O. Owen, Ytw. Um FuifùU. 
Aapoif— ÜiM Thomaa, Yem, Coad Hẁm. . 
Uninion-'Hmgh Uo^ Y$m. <M Uodig. 
Tbbpaldwtn— Jt. Af. B m m tr, Ym. BodpmfU, 
DiMBTCR— fFlüim /ofw», Ym. GelH Gymm. 
FrLiNT-^ ÿttphm Riẅard Glymm, Bmrwiâgf 
OoiteU Pemaârtag. 

DBHEUMa. . 

C*«a»T»DDii i Ji phia nl Htmlifm Âim§, Yemhh 

JlfíddUtm-HalL 
Fbnpbo— JoAn Mirehmm, Yeu. Srwmŵad, 
ABBBTBipi-Joft» PúUmr Brme Chichetter, Ym. 

lÂnÂoâam Pmrr. 
MoBaANwo— ÜMbarri JfMrf JmiUw» Ym. Lkm- 



Bbtchbinioo— FW?/«r ífaMandf Ym. Garth. 
UkWÊXvÈx»-'R<chaitá Dt^pa, Ym. lAamàay. 

8ESSIWNAU CYMRU. 

aWYNBDD. 
(YGwh'Àmhgd. Sfr N. C. Ttadal^Pr^f-ftÊmgdd*) 
Tbbpaldwyn— Sadwni, M«wrth ff, pryd&awn* 

TraUwm, 
Mbibion— lan, Mawrth 10, prydntwn* Baía. 
Abpon— Unn, Mawitb 14, boren, C atmarj bm. 
MoN->kn, Mawrth 17, borea, Beaemmrie. 
DiNiYCH— Sadwm, Mawrthl9,prydnawn,ibi/Aln. 
FPLINT—Mercher, Mawith t3, prydBawDi 9f y<U- 



SËHCUDlt. 

fO ýam 9 Barm BoUamd.) 

MOBOANWo— lan, Cbwefror S4, Caerdpdd. 
Carrptbddin— Mercher, Mawrth % COer/efd^ 
Pbn PBO-^Mawith, Mawith e, Bwiffordd. 
Abshtbipi— Uim, Mawrth 14, AberU^ 
ÜRYcuBiNioo— Sadwrn, Mawrüi 19, AhtrhamidM. 
MABSYPKD~Ian, Mawrth S4, Pret/tâgm. 



DYftCHAFlADAU EGLWYSIG. 
Ae 9 Hydirdd o'r mU diweddal (Chwtftnir) crf. 



Iwynwyd y Par«h. H. W. Ẁhite, A. C. CyftUl • 

■oll 

Areìwydd GandieUydd. 



Golee le»n, Rhytlytibeii, gan Etfob Bancor i Ber- 

■omAiaetb Dolgelky, yn yr nn Efsobned» ; AyM 

ynadawiad y Pareh. T. G. Robctta} ladog, yr 



Àr yr nn dýdd, cyflwynodd yr «n fiieob, y 
Fareh. Ìohn lone«, A. C. i BerMmollaeth Llang^'B- 
halU, yn Sir Ddinby«h; ihydd Irwy ynadawiad y 
Parch. John GrlfRth. Cyfaill o Goleg HiymaBaeG 
Caergrawnt} tiulos, yr Ár)(l«'ydd Eagob. 
' Ar yr nn dydd 1ief>-d, cyflwynodd yr Eaeob y 
Pareh. John Davief (diweddaro Unddyrnos) i Ber- 
■onoUaHh Uanyohan; fhydd tnnr yiáédawiad y 
rhag grybwylledig Barcfa. Ìoha Jonet; tadog» Jt 
Eieob. 

Yn ddlwtddar, cyflwynodd Bpgob Uanelwy y 
Paitth. T. G. liobefti, A. C. CyfhiU o Galeg 
Braaenoae, Bhydychen» i Benonoliaeth Uannrtf; 
rfaydd trwy ymadawiad y Parch. H. Edwardt, A C 
tadog, yr Arélwydd BBgob. 

Y Parch. Ebéhecer W^Uamf I Oaradaefh Par* 
hlBi Bnrn.Bclwya: rhýdd, trwy terwolneth y 
Parch. ì. Denman : NöddniT Syr W. W. Wynn. 

Y Parch. Wm. Ree«, M. A. i Berígloríaeth TU- 
benny, Swydd Penfro; Noddwr, Syr J. Owen, 
BarwBÌg, A. S. 

Y Parch. £. P. Thomas 1 Garadaath Paihìai 
Aberdarc, Morganwg. ' 

URDDIADAU BOLWYSICT. 

ESOOBACTH LLANBLWT. 
Dydd Snl, lonawr SSain, eafodd Mr. Bichard 
Britcoe, A. B. o Goleg lesn, Rhydychen, a Charad 
lÌangoUen, ei arddo gan Eigob Bmtol, drwy lyth- 
yran ccnadedig oddiwilh Eigob Ltanel^y. 
EaUOBAETH BANOOR. 
Ar ddydd Sol, y aoain o lonawr, orrldwyd y 
Bonaddiglon canlynol, gan Bigob Bangor, yn 

OPPBIBIAID, 

Y Paich. John Orittth, A. C. o Goleg fciBr 
Bhydychen, ar Gnradaeth UangelyBin. 

Y Parch. John Jonea, O. C. o Goleg y Drindod, 
Dnlyn, ar Goradaeth Caerhùiu 

DIACOHIAID, 

. Bdward BeaBi, G. C. OalMne Ha22, CacrgnwaL 

Grifllth Williams, 0. C. o Goleg lein, Rhvdychen, 

trwy lyúiyian anfoncdig oddiwYth Eigob Uanelwy 

i OBradaeth UanMBtffnid Olán Conwy, yn yr E>- 

gobaeth hooo. 



Ar y Tfed o lonawr, jm BlahopiCon, Sir Porgan- 
^> yn y 7aain mlwydd o*! oed,- y Parch. Bdward 
DaTÌM, F. B. L. 8. PerMm y Plwyí ochod. Cang-' 
hellwr Abeihonddn, ac Awdwr y '*CVMc üÿ-> 
eooTcheeí* 4c. 

• Ar y t4ain o lonawr diweddaf, ar ol denddj'dd o 
tle<yd dygn a phoeDni, Hugh Haghet, doehydd 
Plwyf Úandderfel, Swydd Felrion, yn S3 ocd. 
Owr rhyfeddol o hynaw», Uaflmii, a lobr ocdd 
H. Hnghei, a chymmeradwy yn ei alwad. 
" Pa laia ddewialaia oilef, 
«Oleaywhebcllaiiefr 
Gadawodd weddw a laith o blant i aUni ar ei oL 

Ar y aOaln o lonawr, yn Uanarmon yn IU, y 
Parçh. Joha Denmn, ei ôed rBain mlwydd. ■ * * 



jOOglc 



Y.- GWYLIEDYDP. 



J' f 



EBRIfcL, 183L 

-^ ■•?^i -^» LJLLL- 



(ParhJài^^m.) , pítf/ arrÄj im Ìadrato fìl«r aog^; 

4, « . '. .»^_ , -I ,-^ hyÍÄwil, ipegiiragrafatagau yr anfc-«- 

YR;06dd,Çjóel-gref3^dâ, a thy^yll^, Pan M^c^rfùodd vr lnintled->. 
a phŵUoptbi^î» yii'iirŷsur, je« 'yn ÿ aemift' yihgytigbfiifodd y prif-gẃyda-t| 
dvj^dU(o 'ófDÌ|dw^ ^liy à.'. Vý 'oeda . dgiòá *ÿnghyIcVy' niòdorâfi j^oreiri; 
alaáháèáâ, a-'llTfr^ iesní, Xne!^n, ltt^ia|it^8yDhyddíiM|> OÒ/od«Yd* 
galw^dlàawr. 'Ü^'jnYfra^'gỳliopSd^ chnsiIòjHo^^ ineddỳ|;on/ a/obliÿffd^r' 
ẃjnl'tnn ^ j^dw M Ŵhý,ByddVte^'N wÿr/^ m mheb dosparth « t ddÌM,; , 
fh^ WqnuàgJ ; arafl, •^ Çdjjíadur ' a chaii y gwýr h vn Vr dedd aÿdur; 
FryBamr /Jîr^i^'i i/ä^^eiN^ràit'/; dod i^'gauJ fynu Ì>ob' Cf ae finììfẃii 
cèrýva*r trydyddXcóẁyd i^'.Öjçíi-^ y bamçnC fod^ÿi^*áaint.ẁedí yẁr; 
wcV»ni^ o'fioiiFhû -fy.inhôbJỳ'jreU dd^pgds ÿnddo; iic 'i osod crbcal 
aaMdefbýhioçh ^ì j^I^áú hL^'; Ac^- gochi /droediedd o, hỳ;d ar gantolr 'y.^ 
yn1íelIiLŶh^U7n,)i1íedfurbath!yd drŵai ac jk ysgrife^nwcb bén', ÿ, 
yi^thMyjM/ gan VSpbwỳdo àr da(- gròea,* s' ArghDẄd^ p^arhâ wéh^ 
ot-réfèredo; ac un, ^n'epẃedig,i'A » yati^^^ Yr'MhÝàdìpj^ììÿ}^ cTèddynif''' 
gyhòédooda^'fe) «^ohah ŷîi Ninjifêl\^ . i átòf^ j(íet 'yîr'agòndí y t$ yn gyùl 
«' IJlaMim nätrMd,q:Ü^ e/fd;- a ŵìíbih^: ^tíoèòdhí <iÌatf o ẃyb<Vi;;^ 
UmUàA m fwŷi»pv^.^\;ün írrfl a ntf JÓjj; hgwyrieb -ŷ tŷ, a'r ilall.o'c j 
rédaìl ^jtìriíỳ. yt hèoîyda^ 'jn hdelh, . tu cefáldw/i rwy8tro.pbb.dỳfbd/ j 
JiẃddÎÉn^ita éìiÌo^r)U ò amg^lc]^.e.í' iád |,meẁn, nà my.nédiad a^lan: ^sic' . 
l^i&ti lÉ^ da^#ÌMrëd üfahjBSÿiâ' fel.hy.B yhrgádaÿl v comn^yd gẁyllt ; 
nUl yttSòiêfh'Ìff'yÌ^Mn a ẁáeddf ] i 'ifttieyd ei waethaf o fewn teifyiiaa^' 
ai/'*'G4rae, g#áerg#Ìe!*'v^efä9a- ggaodedig, àc megis ei bórthi â^^ 

Ì.^ÇTB^dÌiíÿstriad) jŵa^roch-; ychy.dif luni gymmêir.r. 

ÚMẄà*äno$, " ér/^y JÖ^^JiMwrr'. ymarbeajrha|p'rawý.> Ýir peddthâi . 

.i0.^. t. :^^ ^» j».j _j_?__i.__ ^ ;asdde4içiethau, v, Swyddo|pgi^ ; 

wedi .éu ;^fnu er llea 'y 'ddinauri ^ 
ond yr ordinliäd.hoB, ^n icrarcfharu^ 




ODdẁMíat i lÿfiaín ỳr un geirìàiÿ/ hàihf 'fleb, hyn,^- pe dígwydaaèai 
Yfùtm y^l^u^ feddj^gòB hefytt ffk gweínidpg neu Ìtíiŷwt fod. yit gia^ 

a'rìlihMa9'3 
BBRÌLt/ 1831. 

uiciii:ized Dy vjív./'L./x i\^ 



á ysau^ fedd VgdB hefyff yíb gweínidpg neu mtŷwt fod. ýit glaf 
bl cŷnt ac wedii^YẄ»^' he^tftu^, galíesid :ei.,droJgrẃ]rdd<y 
a' yn díỳfiftlf » 'ŵÄdyÌf- i'r heint-dŷ, aé Wth hÿnny toddf - 
,'1831. n j, ^ 



m 



BarnedigaethaM Duw, 



chwtran teg iV trneiniaid eraill am 
ea bywyd. Wrth gloi y cwbl t fyna» 
îach ac afiach ynghyd, nid oeffd y 
gobaith lleiaf'Weídi ei adael. Y^ 
canlyniad o hyn oedd, i lawer o 
deolaoedd, mewn anobaith» dorrí 
allan o'u caethiwed, gorchfyga y 
gwylwyr, a diange fel y di^yddai 
iddvnt; ac wrth hynny yn Ueda^ 
yn lle cyfynga, yr haint 

Y drefn o gladda y meirw oedd 
annynol i'r eithaf ; ond yr oedd yn 
un atebol i ofynîon yr amter. Bob 
bore» cyn codiad yr hwh a phob 
noa» yr oedd clad-fen y meirw yn 
myned ei chTlch; a phob tylwyth 
yn gymhelledig i ddwyn ea meirw 
allan» a'a bwrw iddi, ar ganiad cloch 
ydadydd. PanlenwidTfenyprys- 
nríd iV gladdfa, lef ffoaehang o hyd, 
a lled, a dyfhder, ac yno d^chwel- 
îd y lÌwyUi» fel bwrw tail i domen. 
Ni ddarllenid gwasanaeth, a mad 
oedd y gloch. Nid oedd na brawd 
na chyfaill jn dilyn» nao nn pryi- 
nryn yn beiddio ymddangoB. Yr 
oedd nifer o'r offeiríaid wedi gadael 
yddinas; ac yr oedd yn olwg new- 
ydd weled gweinidogion, o bob enw 
nen blaid» yn eagyn iV areithfa 
mewn eglwya nen gapel, ac ni bydd- 
ent nn amaer mewn diffyg o wran- 
dawyr; canya yr oedd yr jrmwel- 
iad echryi wedi troi llawer i wedd* 
ìOt y rhai na weddiaiant eríoed oV 
blaen. " Pan ìaddai efe hwyni, hwy 
a^i ceiiientt ac a ddifchweièmif ae a 
peitieiU Dduw ynfofe.*' Pt. 78. 34. 
' Oynted ag y diitewai nn pregeth- 
wr, an aralC o gredo Uedgroes i*r 
cyntaf, a eagynai yn ei le. Y cya- 
sondeb brawdol hwn, ni pharbaôdd 
ond tra eitynodd yr angel ei gledd- 
yf awch ben y ddinaa. Un o'r ar- 
wyddion cyntaf bod yr haìnt yn 
llareiddio, oedd adnewyddiad ym- 
ryson ym mhlith crefyddwyr. Yn 
nhrymder y clefyd yn anig» pan 
oedd ar bob dyn fwy o ofn ei gym- 
mvdog nag erioed, y bu yreglwys- 
ydd fwy af mewn diffyg gwrandawyr. 
iJn o'r amgylchiadan hy notaf o dra- 



eni yr ymwetiad hwn, oedd» bod ar 
bob dyn ofn ei gymmydog, yr hwi 
a welai yn rhodio yr heol, ac ar ym- 
ddanaosiadyneiiechydarferol; er 
ei fod ef ei han> ar yr an pryd, er 
yn anwybod iddOÿ yn dwyn yn ei 
gylch hadan ei farwolaeth ei han» a 
llygríad pawb a neaüent ato. 

Arwyadion amlyeaf yr haint, 
oedd» penysgafndod» cyfog» am- 
mhwyllder» syndod, poethdlaa, a 
chleision; a digwTddodd yn fyn- 
ych, na wyddai yr heintns ei Ibd yn 
glaf hyd q fewn feir-awr i'w farwol- 
aeth; y pryd y dangosai nn arwydd 
farwol ar amryw tanan o'r eorph» 
ond gan amlaf ar y fynwea. Wrth 
ddyn^ a dijrbiai ei hnn yn iach» 
llawer gwaith y dywedwyd gan 
gyfain a edryclui ar ei ddwyfron, 
'' YndMTotôa. fy nghyfaim nid eet 
geMfi ond ychgdíg o oriauijyw P 

Meddyg dysgedig, a gwybodas» 
(N. Hodges, D. M.) ymwdydd 
parhaus ft'r cleiSon, a ddywed,— 
«'Ym misoedd Awst a Medi, y 
comwyd, megis ftg edyn cyflynt- 
aeh» a jfmddangoaai wedi dwyn yr 
hoU ddinas tan ei rw ysg. Yr oedd 
y lladdfa vn echrydns; yn gym- 
maint a bod o dair i bedair a phamp 
o fileedd yn marw yn wythnosol; 
ao yn nn wythnos wyih mU^ pan 
oedd y dinystr fwyaf. Pwy a 
ddichon adcodd echryslondeb y 
fìith dymmor? Yr oedd yr hoU 
deymas yn wylo dros dmeni ei 
phríf-ddinas. Yn rhai tai yr oedd 
celaneddan yn gorwedd i .aroa 
awyddogión y bedd; yn eraiU, 
ddyniòn vn cyrchn en hebw^ 
ddiweddaí Yh nn ystafeU oly wid 
gríddfanaatrangc; yn arall fadron- 
dodgwallgof; ac nebpeU pddiyno. 
ceraìnt a chyfeillion yn croch-alam, 
nid yn anig ea colled o'r sawl a gar- 
ent fwyaf, ond hefyd y disgwyliad 
brawychas o'a hymadawiad ea hon- 
ain ar fyr enyd. Yr oedd angen 

În esgorvdd diffaelediç i'r hoU 
lant, y rbai a droiglwyddid yn eb- 
rwydd oV groíh i'r beddf. Pa ddwy- 

uic|!tized Dy vjìv./v^"V iv^ 



JBMmeiigmBthau Duw. 



Ẅ 



Irni aa hollUi o ofid, wrth weled 
defbyddion cenedlaeüi newydd o 
ddtnaayddîon yn crogi ar frooaa en 
namaa meirwon ! Kbai, yn ol eu 
elwyfo, yn rlnedeg oddi amgylch fei 
Beodwon— árafent— •syrtliient — a 
threngent yn yr beol. Erailiyngor- 
wedd y a banner marw, megia rhwng 
cwsg ac effro, ond ni ddeflröen t brth, 
byd sain yr udgorn diweddaf. Khai 
Yn gorwedd yn yr heolydd, ac ÿn ar- 
loeaî, fei pe bnaaent wedi yfed gwen- 
wyn ; eraill yn syrtbio yn farw yp 
y larchnady tra byddent yn prynu 
ymÌM>rth i ginawa en teuln.'^ 

Ar fyrdra parhad y clefyd rhydd 
yr UB Meddyg dytgedig yr hanet- 
yn canlynoli^Galwyd am danaf at 
ferch ieaangc, ar y diwmod 'oyntaf 
o'i salder* Cefaîs ei haaadliàd yn 
rhwỳdd, ei chynhesrwYdd yn gvm- 
hwys» ei hwythen rhedweli ynil^d 
lary , à ohob peth y n arwyddo ei bod 
aaewn ieehfi: yn gymmaint ag i mi 
dybio ei bod yn ffugio afiechyd, nes 
i mi aylwi ar ei mynwes, ac yno wel- 
ed arwyddion marwoìaeth, Ba farw 
y Boa ganlynol, cyn iddi hi ei hiin, 
na neb o^ì hamgylcb» ammau ei bod 
yn glaf drwy nnrhyw arwydd aralL 
Gwedi hyn^ ymwelais â gweddw 
dríageinmlwydd; yr oedd ar ei 
chiniaw, ac yn tystio na bu hi er- 
ioed mewn iechyd gwell. Pan 
dŴDlais.wythen ei harddwrn, mi 
al cefaia yn anwastad, a gwelwn ar 
ei dwyfron amlder o'r arwyddion 
diffael* Cyn y nos hi a ddŷfynwyd 
fr byd trágywyddol.** 

Jhfchweler yn 61 at Hane$ y l}m^ 
^igdtL — " Prin y gellir coelio ercii- 
yUdod cyfiyrau ilaweroedd o*r trìg- 
olion. Rhaí» ym mrydni y gyn- 
ddaredd, gan boen eu cornwydydd, 
yr hyn oedd braidd yn anoddefol, 
a aenl yn ẁylltipn wailgofus» a 
aaeChent eu hunaìn, nen a ymdafl- 
eothendramwnwgT drwy y ffeDestrí . 
M amau a ddîenyddient eu piant eu 
hunain yn eu colliant^ Rbai yn 
Biarw dra galar, rhai o fraw a 
diyffro, heb ddim oV cornwyd ar- 



nynt; eraill yn colli eu synwyrau 
gan ddycbryndod. 

*' Dealiir wrth yr banes blaenoiv 
ol, bod llaweroedd yn marw heb i 
chwarenau, neu gornwydydd dorri 
ailan ar eu cyrph; ond os ymddang- 
osent, byddent yn peri poen anaelè. 
Ac nîd anfyDych y dígwyddodd, 
pan fyddai y liaw-feddygon yn ar- 
teithio y chwarenau celyd â chyll- 
^ll, nen yD en golosgi á phoethlyn» 
i*r trueÌDÍaid ddiaDgc oddiarnynt, 
a rbedeg yii tíoctbioD Vr heolydd, 
ac Vr afoD os galleot, nen iV mer- 
ddwfr cyntaf a ŵeleot. 

*' Mynych y teimlais megis iasaiu 
yo treiddio i ddyfoderoedd fy en- 
aidy ẁrth gly wed Grocb-Iefan gridd- 
faoas y traeiniaid arteitbiedig: ond 
o'r ddau ddrwg-gyflwr, cyfrifîd hwn 
yn fw^af gobeitblawn, íe yngwyneb 
anobaith ei buD: canys os dygid y 
cornwydydd i beo-feddalu, a thorri» 
achrawni, byddai y claf yn debygo 
hybu. Yn y dull arall o> haint, 
wedi iV arwyddion ymddangos, ae 

Îr claf yn fyoycb oddiamgytehy ýn 
led esmwyth aroo, hyd o fewn 
ycjiydíg iV farwolaeth; rhai hTd 
00^1 syrthient yn ddisyfyd; a rhai a 
darewid y n ddisymmwth yn yr heol 
á phoen anaele— -prysureni adref oa 
galleDt gyrhaedd can belled— yno 
eisteddent» llesmeirient, a byddent 
feirw. Gellid cyffelybo y farwol- 
aeth hon i farwolaeth o gnawd-fdl- 
iad cy ffredin» rhai a drengent mewn 
Uesmair^ fel pe byddent yn maair 
mewn breuddwyd. Y rhai a ym* 
adawent fel byo» ni chaent ddigon 
o rybydd bod yr haint amynt, nes 
y byddai madredd wedi llygru yr 
holl gorph; ac ni wyddai y medd* 
ygon eu hunain bod ai^nynt ddim 
niwaid, nes iddynt aguryd eu myn- 
wesau, a gweled yno y nodau marw- 
olaetb. 

'* Dyn heintus a gurodd Wrth 
ddrws dinesydd cydDabyddus iddo; 
y gwas wrtb ei oUwng i mewn a ddy- 
wedodd bod ei feistr yn yr ystafell 
uwch ben. Ar by n y ctaf a redodd i 



uiçiit.ized ûy vjì v/v./^ 



100 



Oriau Marw.^Yf Eigob Ridlt^. 



fyrá y griglaa» ac agafodd y teulü ar 

Îahwyr-bry.dr Copa|ii|iit me wd ÿetli 
raWi f;an ofýa jt achos o'i ddyfod- 
jád f c^jjrs ŷchydig o rodiena segor 
ÿedd, y fiiyd byti. f Dtan a erch- 
pdd iddyût eiatedd, aibb(| yn es- 
inwylh, na ddaéthai efe ondi ganu 

fij^au» f ífr. ♦ * * jl ba íe yr y4- rgT/flMs 
ycÉj yn- wyned;* ^ 'Mjfnefl, ebai haiam 



meddwi; giín fý mod'' ^ 

cwj)l drify ty nepëstril 

wedthynny, |od y traHnOdyp niéwii 

noe^ dirfáwry gáii; ddwy .cbwaren 

faw;' ar ei gorph»'rhÿ j^f^dîon i 

gasgln fi fhorri; ^*t ineddygòii 

néwydd ei , gýffyiÌP .4 jphoeChlyn- 

- Arc. y rlíai Qeddýni,/y pry4 y 

\ ef, ýn llosgi. eî gpaw^ fel 

gwynia8.f ]^i clilywaÌ8 pa 



'f^, gydii goiwg Q ädychryn» ^ y beth a^djaeth o'r ádyn^tnufiiaii; 
inae yr;haÌQt'ari|af, ap yr wyf yn ond yr 'ifyf oV tyb i^dò'barliau i 
fRMtefíJ fro'a chysgod i^ngeìi cyn grwydrp, pes îdfld' Dyîfthio Ì lawf 
ỳíory-höé.' |Iaw9 coelio nag ^4* yntarw." *' 

jrpdd.y cyffro ì| bfirpdd'byn yn y 
'feula-^y merçhed .aV plant a ddy- 
clirynwyd agpii y^ feirwon — ^rhai 
^yi^ rbpdpgj dai» ysgrechian, drwy 
ÿri ànf», ^ rhai. trwy ddrwg aFall— 



CP'W w r p he n y» p tm^.J 



pRlAU MARW.— Rîiip. II, 




' achoft o'i: cyffro/a tfdywedo^d ỳn 
' eithaf .lawel, *FeU WjeU jli fel 




.€yì9 'eBgyniad A^arí' whédWd i 

orsedd )L.Ioegf/ aefh y Dn JÙpt^Y^ 

£8gp|> Llandain; i yntŵeM \'t dy- 

'wysogeìi'yn ef; -tiaiíndídlé ytf y 

wlad. Diolcfapd'd 9f<uri id^p àln pi 

gareqigHrydd. áö ŷmddiddanodd 

..-- , , w - . .., f Äff ^f «W' oddeatà; cliwárter awr. 

I Jii^hyii/disgynod^ ygiÌAÌaaiyswas , Pywêdòd'd ei bpdjn cofio êî welçd 

^'yn^Ala PẂwy U o hirbell iV pleno, yn V Uys, a chrÿbẁyilpdii yn ben- 

/ganei fpd yn ofhi myifed yi| agos noaoì am bregeth o^ÿ fiddo cçr 

filp. . Apui y traanddyn al|ían|- ac a . bron ei thad : ác yna, g^ln ìid'aerei 

«ffauodd y driirs ar ei pl. S^ y teu- ' faystafeU, gdlydgpdd ef Vqiak|i i 

^ îa êncyd o anu(er cyri faybu o\i py- gifiiawià gyd -â'i swÝddit^pi^ ' j\f 

* /ffrp.» ond ni cl^^wsantddim afiechyd : ol ciniaw, anfonodif i|^ danò.dra- 

^p^Ìaph ná hynny^ ac achos i gofio v el|efn; a * dywe^odd yt, l^sgẁ 

lioswaith, yn i^pd y plant^ tra bydd- wrthi. ei fod wpài' dýfod^' nid ŷn 

'tótbyw; ' ; , ônigÌYdibeno ỳìnweled'áfat^c'l 

" Pa béjfa a aUai. flino meddiirl faefyd i gyìmyg p^gptfai|^o*i Wtça 

"djRH^ UieWiî Uawn fçddiant o'* - « .. -. . . v ^, • . 

'*yryrsi,\i, yn fwy ná gweled -*- 



ÿi) r)ipâög^ o'i aimedd, neu o d 

iwain p'i welyi allan Ýr faeol, Ibrôn 

' yn npetli. gan ganâ, a dawnsio, a 

** dy^ifarêd i>pb ystumiau; — aphnmp 



t o'i syn- y Sabbofîi canlyi^oT. oa yfajDgai 
dyn arall bodd iddi gi^niatàa. iddo. Ar h][n 
loddam- fai ^ amliiff o^d, .ac ar ol dys^w- 



pfín chwêch o ferched a phlant ŷn 

rhédeg ar eí 61» jn ado, ac yn galw 
, Wo. . - 

.galwent 
' northwyo i'w ddwýn yn ol» ond^oH 
• yn ofer; pànys ofnai pawb roddi 

Ili^Yí amOy na myned yn agos ato. 

l^arodd yr olwg faon pnft mi|wr )^m 



rwyc(d %^ rai 'ii)ýnyd^ay, ^yWf^' 
odd, " Mewn üeirt|kyẁ48 i!r ma|er 
|iwn; fy arglnrydd^ rhoddŵcb ateb 
eich haniip." \Ar aûrgymiiiiçn o'r 
]^gò|> yn daèr anii, dteyìnsyniad 



g ar ei oi, yn aao, ac yn gaiw j^got> yn daèr arm, d<n yìnsyniad 

pr ipwyn D»* i ddyfpd adref; p gydwybod o ädyÌedswydd, ' dy- 

nt ar bawb a weleiit f'w cyn- wedodd' wrtho .oV diwedd^Y csi 
^ :»» ^;i -..,...,«. ^i .,...^T.ii j i^ iD_*_-..^ •••««/ ^ :. r- • 



drysau Eg^wya y Plẃyf eü ^gorrd 
iddo ef, ond nad â'^ flft ^^^ ^^ o'i 
^einîdogion, i wrandpi|nio.« . " Fy 
arglwyddes/ yfwyf já goWtliio 



uigitized Dy yj^/^./'^ iv^ 



Addidìad Tỳ Dduw, iol 

1n*wtf]kodwc1i aif Duw/' "'Nid irliwng ý^ Maer aj üi). 'p |i^niuVurifeid 

ẄS û tldjriredyd beth a úi^'e\x yn ŷ d(íina0: .à pbah ẁe|o(td %atfnier 

SDuw:. nid yr nta pelji. yw gair ynnesäu^i et'e afedcfrlci Ì'W jjfaiífod, 

ŵ yn aw/. ag yn n^'d^iaa fv ac a*i çolleidiodd^ j^a^ 'ddjU'edycf» 

«Ìiad.'',. "■yruç yw ffahr l>nw.ÍK>b '' Cvnitttf^i' ^yäîirr fy^iraw^:' «ÿpy» 

%B^r;.ond..deatrwya ef yn wcU .fe (Ulof'a Duw.iuijerdd ý* iUainau» 

ìAewh rbat ^inseroejjd '.naV Ilejil/' neu (e rydd i ni tiejrth i V, dlo(J<fet'.^ 

'€]rDiiettŵ.yd^igofaÌjsli]VfaríyiifaWr «^na aÿrthiod^l i)r,' eí Imiau« ap a 

arbjny ac.atdbodd, '\Ni-feiddiecb 'gqQeidiqdd yr ^stanc .lìrtb ba nii 

Ifin/eicfa e^istŶan.^ytf aiíiscr l^.i)bad ý rhwy.mid ejT. . .Efe 'â La^j^^er a 

'9Íé yú a^r Duẅ yf byn « a(wch wéddi'sisanti i| dioddiefasant ^ fârw- 

fellý' rn 'awr.'; Äm çfcb llyfr^u 'o|a^th .fwyaf' crèuloná gwjr(>ldéb 

-Ber^adion, Bi ddi^rHénais 'ijyTun rb^feddol. 

'9ii(>ay.nt teríóed,*;dÍQltih í Ŵuw, . •; ' 

*e ni..wnaf bytìi cbwaîtli.'^ 'Ar oi ^^Llr »\ « 1-^ ^^.,»r 

'Biwet oy byfryw eíríaü>írw6n, , ADiwUA^ W^îÌDUW. 




, |;irareidd-4rir. - Aûföiíwyd ef yn 'cftpt 
, anìcpa-gjrcbof i\ Tŵír; áts F^di tri ydd^' 



etaBilì,.nk'i-8ÎjÌo*tìddiîrrth.,qí «g- ., I bpb up ý rfaydd; gwaàáháètbwr 
wydÜoríoi;.'' )Pan dtfaétbd dy<íd ei y liyíjdlífn Vŷr J^irgtwjÍJíl ìi)rcbÿh?ya 
fânròlaêttt, yt oedd éfe yti p^rfau «rbAbig á jpkéi^^ol,>Qi|jcidip^es- 
m d^wei a* dîgytfcor ä gai^ai ^. geuluso. piii, ^cŷdgynpiillijid, .|ond 
hWD^ yn Iddydil cf bjrfodas. , Y* niynèdJ uie'wni'Mr.tyftbefHadîoli^, 
^|K)80ii,'láètiò#ol,' ^ááöd/|lodd íai '/g^ îV.ÿýqieddau'£'niawf^'â.rhpddi 
' o*i gyfeillion ato, a «wpelrpdd gyda ^ {«] jo ogoni'anj; ei euw^ Prit' diübea 
hwynt yn liawen a liripl. /-^yn- créa(ljgaetb . dyu : yy gog))iieddu 
iygiòdd ttn o hmiynt efalédd iifynu ' DûwT-rUoddi iddo y.)|;(^(KiianÌ ag 




L)icjitizeö Dy vj\_/il./"V i\^ 



m 



Yêijfriaeiiau «r Jlaiiei NaboiL 



o g»ri»d ydyw holl orcliTiiiynioii y 
nef. Mae em dedwýoldwch a'n 
bappnarwydd y'nglýn á'n hnfadd- 
^od iddynt Felly gorGhymyn o 
garíad ydyw y gorchymyn aanci- 
aidd hwttt ^* Addolwch yr Ar^ 
glwydd ym mhrydferthwch ei 
sancteiddrwydd :*' oblegìd " Yr 
Arglwydd (medd j galmydd) sydd 
ynnhemleisancteiddrwydd." Ÿno 
y díchon y credadyn ddal cym- 
mnndeb a chymdeithas ä Daw. 
*' Yni mhob man (medd efe) Ue ý 
rhoddwyf goffadwriaeth o*m henw, 
y deaaf aUt, ac v'th fendithiaf/' 
Geill yr hwn aydd yn nyned o 
iawn ddiben i e^lwya Ddaw ddy- 
wedyd» gyda theimladaa nefolaidd 
"% dìolchgar, mai da oedd ìddo fyned 
yn0| ^erwydd bod yr Arglwydd 
yn y Ue; ac íddo ffael rhag-brawf 
rw endd o dded wyddwch dyfodol y 
nef. Tra gofalaa ydvw, pa fodd yr 
ymddng yn y lle aneiUdaodd Dnw, 
ac a ** chwennychodd yn drigfa 
Iddo ei hnn." Ar ei fynediad i 
newn, *' Níd oea yma (medd ei 
enaid) onid tf i Ddnw; a dyma 
bofth y nefoedd.'* '' Gwyliaf, gan 
byny, ar fy nhroed, a byddaf bar- 
otach i wrando nag i roddi aberth 
ÌfyUaid.'* Angenrhaídydywgwylio 
ar yr agwedof atlanol a thafewnol 
pan ymddangosom mewn modd 
neiUdaol ger bron ein Gwnentfaar- 
wr gorachel; ein Cynnaliwr tirion, 
a'n pwaredwr bendigedig. Dylem 
ymwrthod ft phob meddylian gwib* 
log a chrwydredig, fel gelynion 
penaf yr enaid ; a meddwf yn ya- 
^riol fod gwynfÿd nen wae tragy- 
wyddol yn ymddibyna ar em 
hyflMÌdygiad yn nghyaaegr Dnw. 
** GwraBdewch^ a bydd byw eich 
enald." * Nid y w ond y rhagrith 
o'r mwyaf ymddangoa o ran y corph 
yn nhŷ Dmw, pan y mae yr enaid» 
y rhan oren o'r dyn» yn orwydro 
ar ol cyfoeth, anrfaydedd, a phlea- 
eran anianol y byd. Pa waaanaeth 
bynnaff a gynnygiom i Ddaw, os 
na bydd yr enaid yn cydano yn y 



gwaithy a brawf yn rfaagridiipl ae 
aoghymmeradwy yn y diwedd. 
Holl blaot mabwyaiadol» ac addol- 
wyr ffyddlon yr Arglwydd» arodd- 
ant oli en calonan iddoef: — " Fy 
mab, moea t nü dy galon." Hwy 
a ddeoant yn gyaaon i'w dv, nid yn 
onig gyda pbarch dyladwy, ond 
hefyd gyda chrediniaeth aior jp 
ngalla gwrthddrych Dwyfol ea 
faaddoliad, i roddi bywyd» ioch][d» 
a chynnaliaeth yaprydol i'r eniud. 
Nid yji nnig y mae yn allaog, oad 
faefya yn ewyllyagar, i roddl i ni 
yn ol ein ffydd ynddo. Mae efo 
yn gyfiiethog mewn graa. Pabam 
,ynte y. newyna nn enaid» pan y 
mae digon i ddiwaìln ei hoU eiaien 
oV golodoedd anohwìliadwy o rM 
a dryaorwyd yn y Cyfryngwr, 

Megya ag y dytai |>ob perch^ 
enaid holi cywiraeb.ei daibeniip 
oyn dyfod rr E^lwya» a gwylfo 
arei ymddyffiad aflanol a ttiw- 
fewnol gwedi dyfod; felly» yn dd)« 
ammen, y dylai fyfyrio Uawer wrth 
ymadael, gan fryab i'w yatafeU 
ddirgel i weddio ar ei Dad, ** yr 
hwa a wel yn y dirgel, ac a dtlichoa 
dala iddo yn yr ainlwg»'' am ei 
fondith ar y moddion a fwynhaodd 
yn ei dý. £r i had da y gair gael 
ei han» elto» oni bydd iddo gael ei 
gnddio trwy 6g myfyrdod yn.y 
ga^on, fe fydd i'r adar affemol ei 
gipio ymaith cyn iddo gael amaer i 
wreiddio i waered» adwyn ffrwyth i 
fyna. Oan hyny» y Salmyddja 
gnddiai air Dnw yn ei galòn» ac' a 
lyfyriai yn ei gyfraith ddydd a imni« 
Awn ninnaa, a gwnawn yr nn 
modd; myfyriwn ar eín ffyrdd, a 
thrown ein traed i gadw deddfau y 
nefoedd. ^ 



ysmuBnuv ak hanbb WABom» 

«Dyi«laltf3rwlÉnuk** l^^iLt. 

Pe hnaaai Ahab yn gofyn y fatb 
beth gan rywnn anJI, ond larael- 
iadf baaaai ei ofyniad yn gyfiawn a 
rhesymoli a baasai gwrthod yn ym- 



L)ic|itized Dy vjì v/v./^ 



Ttiÿriaethau ar Hanes NahoilL 



loa 



«Mtagot yii ddrelaidd ac yn anfwyo. 
Ond úíLẀ a welsai yn dda fod yn 
gywtr ac yn ofalas iawn i ddos- 
pârtha ac i gadw mewn períTeîth- 
nrydd etifeddiaeihan yr luddewon. 
Ni allaaai dîm ònd eithaf angen« 
rkeidrwydd ganiatâo iddynt werthn 
ca tir, a hyny droa ond ychydig 
inwr. Oa nid eyat» etto« ar 
■vyddyn Jobili, yr oedd yn rhaid 
Udo gael ei adferyd i'w feddian- 
ifdd eyntaH Yr oedd yn rhaid 
Ẅ Ahab yn gwybod y drefn 
ddtÿfol boD; etlo, nid yw yn am- 
■61 dywedyd» *' Dyro 1 mi djr 
râUan." Pobl aDghydwybodol ni 
wyddant jíü gyfraitíi aralfy ond en 
Md a'u pleaer eo hnnain. Mawr- 
edd digyfraith aydd yn oaaân pob 
•italfa. • 

Ni feiddia Naboth gymmeryd ei 
Irin fel hyn. Pa mor Uáẃen y 
hnui efe yn ymadael â'i etifedd- 
ittth» pe boaaài Dnw yìi ei rydd- 
ka ef oddi wrth y pechod t Nid o 
SFDdynrwydd, ond o nfadd-dod, y 
■ae yr laraeliad ffyddlon hwn yn 
Mia ei ddymoniad i'w benadnr, 
gia ofhi beíddio rbyngu bodd 
Wenin daearoly a digio nn nefol. 
Pta y mae ty wyaogîon yn gorohy- 
wja pethaa cyfreithloo, y itaae 
Daw yn gorchymyn trwyddynt 
hry; ond pan y maent yn gorchy- 
■jBpethananghyfreithlon, y maent 
JijêrehymYn yn erbyn Dnw. 

rwy eill beidio gweled, a thoat- 
vío wrth gyfyngfler Naboth? 
AWb aydd yn gofvn yr hyn v mae . 
Daw yn ei wahardd* Rhaid iddo 
•yrtUo allan ft'i Dduw, nen ynte â*i 
fNnm. Cydwybod sydd yn et ar- 
waia ef yn erbyn cyfrwyadra ; ac y 
■tte'npenderfynn peidio a phecho, 
er awyn bod yn hynaws. Am fyd, 
11 eill roddi i fynn ei winUan. Y . 
Mwl tydd yn ddidduw eu hunaîn 
jd^t yn yatyrìed aanetaidd ofal 
mll yn betmader ofer a diachos. 
Hid allaaai brenin Israel lai na 
gwelad» mai gwaharddiad Daw yn 
ui| oedd yn rhwyatr iV amcan* 



ion, ac nid yspryd afrywîog deit- 
îad. Er fayny» y mae yn myneÜ 
" ì'w dý yn athrìst ac yn ddigllon. 
£fe a orweddodd ar ei welv, ae a 
drodd ei wyneb ymaîth, ac ni fwvtái 
fara." £fe a gafodd wrthwyneb ar. 
rawnwin Naboth, yr hvn a ddin- 
ỳetriodd el flys at fwyd, ac a fy- 
gy thiodd ei fy wyd. Pa mor ddrwji 
y geill calonau chwyddedig ddi- 
oddef cael eu croeai» er yn yr 
achos mwyaf rheayraol a chyfiawB^ 
Yr oedd aefyllfa Aháb yn ei alw ef 
i amddiffyn cyfraitb Dnw. Ae yja 
awr y mae 'n barod i dori ei galon» 
am nad eill dori y rban hon o gyfr 
raUh Duw. 

Ni'a gwn i pa nn ai digllonedd. 
neu alar Ahabi a'i blinodd ef. Ond 
pa un bynag a wnaeth h^n, 'y mae 
yn M, yn cadw éi weiy» ^e va 
gwrthod ei fwyd, fel pe na byddai 
farw o un angeu arally ond o her« 
wydd ý bwyd-lyaiauachwennychaû' 
O, wan nwydau» a gwangcua ddy- 
mnoiadau cybydd-dodf Yr oedd 
Ahab yn arglwydd ac yn frenin ar 
holl wledydd larael. Nabotb oedd 
bèrchenog un winllan fechan. Ni 
eill Ahab fwynham Israel, oa Na* 
both a fwynha ei winliàn. Heblaur 
Samaria, Ahab oedd ben-arglŵyd4 
n^awr ar Ddamascus/a holl Syr- 
ia, concwerwr un a waaanaethid 
gan ddeuddeg brenin ar hugain. 
Naboth oedd yn wladaidd ddinea- 

Sdd Jezreel» a díwyd lafarwr gwin- 
àn fechan. Pa un o lionynt y w ' 
y mwyaf gòludog ? Nid. ydym yn 
clywed fod Naboth yn chwennych 
dim o eiddo Ahab. Ahab sydd yn 
chwennych» pnd nid heb gael ei 
wrthod» rbywbeth oddiwrtb 'Na- 
bpth. " Nid yw byẃyd nob yn 
eefyll ar amlder y pethau -aydd 
gánddo." Y mae efe yn oluilog ag [ 
aýdd yn foddlon i'r Lyn sydd gan- 
ddo. Y mae efe yn dlawd ag sydd . 
yn chwennycU ydiwaneg. " O 
oludog Naboth, yr hwn nid yitwyt 
yn gofala am holl feddiannáu bel- 
aeth Ahab, os cei di fod yn ar* 

uigiti-ed Dy vjiV/OQlC 



}H 



Yêtjfriaethau «r HofiêM Nafipth^ 



glwydd tr dy wÌDlIan dy hun! ,0 
Alîáfc'Ŵawd, 'yr hẅh riid Wyt yti 
f;oík\íí\td Aỳ h^labth fèddianèaa: 
dy hnn, trá íiá èHrfod yn arglwydd 
Leifyd ar winilah Naboth !'' 

Ýrtiẃn a barodd.ý Clefyd, sydd 
yn dántbQ''ato ÿ hieddyg. Sat&n á 
wyddat er's tälm pa fodd 1 ddt;<n- 

Îddft ý <5ýfíyw gynnorthwywyri 
eì^bélaiethat irelÿ Ahàb, ac é^ 
roádo^djiddÿ.ó^ Jiyspryd ei 'hun.' 
** ^Úifyi \i ÿn awr ^d teyrnaBU ar 
Iiraèl? 'c^Tod, bwyta 'fara^ a Uá^ 
weitjòhëd dy j^aldri;' myfi « roddaf 
ì Ú Wlh|láÀ NHboth y Je2r«elìad.'^. 
N)(! oédd'ar Aha.b éisieu ilä syn- 
wýV na drygiotíl. Ond níd yw i'ẃ, 
gyttilia;*!! &.'r.bepde$g«s hon o 21- 
dOnL' Kîd oés àéhbá dni ün diafol. 
ailitr i ddychyníidygu drygioni,' 
neif î*w' gyflaẃni. x itíae yn cer-* 
ydcla^^wan*galòndid ei ffẁr Wyneb*- 
driât, ac fn èig^i^nghorí, Aa ddylai' 
fo<|P^|^rfynau* í V lÿwodi*aeCh^ ná'i 
ddÿliianiadau fel 'pen-Uy wòdraeth-; 
ẃi*, l^bbU yn 'tmiÿ eẃ^M^áio. Yr', 



oedd, vb*barbd ẁ^di dy^isio caeli' 
trWý'dwÿll ^ thi^ii; yr hyn a nac-" 
«wyd Irw^ erfyàÌad. Nid oes diit^' 
yil'eisieu, ond çhw a tèl Ahab. 
Yhk gà'dèwch 1>òb peth arall iddi' 
bi/ Y ìínaè hi, yn liohio Ilyfhyr, 
yn enw Aháb, at Iiénoriaid JezreeU 
yi&'iblia'utt'y taae yn gorchymyn 
iddviit gyhoeddi ymprydy á chyf- 
logi daik gâu-clýatidn yn erbyn I^a» 
both^ iV gyhùddo éf o gabledd yn 
erbyh Duw, aV Brenin; ae yn'a i'w/ 
labvddio ef i farwolaèth. 

Oytiía b^àod dalédigaetfa am 
wînllán doréithiog. Pẁy fiad y w yn 
llid^io wrth gly wed Jezebèl yn eìiwi 
ympryd? V dirfnygẃyf gŵaethaf 
o gyfreithfaü Duw a ddefnyddiaòt ' 
rai deddfau' ao arferion dwyfol er 
eu budd a'u mántais ett hunain. 
Hi a wyddaii fbd cyromaint o wedd- 
ili gras yn ýr Israeiiaid, ìel ag y 
barneot gabledd yn deilẁng d farw- 
oiaeth. Hi a wvddai» mai eu har^' 
fer oedd gwneuthur iawn am bech- ' 
odau gwaradwyddus trwy ymddar- • 



ostypgjad cyhooddu^. Ui a wyddf^ 
aí, fóa yn rhaid ì^ael 'dau o dyslîòn 
î gondemniò ' ý troseddwr. Ÿ 

fiethau hyti óll a wnae'th hi i j^f-* 
aẅui ei dibenion ei hunán. Ki4 
óes un drygìoDÌ mor ddiellig a-i' 
hwn a orcliuddír . â 'duwioldé^ 
Ffogi'ol ymddangosiad o. saocteidd-:] 
rwydd sydd yn 'dyblu drÿ^oni 
gweithred. ' Ni buasai y Uofrudd* 
iaeth li^n hanner mor echrysl'oi}^ 
pe na buàfai fel. b'yn'yn cael 9t 
guddîo trwy gyflawniad crerfyddoL 

HeDlffw dnwiolder, pa deg'esga^ 
o gyfrc^itUlbndeb sy ŷma. Cabledd' 
yn erbyn Duw, a brenin^ ni idU^ 
chon fyned ŷn'ddiddi(a'). Ÿ tròs- 
eddwr'a gyrcfair ger bron gorseddr 
faingc'y swyddwvr. CỳiTáwndèt 
Israel nis caniata i' farnu dirwg^ 
weitbredwr yn absenol, ac heb eî 
glyẃêd. . Tystiou sydd ya 'dyfod, 
ym mlaeh» ac yn pytûno meWn^ 
perthynas i'w fai. Y hàrnwyr ýn 
rhWgo eù'dntad, ae yn cùro eá' 
dwyfroui fel vn'gàlarìi o berwydd 
y troseddy yn gystal ag á herwydd, 
y gosp am dahb; £u hwỳnebprýd 
sydd. yn dywedyd,'/na chawsai. 
]$ aboth farw, pe na buasai ei dros-! 
edd. yn haedtlú hynỳ« ^ Ac, yá' 
awr, fel pe dyẃedent, " nid y^w eft. 
yh dddìliad cywir,'nid.ýẁ efe yi* 
wir^Israeliadi yr h^n litd.ò^és gah-^ 
ddo gareg iV Ihaflu'at Nabo.tb. '* ./j 

Da y gẁyddai Jésebel at bwy yt' 
ysgrifenodd. I'e na! büàsai y IlyOi-^ 
yrau hynÿ vn caerèu dánfon meẁ , 
amser o echryslon ddlryẃiaeth yii*^ 
Israel/ buáseht jn derbyn ;yr .unv 
diŷsgog. ommedcfiad odcUẃrtb yr' , 
he.nuriaiid ág a dderbynibdd Ahifr'. 
oddiwrthN^both.. Dywedasent^' 
"N'a ato Duw i Senedd.^ea^reel^ 
ffhrfio anudon, athrodi gwiríon-'* 
edd, a chondemnio drniw.eîdrÿỳddj'j 
Gdrchymvn be.thau cyfiawù, n'ýni', 
yWbarod i farw'trwy eîn háfudcL'^ 
dòd. Ond ni wnawh; ìn fètddfi!^' 
drochi ein dWylaW yn hgẁafed 'ija^. 
gwiriön." 'Ohd b1 a wÿddaî p^y*^' 
a gýflogodd ; pwy a Iygrodd/ trẅý ] 

uigitized by VjOO"V iv_ 



Ỳsiyrííêtüíu ùf Baêin Naboth. 



m 



inkẃ 7 (iedt yn gydûabyddm 
iddyat 

Aiiuiil y bydd ar onedd ddryg'- 
Wdos eìsiea offeryDea i gyflawui ei 
haiDcatfion; Ni ' esgeaiaftti* cyf- 
UẂBÌ an Tbaii o'r hyn á orcby ttf yair 
jn Uytbyr Abab/i Ympryd a el«iw 
a; y ddiüas á .yingesglir; Naboth 
agriebir, á gyhöddir» a wyaebir; a 
fermr, ae a iabyddir. £i winllan « 
ddinryit Pr goronr Abab sydd yn 
ejmmeryd buan a dirwystf fedd^ 
hal o honi. Pa mdt Honydd y 
Bae Daw yn eistedd ÿn y nefoedd, 
äb yn edrych ar fradwriaethaa 
dynion ysgeier, ac anfadwyr» fel pe 
Ba byddent yii ()ertbyn iddo! V 
Ìlwyddiant eydd yn ateb i'w dy^ 
miiniadaa yn y fath fodd a pbe bai 
aefoedd a daear yn eu cefnogi, ac 
o'a.plàid. Ond na chamsyniẁcby 
èiâiî* aHio9wch eiiyd. Pan y mao 
Ahab yn Unwenbaa yn y medd,iani 
o1 airdd nèwydd, ac yn addaw iddo 
c hon hyfrydwch yn y ohwáriegiaiÿ 
kvii at ei feddiannaa, i mewn y 
daw Elias, wedi eianfon gan Ddaw 
argennadwri o dülal. 

öalhrn fieddwi fod wynebpryd f 
brenin yn newid. Gyda pha iygaid 
brawrehiis; a graddiaa glaswyn, 
yr edrycfaodd efb ar y . prophẃy d 
aoriiroesawlia hwn. Yohydig a 
hylmlwch a gafodd efe oddiwcth 
ei ddisgwyiiad, pan y máe yn oarel ei 
laddias gan y cyfryw yâideithydd/ 
Erbyny» ei dafbdef sydd yn dç-r 
chren gyntaf. *' A gefaist ti û, O 
íf ngdynl!' Mawr y w galla cyd* 
wybod. Pcngyfarfaasanto.Vbláenÿ 
SBí ddim á wyddom nì; Ahab aro 
BUas a ymadawsent yn gyfeiilion. 
Oad yn awr» calon Abab a ddy- 
Wedood wrtho» .ao nid oedd.aehos 
irrth un gennad arall» fod Dnẅ á^t 
bropbŵyd wedi syrtfaáò.alian ág ef. 
Ei barhaós eilnn-addoliaeth yn' 
m» yngfayd .ft'r weitbEed w%ed- 
lyd hon, sydd yn dywesdyd wrtho/ 
i.beidio edrych am ddim^ ond anL 
fid a gwg oV nefoedd. Ni eiU 
Mon enog byth fod mewn bedd^' 
BBinLL, 183t. 



weh. 'Pe iia bitásat Ahab ya 
gwybod mpr ddrwg yr faaeddoëd 
ar law Dnw, ni buaaai yn cyfarcli 
ei brophwyd dan yr énw» gelyni 
Ni bnaaai yn cael m ofidfot foé 
Elias wedi ei gael, pe na bnasai«i 
fynwes éi hnn wedi ei gael.yá èlyili 
i DdttW.^ * O frenin Urael^rdaioal 
lawer > á wnelo dy ^irinUan i tì; 
Hairdd flodan láw:er,>4i btMwalysîao» 
addÿgò áf ardd newy^d i tìJ 
Boddtm. dy faan gyd à'th Jeaebe)/ 
^n orfòledda ar gelain deiiiad 
oydwybodol.« Ond byddéd i mî/ 
fel pe dywedai rbÿwun» yn hytraob» 
farw 'gyda Nabiiih na ilawenhait 
gyda thi. £i dro ef sydd wedi 
myned trosodd» oad: yr leiddot tt 
sydd .1. ddÿfod. . .Y >ineini. a or-^ 
ehuddiodd «c' 4 lethodd N^otlí 
ddiniweid, nid y'iÉt ddìm i'w cynin' 
haru a'r rhai sydd yn dy.gtiro di.' 
" A leddaist ti» ac a feddàennaiàb 
hefyd? Fel hyn y dywed yt Ar^ 
glwydd, Yn y fan Uo y liyfMdd y. 
eẂD wáed Nàbotb» y lìyf cŵn dy. 
waed dithan hefyd." * Betb wvt 
ti ynifeddwl; Elias/ wrth gyhuddo| 
Ahab o'r Uofraddiaeth hẁn? Yr 
oedd efe yn eaiÿ w ei ystafell. Jeze-^! 
bél a ysgrifenodd, yc henuriaíd aC 
farnasant, y bobl vt labyddiasAni ;r 
etto,^ meddy t, '' A leddaist ti ?" ' . 
Da y .gwyddai Ahab,. na alla| 
Jesebel róddi ÿ winlian hon gydaÀ 
dwylaw sychiori; «etto', y.mae yn 
foddlon i esgusodi yr byn oedd hiî 
ar .wneutfaur. Y mae ẃ yn eis- 
tedd.yn llonyddÿ tra y iÿae Jezebel« 
yní |{ẃ.eithio yn brysnr. Yn unìg^ 
eì áel sydd ÿn myned oddi amgylch, 
i ielio y pwrcas hwn'. Y riiae» nid;: 
yn nnig goÿebymyo» ond hyd yn' 
nod. caniatàd, nea gydsyniadt yn' 
awdnrdodi dynioiì mewn sefyil- 
faoedd cyhoedd i §^flawni y cyfry w 
bechodan, jpa rai a ddylent, ond nt, 
ẅnattt eu rlýwÿstre. Dnẃ sÿdd ytf 
boffi' oosni yma, trwy ad-daledig- 
aeth;. Nabotb ac Ahab a waedant»' 
y naiU yn gysUl a'r UaU:— Naboth 
trẁy feini y Jezreeiiaid| Afaab ẅŵf 



6 



uic|itized Dy vjìv./v./"V iv^ 



IM 



Otẁm Yifìrt^ihgrot 



nethaa y 8fẁié. Y c^n a lyf; 

aiitwaedydja«. YrhyaawDaeth 
AhabDiewnGMiiiondeb, addíoddef 
inewn cyfiawnder. Yr aohoe a'v 
4iwedd ftydd yn gwneod y gwa- 
hanáaetíi ya ddadwydd ar ochr 
Sraboth» ond ar oohr Ahab ya 
druenns. Nahothaydd7n.gwiMda 
fel merdiyry Ahab fel Uofradd; 
Beth hynag yw cyflwr Ahab, Na^ 
both sydd yn cyfnewid gwinÚan ar 
y ddaear aai deymaa yn y nefoedd. 
jNieanillodd dyndrygioaaaerioed» 
trwy eriid aa diniweid: ae ni ba 
éfu. diniweid erioed 3^ goUedwr» 
Irwy ddioddef oddiwrüt un di^^ 
ÌDinis. 

Y fara hon oeddt nid ya onlg 
ya bersoaoly oad hefyd ya etifedd- 
iaethol:— *' Mi a dynaf ymaith dy 
Iiiliogaeth di. A mi a waaf áy úf 
dl fel tŷ Jeroboam mab Nébat. Y 
€Ŵa a fwyty yr hwn a lyddo marw 
o'r eidde Aháb ya y ddinas: a'r 
liwa a fyddo marw ya y maes a 
fwyif adar y aefeedd." Daw a 
drefiiodd mewa perthyaaa iV eti- 
fcddioa^ pa rai y gwaaeth ei beohod 
yn etifeddioa ei felidîth, ya gyttal 
ag va etifeddioa ei gorph. Ẁea- 
landeh ea tad at Naboth a'a 
gwaaelh hwynt» ÿngfayd à'a mam 
Jeaebel, yn fwyd cŵn, Fel hyoy 
er y diehoa Daw oedi cospi peêh- 
od, etto, yn y diwcdd, eiddîal «ydd 
yn 8ÎGr o oddiwes pob drwg^weith- 
vedwr. 

Y gwr a ymwerthodd i waenthor 
dpygioni, iydd etto ya gofidìo, ao 
yn edifarhaa an| ei fargen. Ahab, 
er morddrwg oedd» niddffeawodd, 
ac ni fygythiodd y propfawyd; 
eitbr efe a rwygodd ei ddUlad, a. 
wisgodd ae a orweddodd mewn 
saehliain* a ymprydiodd, ac a 
gerddodd yn araf. Pwy a welodd 
Ahab, na baaaai yn ei gyfirif efyn 
wir edifeiriol ? Ond y mae Uo i 
ofai, mai galar o berwydd y lam 
oedd hwn, ac nid edifeirwoh am y 
peehod. Hyd yn aod y diafliaid 
yflynt yn udaw am gacl o hooyat 



eii pééúl: Nid yW- triaéwŵ kA 
amser yn árwydd o ras. Ahab t 
rwygodd ei ddtUad, ac aîd eì galon. 
Sfe a wi«godd aachiîaia» ead( at 
wîsgodd odifeirwch. Y mae .ft 
gorwedd mewn ^iSadiliaÌD, owL t 
mae yn gorwedd mewaeUan^addDÍ- 
iaeth. Y mae :fn rhodi» yn ar^ 
and aîd yw 3rft:rhodia.mewa.Mt 
wirdeb. *' Triilweh y byd aydd 
ya gweithio angen.'' Oii4 àoif 
wydd yw y tciaiw^h hwnw» Irwy 
ba nn y gwaeir yr enaid ya teý 
fwy saactaidd ú ddydd i ddydd. 
Omk;roíl 



ORIAU YSGRYTHYROr.. 



Pbn. ü. 2. *f Ctmy9 gwẁom ä 
«/"-«.Tybiai yr hyaafiaid íbd 
én gwyr mawr a'a rfayfelwyr» ar 
ea marwolaeth, ya cael en tro»^ 
glwyddo i ryw aeren; ao o gaaly»* 
lad i hya gwnaent hwyat yn ddaw- 
îan« Ìeì hyn y gwaaethpwyd i 
Juliofl CaBsar^ oblegid i seren ym- 
ddangos ar ei forwoiaeth, i'r hoa y 
tybiasant iddo fyned. Shuchfcr^g 
Ckmnexùmf Llyfr iL tn daL 282* 

Pen. ü. 11. '*Aur, a thmif a 
aiyrr.'^~^S.hai oV hynafiaid a dyb* 
ient fod yr anrhegion a waaeth y 
gwyr doethioa , ya gysgodol, a'n bo4 
ya addef Dnwdod» breaiaiaeth, a 
ayaoiiaethyein Harglorydd ; oblegid 
yv oedd y ÜLas- yn deilwiag i'w roddi 
iddp felDaWy aor fel brenia, a myir 
fel dya marwol, á'r hwa y pèr*ar- 
oglid e£ Sier y w aa fyddai y bobl, 
ya y gwledydd dwyreiaiolÿ on am* 
ser ya dylbd i wyddfod ea tywysog- 
lea neb anrhegion* a dygent ya ami^ 
y pethaa gwerthfawrocaf afyodai ys 
ea gwlad. Ac os oy wir y w dywed^ 
iad natnriaethwyr nad ocdd myrr 
i'w gael yn na man ond yn AraMa^ 
a thns ya Sabea, bon sydil ran 9^ 
Arabia* ao nad oedd y wiad hon yn 
amddUad o anr (2 Crcm. 9. 14.) a'i 
bod ar yv oa pryd ya hynod a« 



uigitized Dy vjìv/v^jv iv_ 



0Hku yÿry%r«L 



10» 



Serfddwyr. Ymae'ndrathebjgol 
há y cfoeUiioo wedi dyfod oddi y no. 
, Pbn. iii. 11. " Yr hwn nid wttf 
iâbong i ddtcyn ei esgidiiiu.^-^Y 
Me'r arferiad o dyna y sandalaii 
oMI am iinèd yr addeiwi* dẃyr- 
mmI jn iieii» ftc yn aiigeor)ieidiol» 
6inieir liyii hefyd pan ynweltr á'r 
|wyr natrrieiu Tynir j saadalaii 
%iài y drW«> « gadewir hwytit yno^ 
Mu W^ rlioddir iV gwas i'w eario. 
Of/ẃàL y ^eision ydbedd fayn ^ 
■jif yr Iiiddewont ^ ehyfrífid y 
^wiM liwii nor iaelM y behrid e€ 
yn -Éeiii rtiy wael i yegoliiaig ne« 
dü i gyli l i'w wneatber. Dy wed ŷr 
I«dde#oft» ** Yr bell wasanaetb f 
Bae gwaa yn ei wmithnr i'w feiatr 
y «ae dú^U ya ei waentlrar i'w 
Albiww» wnd dattod ei esgidiau." 
Tr eedd loao ya tybied yn ormed 
anriiyrfedd iddo ef gael gwneathnr 
i 6ríat, yr hyn eedd yo rhy ẃaei i 
J üi%y bl ei wneathor ì ŵr doeth. 

PSK ri. 16. *' Yn Mjffktr/h es 
àm fuSau /^ aeo» yn ol yr Arabaeg, 
90 e« f^tìimahmr yn âÌH, Gwnaeot 
fayn lel yr ymddangosent lelly trwy 
%o ýyé ie> Yr otMÌd perBonao fel 
llyti yo eael eo paroha yn fa^r» u 
Ihybid eo bod yn ddowiol iawo. 
^wwd yr loddewen» '* Pwy bynag 
'% WM ei wyoeb yo ddti, ebtegid y 
ÇylMth, Yo y byd hwn» gwna Dow 
iV ddiagleirdeb ddisgleirio yn y 
bydaddaŵ.'' 

P». vii. 2a " Cm^ yr üM 
^ ymmí é§9gu fdnuBŷ ûmdunM 
J ^ M ê, m mêdŶdyr ytgHfêuydd' 
m^'^^'^-^m fyddai yr yagrifenydd* 
iea yo troddodi rhyw beth i'r bobl 
iHbreeA ddywedyd» ** ein Rabbio- 
laid» oM eiti gwyr doèthion, n ddy- 
wedoat lel hyo.'' Y rfaai a lydd- 
eot o ochr KiUd a iirfMreiil el enw 
cf, a^ i^ai a fyddent o ochr Sham" 
utêí a arferent el enw yniao. Ni 
ddywedeiit ddln o honynt eu hon- 
ain; Md yr oedd leau Grítt yn dy- 
wedyd ya hýf, ac oi fyddai oiyned 
eddì attgylcb i gynnal ei alfaraw- 
iaelh trwy dyatiolaelii ecoiil. 



Pbn.s.U. ^ŸigydwdifUmch 
oddiwrth eieh <raed."~Y mae 'n 
debygtrf ibd yn y geìriao ÿma ryw 
gyfbiríad atddeibdaa yr Itiddewodÿ 
Inéwn perthynaá Ŷ Iẅch y gwledydd 
Paganaidd. Bàrnent y iiwch a 
ddeoai o wlad y Cenhedloedd yn 
aflan. Ni oddefent i lyaian gael e« 
dwyno wlad y Cenhedtoedd i ẁlad 
larael rhag ofn i iwch ddyfod gyda 
hwynt 

Pbn. xiu 19< " Ä rheddaf i H 
agoriadau iegmas nefúedd/'^Arftr' 
àì Uy wodraelbtr y r teuHioedd mawr* 
îon« yn eawedtg y tenla brenint^ 
ddwyn agoriad, weithiao oo anr, í 
ddynodi eu swydd; a daeth rhoddi 
agoriad i ddyn yn ddîareb am ei 
ddyrchafiad i ailu mawr. Gŵel 
JBn. d2. Dat 3. 7. Yr oedd hyo 
yn dra chynmwys i ly wodraetbwyr 
dirgeledigaethaa Duw. 1 Cor,4, 1. 
Pedr yn agoryd teyrnas nefoedd, 
megÌB y cyMaf a foregetbodd i'r 
Inddewon aV Ceohedloedd» a ef^ 
iorbá yr addeŵid hoii; ond y mae 
yO eael eì heglar^ yn fwy trwy y 
gaila i ** rwymeae i ollwng'' a senir 
am deno wedi hyny. 

Pbn. tx. 16. ** Ctmyg Ibtwér 
tydd wedi eu yM^ie, ac yehydég 
mdi eu ẃwi».*^— Nid oedd on Is- 
neiîed nad eedd yo dwyo arfao» 
hyd yo nod yr Ofieìríaid a> Lefiaid. 
a Sam. ítô. ÍIO. 1 Bren. 66. Cyf- 
rifid powb yo íìtwyr ag eeddyilt 
ddigoo heh iV gwoaaoaeth, h» y. o 
agaioéedaoaohed. Moo, 1.^^83. 
Yn Rhafain hefyd, rhaid oedd ibéò 
dioeeydd, wediiddtigyrboeddrhyw 
eedran arbenigf waaaoaedra ryw 
encyd o amaer pan y gerchyuyold 
iddo{ fslly oia oeddynt yn eoiit 
milwyrÿ ood yo éo demiif am hA 
gaoddynt yn waatad fwy me^ aíedd 

Si angenrheidiol. Cyfeàiai ebi 
arglwydd at hyo pao y dywed» 
** lÌMer egád umdi en ^aJw» emd 
ychméíg toedi eo dtwie" 

FSN. xìi\. 21. '« Bywedweh wrêk 
y mynydd hwn, ooder di iJynH^^Yr 
yUooTO yn ddywediad üyHrcdiool 



uig!tized Dy vjìv./v./jv i\^ 



106 



Argraffiad Newydd oV JSM Cymtnug. 



ym myaç yr luddeiroDt pan gan- 
molent im o'a Doctorûiid «m ei 
ddeheadra yn esponio gofyniadaa 
dyrys, 'fbi fod yn dadwreiddio. 
mynyddpedd." Mewn cyfeiríad at 
y ddiareb hon, Crlst a tldywpdai 
wrth ei ddisgyblion» **pe bf4dai 
gandd ynt ffydd» gallent ddy wedyd 
wrth fynyddy cfMÌer di i íyna, a 
bwrier di i'r mòr;" h.- y. pr mwyn 
sicrh&u y grefydd Gristionogol, 
ganent wnenUitir y pethau mwyaf 
hnfaawdd. 

Pen. xxiv. !?• " F iw6 afyddo 
ar ben y tŷ, na ddbffymed i gymmer" 
yd dtnt oi dỳr^Y mae 'r hoil dai 
yn y'dwyrain À'a penau yn Waatad, 
ac yn taraw y naili ẅrth y ilall; 
o herwydd hyn gallai ün yn hawdd 
ÿynod oddiar y iraiü dŷ i'r Uallt nea 
y deoai at íuriaa y ddinas, a dianc 
i'r wlad, he|> ddyfod i iawr i'w dŷ 
ei hnn. 

Pkn. xxr. 4. "il'r rhfi çaü a 
ÿfmmenuant akw m eu UMri g\fd á*u 
iampauJ^'^Dywta Chardiu fod yn 
arferol yn yr India a gludo liestr- 
«id o olew yn an ilaw» a iamp yn y 
llaw arali yn iiawn o ddamau' o 
liain ac olew. Ni byddant bron 
iin amaer yn arfer canwyUan. 

PBN.xxy.33. ' "Acaeiydydef- 
üid ar ei ddeheulaWf cnd y geifr aar 
vr aswyJ'*'~-Y mae'n debygol fod 
nyn yn cyfeirio at af feríad y San* 
'hedrím» y rhai á psodeat ar y liaw 
ddehau y aawi a oUynnd yn 
rhydd, ac ar yr aawy y sawl a gon- 
demnid. • . ' 

' Bèn. xxríi. 39. '' Efe a eygih' 
iodd ar et wynẃ pan weddi&J''^ 
Byddai hyn weithian yn arferíad 
ym mhiithyr luddewon wrth wedd- 
lOt pan fyddent meffn rbyw am- 
gyicniadaa neUidnôi. Detgrífiai 
«n o'n hyaÿrífenwyrhwynt fei hyn» 
" Pan syrthiant ar en hwynebaut ni 
fyddaat yn estyn allan eu dwyiaw 
a'n traedy ònd byddant yn troi ar eu 
bochrau, a dy wedant, fy Nhad ! 
Abba,dad." 
-» > . • SlGMA. 



ARORAFFIAD NEWYDD O'B BIBÎ. 
' CYMRAEO. 

J ffoíl ei gyhoeddi fm « GpÊÌeUhu tr 

£r iiawenydd nid bychan, clyw* 
aia fod y Gymdeithaa «r Taeoa 
Gwybodaetb Grístíooogoi yn bwr^ 
iadn cyhoeddi Argraflhid newydd 
o'r Bibi i'r Cymry; a'i liod hefyd 
yn ewyiiyaio i'r Argraffia4 hwnfod 
mor berffaith ag sy ddichonadwy; 
Mâẁr' yw rhwymedigaethaa eia 
cenedl i'r Gymdeithaçglodwhrhoi^ 
a meddyUwyf yr yc^wanegir ; 
rfawymedigaoth hwn yn dra amwr 
trwy gyfiawniad y gorcbwyl y mté 
yh awr ar gymmeryd mewn Uaw. 

Y modd gorea'i ddangof em di- 
olchgarwch am hyn, a chypunwya- 
asan ereili y Gymdeithaa, ydyŵ 
iawn ddefnyddio ei heloA«mi, a 
chydymdrecha i if neathor yr Ar- 
graffiadan o'r Ysgry thyr a gyhoeádr 
ir ganddi mor berffaith ag y bydd 
i amgylchiadìia ganiatâa. ^ A ch«> 
nad y w yr Eagobion hyinr, i'r rbm 
y pef.thyn darpara y Gwaitb iV 
Waag, yn allnog i wneathor hyay 
ea hanain, goboíthir y deth<iw 
ddysgedigîon' oymmwya i'r gô^ 
ofawyi: a chan nad ail y dyageiig- 
lon enwocaf gyd ft'r gofai'maayiaf 
wneathur gwaidi perSaith, mwy 
na'r LXX. yn y dvddiaa gynt, na 
cyfièitfawyr y Bibí i'r laith Gym- 
raeg yn ddiweddarach yn nyddiàu 
ein faenwog Forgan, Daviei, 4^cu 
meddyliwyf mai baddial fyddai'i 
bawb gydweithreda, ao mai dylfHl- 
iwydd pawb aydd yn cam y Kbl, 
a ilesád týmhoroi a thragywyddol 
en cydgenedl» ydyw oydwoithreda 
a 'gwneathnr pob.un et ran yn y 
gorchwyi pwysig hw^. 

I'r diben, gan hyn^, o ddwya 
holi ddysgedigion em gwlad i 
wneuChar 'hyn, -rhoddaf at en fayi- 
tyriaeth y cynnygiad caniynoi: 
Penderfyned y rfaai sydd i barotòi 
y Gwaithy ac i adolygu y Wasg, ar 
yr Argraffiad y maent yn bwciadti 



L)igitized Dy vjv/v^"V iv^ 



PyngdaM. tgrimí t koU dM àumin, ^t* 



m 



«ì gyBineryd fel sylfaen nen gyn- 
Ilaa î'r Argraffiad nëwydd ; ac hys- 
bysant trwy düalenau y Gwylied- 
ŷad, ynolfa drtfy, y maeiU yn bwr- 
tfldH ey/iawni eu garehwyl^ ynolpa 
éẁUl e arýraffn, a pha ddiwygiadan 
ifm yr itíiih^ y cyfieithiad, y nòdau 
tyfàrìol^ Sfc, y piaent yn teimlo eu 
hmain yn rhydi Tio- gwneuthnr. 
^úwmnt hefyd ar en cydgenedl i 
Uaofon iddynt eu sylwadau á'il 
iAiwygìadaa trwy ddalenau neu 
&iryMfa y Gwyliedydd. Trify 
iyi 'gallaDt ddiwygio yr amryw 
fimn hyny ag sy sicir o ddiangc 
syiw rhyw nifer'bychan'p lygai^, 
ar cnifed y b'on^ J ddangos yi^ 
aagenrheidrwydd am hyn, cym- 
Berei' yr engreifftíau canlynoi fel 
Biamplan: Yn P^alm i, 5. '^ Gos- 
oded fy nigofaint yn y llwch,"' yn 
Ue fy ngoffoniant. ** Aii Epistol at 
y Colossiaíd/' mewn rhtti argraíT- 
iadau. Yn argraffiad 1809, yh 
Halachi 3. 18. '' Ÿnk y dyc^wel- 
wch âe y gwnemch ragor/' &c. yn 
lle ac y gwehòch ragòr. Yn Zeph. 
2. 3. nodan cyfeiriól, ^oojt 3. 9. yn 
Ue JÍBmah 3. 9. Yn Zecb. 9, 4. al- 
hm, yn ile aWan. Yn Zech. 10. 2. 
rM-claaint^,ynilerAodiei-a«an<. Yn 
Zech. 10. 9. bydrdant, yn lie by^ 
amt^ &p. &c. ' 

' Dalíer ay hr, fod y rhan fwyaf o'r 
beian nchaìd i'w eaei yn unig mewn 
hen argraffiadau, a'u bod wedi eti 
dîwygio; ond étto ÿ inap fhai i^itr 
gwloled hyd heddyw^ V mae y 
beîaitolaf, er nad ydynt ond brych- 
an bychain; etto i'w cael yn fyn- 
yeh yn nalèkaiu yr argraffiad QpTYg 
RhydTchain, Ì82l^. 

Ond diben y llytbyr hwn yw 
tynH sylw dysgẃiigìon ein gwiad^iít 
y pethau hỳn. 6ẃn nad oes dîifi 
perfraith ymadan haul, a bod bryçíi- 
aa hyd yn nod yn yr haul ei hun; 
elto *' anglmfiwn y pethan sydd o'^l' tu 
cefn, cyrchwn at y nod" o berffeith- 
rwydd. A cha'n ein bod yn b'yw 
laewn oes pan y mae dysg a gwyb- 
ndaeth a chelfyddyd yn earlamu-ar 



lawtt frys tua pherflbithrirydd, a 
bod yr argraffiadan 'cyfargrgO^ neii 
ystr^deb yn rhoddi gweil cyflenir 
d^raii i'w gwneuthur yn berSaitù 
na^r hen ífordd yn nyddiau ein 
tadau, galwaf ar fy nghydwiadwýr 
i wneuthor pa^b ei oreu i gael yr 
Argraffiad nesaf oV Bibi mor berr 
flîiith ag sydd gáDÌatâçl gan ^m^ 
mherfieitbrwydd dynoí, ac yna 
bydd yr Argraffiádau Cymreig 
o'r Ysgrythyrau Sanctatdd, deddA 
Iyfr ein hiachawdwriaeth, y rhat a 
adilynant yn olynol, yn haeddû 
mewn gwirionedd y clod a roddir 
iddynt. 

O. F. Onid bttddiol fÿddai cael cym- 
manfa o ddysgedigion y dywyHogaetb i 
gymineryd dan eu dwys ystyriaeth, pa beth 
a ddylai gael ei woeothur mewn perthynaa 
i amrai fanau o'r Bibl, a*r Llyfr Oweddi 
Gyfiredin, Ue mae*r cyûeithiad yn a^gb|i> 
wir, yn feius, uen yn dỳwyll, ôtc, Owei 
'f amrqfael fataau/' a'r Colect am y pedr 
werydd Sul ytt Adient, **• trwy ddiwÿgi^ 
dyFab/'&c. ■ 

' W«di ysgrifenu y llythyr uchod, dar* 
llenain gyda Ilawer o fudd ac hyfrydwch 
sylwadau rhagorol y Parch. Walter DaTÌea 
ar y Testament I7e wydd, IChydychain, 1828, 
a Ily thyr Tegid at Ysgrifenydd Cymdeithaa 
ÿ Çywrodorion yn Llundaiii ya Rhii. 9 
o'r Cambrian Quaìierty Magaiine, ' l!yb* 
iwn mai buddipl fyddai argrafl'u yn j 
Gwyliedydd y cynllun a roddir yno, a duU 
yr orgraflT, a gynnygir i'w arfÌBVtt yn yt 
^lgrafiiad n^wydd u'r Bibl Sanctaidd. 



4.T OLYGWR Y GWYLIEDYDI^. 

Mr. Gwylibdydd, — Wrth ot- 
rbahi ym mhlith rhyw sothach yn 
{y llyfrgeil, digwyddod^ i ^J^^rn 6 
ryw hen lyfryn svrthioi'n) dwylaw« 
Ni wn i pwy ydyw ei awdwr, aa 
fod ei nod-ddaieii yn ddiflTygioÌ; 
ond y mae yn yr hyn aydd yn ol o 
honoiawer o betbau tra buddioi ac 
haed4iannol i'w cofio: ao oa bem<* 
wch hwy yn deilwng i ymddangos 
yn y Gwyliedydd, rai a anfonaf i 
chwi ry w damaid o hono bob mis« 
Ond os ydynt eisoes yi^ llawn h>>- 
by? i'r cyfl'redin> fa aUa^ mn\ gwe# 



L)ic|itizeö Dy ^j^./^./^ iv^ 



Ho 



^^ftuÉh cr Aui^fnÌÊÊttìt^ 



ffddai, €t ÜwyiMitiit dch Cyleb- 
gfawn, 6a hattal. Ym mtilitli 
p«lha« boddîol cfeiái ar wymeb 
Htry4 fj hen gyfiiU, y mae yr hy» 
• ganlyn:-- 



M td hoR em htnẁi yift eu c^lch, yi»ohvleh Tru- 
ìi ém Dstedmopdd tu tv at Ddtim. 



FFYBD.— B«d Keb gtedu fiDd Ihnr. 
He^ gredir i'w Air ef. Heb giedn jn 
jbicbedídol, megys i fÿw yn ol eiii credm* 
Ìaetb. 

GẂBAITH.-*»Anobeîtbio yn Dbrogar* 
tád Dnw, oyn belled ag i csgeuloBo dyl- 
cdswydd. Rhyfygu ami yn fyrbwyll, tra 
Vom yn myned ym mlaen mewn pechodau 
Ŵyfygn». 

CARIAD.-Bod hẁ g%m Dnw am ei 
•didawgrwydd ei iMin. Heb ei fgim ef 
êm ei ddaioBÌ i nL Heb ymegnîo ei fodd* 
loni ef. Heb chwennychn neaiàu ato ya ei 
#rdin^daa« Hebhinethaameifwynhaa 
«f ynyneL 

OFN.— Heb ofni Bnw megya ag i ym- 
fadw rhag ei annog ef i ddigofaint* Ofni 
láyn uwch ei law ei^ trwy wneuthnr pechod 
i ochelyd rhyw drueni pddi aUan. 

CVNA1«. 



(PMrhad d» éaUií Sl.J 

* Yn nawfed^ Wedi daagos fo^ pwyt 

mewn Awyr, deuaf bellach i broA fbd y 

ywyB bwnw yn effeithio fel gwasgiad cyd- 

laddbobffordd. IVdiben 

yma, wele ddwy Haaner^ 

pèt gafnawg o bres, A a B ; 

M hymylatt yn can y 

jwiU am y Ilall fel ymylau 

Ihlwchi un á dolen, C, ar 

ei chefn t afhel ynddi^ y 

llall â phiben, D, yn mya- 

•d o'i gwaẁd, a throeU» 

«tt, r, ar ei genau, a thwa* 

e1,f;yneîgwddf. Rhodd- 

wnynaillwiâiyllaU&t 

Uweh, ynghyd âg ychydig 

«afan rhyngddynt er cadw 

#r Ajnér rhag rhcd^ i _ 

pBCwn^ a throeUwn y 'genan wrth Mben y 

•ngnai. Yna sugnwn yr Awyr o'u mewn^ 

a gwelwch fod pwys yr Awyr oddi uchod 

yn gwasgu y naiU wrth y Utll, fel nas 

^gaUwn^ crtÿnaya y ddolen sydd ar geAi 




yr nchaf^ ev gWalwam oddiwith eor gîl» 
ydd. Yn nesaf, cauwn y twsel STdd fn 
ngwddf y biben, dattodwn hi oddiwrth 
biben y sugnai, a rhoddwn ddolen arall, 
E, wrth y droellea sydd ar ei genau. Yn 
awr, bydded i'r ddau gry^ o honoeh 
gynultaeryd gafaei nn ym mhob dolen, ic 
i^is geUwch wahanu y ddwy hanner-peí 
•ddiwrtb eu gîlydd. Ara hyny, gwelwch 
ibd pwys yr Awyr, yn gystal a phwyS 
dwfr, yn gwasgu yn ochsog. A phe eiog* 
era un o'r dolenaiL wrth fach, cynnalid yr 
haoner-pel uchaf gan y bach, ac er byny 
ni syrthiai yr isaf oddi wrthi hi, heb gy- 
lymú wrth y ddolen Isaf ynghylch pym- 
theg pwys am bob modfedd ysgwar o*t ar* 
wyaebiad a gjmnwysir o fewn eu hymyl* 
au : gwelwch gan hyny fod pwys yr Awjrr 
yn effeithio fel gwasgiad cydradd bob 
ffordd« Ond fel nas medaylioch mai 
glyniad yr ymylan sydd ŷn cadw y háiU 
wfth y Uaii, tynwn y ddolen sydd ar Haen 
y biben, ac agorwn y twsel yn ei gwddl 
modd y rhedo yr Awyr i'r gwegni sydd 
rhwng y ddwy hanner-pel, a g^^-elwch en 
bod yn gwahaau oddiwrth eu gilydd gyd 
à'r egnmd Ueiaf. 

Ya ddegíed, Er dangos ym mheUach yr 
un petK, cymmeraf wydraid o ddwfr, a 
gosodaf ddhm o bapyr ar ei wyneb, gan 
osod fy Uaw ar y pap^rr i'w édal yn ddi- 
ddos wrth ymylan y gwydryn, yr hwa a 
dîoaf á'i wyneb yn isií. Yna prelwch y 
g;allaf dynn yraaith fy Uaw oddi tano, ac y 
scdf y papyr fel gwaelod i gynnal y dwfr 
sydd yn y gwydryn. Yr achos yW, fod 
gwasgiad yr Awyr ar y papyr oddllanodd 
yn gorchfygu effiMth attyniad y ddaeat i 
beri i'r dwfr syrthio tu ag i waered. 

Yn unfed-ar-ddeg, Er profi efto yr nn 
pcth, cymmerwn ddam crwn o ledr, a 
Uinyn wrth ganol nn tu tddo, eyMyb i'r 
tegan a elwir sugnydd (tudBer). O^ 
gwlychwn y Uedt i'w wneuthur yn ys- 
twytì^^ a^osod ar laWr^ neu gareg wastad,. 
gan gadw ei ymylau i lawr, a thynu yh 
taddol yn y lUnyn oddi amodd, fd y cyfyd 
€i gaaol yn gyntaf, gwdwn fad pwys yr 
Awyr oddi uchod, wedi creu gwegní heb 
Awyr dano, yn ei ddal, fel ▼ WageU ar 
fwrdd y Sugnai, modd nas gelftr yn hawdd 
ci dynn ymaith. Pc gosodera ef ar bared, 
a ffaltn oádw yt awyr oddi tano, gwelem 
Ud y gwasgiad ochiûg yn effeithio amo yr 
un modd. A phe gosodem ef ar nen ys- 
tafeU, achadw yr Awyr rhag rhedeg dano, 
profem fod gWMj^lad yr Awyr yn ei gydio 
yno hefyd. 

Dywedir mai ya y modd yma y mm 
pryfed ya gailu cerdded ar hyd ochrau 
parwydydcL a drychan llyfnion, ac ar hyd 
nenau ystaieUoedd, trwy gren gwegni dan 
ganol ett traed, BMtfd y bydda yr Awyr 
yn effeithio fci gwaigiad anynt. Er mii 



uig!tized Dy vjìv./v./"V iv 



iBlaẅh^t Awÿfi^ẁíetlh 



au 



4|lvi yn ddi&U^l ar y r effeitúiau a eglm». 
keb deÌQlo rliyw s^ndod am ddoetìîniẁ 
eÌB CrfaYdwr, a thaeddiad i waefiUii. gyid 
ft'r PnOmyad, *' Rhy/I^d jw dy ymüt 

Yn ddendliegfed. Ymdrechif brofi ibd 

;TÂivyr jü »ylweda twythol {elíutic) mth 

ŷr ksn yr Wyf ^n meddwj ay lwed4 gwa^g- 

ii^ ac ytDchwf ddawl. £x profl y geUÎr 

^ẃwasgi^ tybiwn. fiad tpifod yr Ë^gid ya y 

ẀfDai'a églaraÌB yn ca^l ei gau» a b#d y 

W^odeo yn cafel ei gwûiio i lawr ; gwyddr 

«p oO, trwy y teganai^ a árfecaüonn yn ein 

Ueüengctíd, na attaliai. yr Awyr i'r Eagid 

«twng, ond y byddai yn o^nol chwaaegji 

yiurtkpan iaaf yr elai; ac na^ IfeUid, «jr 

à fbfranegu Vr eithaf, ei gwthio hyd j 

4fndoá, Àc as aymu^id yr egni oddÌAr 

jr Eagid, gw^ddom be^d y gwnai yiBr 

«àiryddiaiil yr Awyr dani ei chqdi. yi^ ol 

ì'riionchder a^ o'rbiaen9<Kl4i?íthr ẅd ei 

^nder yn y Sugnai yn rbwystin» Iddo, 

Ûod er amlygu 4iyn yin mheUaoli, qyinr 

nermi cliwyfligen liprynaidd, 4'r meaur 

^'uí o Awyr ynddi, a dodwn hjl o doo y 

ì^agell, gan sugno ymaith yr Awyr o'i 

Ittogylch. Yna gwelwn fod jr Awyr o'i 

newB yn ymledaenu, ac yo ?i ohw,ydd9 ì'r 

gaddan eithaf a all ei gynnwyB. 

Gwelwiiy oddiwrth y prawf bwo^ nad 
fw yr Awyr dan y Wageljl, wçth f aal ei 
i«goo o honi o radd i radd^ yn gogtwng ei 
i*yneb fel dwfr wrth gael ei tugno o leatr ; 
•od yn hytrach f^od yt hyn 9ydd weddill 
|s parhau i'w lleowi, <»od yii lleihau ei 
4dwys4er. Os yfityûi» nh^fyd fod pWýft^r 
A^'gylch odai uchod yn chwanégu o 
gaeoen i gaenen, a bpd yr Awyr yn syl'» 
vedd gwaagadwy, gwelwn ei fod, o ang- 
«OTheidrwydd, yi| ohwan^u ei ddwỳsder 
s'raaillgaenen i'r liai^i oddi fynu hydì 
w^aed; a bod ei dwythian^ ym inholt 
moea yn gylartfU â phwys jr h^jo sydd 
10 g^rpi^wys arni. Ap oddiwrth hyn, de-i 
oDvo yraclios fod cymylan ac awyrenao, 
ftÿd490t yn cjfodi o h^rwydd eu bod yn 
lipfDach na lionaid en lk o'r Aŵyo 
4«^ sydd yn agos i wyneb y dda«ar, yn 
Hipliwys paa gyrhoeddoat y rhan o'^ 
îwyigylch sydd yn gydA>wya i hwyntt 
ẁyatyiiwn yoA jnheUach, fod gwasgiad 
jr Awyrgylch oddi uchod, fel f profwyd 
mm, ynghyicb pymtheg fftwys ar bob 
OmHẀ yogwâr. o'rBelen ddaearo}, am^ 
loryyw y rhaid t^fi yr ua gwasgiad ar y 
IMMo ìaaf a'r Awyr; ac, o ganlynìad, ao 
"Wimn po» LLESTR a GYP.airHN yn wag: 
«B,errlNrysln> i'r fath wosgiad g^nnwyso 
tteyri^wyr aíÿddo yn y lleatr, rliaid fod 
«cgoi twythol yn gyfurtal à'r gwasgiad 
tfàá aiDO. £r daiigM hgrn, am ei fod, y 
•K yndebygÿ yn «Dghfedadwy gan lawcr 



chwysigfs» «g a'r blBen, Adodwn hi dHay 
WageU, a degau o bwyaau ami. Yna 
«agnwo yr .Awÿr odditan'f^ Wa^eH # aar- 
ÿskth y «hwyaigen, fi»i naiiydda irr Awyt^ 
gylch yn pwyaa -nmii aswdlwch f«d noctfc 
Iwythol yr Awyar ä*k mawa yn codi yr hoèl 
bwyoaa a oaadasan arni ! 

Ar ddtwcdd y praorf hwa^ heb 
.«H^thttr prawf gwahaaol i> hono, a». 
fyniaf eicfc oylw ar oferyn a ddcagy* 
y »odd y raae y Liaingig (^i)i^ilrogai> 
a'i.Ysgyliiint ya gwcHlìia tra horddo dya 
yntanadta.* 

üeb £uiylu i gywieinrwydd nasg^tiadan 
iHiCyddal, yauioechaf fcefyd tbddi i cfcwÉi 
«ylw aoican am y modd y ooae pwysau yr 
A^yp yn gaUuogi dyn i fesar «ofader myji» 
yẁ^^add, nc awysfcoatt, pan fyddont ya 
Ooûo ya jt Awyigylch. l'rdibea ymaÿ 
iûl;adroddaf fod arian-byw yttghylcb un 
ouit>ar-ddee trymach nag Awyr yn agesi 
wymíb y ddaaar, ac am hyny oíailwg yw 
M'Colafti lòdfiodd o hŷd o'r naièi yn gyd^ 
bwTS à ehẁlofn o'r un ffyEfdttB o'r llal 
ynghylch un mil-ar-ddeg o fodfeddan • 
hýd ; acý o ganlyniad, loá gostyagiad yr 
nrtan-by w mewn Uin-oedydd ya gyfarŵl 
4 phwyia colo&L o Awyr o^ nn hÿd ag yw 
ucfader myaydd, nea Awyaen a wyneb f 
ddaear* Ond o fcerwydd fod yr Awyr yá 
Cwy ẅr3|imnw y a.po nchaf yr eloln, rhaid 
Csd yr uchder yn hytrach yn fwy nag ua 
niU.ar-ddego fbd&ddan am bob saodCedd 
y mae yr afiao-byw yn oatw^g.yn yr Hì«k 
ttodydd. 

Yn bedwerydd-ar-ddeg, fir dangaa ym 
mheHach dwytfaioat yc Awyr, oywmcrwa 
ŵy, gan dcri twlL, a fai)íitioli pyoen, yn.ei 
bcn a>einaf, a dodwn ef daa WageU, ^an 
sagno yr Awyr o4 amgylch, yna gwalw» 
fod cynowysiad yr ŵy yo cad ei wtfcia 
ttUatt «'r pliagyn gaa dwy Ihiaat, nea -aerth 
ymchwyŴawi yr yohydig Awyr sydd yn 
y pen aiaU iddc. I&r pcoìi, y a oi eichweyf^ 
Ìansdüa, fod Awyr yn y pea tyrlàf i ŵy^ 
torwoh dwU * ynddo, a obwi a walwcfc' 
wegm rhwttif y piŵgyn a'V oroen^ ncit^ ao 
berwch ^y yn galed, a thynn ymaith y 
plisgyn, gwä(wch blmt «» y creeo th» yp 
oedd yr Awyr ya gjrnttwysedtg r aoer ;profl 
oad eflfcitfc yr hyn a Idddyìir wrth y gair 
sngoiad- sydd pn peri i gynttwysüid yr ẃy- 
gael ei f wrw aìlaa ntodd y g«WeÌ«Boh, «ym» 
meraf ẃy arall, gan dori twU yn y pen 
fffTÊtJ, yna gW«lwch na ddcMf un dífeFya 
o'i s^lwedd ymaith ar augnoyr Awyr oddi 
am dapo. 

Am dwythìant yr Awyjr, sylwaf ied' 
gwres yn at chwanegu^ yr hyn adlwch* 

• Nid hawdd yw rlioddr eglurAld d Ityn hA' 
wclctf y r ottcr> n yu gWeiUtitt. 



Digiti2ed by VjOOQlC 



112 



llorfifA ar Aìtyroìaeík» 



blofl; trwy tyl^i «r cliwyddiaiit chwysíg* 
tn fcg Awyt yftddi, pan goBodir hi yn agiM 
i d&D ; ac am fod gwrea yn peri i'r Awyr 
ynchwyddo^ rhaid ei fod hefyd yn 6i 
^neuthur yn fwy annwya, ac, è ganlyn- 
lad, yn ysgafnach. A dyma un o 'brìf 
4choaion fòd pwy» yr Awyr^lch yn cyf- 
ncwid, fel y sylwyd eiaoes yn ein pedwe#- 
ydd prawf, a phan.y byddo rhan o'r Awyr 
y n cael «i gynhesu gan yr hanl. gaÀ liMAn 
wybrèflol,' nen lifdàn daearoi, esgyn y 
rluMi hònò i eitbafoedd yr Awyrgylcb, a 
rhèd« yr hyn iydd ỳn ddwysach i lenwi eî 
le, nes byddo cydbwyslad ar l>ob caeneii 
yn cael ei adferyd: a dyma y moddion a 
walodd.ein Creawdwr yn dda eu defnyddio 
i fod yn achosion aweloedd, gwynto^d, 
&c. ac i gymmysgu yr Elfefl Awyraidd yn 
jr un modd síg y mae gwynto^d, ynghyd 
â llanw a thrai, yn cynmysgu y dyfroedd. 
Yn bymthegfed, Oòsodwn ganwyll dan 
y WageH, yr hon a gàu yr Awyr áUaaol 
fhag rhedeg i mewn. Yna gwelwéh fod 
flam y ganwyll yn gwahanu o ladd i radd, 
âc yn diffodd yn hollol mewn ycbydig 



Oddiwrtfa y prawf hwn, gwelwn fiMf, 
■id yn mìg Awyr, ònd Awyr cri (Jreẃ 
«r J yn angenrheidiol er cadw tân i gyn- 
nen; a phe na byddai y. prawf yn greu- 
lon, galiwn ddangoa yr unmodd fod Awyr 
tn yn angenrfaeidiol er cadw bywyd mewn 
creadnriaid anadlawl, ac, o ganlyniad, fod 
yr Awyr sydd yn cael ei gyinmeryd i*r ys- 
gyfaìnt yn colii ei rinwedd i gynnal byw- 
yd cyn y cafTo ei arllwys yn ol, ac yn ang-> 
kymmwy8' i'w anadln drachefìi. ]>yw6dir 
lòd dyn yn difa rhinwedd bywiogawl gál* 
wyn o Awyr bob mynyd : ar y prawf hwn 
nis gallaf lài na galw eicfa sylw ar drefn- 
iad ein Crea^dwr, er ein pòrthi k't Awyr 
angenrheîdtol er cynnai ein bywyd; 

Owyddoch .oil fod gwres yn ein cyr||khr^ 
ac mi a sylwais eisoes, fod gwres yn 
chwanegu twythiant yr Awyr, a tlurwy 
fayny yn eî wnentfaur yn ysgâfnacfa, ac 
Klly mae yr Awyr ysgaíh yn esgyn i iynn 
Vr Awyigylcfa, lie yr adnewydda ei rin- 
wedd dracfaefn,' gan roddi lle i*r fayn sydd 
ddwysach i úi anadlu eilwaith. £r profl 
fayn» yn ol eich cyfleusdra eich hunainy 
dewiswcfa ystafell glud, a gẁresogwcfa fai 
à tfa&n, yna agorwcfa y drws yng^ylch' 
modfedd oddiwrtfa yr ystlysbost, dodwch 
nn ganwyll wrth y pen isaf, ac nn arall 
wrth y pen nchaf, a chwi a geẁch weted 
trwy rediad fflaman y cahwyiiau, fód yr 
Awyr cynes yn rhedeg alian trwy y pan 
uchaf, a'r Awyr oer yn rhedeg i mewn 
trwy ÿ pen isaf. Trwy foddion cyffelyb,- 
gallem broii fod yr Awyr cynes yn rhedeg 
allan o dŷ addoliad trwy y ffenestii ncfaaf, 
á'r Awyr oer yn rhedeg i mewn trẃy y 
orysau a'r fféneslri isàf. 




Yn unfed-ar-bÿmtheg', Cr d<^ ^T^ 

mhellaeh dwythiafaf ýr Awyr, wele Gos- 

treian a chap pres, 

B; am ei genau, a 

ÿhiben, D A, yn 

myned trwyddo ag- 

08 i ẃaelod y Gos- 

trelan. Ooiiòdwn 

fai mewtf Uestraid 

o ddẁfr^ módd y 

rfaedo iddi, nes y 

byddo tilá hanner 

Uawn ; á dódwn hi 

dan y Wagell, gan 

sugno yr Awyr d 

amgylch y Ooatrel- 

aiti, ond. nis gaU- 

wn sugno ymaith 

yr Awyr sydd ar 

Wyneb ý dẃfr o'i mewn, am fod genau y 

biben, A, yn ia na'r gwyneb, B C. Yma 

gwelwcfa fod twythiant yr Awyr, D B C, 

sydd ar wyneb y dwfr, ác heb Awyr ar 

ffaen y biben i ateb iddo, yn peri fr a\rfr 

bistiilio i fynu. 

, Yn eilféd-ar-bymtheg,' Er dangos etto yr 

ntt peth, cymmerwn bolelen ysgwàr o 

wydr tenetf, heb ddim ynddl ond' Awyr yil 

ei gyflwr cyffredin, á gosodwn dopyn yn 
ei genau. gan ei gwyro yn ddiogel, fel aa 

redo yr Aẃyr.o honi. Ynai dodwn bi daa 
y WageU, gan sngno yr Awyr o'i ham^ 
gylch, a chwi a welwch fod tẃythiant yr 

Awyr o'î mewn, faeb Awyr oddi allan i 
Wasgu ami, yn ei nudurío yn cfawilfriw. 

Yn dẁttttafrfedý Cymmerwn bótelen 
gyffelyb fr hôn a ddefnyddiwyd yn y 
prawf diweddaf, a chap am ei genaa, a 
chaffell y^ y ctCp er rhwystro i'r Awyr 
ddychwelyd iddi, a dodwn faitliau dan ý 
Wagell, gan sugno ymaitfa yr Awyr megyf 
èV blaen, yna goUyngwn yr Awyr iV 
WageU (ond ni's gall redeg yn òl i'r botel- 
èn, o faerwydd fod y gitfreU wedi cau) á' 
cfawi a welwch fod gwasgiad yr Awyr 
oddi allan ar ystlysòedd ý botelen, ac heb 
Awyr oddi mewn i ateb iddo, yn ei mal- 
nrío yn cfawiltnw. 

Oa meddyliwn fod ar tía cyrph,' fël y 
profwyd eisoes, ynghylch j^ymtheg pW^ 
o wasgiad am bob modfedd' ysgwàr o groen 
sydd am danom, gwelwn ý Uethai y íath 
wasgiad ein cyrph yr nn modd ag y 

Î^wna^ y botelen ger eicfa'gwydd, oni hid' 
od yr Awyr sydd yn Uenwi pob gwegal 
o'n mewn yn gyfartal iddo. A phii sy- 
mudid ymalth yr Awyr sÿdd yn ein faaB- 
gylcfan/faebdynu aUan yrhyií sydd yniMP,' 
rfawyg^ yr Awyr tufewnol ein cyrpfa yaf 
ddryUian, yr nn m»dd ág y giniaetfa y 
botelen yn y praWf blaenorol. 

Nis gwD'amnnptawf gwell i ddangoa 
cyfartafedd gwasgiaa yr Awyr allanol, a' 
thwythiant yr Awyr tufewnol, nn barii<»' 



Uigitized Dy nj^/^./'^ iv_ 



SjfUẁd ár LjfHgr larddtr. 



iii 



flhw â tfwflel ýnddo, Os acconni j 
tjntîíy cinri a wyddoch oll trwy brofiad na 
ndà y ddiod sdlaD, heb agor twU oddi 
achòd i oUwng Awyr i meẃii ; ac wedi 
^DÌlwag jr Awyr ì newtt, á rhoddi topyn 

Gy twU drachcẁ, na ^jpdf y ddiod yn 
. Tug f ÿyddopifyfi y adiod, athwyth- 
ittt ýf Awyr sydd ar ei wyneb, ynghyd yn 
«TJiiital à gwfiägiad yr Awyr allancA at 
diri y twael. 

Yb bedwerydd-ar-bymtheg, £r dangos 
Aewa riian eflaith twythiant yr Awyr 
ifdd ya ngyBodiad ein cyrph^ wele Fron 
9iXüti (B'eaÊt Pwmp,) Gòs^ded àn o 
hnoeh. ei ^au ar, ei fbc^,. a. sugned y t 
Awyr oddiar ỳ rhan o'i fóch nydd dan y 
Pôriaot, a chwi a welwch fod ei gnawd. 
lKn ymddangoeiad, yn chwyddo fel 
làwytigeny gan dwythiant yr Aẁyr 8yd8 
dan y croen, ac h'db wasgiad yr Awyif 
aUanol i gyferbyna iddiSí. 

Yn ngeinfbd,^ Er dangos ym mheUacH 
jmn páh ' èymmeraf wydryn gwin, a go- 
sodaf yclíydig bapnr i losgi ynddo, yi 
hyn, trwy chwanegn twythiant yr Awyr 
o'i fewn, a'i gwna yn ysgafnach nà'r hyn 
tfàá oddi allam : y na gosodaf gledr fỳ Uaw 
fa ẁaotad ar wjneb ý ^W^rdrỳn trä y mae 
y pítpar yri cyiínen, a ch'ŵi á ẃèlẃch fod 
firäagiad yr Awyf allanol, wedi coUi ond 
rlm o't Awyr o fewn y gwydryn, yn ei 
ddal ya rhwym wrth fy Uaw; a bod 
twythiant yr Awyr sydd dan groen fy 
Ihw, heb wasgiad cyfartal gan yr Awyr o 
fcwn j gẁÿdryn, yn codi y cnawd fel 

Oddiwfth y ÿroílón dîweddaf, gwelwn 
ÿaamlwg nad yw ýlenfyn, neu gyw ani- 
iìül, wrtti sngnò éi fam, ÿn gwneuthur 
diia nwy na sfAmá yr Aẁÿr oddiar flaen 
j dèth, mpdd y gallo twy thiáíit yr Awyr 
tofewnol ẃthio y Uaeth ailan. 

Ynunibd-ŵ-ìiugain, Erprofiy'mhellách 
yr áa peth, wcTé Wagell fechan bcn âgor- 
cd, à1 genatf lieiáawr Uetach na gwydryn 
twin. Goaòdéd xA o honoch ei láw fel 
canad fnrnL à angnwn ŷr Awyr oddi tan ei 
tsw. Yná gwefwch fod twythiant yr 
Awyr ô fewn ei law yn peri i'r cnawd 
fpdì, megya ^n y profión diweddaf, oddi- 
eithr tynder y croenf a bod p't^ys yr Awyr 
oddi amodd, heb Aẁyr odditán ei I#w i'w 
chyaaal, yn ef ddal yn gardiaroi' fel nao 
^l ddiangc; heb ddiifyn y Peiríánt a'r 
eyfan |Vd àg ef. .Ond ti^y óllwng yr 
Awyr Pr 'Ẅpgdìì yn ol,' gwelwch föd y 
fttchaiof yn óael ei rýddhau ; ond nld 
wyf ya bamu yr ábghofia efé" yn ei oes y 
gŵa^pád a gafodd, n&c ychwáith yr haera 
ofe Bwyach nád óes pwysau mewn Awyr. 

Wodi gbUwng y cafcharor yma yn rhy dd , 
^elaf fod amaer ÿn gofyn i mi eich rhydd- 
laa chwithau, heb grynhoi yr hyn a ddy* 
teddft, nac ychwait)i ddangof * mai yr 

Ì^RILL, 1831. 



Awyr yw cludydd swit; afúì ein Ueisiau : 
a'r acbos o'r wawr sydd yn gwahanu 
rhwng y tyyryiílwch a'r goleani foreu a 
hwyr. Ac hefyd, lilai «yr Awyr aydd yü 
dwyn ÿmailh y mẃg p'a hy<»tâfel)pedd, a 
phob aiogl gwenwynsçidd o gyrhaedd ein 
ifroenau; yn sàil ein holl B«{iriannaa 
sugnyddawl, ac yn brif weithredydd yi^' 
Ilawer o'o gweithfaoedd ; yn troi ein mei* 
inau\; y« trooglwyddo ein Uongau droa y, 
cefi^fẅr; ya.ymhoith i Iysiau a cboedydd 
V maea ; c^nnalydd ehediaid yr wybren, a 
chluáydd y cymyTàu y rhai ydynt yn dyff- 
háíu tyfòlioä a býw^Iión y byd ; yn adfer- 
ydd y gwsed o fewn. eiji gwy tÿenau ; a 
defnydd yr anadi sydd yn ein iTroenatt, 



SỲVWAJ> AR LÝTHYR IARÌdÜr; 
Ühif, 04, tu doL 5li 

ÍIr. GwYLTBDYijrö^Gwelaisŷrf 
Rtifyn am $s CbVèfroí lythy/ 
I ARDDUR Hr**Anẁybodaefkỳ Cynrrý 
ò'r gtifraiih.'* Nis gwn i gan bẃý 
yr oedd fy Dgwladwr hael yn dis-^ 
ìgwyl ý wybodaetlí y mae yn oi go- 
fyû, ai grfn ÿ Cyfíeithwýr abghen- 
'us; neu gcnytó' ni (fel y'n gelwirj 
y Tŵmeiaia rfa'eibus. Ond odid 
fod lAíti)DUA yn anwybodus o't 
Aagóriaeth s'ý rh^iîi'g ÿ tfafll swydd 
aV ItaH. Nid ÿdym ni y Twmei- 
'aíd;fel y maé V gair Lfadìn (Aitor^ 
naíìís) yn árwÿddocáfa, ond rhai tl 
alWyd i rcfddi petfafaû mewn trefá 
ÍV Cÿfreithẅÿr î roddi yr achoh' 
^er bron yf Ynad á'r Cẃest yn y 
iyadleady. Ttíbygol genyf yn awr 
itfai at y Cyfreithiwr yr e«^ch tan 
wen'a a'm air o gyng^r; Ond gwran-' 
dèẃch yn gyntaf ar fayni ò chwedl': 
Gwr ag òedd gaAddogýfatll yn enw- 
og a dÿsgédig'yn' ÿ gyfraith, a ofyri- 
odd iddo; ac ryw haihdden segur, 
eî fam ar ry w bẁngc o*r éyfraitli; 
Yn ftfan ar ol hyn dîgíwyddodd i'r 
ddau yitagyfarfód ä'n gilydd drá- 
«faefn, a dÿwédodd y gwr wrth aiii- 
ryw ag oédd yn bresenól, fel ÿ^ 
dyẃedasai ei gyfalli ÿ Cyfreithiv^r 
ẅrthô ; ar hyn átebodd ý Cyf- 
réithiwr, lâai nid felly yr oedd ý 
gyfraith. " Wfft fawr," raeddai V 
gwTi onid chwi èich hüâBii; f/ 

Digiti2ed by VjOOQIC 



114 



Sdyẃ s Prýdemlmd. 



ifgliyfaiH dysgedig^ ai dywedasoch 
i mi; O» cyfiíawnder» eofiwch." 
Troai y Cyfreithiwr ar ei sawdl, a 
than chwerthin a ofynodd, *' Pa 
fkint a darsoch i mi am y cyngor 
yna?" '« Ni thelais i ddim î chwi.'' 
*' Cofiwch chwithanÿ ynte/* ebe y 
Cyfreithiwr, •' Ni thal y fath 
gyngor ddim.'* Ofcr i ehwi, Iar- 
DDUR Yswain, yr hwn sydd gan- 
ddoch, yn ol éieh hanes eich hnn- 
tHÿ daiy a'r hyn sydd well na'r 
cwbl, i ni y Twmeiaid^ Denant^ 
iaid drwg, ddisgwyl genym ni, 
mwy na'r Pab naV Physygwr, 
** ddim am ddim." Braidd na 
feddyliwn crich bod mewn cyngrair 
â*r CangeUwr Arglwydd Brougham 
yn ein herbyn ni y Twmeiaid. Dy* 
wedodd ei Arglwyddiaeth, ychyd- 
ig cyn eì ddyrchafa i dŷ 'r Ar- 
glwyddi» bethan drwg a chwerw 
am danom ; y fath bethan, boent wir^ 
boent gelwydd, na ddymnnem byth 
iddynt gael en hargraffa yn Oym- 
raeg, itÁg i'n cenedi wybod medd- 
wl y Cangellwr ynghylch yr an- 
fantais o*r drefn bresenol o wein- 
y ddm 'r gyfraitb. Ond mi a roddaf, 
er mwTn yr amser gynt, ychydig o 
hyfibrddiaídaa i'm l^n gyfeilHon, y 
rhai sydd trwy hyn a'r Uall wedi 
dyfod, neu ar ddyfod, ar ofyn t 
plwyf. Yn gyntaf peth rhaid vr 
isel arao fyned at Oteneer y plwyf 
lie mae yn ilettya, a gofyh iddo am 
gynnorthwy; os nadL yr Oterseer 
roi dim iduo, mae V tlawd wedi ^n 
i fyned at Ynad Heddwch oV Sir 
hòno, a dywedyd ei gwyn wrtho. 
Wedi i*r Ynad wybod wrth ei holi 
am ei nacàd gan yr (hergeer, efe a 
enfyn am yr Oterteer; ac os bydd 
cwyn y tlawd yn gyfiawn, bydd 
raid i'r Overseer roi cynnorthwy 
iddo yn oi gorchymyn yr Ynad. 
Os bydd yr hyn a elwir Seleci 
Fesfry yn y plwyf hwnw, a hòno 
yn eael ei chynnal yn ol yr Act, 
rhaid i'r Ynad wedi hyny drefnu 'r 
mater yn ol yr iicl hòno. Ni wiw 
î*r tlawd fyned iV blwyf Ite máe 



d SeHÍemenì, o1 bhrÿf ÌÌ6 maeHr 
byw, i ymofyn am gynnorthẁy, o 
herwydd ni raid iV blwyf Ue mae 
ei SeÌtleMeni roddi dim iddo, nal 
dderbyn o'r plwyf iie mae 'n byw, 
hch Orders of Renmttì o^r plwyf 
hwnw. Yr eiddoch, 

JUSTUS» 



HELYNT Y PRYDEINIAÎD. 

<« Ca&yB nid tA fòdd y bHna efe» nac y tyitaáÊt 
blaat dyiilon/' Galar. üU U. 

Y MAE yn ddiammhetiol fod amgylc^ 
iadau yr am»er presenol yn destyn difrif- 
oldeb a sobrwydd i laweroedd o drigolio^ 
YnyB PrycUdn, yn ffystal Uodion a chyf- 
oetbogion, o herwydd y caledfÿd a^rter- 
fytgiulaia echryslawn sydd yn cymmeryd 
ÎÌe yn ein plith, ac yn galw yn uchel ar* 
Dom i '' geÌBÌo a cbwilio ein ffyrdd, a dy 
chwelyd at vr Arglwydd.'^ 

Bwriadaf yn awr ddango» yn fyr, 
1. Ychydig am ansawdd y blínder «^r 
cyBtndd aydd yn ein gwlad.-^2. Achos y 
cyfìryw.— Ac yn, S. Fa fodd y dylem lA 
ymddwyn. aí'r modd tehycaf i gael eiá 
gwared oadi wrthynt. 

1. Ychydig am ansawdd y bllifdér aV 
cyftudd sydd yn eln gwlad. Mae yn àra- 
Iwg nad ydynt yn perthyttu i neb Thyw 
befbonaía yn fwy neiUduolna'u gilydcL ond 
en bod yncyrhaedd pob gradd yn c^»ed- 
inol, obtegM mae ein Uygaid rn clustían 
etn hunain bob dydd yn tystiolaetha hyny. 
Wrth ddrysau ein tai y gwelwn ugeinian 
y'ngfaorph y dydd, o wrthddrycliau toBtiái. 
yn erfyn yn áin ychydig ymborth i gynnál 
ea cyrph egwan rlmg newynu; mamau 
tosturiol yn cludo eu plant anwylaidd broB 
a fferu gan y rhew a'r oerfely ac yn barot- 
ach i ymadael à'u tamaid eu hunain er 
mwyn boddloni y trueiniaid bach hydy. 
Canfyddwn hefyd y ffermwyr bron yn 
meyiu byw gan faint y trethi a gesglir 
oddi amynt, ac o herwydd y prisiau isel 
gydd i'w cael ar ŷd, gWlan, anifeiliaîd, &o. 
Clywn yn eu pliih gwvnfan parhaus obleg- 
id y x;aledi »'r cyfyngaer y maent ynddo. 
A gwelwn y diwydrwydd a'r cynnildeb y 
maent yn eu harfera er mwyn cael digoi^ i 
dalu eu hardrethion i'w meistríaid tìroedd, 
ac ì ddiwallu en teuluoedd eu hunain fr 
bwyd a dttlad. Y crefftwyr hefyd sydd 
yn isel eu sefyllfa y dyddiau hyn, ac am- 
rai ddyddiau heb ddim i'W wneuthur er 
enniU YchYdig tu ag at fy w. Wel, y. mae 
hi yn dymhoraidd a chysurus gyd â'r bon- 
eddwyr. Nac vdyw ; mae y wîalen wedi 
disgyn •amynt hwythau y dyddia» hyn: 
cystudd ft Winder yn eugorthrymu, oblêg- 



uig!tized Dy vjìv./v^"V iv^ 



Bdÿni y PrydelitiatdL 



lU 



üílìMb Ibtt ea bfwyd, goMth eo cyn- 
JMliarth A gyBnerìr oddi wrthynt, eu hyd- 
hAoedd Uawniim % losgir yn ulw màn, ea 
kauieddau gwychion, a'u palamu mawr- 
iddu, aomgylchynir gau ddihirwyr, a'u 
'tjwydtueyddynamlmewnperygl. Peny 
fm BiydaÌM haxdd-deg yn Üawn blindŵ 
a ek|itadd, ac yn ymranu yn ei herbyn 
ei hneai) ; ac oni bydd iddi blygu i'r llawr, 
«efldiíerben am ei phechodau, fel Ninjfeh 
gpt, newtt llwch a iludw, a liefaìn am 
jBwired oddiwrih Pad y trugareddau, 
iMe Ue i ofhi na saif hi ddim yn hir. A 
|ilmr uwch ben Llundain, fel uwch ben 
jtfiiAlem p'r blaen, *^ Pa fodd y mae 'r 
ddiais aml ei phobl yn eistedd ei hunan ! 
^ Md y mae 'r liosog y'mhlith y cenedl- 
eedd megis jn weddw I pa fodd y mae 
t i wi n ügee y taleüliiau dan deymged!" 
Gẁr. 1. 1. 

S. Achoft y cyfryw flinder a chyetudd, 
ilae'n sicr mai nid heb achos 9 honom ein 
iuBÙm y cystnddir ni : '^ Canys nid o'i fodd 
y bliaa efe (sef Duw) nac t cystuddia 
UaBt ^nion f' gan hyny mae V rhaid mai 
eiapechodau ni yw y gwir achos o honynt 
Hyina y rhai sydd yn gwaeddi am fam 
MroB araom, ac yn tynu dialedd Duw i 
Itwr o'r nefioedd megis yn erbyn ei waeth* 
at Oresyn y w fod y íath bechu y'ngwlad 
irefettgyl, bod dynion yn caru'rtywyli* 
wch ya Iwy na'r goleuni, ac yn gwerthu 'f 
•ef an uífem dâo. Mae yr oes hon 3^1 
Jlawtt o bob ffieídd-dm ac aflendid; mae 
Cnst a'i efeagyl yn cael eu diystyru, a'i 
waed gwerthlafrr ei ûUhru dan draed ; yr 
Ytpryd Glàn yn cael ei dristáu a'i ddì- 
ftiddi ; teymas tywysog yr awyr yn cael el 
dyicbiAi; a dicheUion eu tad diáfol ya 
piel en gwnetttl^r : nme meddur-dod, an- 
Uadrwydd, a halogi dydd yr Arglwydd. 
ya ea rhŵysg; raae pob math o ddrygioni 
3FB caei ei lochesn gan ieuengctid ein 
gttlsd y pryd hyn, yr hyn sydd warth ar 
Bfjdain, tc yn sicr o ddwyn dinystr arai 
cya bo hir; onid ediluhawn, ni a ddifeth* 
ireil. Mae yn ipyffUyb i'r byd o flaen y 
Ìflew, yn ymgaledu mewn pechod, 9f: yn 
ddifstyr ganddi rybuddion a bygythiop 
I^w. Ifae flel Sodom annowiol, yn ym- 
diDi yn ei Oeidd-dm, ac yn trysori iddi el 
hnfyfiawnfsmDuw. 'frugareddan hael 
y Neloedd a gamddefnyddir yn fawr i 
WiflÜ chwattt a balchder; a chyflawnir 
ler lio da tt yn awr na chyflawnodd y cyth- 
lesliaid erioed mo honynt Ifae trîgolion 
Pffdaia, y rhan fwyaf, ysywaeth, wedl 
TSttceitha i bechod, fel Ahab gynt; felly 
ji iBgìo y Gomchaf lôr, ac yn tynu ei 
ieildjlh ai y tir. Ond na feddyliant y gwna 
«fe ffttcd heibio i'w pechodau yn ddigoap 
•Ìierwydd ei lòd yn hirymarhous ac amyn- 
«Ugar; canys efe a aroaodd dros amser 
•ULÌÌh wìth y cyaddUuwiaid cya eu dUeu 



oddiar wyueby ddaear, gan ddisgwyl iddr 
ynt edifarhau: felly y mae gyda ninnau; 
er ein bygwth lawer tro mewn amryw 
fodd, mae êtto yn ei drugaredd beb ein 
rhoddi yn liwyr i fynu, gan ddisgwyl i ni 
ddiwygio ein fiy rdd ; on4 oni wnawn hyny 
yn fuan, fe balia ei amynedd, a chyflawn- 
der a lefa, " Tor hwvnt i lawr;" a gwa^ 
fydd i oi os felly fydd. 

*• Hlr yr cry» Duw cyn laro, 

•' Uwyr y ^id P«n Y delo." 

Yna "Cwynfen Prydain" y pryd hyny a 
fydd, " Onid gwaeth genych chwi, y 
fforddolion oll? gwelwch, ac edrychweh, 
a oes y fath ofid a'm gofid i, yr hwn a 
wnaethpwyd i mi) à'r hwu y goAdiodd yr 
Arglwydd fi yn nydd angerdd ei ddigter." 
Go/ar. 1. 12. 

S. Pa Ibdd y dylem ni ymddwyn, a'r 
modd tebycaf o gael ein gwared oddi 
wrthynt. Dian ei bod yn ddyledswydd 
arbenig araom yn y fatfa amser adfydua 
ddUyn cyngor yr apostol, sef " gweddîo ;** 
ac y mae genym addewid y digelwyddog 
Dduw o gael ein gwrando: ^ Galw arnio' 
fl yn nydd trallod," medd efe, '* mi a'th 
waredaf." Ps, 50. 16. Ac o hyn y raae 
i ni siampl yn yr Israeliaid : " Llefasant 
ar yr Arglwydd yn eu cyfyngder; ac eíb 
a'u gwaredodd o'u gorthrymderau." Ps. 
107. 6. A'r prophwyd ei hun, <* Yn fÿ 
nghyfyngder y geiwais ar yr Arglwydtí, 
ac y ffwaeddais ar fy Nuw: efe a glybn 

Sr lief o'i deml, a'm gwaedd ger ei fron a 
daeth i'w glostian ef." Ps.18.6. Dyl- 
em *' gUio oddiwrth ddrwg, a gwneud da; 
a chawn gyfanneddu yn dragywydd.* 
Yna y symadir y fam oddi wrthym, a 
Duw a waedda ar yt angel dinystriol. 
<< Digon, bellach, attal dy law." Byddwu 
hefyd arayneddgar dan eia holl dratlodauý 
a rhoddwn ein holl ymddiried yn yr Ja^ 
glwrdd, gui ddisgwyi wrtho yn wastadol. 
Diolchwn iddo am ei bod hi araom ni fel 
ag y mae ; am iddo beidio gwneud à ni yú 
ol ein pechodau, ua'n gwobrwyo yn ol ein 
haawireddau. Oni buasai i'w drugaredd 
ef ein barbed, buasem cyn hyn y'ngwlad 
yr anobiütfa yn càel ein poeni y'nghanol 
fliamau angerddol uflern olhadwy. Ond. 
i'w enw bendigédig ef y bo'r diolch, nia 
felly y gwnaeth ele A ni; canys wele ni 
etto ar dir maddeûant. a chynnyg grasot 
yn cael ei wneud i ni o ymgymmodi A'r 
Duw y pechasom yn ei eHiyn. A fÿdd 1 
ai, ynte, barhau ÿn ein gwrthryfelgarwcá 
i'w erbyn f neu a gawn ni yn hytrach ym- 
ofyn gyda syndod, <* Beth a dalwn i*r 
Atglwydd am ei holl ddoniau i nit" Ps. 
110. 12. Ymwrthodwn ft gweithredoedd 
y tywyllwch, a ^isgwn am danom arfe.ù 
y goleuni, a rhoddwn ein faunain yn íUwyr 
fiyddlon dan faner Brenin Sîon, lle bydd- 
wn byth yn ddiogei a chysurus, O, dríg* 

uigii;izeö Dy vjì v./ v_/"V iv! 



Ìl6 Anerchiad CymdeUhM LtenyâM OymMi at eu Cgdwìadwyf 

olioB Brydftin fáwr ei breintiaìi ! (^dewch 
«ich ffýrdd'dryjçionofl, a " dychwelwch at 
yr Arglfrydd à'ch holl galon, äg ympryd 
líefyd,- ac àg wylofaln, ac à galar. 'Tna 
yr Arglwydd ft eiddigedda am éi dir, ae li 
àrbedeibobl." Jo«< 2.13,18: Macefeyn 
llefain yn daer ar eith ol, " Ymchwelwch, 
feibion gwrthnysíg. a mi a iachàf eich 
gwrthnysigrwydd chwi." Öydded i chwi- 
thau ei atcb, ** Wele ni yn dyfod atat ti ; 
bblegid ti ÿw yr Arglwydd ein Duw." 
JíT. 3. ŵ ' Cynhapal. 



ANEECHIAD •CYMDEITHAS pEENYDDOL 
A CîlYFlCTHlADOL CYMRü AT KU CYD- 
WLADWVR. 

^^AE yr Arglwydd Baçon yn dywëyd, 
inat gallu ydýw gwybpdaèth, trwy yr hwn 
y gaìluogir dyniop i ychwanegu eu hawd- 
urdod ar yr eifeuau, a'r greadigaeth ani- 
feilaidd; a ihrwy hyny, i fod ýh fwy 
gwasanwethgar iV cyd-ddynión, ac i fod 
ỳn fwy o anrhydedd i'w gwi«d a'u cenedl. 
<) herwydd gwybòdaeth y mae fpd Brydain 
Pawr yn rhngori ar deymmedd ereill o*r 
)>yd. Trwy ei gwyboda^th y gorchnddia 
ymoroedd à'n UyngeBau, ac y trei4diai 
gonglau »c i^l-léoedd peUaf y ddaeric. 
£i gwybodiAA^h, fel moddi^n yá Uaw Rhag- 
luniaeth,' a'i galiiiogod'd i wrthsefyll y 
gorraessf^d Buonaporté, pan ydoedd wedi 
darostwng hoU Gadeimi^n y Cyfandir dah 
ÌBi iau haiamaidd. 'Aco herwydd maint 
ei gwybodaeth, y gaUuogir hí yn y dydd- 
kau hyn i godi ei Uaia yn erbyn oaethr 
fasnach ofiuydwy. Trwy rym ei gwybod* 
aeth y cftfodd Ẁaii ^le^ydd hylwyr ad- 
)iy8py8 i'n-cyndàdau, i'r rhai yr entyn ya 
bresenol O^nhadaii yr Efengyl dragy- 
>7yddol, Agoaed y w y cyssyUtiad rhwng 
taeniad gwirioneddau yr efengyl a chyn- 
nydd gwybódaetb g^l^ddydawl, fel yr 

Îrmdd^gys yn amlwg, mai bwriad Rhag- 
nnîaeth y w, i grefÿdd ymledaenu tnry y 
Thag-barqtÔ9d a wiieir gan ddysg adefUH 
dwriaeü^. 
' Pan ystyriom yr vnd^b sy rbwng cref- 

Îrdd a gwybodáeth, ni aUwn lai na 8yiiu, 
.öd gwyr cydwybodol mewn unrhyẁ oeg 
Ìredi barau» eu bpd yn. dianrhydeddu eu 
Creawdwr drwy goleddn y dpnian, ÿ cynr 
nysgaeddodd efe hẃynt, o ddysg ^ deaU- 

Swríaeth. Ni4yvrXlyfrPuwyndiddyma 
yfr aniaa^ on4 ya hytrach yn el egluro, 
ac yn cyfeirio 4to— ^f Y nefoedd/', ebe 
peraid4 gan>adydd Israel, 'f «ydd yn dat- 
gan gogoniant DnWy a'r ílàrfafien sydd yn 
fnynegi gwaith ei ddwylaw ef." Ac, ebe 
Paul, '' O herwydd yr hyn aellir ei wybod 
àm Dduw sydd eglur iddynt hwy; canys 

• )5«^ Rliifyil T&chwtddi 18», ta daL 388. 



Bawa'iheglnroddid^ÿatJ' OndjaMd 
y darfu Duw ei eglnro iddyiitr ir áteb 
ydyw— " (^ys ei anweledíg belhaa ét 
creadigaeth y byd, wrth eu hystytied yn ý 
pethaa a wnaed, a welir yn amlwg; 8af « 
dragywyddol allu ef, a'i Mnwdod.)' 
Edrycher ar d^iarhebion Selyf ddoeth, 
gweiir yn eglnr fod amryw o honynt ym 
datgan bufldioldeb* gwybodaeth, ac an«> 
fahteision anwybodaéth. Er hyny addef- 
wn yn ostyngedig, nad yw doethineb y byd 
hwn ond fiblineb, pan ei 'goaodèr mewa 
cydmariaeth à doethiheb fiuw yn Nghrist 
yn trefou y iT^rdd i gadw y rhai aydd ya 
credn. Etto, hyabyiia yr Yagrythyr i nl« 
mai trwy Ddoethineb y crewyd y byd, a'r 
hyn oU sydd ynddo. Ac' mewn ft»rdd o 
enwogrwydd ar Mosee, dywedir ei fod ef 
ÿn ddysgedig yn hoU ddysgeidiaeth jt 
Aipht. Doeäineb ddynol, nen y byd 
hwn, oedd rhan finwr o ddoethineb Solo- 
mon; canys dywedir, yn iaith ayml yir 
Ysgrythyr, iddó " lefara am brenaa o'í 
Cedrfrydd-syddyn Libanaa, hyd yr Yaeop 
a dŷf aUan o*r pared/' Aẃiryw ranan o'r 
Hen Destament a draethantynghylch y 
modd goreu i drín achdaion tymhoüoL Yt- 
pedd tadau yr egiwy^ yn dra e&wog| 
megya Moeea, am helaetlirwydd éii dysffi 
eidiaeth ddy nol. Ffrwy th a gafwyd oddi- 
ar goleddwyr ysgrifenwyr Omeg a Uadin, 
ÿw y Diwygiad; a rhai o'i amddillÿnwyr 
godidocaf eeddynt nodedig am eu gwyb* 
odaeth a'n hathryiith. GeUir ychwaaegaŷ 
fbd gwir atlironyddiaeth yn cadamhail 
gwirionedd yr Yagrythyrau, a bod yr 
athroilyddion enwocaf wedi ymrealni ym 
mhlith dilynwyr goatyngeiddiaf yr Ar* 
giwydd leau; £r r ryw ddyageidiaeth, a 
gamenwir yn athroniaethy arẃain Paiae: 
Yoltaire, ac ereiU, i iinglueda ỳ Orefyda 
Oriationogol; etto, canfyddir Loclce a 
Newton, gwyr a ymgodcNdd uchaf drwy 
eu dyageidiaeth, ymmhlith Yha| o^i iiam* 
ddiffynwyr penaf« Ac i ddy wëyd y bydá 
dyuion yn Uai cymmwya i gyílawni dyled«* 
awyddau <eu hamrýwiql aeiŷ Ufiuiedd trwy 
ddilyn en Uwybrau-i-nen haeru, -po mwyaf 
fyäd eu gwybodaeth am weidirçdoedd 
Duw, mai lleiaf fydd éu hawyddfìryd i 
nfuddhan i'nf orchymynion, syddhoUol 
groea i tawm, éyfetal ag i btfoflad cyffred^ 
inol dynolry W'. " 

£in cyiìnmydogion, y Saeson, a arfenuit 
ddifrîo ehwogion a Uëenyddiaeth e\% 
gwlad; aoedliwir i ni, nad ywnifer eia 
henwogion ond ychydig mewn eydmariaeth 
à Bifer y trigûlion.' Oellid yn hawdd: 
roddi àteb i'r cyhuddiad hwn, pe cyaunwya 
fuaaai hyny yn ein hanerchiad; eithr nir 
wnawn yn awr ond aylwi, po mwyaf y 
taenir gwybodaeth ym mhUth ein cyd* 
wladwyr, llîosocaf fydd nifer y Cymry 
doniol a a^aat arddangea ei^ hathryltth « 

uic!ii:ized Dy vjì \J'^J'H i\^ 



Jfimet YmdaWiýPuMi. Mr. Uedẅ. 



ilî 



iMsotiofi y byd. Pob Tingẁ a wneir ta 
9f ät dáetia gwybodafiih i'r werio^B, « 
áneáàti i i^iiiiyTcha cynbaoaí toreithjpe o 
^Biiijrdedd i wlad «ia genedlgBelh. Yr 
Hjn yn sicr, pe na byddai eu háwjdd au 
dûlen yn gweini dim iddynt dnd difyr- 
weh, yr effeitliiai hyd yn nod hyn er gweU- 
haa eu moesaa, drwy ea cadw rliag 
IMddwdod, ac aiferion Uygredig ereiU. 

Oid er yr ymdrechwn mor beU ag y 
^OD i foddio a meithrin awydd canmol- 
«dwy am ddarUen, ein diiben penaf iydd 
dtffilhi ein darllenyddion à'r lath wyb- 
odteth ag a/u hyfforddiaiit i drin ea ha- 
choâon, ac i ddefhýddio ea beiddo yn y 
ttdd Bwyaf baddiol. Y mae y weitbred 
egyâana y cyíryw addy8giadaa,.nid yn 
^ ÿn i^odwiw ynddt ei han, eithr tu- 
cdda hefyd i arwain dynion i dreuUo ea 
htẀM Begur yn ddifyr ac yn Uesol, 'ac i 
inthrío yspryd dyíal a phwyUog yiÿ eu 
hoH ymddygìad. 

6yd à'r golygiadan hyn, taer eifymwn 
er bob gwladgsurydd i'n cynnorthwyo yn 
eÌB goichwyl. Nid oes genym onrhyw 
ddiben hananol i'w gwbUiaa; ac yr ydym 
«edi ymwyatlo y c^wynir yr hoU elw a 
ddeiUia oddiwrth ein Cyhoeddiadaa er 
iyrwyddorhywymgaÌBgwladgaiawl. Ya 
eawedig, yr ÿdym yn galw ar Offeiriaid 
yr Efdwys Seíydledig, ac ar Weinidogion 
pib enw araU o Onstionofl^on, i ymegnio 
íf ẁk plaid. Achos caredignirydd, achos 
em gwlad, ac acUoe Duw, 'jW ein haehos 
Bl Y swydd orochel a ymddiriedŵyd 
îddynt gan Raglnniaeth, a rydd iddÿnt 
gyfleaflderau neíUdaoI i fod yn ddefbÿdd- 
ioi: a'r hyder mawr a roddir yn gyiúiwn 
yi ea gäal, a'ù cynghorion tadol a'a 
9dl«oga hw^nt i gynnyagaedda Cym* 
deithas fel boii à'r bywiOgrwydd nad 
aUai, hcb eu cydymdrechiad hwynt, o*r 
inidd ei fẃynhaa. OorchwyUon ptiodol 
ea fwydd ^u cymmeUant bwynt i ym« 
Wded yn ^nych à'r ihai'iael-radd, ac a 
nddant iddynt rwyddineb tn hwnt i bawb 
enill i'n dynnorthwyo ni i daena goleabi 
jm ahUthr ein brodyr tlodion. Owirip^- 
cdd teílwng o sylw y w, fod y weithi»d o 
ddnbartha gwybodaath i'r werinos, yn ei 
hefcitfaiau, yn rhodd elusengar; ond elua- 
ei ydyw hon na ellir byth ei chaqpiddefn9> 
iddio, ae effeithtaa yr hon a ddÌBgynaat 
hyd y drydedd a!r bedwavedd geohedlaetb. 
Ob hyfforddwn y bobl i iawn drin ea 
üeddiianaa, bydd yr arfer hon yn eg- 
*|ddor o gyloeäi a dedwyddwch, a bydd 
ya arfier a efelychir gan eo plant. Oe 
galhra godi ynddynt awydd i ddarUen, 
gweinyddir iddynt nn achos ychwaaegol o 
hfîrjáwchy yr liwn a't) tipedda hwynt i 
jŵddifyra mwy'y'nghymcíeithaa eu teulu, 
ic yaiogelyd rhag treulio eu haniBer gyda 
chyiideithion ofer a aeg^rUyd* 



Dywenydd geoym bÿal^ii) íod ctn 
CynideithaB eiàojDe w^ cael ei chefnpiii 
gan amryw o foneddigìon a gweiafdpgion 
newa parthau gwahanpl 9 Oymrfi* «e 
achoa arall a bar i ni 'gymmaini hyfn^ 
edd yw, «fn bpd wèdì gaUu ynmno 4 
ChÿmdeithàB, a luniwyd oddeata yr op 
pryd, a chyfl'&'r un dil^enMMi a'n hieidd^ 
ni. Oelwid y Oymdeithaa hon, y '< Pyii«> 
olwyr:" ac ymffrostio yn dídirfiiwr §. 
wnaethom wrth glywed, mai yohydig ^ 
ddyníón tlodion a lafuriant y'ngweithydd 
haiam ÿ Deheudir ydoedd ei ^ylfaenwyi^ 
Pan ganfÿddom y 6ith 'arwyddioü ff awyd^ 
am wybodàeth y'mhlitU yr iselaf o'n oyd- 
wladwyr, ni allwn lai na thcimlo y^ 
wreaog o barthed Uwyddiant ea Uafur» 
A diolchwn i Bdnw am ein cynnyagaedda 
&'r fath wlad a Chymrn, ac à'r fath wer* 
inoB i fod yn faea ein hymdrechiadao* 



Ttìÿyr'utd o Haneê YmékUk y Púfch. ül^ ' 
lAeéeTy un o Genhaéwyr y GpmäeiHum 
Genhadot Eglwtfeig, yn yr AigSu Ìê^f^ 4 
elnTtr Dmlta, yn yfi, iSSO. 

FmadaioiadoCatro, Gof7à.S5. Heddyw» 
oddeatu pump o'r gloch yn y prydnawn, 
cychwynais âr fy nhaith i'r Aipht laai; 
gwedi trealio wyUinoe gyfan yn jmoiym, 
hm long. Gaa mai hwn oedd y tymhor y 
bydd y Mahometaniaid ynimyned ar berer* 
ìndod at feddiod ea Saot Seid Ämhedy yr 
bwn a orwedd yn Tgẃn yn y Detta, yr 
oedd y llpn^u bron i çyd wedi«a cy^>gu 
àV fläwl a ddichon gasgla digonedd o ar« 
iaa i d^Ia y dràal, H yipgÿrp^aot i'r Ue 
bwnw; nid yn ẁir er daw|oJigarin:cb, yr 
hyn $ydd yn diffwydd yn anaml, e^^w er 
yfed cwpan trachwant i'r gwaelod, i'r jiLýi| 
beth ceir digon p gyfleuBderau. 

GorM* 30. Buom meẃn pprygl oga4 
ein Ilong-ddryllio. 

dorph, 27. YmweUis 4 Toì^y pentref 
mawr ar ochr ddwyreiniql braich ddwyr* 
einiol y NìIub, a mynegwyd i mi fod yao 
Oriationogipn, 'eitbr/ ni chyfarfyddai» ond 
âg nn, yr hwn o^d yn casglu arian gor-> 
thrwm i'r Pacb^. 

Gprgh* 98» Olaniasom yn foreu iaw» 
yn Zephte^ tref ar lan OTHewinot yr aCon, 
Ue y preswylia Uawçr o Oi^iatiottogiŷa.- 
Yr oedd eu han wybodaeth açi air Daw yn 
lawr. Oofynodd amryw i mi, paham ni^ 
oedd genym ond Pedair Efengyl, ean' eu 
bod yn tybied mai aaith oeda y nuer: a 
chanfyddais niferoedd na wyddent ddini. 
am yr Yagrythyrau, ond fod Llyfr y Psalm- 
ao, % bod Dau Destament, Hen a NewycJ^, 
Yma hefyd', fel y'mhòb lie âràfì, cefttui ý 
bechgyn yn daerion, eithr yo dra anhy- 
waith. Cyfrenaia idd^nt Draethodau* 

uic|itizeö Dy vji\„/v^"V iv! 



iie 



Huim YmdaÌAyParch, Mn JUedm 



^mgffth^ôé y Mì dyrfa o feohgyn oddeu- 
ta oaool dydd o amgylch y lleatr^ a chadw- 
asaiilgarmaiaÌBt 8wn, fel ag y gorfa amiil 
(gaa na eifcithiai geirian) beri i'm gwas 
ou tayot a ofaan fod yn ea mysg lawer o 
ieefagyn Mahomelanaiddy y Ueill a ymiy» 
«onent à hwynt ynghylch en hawl i dder* 
hyn TraetlMidao ; a chymhellent fi i beidio 
«u ihoddi i neb oni fyddai yn llunio croea, 
«eu yn dwyn delw Mair Forwyn. Y maa 
-oddeutn 90 o denlnoedd yn Zepki€: un 
Eglwye, UB Kuma», ao un Offeiriad, tydd 
Iddynt. Yr Eglwys sy fechan a thywyll, 
m chyfran o honi a ddemyddir yn Ysgoldy 
î 80 o blant« Yn y piýdnawn galwodd 
umryw o Fahometaniaid arnaf : ymddyg- 
asant yn lled weddaidd. Athrist genyf 
mdrodd eu bod yn rhagori ar y Cristionog- 
lon yn eu moeioideb. 

Gorplb. 10. Ychydig o brerrylwyr 
ZephU a ddaethant ataf heddyw. Tna 
chanol dydd, aethym i Mit Kimmtry tref 
lÌRchan ond poblog, gyferbyn à Zephi€, ar 
ììm dáwyreiniol yr afon. Ynghyldh 00 o 
éMiluoedd Criationogol a gyíaaneddaDt 
ynddî: ac y mae yno un Eglwy»» an Ku' 
««•, ac un Offeiriad. £u hyagol » gyn- 
nwysa tO o blant ; ac i wyth o honynt a 
lèdient ddarUen, ihoddais y Pedalr £f- 
ottgyl. Hìê saUaf braldd ymadael o un 
Yegol Ooptiatdd heh ymofidio. wrth gui* 
§oá mawr hyfrdra y plant aV bobl. Y 
Bttent mor ymofyngar, fel nad oea modd i 
dlraethuiddynfairogyngor. Yn y pr¥d«> 
Hâwn, ymgyBnullodd Uawor o Goptíaid ar 
Urféá y Uong, ao ar y laa: y rhan fwyaf 
• hooynt oeddyat ya wyr doallue, ao yn 
aiddangoi awydd i dderbyn hyfforddiadan 
ynghyleh deMan Eglwys I«oegr. Dar- 
UenaÌB gyda hwynt y Lltani, yn Arabaeg^ 
aUan o'r Llyfr Gweddi Oyffrodin— llyfr ag 
aydd yn rfaoddi boddlonrwydd a ohyaur i 
Jaweroedd yma, yn gystal ag mewa Ueoedd 
otoUl. Yrerfynlad, "OenDuw,yrhwn 
wyt yn dflëu pechodau y byd," a roddodd 
•cfalytour i lawer o ymddiddanion. Tu a'r 
hwyr daetfa MẃmneéÊM SheUç i ymo^ 
^ lyfr bychan i'w Fab: rhoddaU iddo 
Epistolau 8t. loan, a derbyniodd hwynt 
yn ddîolchgar, Un o'r Crietionogion^ 
wrth weled hyn, addywedoddynebrwydd» 
^ Nid Llyfr i'r Mahometauiaid yw hwn: 
dywedir ynddo, fod Crist yn Fab Duw, yr 
hyn sydd Aeidd-dra iddynt hwy.'' Digr 
iais yn fawr o herwydd ei ymyiaeth Ang- 
hristionogol, a gofynait, " Onid yw y? 
haul i bawb dan y nefoedd?" Atebodd, 
^ Ydyw.'' " A pha beth a ddeuai o hon. 
om ni os na chodai yr haul?" Ni allai 
ateb. Aethym ym mlaen, ^' Ni ddygai y 
ddaear ddim ffrwy th, a darfyddai am dan- 



on mewn tywyllweh : feUy mewn pethaii 
ysprydol, leau Grist yw Haul Cyfiawn» 
der ; a phwy hynag a chwilia am lewynh 
yr Haul hwnw. ac a rodia yn ei oleoni, 
efe yn unig a twyaha heddwch Duw, a 
bywyd tragywyddoL" CywUyddiodd y 
Crìation wedi i mi ei gerpddB tíí hyn. 

Oerph, SO. Boreu heddyw glaniaiaya 
Ddcmámiy pentref ar yr ochr ddwyreiniol, 
nid nepoU oddiwrth Mü Kammir^ yn cyi- 
nwye tO o deuluoedd Cristionogol, yn byw 
ar amaethyddiaeth. Vn Eglwys sy gaa- 
ddynt, ao un Offeiriad, yr hwn oedd ya 
abaenol. Ychydig o hooynt a allent ddar- 
Uen. Ymgyrchodd rhai o'r trigolion o am- 
gyleh y Uestr, ao ymddiddenais ychydig k 
hwynt; anrhcgais hnryat hofÿd à Thraeth* 
odan, a rhaaau o'r Ysgrythyr, a derbya- 
iasant hwynt yn ddiolchgar. 

Gojph. Sl. Tna chaaol dydd, angorasr 
op yn ŵi w a ia w e »d , Uo eang a phoblog, ar 
y llaw aswy i'r gaingc yma o'r afon. Y 
mfe o fewn taiUi dwy awr i AMaM- Jíciir, 
prif ddinas Delta. Herddir hi á thai o 
addoldai Mahometanaidd gwychion. 

Anftt 1. Ilhaid i mi hoddyw arfinr fy 
amynedd. Nid oedd fy Ilestr yn ddwfîr» 
hroÂadol yn y dechreuad ; a gorfu anom 
ei dadlenwi hi ddwywaith neu dair bob 
dydd. Hyd yma yr oedd yn gymmedcoli 
ond heddyw daeCh cyaunaint o ddwfr | 
mewn ig i bori i mi anwydo ; am hyny 
gorfn amom ei gwthio ar frys i le gwasta4 
ar y lan» i'r diben o'ì dadlwytbo a'i had* 
gy weirio. Yr oedd fy llyfran mown Ue aa 
ddorbyniaaant fawr o niweid. 

Awàt S. Heddyw y galwodd dan o 
Ofieiriaid Coptaidd araaf, a hysbysasaat 
I mi fod ynm gynt lawer o Gristionogio% 
eithr nid oes yn awr ond 80 o deuli&oodd. 
Tri o Oflbirtaid ydynt yn byw gerllaw yr 
Egl wys : y mae yno un JCMWMt. Ymddyg« 
asant yn hynaws ac yn rhwydd tu ag a£iif ; 
ao ymddangosasaat ya ddiolehgar pan aa* 
rhogais hwyat à'r Psalmau yn y Goptaeg 
aV Arabaeg. Yn y prydnawn daeth tyrfis 
o fechgyn a gwyr ieuaingc at y llong i ym- 
ofyn am Draeìtìiodau. Ni ofynais pwy 
oeíU Fahometaaiaid, a phwy oodd Grist- 
iooogion. Cyfrenais hwynt, yn gystal ag 
Epiiitolan loan, a Dammeg yr Hauwr, ym 
mhlltíi y sawl a fedrent ddarUen. Daelh 
i ymofyn am rai i'w meibion, a 



ohwiorydd am rai i'w brodyr: pan ddy« 
mnnais gael ou gweled, i wybod a allent 
ddarUen, atebasant, '^ eu bod otto yn 
fychain,acnaallentddarllen; ondtybimit 
na ddeawn atynt dracheâi; a byddai y 
plant heb ddim llyfiran pan ddyagent i 
ddarUen." 

fsW bttthtUtJ 



Digitized by VjOOQlC 



119 



feARDDONIAETH. 



BSGTNiAB Y 8A1NT f Ä NBFOEDO. 

•DirẃtH, f«fldlg«digion Uant ty Nhjid,'* 
Dj^ > Banmr, " etifeddweh mviy 
* V áeynas lchiti tamtöwyd cyn 
•Syitemi'r hyú." Ac «r y jirfr, y ttiAr 
■enriwg ddygtawa, a'r laynyddtNìdd oU 
UBmddaat, ac ni neidia 'r creigiau mwy. 
Ac wẃt'a tsfyu dorf ta h^-ut i rlf, 
|knBo«ieat, oddi itiwng y b«ddaa Uoflg, 
■TiAAjnnA o fynldlytatu, ojl yta ulnt 
Cundea oman; palrawydd yn eù 8aw; 
«ry ■§ dMogeiA-erwyr yUydt. Kid oei Itowy 
^i 71 iro«; dlaücrf, cnawd, a byd, 
iW«Vb«dd,gorchfÿ«wyd. ^ 
ynddo; Crittci 



_. w , , ^tcn pea* 

^■*w yn yr awyr wrth ei blant ; 
Wlaaiiytcfaattt ei orMddfainc bar; 
M ii y ■efoedd, y seraphiaid gUn, 
Çknbîaid. Uirômn, «yllanfc ar ei wedd. 
<Ar Igri y nint mewn «010 <4odforedd OlI« 



^ ger bron, a iyrthiant wrth ei dnedŷ 
■> teüd a*a scMHau sydd yn liawn 
OéU gorfoledd a diolwch .pur. 
OfMfut; cftat gip-oiwg ar y byd 
Vahd|, y'inhetl )s IkW én tracd, a hott 
IV 'r olwg olaf. Daw l'w cof y &n 
Ai tev e« Hachnbwr yn ea Uc ; 
5«, wftà jyd eíg>Ti k'r angylion tty^ 
r* tiyniai ahsiglcdlg, nef y nef, 
l hUa en •ercbladaa oil à ma«1, 
N«i iynt Vr nefòHon wrth cu cân. 
•daiaat Hotana, Halelnia rawy. 
S^wnaant &'» telyMn ](An uMrMlr, 
jhcUywyd yn y nef eL_b«th o'r biaea. 
'd liyn dcchrenaM^— '<lddo èf, yr hwn 
;;i;a caroM, ac ifu «oldiodd, fû cj yntá 
* B hnn, òddlwrfh ein belaa; ac a'n gwnaclih 
"M ya fMnoedd ae o«èffrUÌd 1 
HDdaw a^i Bad «f ; ac eilwaith iddo ef 
■•ft*r eana a'r gogonlaiit inwy. Amen." 

Oddâwydd g6r cyd nnaVl! g\ryn ei byffT 
agwyn ei fyd nob un sydd yn eu mysg. 
nâirWyddol SÁÌnìh Ỳn dẅ baU in>«ynbànt, 
'm pcifiüth iyddid beb na chl« yf á&i phoeo'.- 

ìí. W. 



AFlRVOLAKrH Y rABCH. Äv B. CtODOH, WW- 
ll>DAft raRIOLAẀB CORWBN. 



ÎIVH, trwB, a rbydrwm adẅMÌd- 
Àm gyfUU a bonodd ; 
^ *r teg daear a'i i6dd, . 
Mia do tyn mewn clai tanodd. 



-ygoftd 



lcf RoosR BrTi>sR 'Cloüoh Im ei gladdüad 

Tagleádyrieymrtr} 
If ae bradwy tro iM^E^VŴ0y dd«, 
A Chtrwm o*i gnrcbara. 

•iŴtV 9«, çwyddys y gwaU, ]kw angat^ 

Lyw ingol lem iWyall: 
taM^ettnm bn baH 
ft dorwyd i iyd «i^ 

M jMbwyn! nml ekfn ibO camratth^-Hichel, 
aebde ei ddylaith;« « IMŴ» 

SdUt.i,éad<änjaitb, ^^ 

%ib olwg et fatb ettwaitb* 



Tw gynnes fynwes Wraig fSLd— «^mae gdar 
Am golom dlffÿnlad ; 
Tw liwgar Ferch, ci lygad« 
Mae uiwt du ám anwyl Dad. 

YmwelUd i'w Dad tr«»m d^r^-i,— ^*i Piodyrÿ 
Fu ei rawd ei orpbwÿs; 
I bob Chwjawr bn mawrbwys^ 
Briw twn gau en Brawd tan g'wyií. 

Mawrion a blaeniOB el blwyf, tylodio» 

Syw ddynion sy ddinwyf ; 
ẁlar gan bawb Ue gwelwyf, 
MsS'w R. CLOCGUÿa mawr yw 'r dwyt' 

MinAan ara GyfiiiU mynw<es M bael gyiiL 

Wyffei Rwrbebachleri; 
Yn LUmrhuád, gett bmdd heb w«m, 
Mae 'n adduer Wr a'ih noddes. 

€ẃladgarwr yn gb)d I Gorwn, dMwÿl^ 

Ba ydoedd eí elfen ; 
Ynad, Oiteiriad. a pben 
HhL'ro ryw bwyl yr awcn. 

Oi uwch torf tatmn cynghorfti , '' ■ ta Ùìŷ Si s ê 
^ I'w ystriTeU wledda, 
^nnddynt. boir y w coffa, 
Arbwyl ddoetli mtewn ibeol dda« 

BoB0MvrMd, Bea aédw^^ „ . 
Mal gwcddai 4 ddyn ymddwyir; 
Anhtercbog Gymmydog rawyn 
Ott reddf^l cy wir adorwyiu 

Neod baeddol Ynad heddwch, 'tegÿdMÜ 

At gadw tangncftddwch ; 
Bf nis j^ai, aattWMl 'r ti^di, 
Flhi oddef alloByddwch. 

Cẃogtl, iMrobal be» pwyD^t.-o ddMPBf 

Lenawg dalent ddidwyU ; 

. Dyn iawlibar dattti aẅeBb#yfl|» 

Beimiaa da h.Ẅ wymi twylL 

^withodBi, pròfhi, bob ibtth, ^ iMffal 

Bob proffes ddiragrith ; 
Bi Rddlwynder oedd feBdÌUi, 
F«hvyth boff ràn pren ÿUm l'n pUih. 

Oedd f»d Offeiriad a Phôr— d« f iawed^ 
l)ÿranai néf drysor ; 
'jgorai rym gair yr IoB« 
T bn weU neb i'w aUdr. 

Mor felûs gan amryw filoedd-*- «etaùaff 
Ei wasaaae!ft cyboedd; 
An \ilhsí pnr, egltnr oedd, 
€lyw«dlg bob áo ydoedd^ 



ŵfî 



rwniYfelBngHilyh 
Ba hylith yn darllen; 
Mnd yw 'u awr «r lawr oer lèn 
fieler He mid oea haniweB. 

Os cadw iheslr teg onestrwydd,- 
I idRgen Ifyrdd trangwydd, 
Os byw 'n U&d sy 1>ena' IHi')^. 
Yn ddidwyU, mac e^n ddedwydd.- 

Foreu äabboth ar fyr scibiant rhybyddiwyd 

I'r bedd am oiÍAm'ysiitnt ; 
Ÿr tiii Söl aeth yr lo» liaBt 
A^l gantryH Pw ogoofant. 

Cann ^n iach Iwllacìi sy'n bod fw dorfyn, 

Darfte aiwyl ci ynttnod ; 
tiorfti ocs gyrfh «sod, 
ÿfbnrcl (ri.<»vea apherl y clod. 



uig!tized Dy vjìv./' 



ogle 



Ì2Ö 



BarddiMUieth. 



Ì Mfr. Roi»mT PAmmT, PanÌ ffÂn, ÿn lAan^ 
Ìêuîifel yi» Rùtì, Swydd Gaerpnarjbn, pan dmrteyA 
èigattyan y Meidyiimh ae t^ yn fSt mU oed, iUO. 

BASsmT PAmmi ŵr hybwrch, Ochl wwfedd, 

Yr Bdidwr haeddbarcb, 
j^imfpdd.el hlr gyftrch, 
A chacl by w mewn «chd barch. 

Cwymihi, a bn 'n ddnri hynÄ,— ipiiwal(b> 
Genyf el hir nyeh'dod ; 
Synal» f^y. nretynaii fod» 
BUwaith doiTei aeiod. 

y fwr y bo Dow i»w gẃií— eíe 
AfyddPwlAingettn: 
Fel lnd» xn Uawn caiiad cn, 
Br addyif yn oeryddn. 



Ei fWth .oCdiaa a To er rhybndrf 

I RoBBRT ddiwygio ; 

5aw loR allaaai daro, 
bam drist mewn byr iawn dro. 



Pell yw ein taith droa y ccfM&r corwylllo(ÿ 
Trom )-w ein calon; oiíd awydd tra gwrrMC 
Sy'n enyn o'n meẁn ;' ic anfwyn genhcdlaHfa 
A ddyig o'n gencoan bèr gàn iacliawdwriacth. 

CrocMW i ardal cntronol, andriol, 

Ardal o lafnr a bUnfyd bennyddioll 

Fry bydd cin eartref' n ol ysbaid o ddyddlta, 

A dnw bydd ein bcddan tn araU i'r tau&' 

letn, rho'th ysbryd bçb awr i'm cyTrwyddó 
Dang[Of dý aUn i'n cyúnal a'p Uwyddo, 
Yna pan dderfydd ein hymdrech a'n hadíyd, 
Cawn gyllawn wobrwyad ar feiwydd y ^T''ÿ'^ . 



loB hyflawl, gaa arafta, }t oedd ef 

I'w raddol geryddu ; 
Ae yn «wr o'r boen fawr fb, 
Wde obaith cael hybo. 

Dlolch 1 Ddnw y damian» am ei ddy«g,' 

Am ei ddoeth drinlaethaa; 
¥9 anripu- down.o'r peiriau* 
£ ýtt«w iydd i'n Ue^a. 

6t;TTif Pm». 



ÝUDDrbDAN A GWEXttlAN WRTH FBDtf 
BI BRAWD IBUÀN A'U RHlBNt 



OOPTNIAD. 



PiBfMf pahamt O d'wedanwylyd whr, 
Yr aeth o'th w«dd yr hardd nnyiuldd Uwf 
Paham, yn awr, mac, dagrau heitttion droi 
Y radd oedd gynt mor wridog ag yw'r ihmT 
'ih fìnon yn ocbcDeidlo 'n ' 



Paham mae 'th fìnon yn ocbcDeiiJ 

Mae'n datgan Im' y dymheatl ynddi sydd. 

A hawdd y gwelaf yn dy gorph 1 ryd, 

AdfeUiad harddwch, drvUiad glendld pryd. 

Anwylyd wiw; tydi oedd nnwalth dloä, 

Yn awr yr yd^t ffel gwywedig r6a. 

Paham arM yn y fhngre hon ? 

Nend gwett If fod y'mhUth cymdeiúilon Denr 

Nend gweU na'r Fvnwent it' WenlHan fWvn» 

^ai iliodio 'r ddoinen y pẁysiaẃg Iwynf 



ám gn ddr gam wcdd, ddiaam, ddai«mns» 
llaẃr yw ngiiŵyn dort, Kt dẃyn yn achwyn 'iwy'n 




le, pan yn fhbtfi gwan ac egwan fÿ agwedd, 
Cefhlt draw bob Itef o^i Uaw ae hyUw ymgeledd; 
€ollodd.do ei chwag Uwr tro i wyllo 'I hanwylyd, 
<2an fól V w^ bon, fun oedd lon, o'r ddwyA^ 

radd hyfkyd; 
Dan el gŴE, am fy nrŵg, y nlwg a 
Ond gyd » dlin, ddlniwed Un, aU 

Yniẁ y fmh tf^fddlona 'i leildi i ýmaomh'á'm Aé^y]^^ 



Wa mam, o'i gwres at tf Ilea, fbn gynéa fwrn % 
Br Uonl'n dan gorphyn bnm mewn dyddiaa 



CelUa I gyda hi 'n BmTmi hir aroi; 
Pan fhrwol %t wedi i gUf awr dduaf fÿ ngorddiwes» 
Of doedibcnfÿ ifaotdanlenawAmgreiw ŷ iig fi . 

Udomtiob. 



Ni iydd pwyi'iawg Iwyn, na chylhiH II0B9 
Hyflíydwch mwy I fy mrlwedig fVon. 
Hawdd geUwch ddarUen tristwch yn ty mryd, 
T' ochenaid drom, neu yn fy ngmdd dl wrid : 
Pan gUiodd i;f, yu iach i bleaer mwy, 
Fy mroB a gafiidd anwcUadwy giw'y'. 

OOrTNIAD. 

Ai 'th Gaiiad ocdd, GẁenUian d'wed dy gwynf 



Cariad I .fy Mnuùdf îe, dyblyg Gariad mwyn: 
Mwyuiddiach bráwd ni fo gan neb eríoed; 
Owl marw wnaeih cyn cýitaedd ngaia ocd; 
Oadawodd fi mewn byd lUẁn gwaean dwy»,' 
I wylo 0*1 ol o dan ofldUwg bwys. 
Aé'yma Bohredd 'n awr, i'n gwedd yn dbwd;' 
lìn' dri pherlhynas, Tad, a Mam, a Brawd. 
Fy Nhad a'm Mam <an angan gaent en dwyn» 
Cyn Imi wybod dim am Riaint mwyn ; 



TMADAWIAD Y CBNẀADON O'U OWLAD. 

OwLAn Be y gorwiadd lM)f^ cigýrn ein tadan! 
Owlad Oe yr eryi eln hathrisi bertpi'naian 1 
Owlad Ue dyigleirU golennl 'r Bfengyll 
Nls HMdrwn, beb alar, dy adael wlad aswylf 

C^^'eio hynaftaid, dy adael sy gided t 
Owlad eln eyfcittion, Duw Nf n fo dv nodded f 
Owlad yr hardd Eglwyi, o'th gwjnpas bocd Ueẃyrch I 
Ae na ddoed i'th llino nn teifýsg nac ymgyrch. 

Dnẃ ŷw dy Ddnw, VI ofanni f!»'di dywys, 
Bydd liriol byth mwy ; maeielddrwydd «uth wregyi ; 
Dnw loB yw dy Ddnw ; jwb bryn blocddiod'(aM i 
Oatt daciby diywnod 'r ym amai yn «cftioi 



Ond pan yr adb i'r bcdd fÿ iemm ga, 
Ow I p'odd y gattaf cnwi 'r dwthwn da, 
Gadawyd fi^n olanhigyn gwan ar gae, 
Yn noedi I hoU dymhtesüoedd byd a'i ^; 
Ond nstl y mac fÿ adfbiledig troat 
Yn d^Heÿd ar fyr eaf waredigacth lon; 
Oobaith o hyn vn awr st'n Uooi 'ro gwedd, 
Gad bod cyn hir wrth leuan yn y bcdd. 

OOPTHIAO. 

I- ■ ^ 

Sycha 'tti holl ddairaa 'n awr Gwndlian f%yn; 
Cyftod o'th driitw^ ae adgfaofU 'th gwyn. 
O c^i mac ctto ftrawd 3^ fyir i ti, 
Kr marw droiot draw ar Galfari ; 
Hwirnith adaw«.mewn tymhenloedd dwys; 
O coAa hwn, a dyro ano 'th bwys. 
Ar ftraieh o gnawd mae 'n ofcr pwyao 'n wir,- 
Na dim a welir yn y marwol dlr. 
Tmryddynt ni chdr ond profcdlgaeth ddn, 
THnr Dad, acb Faita, aen Frawd a fyddo p: v 
. Bhal'n a'th adawant, hwn ni'th edy byth, 
Ond cicdB ynddo cci'i fẃynhta 'a ddi 1^^ 



3,t,zedbyG00gle 



BANESION GWLADWRIAETHÖL. 



nULUOR. 



FFRAIN6C. 



Oddiwrth yr hanesion diweddaraf o 
Plrif, yr ydy» yn deall fod y wlad yn 
bnieaol mewn cyflwr lled ailooydd. Y 
brmlfrydedd a dorodd aUan y'mhlith y 
IrigoUott • blaìd y Pwylìaid. a arweinìodd 
tefrer o wjr ienaingc parchus yn Paria, 
iBtedwyr yn y g^raith a meddyginiaethy 
i ddaagoa eu pleidgarwch i raddau mawr 
mm, Cerddasant yn rheolaidd ar hyd y 
ihodfeydd cyhoeddus, san ddwyn o'u 
Uaenan y faner dair-liwiawg : a chafodd 
y swyddogion gryn waith yn caei gan- 
ddjttt ymwasgaru. Dy wedir fod y genedi 
yn gylfredinol yn gwaeddi am ryfel, a 
gwaidi tra anhawdd fydd i weinidogion y 
Uywodraeth eu Uonyddu. Gorchymynir 
codi byddin newydd o 80,000 o wyr, a 
chymmerir pob gofal i ostegu y cynnwrf 
gwladoL Gorphenwyd trefnu Oweinidog- 
ioanewyddion yn Ffraingc dydd Sadwm, 
y ISfed o Fawrth. Y mae y newydd hwn 
ya dra phwysig, oblegjd bod y Ilywodr- 
aethwyr newyddion hyn am gynnal hedd- 
wch. Pa fodd y gweithredant yn yr am- 
icroedd terfysglyd hyn, y mae yn rhy fuan 
i bcnderfyna. 



ITALY. 



Y MAí yr adchwyl yn y wlad hon yn 
liyBed y'ndaen yn ddirwystr. Ni ddang- 
SMdd yr Awstriaid ddim gwrthwynebiwi 
o bwys hyd yn hyn ; ond y mae Ily wodr- 
tetìi Yienna yn dra phrysar, yn enwedig 
yn y rfaan hòno a elwir y Wûr Department, 
Swyddía Rhyfel. Dywedir fod y Pab 
wedi gwneud cyngrair âg Awstria, a bod 
J Uywodneth hòno i'w gynnorthwyo a 
^ddin o 2M,000 o wyr traed a gwy r roeirch, 
ft bod y fyddin hon i aros o fewn gwlad ei 
SaDcteiddrwydd am bum mlynedd. Am 
J eynnorthwy hwn y mae y Pab i dalu 
£10,500,000. Rhoddir yr hanes hwn heb 
fod yn alebol am ei wirionedd. Un peth 
tydd eglur, bod llys Yienna wedi tori ei 
taaiod o iẃrth anghyfryngìad (N«ii-tiU«r- 
«■Nm J a rhaid yw i'r mater mewn dadi 
éijhá i benderfyniad yn dra bnan. 

BELGIUM. 

])rWB9 Newyddiaduron HẅmétiGtt' 
9tmf M Brenhn Hẅtmd wedi goBod y 
Dag Bemard o Saxe-Wetmar 3m Ben- 
Uywydd Lnsettibitargy a'i íud wedi datgan 

EBRILL^ 1831. 



ei fwriad o gymmeryd meddiant o'r dal* 
aeth hòno trwy gryfder, os bydd raid. I 
hyn danfooodd trígoliön Lusembourg gen- 
nadwri at Raglaw Belgium, gan ddeisyf 
arfau a chynnorthwyon i'w hamddiffyn eu 
hnnain. Ac os gwir yw yr hanes, gellir 
disgwyl y bydd i ryfel ail-ddechreu rhwng 
HiáUmd a Belgium. 

RWSSIA. 

Yr hanesion diweddaraf o St. PeterS'> 
bnrgh a ddywed fod y clwyf marwol 
hwnw a elwir y ChoUra Morints wedi bod 
yn hynod o ddinystríol yn ei effeithiaü 
mewn ami^w fanau yn yr Ymerodraethi. 
Dywedir nad oes dim Ilai na 66,000 o rai 
cleiaon, a bod S8,000 o honynt wedi marw, 
yn yr ardaloedd Ue yr oedd y clwyf yn 
ymledaenu. 

OWLAD Y PWŸLIAID. 

Ychydig ddyddiau yn ol gwelfom, yn 
rhai Newyddiaduron, fod y Pwyliaid 'wêdi 
cael eu gorthrechu, fod y brif ddinas War- 
saw wedi ei rhoddi i fynu, a bod yr hen 
dref eowog Praga wedi ei Ilwyr ddinystr- 
io; ond hysbysir i ni, mewn Newyddiad- 
nron diweddarach, nsd oedd yr hanes hyny 
yn wir. Y roae Warsaw yn dal allan, ni 
ddinystriwyd Praga, ac y mae y Rwssiaìd, 
er iddynt Iwyddo i gymhell y Pwyliaid i 
encilìo o fewn eu caerau, wedi eu gwanhàa 
gymmaint gan y brwydran gwaedlyd a ym- 
laddwyd, fel y gorfu amynt hwythau aros 
yn Ilonydd nes iddynt gael eu hadgyf- 
nerthu. Yn ol hanesion a roddir, ym- 
ddengys fod y Pwyliaid wedi colli «000 o 
W7r, a'r Rwssiaid 8000 yn y brwydrau 
diweddar. Ymae'ndraanhawddgwybod 
yn iawn am wir sefyllfaoedd y ddwy fydd- 
in, gan fod Newyddiaduron Prwssia yn 
rhoddi yr hanes mor bleidgar ac amroher- 
ffaich. Ymddengys. beth bynag, fod y 
Cadflaenor Rwssiaidd Diebitsch wedi gad- 
aei byddin o flaen tref Praga; a'i fod, nr 
ol croesi yr afbn Yistula, yn bwríadu ym* 
osod ar Warsaw, a thaflu tftn-belenau i 
mewn iddi, os parhà y Pwyliaid i'w ham- 
ddiffyn, er y dywedir mai ei ddymuniad 
ydyw achub y lle os bydd modd. Gan 
fod nifer Iluoedd y Rwssiaid mor dra IIu- 
osog, galluogir eu Cádflaenor i symmud ei 
fiiwyr yn ol ac ym mlaen yn ddirwystr ; ac 
er fod rhy w ychydig o sail i obeithio y bydd 
gohiriad y rhyfel yn fanteisiol i'r Pwyl- 
iaìd, etto oddiwrth yr adgyfnerthoedd a 
dderbynia y Rwssiaid yn feunyddiol, a'r 
lieihad beunyddiol yn nifer mUwyr Pwyl, 



„t,zedbyG00gle 



122 Banesitmy ^c. 

nb gallwn lai na coíidio o herwydd cyn* 
dynrwydd trefedigion Wargaw yn gwrth- 
od gwrando ar ammodau heddwch. Y 
mae y Cadflaenor Sluserzynecki, milwr 
dewr a deallnB. yr hWn a ddilynodd y Ty- 
ẅysDg Radnhiil y'Blaenoriaeth y fyddin. 
wedi mynegn et fwrîad i ddnl allaa hyd 
jr eithaf, yn y dtsgwyliad o gyfrynglad 
Ffraingc; ond y mae newidiad llywodr* 
aethwyr y deymas hòno, ag aydd newydd 
^ gymmeryd Be, yn gwneud y diagwyliad 
Ewnw yn annhebycach o ddod i hea nag 
o'r blaen, ac yn gaalynol yn cyfodi ynom 
aethau mwyfwy ariwydna am yr hyn sydd 
i ddyfod ar ben amddiflynwyr dewrion eu 
gwlad. 

Yr hanerion diweddaf, a ddyddiwyd. 
Mawrth 1«, a ddywedant fod y Pwyliaid 
inewn meddiant o Warsaw, a bod y Uwm- 
iaid ya Uoaydd yn eu gwersyllfaoedd. 



GáLRTREFOI.. 

• LLOEOR. 
Y SENEDD.— Ty y CyiTREPtw, 

DpM MawHlh Gwyl Ddewi, 

DIWYGIAD YN Y SENKDfi. 

' ARGLWYDn 3om Rossel a gyMai i 

'«^Nro trefDÌadiia Gweinidocioii y Breoln yDchyleh 
ẄryglMl SencddoL Wediduiso* rti«l o^r wpm 
m. ddeÌuÌaBI oddlwrtk aiiMtwdd preaeDol y Scneod, « 
hacru oad oedd y wUd yn oiTredin yn r^oddi l^dcr 
yn y Senedd, datganodd «Ttaii fod iawader a rbc- 
■wm o btaid Jìlmjghiif téíBÜnl Oweiiiidosion ci 
Awrliydl na roddni cynnysiiul l ddifreinio y Ueoedd 
a fÿddai yn enog o dderbyn Uwgr-wobractli foddlon- 
rwYdd i'r cy ffredin ; rliaid iddynt gael rlugor na liyn ; 



flo BwnlcJadrefi difrftalcdiit; 47 «*r Bwf4ebdrcfl a 
ddifreiiiir tHewo itan, a dnn o H'etmonih. W«>di i 
nt fel hyn ddifreinio rìtai Bwrdciadreii nÌH ydym )ii 
bwriadn i'r Bwrdcltidraft creÌU aro« yn nwyhw 
rtiyw ycliydig o drigolion ac ymddifadu nifcr inawr 
« ddynion a fcddiaimjint cldd<» yn y trcfydd hyny, 
Yn yr ainacr py»i tybiaf fod Jpẃt pawb a bfrchen. 
ogciit annedd uicwn tn;f hawi i gacl tlai» yn ctbo). 
lad Scneddwr ; ond etto yinrtdcngys fod gan y riiai 
hyu ryw gymmaint o ciddo, am eu bod yn talu tnial 
cu çynnrychiolwy r yn y Sencdd. Haeraf inal eln d) - 
ben ddyiai fod i gynuytfgacddu perchenogion e'uido, 
â phenan tcalnoedd yn \r amrywfol dreÜyM a dlilai- 
oedd, ft'r fhünt o cad Ú«b ya ctholUé SeticddwÿY. 
Aan hyny, cynnyglwn fod y fi-aini W)u i gaei cj bes. 
tyn i bob ini a dalu £Í9 o rcat yn y flwyddyn, pa 
Hn bynag a iyddonl vii prcswylio y» y cynŷw ad- 
•ilad ai pddlo. íiiá ydyẁ yn bwriada ymOaUat» 

2cdml)dd{Qn a hnywyìiant yn y dref o'« hraint i 
cwia SeiMddwr; ond pcndcrfyuwn yniddiíhdu }t 
ètholyddiou nad ydynl yu prciwj'ílo y«o o'n braint, 
am füd byn ^ni arwain I fidrygan mor fawr, ac )b 
ychwanegu y drani i'r ymgeinryr yn g>'wit>-fid«a. 
MynegaÌA fod i bob uii a dalo £10 o rent yn y 
flwydd> u iiiewn tri'íydd fwynhâu y fraint i gael llai« 
yn ethûliiid Scncddwr : c>Tinypiwn cBtyn y fralnt i 
feddlannu «lcid-iais am Seaoddwr 4voa y Swydd t 
liob un a ddalio dir wrth adyBgrif (eiif^hoU) o 
Mrerth £10 yn y llwvddyn. Pub meddiaiMiwr /eaar 
am 21 mlviiedd, oa hcb ci hadferu yn yrtod y dd«y 
lVynedd ddiwcddAf, ac o» yw vr eiddo yn %««rth £S» 
>n y awyddyn, i eacl pieid.lais Cwcfej yn dMiad 
seneddwr. droa y Swydd. Owelli-, »Tth yr adiodd- 
Ud uchfid, cin bod yn arfaethn din-cinio 166 o Arl- 
odau. Nid ydym yn bwriadn gwnend y nlfer hnnw 
i fynn yn gwbl, am ein bod yn yatyrlod nifer áelod- 
.an y Tý hwn yn rhy luoiOg i ynidria ftg achoalon y 
deymaa fcl y dyUd. Cynnyglwn fod i aaith o drct- 
ydd mawrlon, y rtiai nl fcdflfannant Gynnrydiioi- 
>ryr yn awr, ncl y ftalnt o ddanfon dnn Sencddwr 
-bnb «n; a bÌDd M o drefÿdd erciH, ag ydynt yaawr 
Jieb Gynnrychiolwyr, i anfon Scncddwr bob nn. J*r 
Brif-ddlnas, a'i hamgÿlchoedd» cynnygiwn 'roddi 
wyth o Seneddwyr ncwj'ddion, am l<id yn awr 
nwchlaw naw can mU o djrÌipUon hcb nob jm «■ 
çynnryehloU yn y Senedd. Bin bwriad neaaf yàyrr 
nUnogi swyddM beiaeCh 1 ddanlbn ychwaneg • 
&ynnrychiolwyr. Ni ddyi^wyUaf y gwrthi»'yneb- 



Acliwynaí y cy tTrcdin yn chwcrw yn erby n trí pheth. 

' Yn gyntaf. Fod nnigolion yn gaUu anfbn Aelodan fr 
Btfoedd. Yn atl, FM nifer bnch o AeMan Bwr- 
deiadrea yn gaUn ethol Sencddwyr. Ac jrn dryd- 
ydd, Y drattl fawr vn ethol Scneddwr. Mewn 

' pcrthynas l'r fh'alnt o ddewfn Scneddwyr gan l'nlg- 
iflìon ac Aelodaa Bwrdeiadrefl, gellhr ei harforyd 
mewn nn o ddwy flTordd : yn gyntaf, lic y mac nifer 
yr erholyddion yn ycbydig, a'r liawl o gacl pleidlala 
(wttej yn helaeth; ncu, yn ail, Ue raac nifcr y trig- 
oUon vu Uaosos, a'r hawl o gacl Ihib yn moddiant 



ychydlg. Gattom nydil engbraim o'r nodd cynui; 

n Jiath u'r ail. Angenritaid y\ 

iaèüi ar Hyfcr y ddau ddrwg h} 

gitâì cu irui me«n dnl! gwabanoi. Obarthed y Bẃr- 



Bwyddl ehangaf yn liocp MÍon daa Sencddwr 
ychwan^pü bob nn; çynnygiwn befvd i'r Yn¥s 
Gwv gael nn Seneddwr yn rhagor. 



Angenrltaid y w darpam medUygin- 
■ •laid id<rÿnt 



deì4idrefl lle nid ocs onri ychydlg Bcn ddiin Irigollon, 
tfolineb f>ddai eatyn y ffainioddcwis .Seneddwr i'r 
Canircf >m inlia dm y in^ie y l^nri-deiwlref hono ; 
yr nnii; feddyginiaeth i hyn ^whytwyrddi/rrinio y 
cyfr>w leoedd. Cynnygi wn ddiA«iMio pob >Bwnl*i<. 
(Iref a gynnwynai >n IMI lal n« 90ê9 o drig<4Ìon; 
uifcr y oyfryw raì y« 00. Nid yuifoddJouwn ar 
hyn : rynif rwu 47 o Fwrdeiwlrefì a synnM'ynant lal 
na 4000 o dritrolion, ar yinildiradwii hwynt t/r fhiint 
I ddanfoti rhugor aag nn Aeiod i'r Sctiedd. Üyn- 
nyglwn hcfyd ua chaiiintMi- i ^f epmoutht yr hou yii 
a^vr a ddewian bfdwar o Sen<>ddw>T, ddcthol luŵy 
na dau. Yn > ryriw'Widiad«n hyn lleiliíir nifer y 
Sencdd oddeaiu 108; ftei lltf o Uyunr>clûulwyr y 



Yn awr, dcoaf at ran nraU o'r drcAi, aef •Mpliad 

Jr draal yn cthollad Scncddw^r. Cynnygiwn <bd 
*r etholyddion roddi e« Dlcid-Iais mewn niniywiol 
barthan o*r Swydd, a bod Iddynt am drcf a iwvdd 
gael en coA«stm. I*r dybcn bwn eynbcUfa- war- 
delniaid cglwyiig, a Gorach^lwyr tlodion y Pliqrf, 
1 wneàthnr coflrcttr </r trigollofi ^ anncddaiit mcwn 
tai o werth £10 yn y flwyddyn. Bhaid Idd^nt lu- 
fon y gofreatr hoa I swyddog a bcnodir Fr gorehW} 1 
hwn, i wrandaw ac I l>endcr^iln pob gwrthwjiMh. 
iad. Wedi eyflawoi hyn, ^hoeddlr v sofkcftr hon 
«r y dydd çy|^taf o Ragfyr bob >lwydd>n ; a phawb 
a gofrestrir yn y Uechres'hön a gaiflf y fhilpt o gael 
pleld-lais. Bytfd y foireslr hon .yn agorcd i'r uti'l 
a ddyBMln» ci diwiUo. JPcth nraU a gynnygiwn yw, 
hyrliin yr amaer i dderbyn pleid.loisian vr ctholydd- 
ion ; ac er efrélthio hyn penodlr afnrjwtol fanan ya 
y Swydd i dderbyn plcMilclshitt, yrhyn a lelhä y 
draui i nddan mjorr. DlsgwyUwn y fcUlr, meiva 
trefydd, derfynu yr ymcyaun am Sencddwr mcwa 
un diwmod; ond wrth ystyried y terfyag a ddi- 
i;%\ydda ar ethöUad Sencddwr, rhoddir awdBntod 
i'r Swyddog ychwanega yr amscr, ddlvrmod nea 
raf^or, os bydd angen. Hewn Swyddi bydd y drrfli 
yn wahanol. Cynnyglwn fod i leohn» y Gwar- 
cheidwaid Kgl^yf>ig ga«1 oi gosod arddrws pob Bg- 
'lwys Bhryfol, a pbewodir Swyddog pm •Brif-Aini' 
>iid y ScMÌwn i bendenynn pob yiuryton ynghyl^ 
fnMau y dynion a Ryniiwŷçir yn y t«>chrei bono; ac 
vn ei bcnderfynlffd ef r^aM ymtoddlAnl. Bj'dd y 
tochms.ÌMn yn ikli£OU p dysli<4M«lh ẁd gan > djn* 



uic|itized 'oy vjí ^./'L./^ 



SuHcrìtfMf ífc» 



uz 



I» t pmtẁẁyd httẅì i MUd4ebio. Cynnygtwa 
Art)U lud i (tnçoUou pob Swydd roddi ea pieid-his 
II»**!! gtfrahuMil Ciuirefl; Vn ol y dreŵi hou dÎB- 
fwyjir y ricrbyiür yr lu>U blcid-ieitma mewa nn 
«tyiidî oBd os cyfyd rby w ddadl yngUylcli cth«i>dd- 
»«j yaa «wtlnnlodir y Swyddog i oedl ci bender- 
gwad hyd dmnoetb. Trefiiir hyn mcwn inodd na 
qrdd gu neb dros 15 flaUldir i gcrdded; «c ar yr 
■■ pnrd, oa byüd dim inwy na 19 o fanan i dder- 
iir«jkid4ettiaa yn yr an Swydrf. Yn riiai o'r 
Awnleudrefl bydd niíer yr ecboìyddion yn fycbau 
J»»; •■ hymy cyuuyginu euwi yn yr yíjpil |m ic 
•íMg y byddo nîfcr y dynion yn dal tai o £10 o 
líM )tt Uai nn 3M, fod i drigoUou y piwyl'ydU ìhii- 
Üttol rwynhÌH y ftaínt o blcid-lui»io. Alewn 
píiihyi» i'r trefyëd a bcnodwyd i dacHÌ» Seucdd- 

E«}r, bwnadir oad y w yr ciddo a gyuiUwyM ddyu i * 
dpkid-lâia yn y dref yn el gyuUmyao i uael plciil- 
JJB y Swydd. 

wwa peilhyujia i FwitlctBdrcfí Cymni, bwricdtr 

n trì^iMon gacl yr anrliyw frclntiau a thrigoUoii 

Sjiíryw drefydd yn Lloegr. Cyiinygir hofyd 

/(tiriDcgn at y trefydd a gjnnrychioUr yn awr y 

^^dryiajnydogacthol, nad ydynl yu awr vu utliol 

9vìtààwyr; vtí, CuergpM at Bcauiiiarìa; 'jiûuoot 

M uaemaríbn ; Gwrecaam at Ruthiu a Üínbydi : 

SẂîri.'Ìrt'^'îf^^'^ al Ffllnt; JAandJŷ á 

-»?<**r7V4Ŵ«t G-crUydd; TraUwns, Llofìfyìlm, 

* ihri o )«9oedd ercin, at Dreíaldwyn; Tỳ ífdewi, 

iànÿMlw, h Thr^éraeth, at HwliTordd; ^icirw 

f^ifàdtff at Bcnfh»; a Phrtgieiyn al FacayfwU 

t>imyuwo >nn mheUach i wuciithnr (lo«parth ucw- 

'. t ""^*» yn cynnwy» ylbertawe, Pottt- 

lémifharf^ a thrl o K*ocdd «rein, y rhai a gÁnt 

i9l o ddaitfon an cynurychiolydd i*r Sencdii. 

— : « Aixlw>ddiact)i ym inUen i anaìyga y c\f- 

ttwidjaa a ddigwyddent yn nghymirycfaioliad yr Aj- 

Ŵ ^U^" a inowgai nifer y lîyftuocbiol wyr o 45 

* y» yr Ifmdaou digwydd» yr uurhyw ddj- 

Vý*^ ag ya lAocffr, oddleitìir na ddifrcinir dÜu 



'yr^rr^ >'"**• , Caîfflair o drcrydd yno y fraint 
• (Ufethol Cyjwirycbiolwyr yn y Sencdd. Deuaf yai 
•«r at cSttth ¥ Oreftt hon ar nifer oflawn Aclud^n 
y Ty hwn. Nlûrr pireacnoi y Tŷ h\vn yw 0$»; y 
Mfer a dOfn-iuìr yw 108; wcdi ^rm yr olaf oV 
e^oüf bydd 4M. Tchwanegir pnmp o Scncd(lwvr 
or Aibau, tri o'r Iwcrâdon, an o üytnni, w>tiro 
Unrlaui, 31 o drcfydd mawr Uoi>gr, a « o*r gwa- 
■4*»l Swÿiddi, yr hyu a woâ 106. Ytaiwauccwc^i 
l«5al W^^'r nlfcr fydd 5M, »ef 02 naî na'r tiîfcr 



PWicboI. t>biwvf y Ijydd i oddcntn t00,060 <tdcr 
*>>•» y fralnt o bMd4cfet;> yn y Swv<1di: zt ar 5 
• j-chii'awiglr iiü'ŵ ethofvdd1 



wttìi (ẅjiiylfaf yr }-rÌ.„-.^^. ..„„ .-,..«,>.«,.«„ 
J^y Cyrmfdhi tntdetitò hanner míHiirn ; a ftaun(*r 
«BWrti odd>iiion ag ydyn» yn mc(t(tiannu cfaMo yìi 
î *«J»Ji ymdreŵam iWmud hechh\rh v wlad, ^c 
Jy raai y gdJir ymdim>yno, pe c>'tbdid'rhyw ym- 
w«* yn y wlad, i «r>'niiad y Scnedd a'r orMHkÌ i 
*n> 0« yr YTMrecb bono y n fhddHigtil laethin. IM w- 
**WM ei Arglwyddíaeth drwy (Matgan d oiygfadan 
>»«Aytrnletd-leW«íŵ^y BedUd, a SenedUâa Myn- 
?*"<: Yn yrtod ei araith hyawdi caftodU ci At- 
«NTiiitaA .cl aHiA ^ «rn^^ch gaa IbnlMu o ftrm- 
MdwnMb y SenoddMryr. *^ 

^ JOIM SV1»111«NT a gwŵioi^ g5FIUiy|p^ 
•Jí^ Ar^rlwydAiaieth. Mwrai nad oedd >K<ttt y <^v- 
■w«a hyter ytt en Cynm-ychiolwyT ; «eamUiiy 
«5p««î.'»rhyn- ámhí o dwin^giaà yn hytrach na 
piwlcf fr whd barfafttt yn ei hafuiawdd bretenol. 

Syr R. H. IHGLis a gyfodai i ddatgan ei 

*^V^àam ar y pwnc traphwy^awr hwn gyda Rradd 
« IMnMler. Dyma y tro cynlaf yr Hchwyu(xid 
('»eihida|;ion y Brenifi yn ert»vn y Tỳ hwn, .im 
■i^oedd yn cyimrychioli trigôlion lÌoefir fci y 
ayW. Raeral A«d oedd aug«n am ddlwyghid, ac 
w; oedd jr whä yn gdw am y fath bHh. O* df- 
TrHẃ y BwT^hNÌrefi, p««idd y dichon i foneddion 
5 cl«o byehan ^ «ifstcdtfh! yn y Seneddf Yn 
•I f drefh hon iritnkhoika<lwy ftdd«i I nebbraldtf, 
«M Hlanod y werin^w, gae! dyfodfti yno. Parai vr 
>5>na#rti hyn yn tíiihf Hdo ef wnhwyiirhn r^nny"- 
« y iiywodcaetb, a phrophwydíii y bydUai ỳdrcíil 



yh dn niwiridiul i'r FftNf.lywodra«th «yn pen 10 

uUyaedd. N'id o«dd y cyfncwidiad ddim luî nyg 
adtihwyi; diddyinai awUurdod cyfrciihlawn urddaa 
ac eiddo, a duuyinchwclìû y drcfn a bHrodd i'r wlad 
hon fod yn thyfcddod yn ngolwg hoU Ucymasoettd 
y b>U. 

alr. HoRACE Swm a wrthwynebai y 

eynnygiad, nm fed eyfrelUiwyr a HMMuichwyr 1 gaei 
y frâlnt o bhiid-LeÌBiu — dyttioo o oiygladan cyfyag 
fel y ffwydUai pnwb. üobeithiai inal nid oíh a 
aehowi y cyfnewidiad a ddigwyddodd yn maraan 
^ Uawcr o'r bobl; a iuorai nad oechi y perygl g>-m. 
niaitit a» a UUaigauai oi Arj;iwy(Uiaeth. 

Cangheafúd y Tn^fs a ganiatai fod 
nifar o ddynion a fii yn addnm i'r Sencdd wcdi catel 
cu ä.vyn >no drwy y Bwrdifûdn>ft; ond gofynai, 
oiiid «ledd anfiuitct9U>u a wrtlibwYsaí y inanteiaion 
hyu a darUdai u(J(lÌ4r y Uicfn hon'f Onid aiifiinCais 
ocdd i biTchciios: iiirci; inawr o FwrUeiiidrefl rc«»li 
PcnŵwyUUogy Brttiiin'î Kwrth\\>ncbaac uttalrhcol- 
acth UUa ì i r owlU y Urygan hyn fwy o bwy» 
nag aliallad nirrr bvcU m u' (tUvuion doniol rhag dy- 
foU i'r Scncdd. C>Uriab>Udai pawb mai Uirfawr 
ocdU y tn.'uliim yn etholiwl ScncUUwr; vn gyniaf, 
ain füd yr ('thoWdUìon vn bvw ym inhelî oddiwith 
Brif-Urct y SwyUU; yn âil, ain fod Uynion heb ddlM 
ciddo yii ffiWn uleÌd4cÌ9Ìo, ac o ganlynfau) yn Ura 
agored 1 gacl cu hN\gr-\vt>hrv%yo. í)>bcu y cvniiyg- 
iart hwn ocdd cynny^gncdUo y grdddaii caábHg o 
drigoliun y wlad «'r fTalut ojniiîl c>nnrycIdolWvr; 
tit>hgh\>íWo brcinfraìnt rimi Deocdit di^iadl î dîcíf- 
yŵl ti?lh\-iis o houo. Gwyddai oY Rorcu, cr fod trlj- 
oUon y MÌad >u au ni;hy ttiincnnfw> o ansawUd prí- 
«iwl y cyiiiir>chiolÌail, iynd oc4lc] yn (l>taano cad y 
cylìnewhllad Meiaf vn y liYntf4yi»odraech. Hênnú 
y giÄlid ymddiricd y' hrelnlhtlBt W maanaobwyr, &c. 
a> bod hwy yn umMìmu cy«naMint o n-wiiM. 
•arfaydcdd, a dcall, a aeb o dddliaifl ei Hnniydi i 
• pho ^rthwyaehai y rhai hyn y Uywodraiethw »1 
hyddoi iddi ond aOi gwan am ddiog^Iwch. Pynuaai 
i ilrigoUan cyfHM a èeaUas y wbd gael cn cyá- 



•» y 

ohk>gid atyat hwy ij 
beodefiigMNi 



Aid ac 



MMd 



mrychioU ynofel y dytent; 
edrvch am gymmorth, 

Arî^wydd L«ìvgsoh 6owkr a wrthwyi^ 
ehai y ryniiy^ad, ac a wadai fod aagon am ddi. 
wygiart yii yr Alban. Tehnhii yn ẁr IW y drcfn 
brewatil yn gwcithredu ya ctfcitiûijlacfa nag y tyMd 
yn gyfl'iimUa. 

i^rf Merchtt, Blawitfa 2, Mr. Hu^e a 
«FAubyddai fod cyaiiyfriàd «weiiüdogion ei ftwr ; 
bydi wisà\ myned M hvwu i'w ddlagwylladan ; ac'er 
maiiit «i hyiicr ynddyiit, ná IhyModtf erloed y dyi(. 
■jeM en trefMttihw ym mlacn mor ««la a gwMl. 
iẁillai Aid gwrth^ yncMml » ni • cyrraaaa y áMth : 
oiid ar y cyfanaehosai'lMwroddaiOBt, nid yn «nifc 
I wcrmw > ^iad, oodiMryd i'r Omoi, ae i'r IVÎ 
ihftgioA. Yi8>qrliii «Ml arclddra rhai o wthwyadu 
wyr y drflíh ya ilaogm ÿH eglur yr angmahcMrwyM 

»fr. iriACAUiBY a ^«^8«« y eyiHiT^d 

wwn, am y rhoddal y dlO(^lw(4i cadnrnar yiTerhyù 
ChwyldroaU. Lia^rcr eyfncwidhidmi a dffigWyd'd» 
•«ent ỳn y wlMl h«ii ; dméfiwdd a «hrc^yM' oMwr. 
Jaii<ieddym wcdi4lclhto übmitaeiyiMdialadl, a<pliertc 
MfyUd b>'chalii ooddynt w«dt dy«bd yti diMl 
mawr « fib«Mogmdd. Àe wrth hariiftti y h*cfaAh»n| 
i leoodd a MMaMBt i ddhMyimdra, a*i Moftu i ddhii. 
araedd caag. vr oeddynt yn cadm y.]f«rf;midt<N»Ma| 
yr > «biyd. l»yM cgrmmw>»o ctai trdh i»r cyfÉi'w- 
Mftiiidau a acho»wyd gan aiucr. Hlewn poithyaaa it 
Äwrdciadrefi yn hyrwyddo dyfodiad dynion »dd«i. 
laa ardderehog i'r Sciiodd, baenii 4m0 oedd hyn «nd 
mamnafo yn anig ; a chai y .cy^ w foneUdioft leym. 
maint o gytlenMlcran i foU yu Seneddwyrifam y drafh 
iwwy^U a ihan yrbcndrete, 

Mr. HuNT a gydnabyddai na ddÌHTwyl. 

ipUd yfe y d>giU y faUi gyni|ygiad i uicwn gmi y 
G^lpinldogiou;' bHTÍ.(denl fviicd rhwn;; y ddwy 
bl;iid, ^cf Owrthwynvbvi\r Díwygiad a'r ÛiwyewYr 
g^rciddiol, • '* ■' 



joogle 



m 



Hanêẃm^êre. 



Syr CrtARLES Wethbrell a gyfodai i 

mriieaüiar cl armcth olaf cyn \*r BwrdeWref, yr hon 
a gynnryehioUi efc, «cl el difrcinlo. Achwynai yn 
ehMcrw yn crbyn difrelnlo cynifer o FwrdclidPeü 
i trtMedd yn y byd. Yr o«dd ye holl drefn 



I ddim 1 



yn erbyn hoil egwyddorton cyfiawnder a chywlrdeb. 
Heblaw hyny, yr oedd dewWad yr «ntter yn an- 
ftNltti. Pan ocdd hoil syfapdir Uwrop yn derfysg- 
lyd ai cymmwy» oedd cynnyg Fftarí-lywodraeth nfw- 
ydd f Aì iawn oedd matliru iawaderaa miloedd dan 



draed 1 Haerai fod y drefn yn tuedda ai werin.iy w^ 
odnteCh; a bod ei hegwyddor yn niweldiol i bob 
eiddo, pob iawnder, a phob brafnt. 



Syr Thomas Deiìman a atebodd araith 

Syr C. WethereU; wedi hyny Arglwyddi Newarh, 
SMnaton, a DariinatoHf a ddadleoaaant o blnid, a 
Meiatraid SheUey a Wall, ac Arslwydd MahoÊ^ ya 
crbyn y cynnyciad. 

Dydä /mt, Mawrth $, Mr. Geo. Banres, 

a dybUi mai ofto rtiy w bcryrf i ddyfod a gymhellodd 
Wcinidoglon y Brtnin î ddwyn ym mlaen eu cyn- 
Bygiad cr Dlwvgio v Senedd. Ni aliai efe wcied 
angen am y cyft'y w drefta. 

Mr. rioBHoosE a ddywedai fod y cyH' 

nygiad hwn wedl peri iyndod ac hyfrydedd i drig- 
i>Uon yr hoil deymaa, Ni ryfeddai fod cyromaüit o 
wrthwynebiad pr cynnygiad, am fod llawer o*r Scn- 
«Idwyr yn ymegnio q bUlci eu heinioef Scneddol. 



iad a docddai gyinmaint l •chotl chwyMroad ya y 
wUd. „ 

Mr. Stanley a areithiodd yn hyawdl o 

bUid y cynnygiad, ac a atebodd hoU withwyiieb. 
iadau èyr R. Ael. Nid oedd gan y GweinièÿWa 
awdurdod ar y Waag, ac nld oeddynt yn atebglJBB 

tmddygiad perchenogion Newyddiaduron ac ertìU. 
^wrthwynebai rhai y cynnygiad obtegid anadda». 
rwydd yr amser preMuoi i weilhredu unriiyw gy»- 
newidiad; ond dylid cofto mai dan yr ammodhwn 
y cymeraaant hwy en gwahanol swyddau. Golynai 
a oedd larH Grey yn debyg o p;fnogi nnihyw gyn- 
nygiad a ddymchwelai seiydUadau y deymas, ac a 
arweiuiai al Chwyidroad t Ri amcan ef. a'i gyfeffl' 
ion oedd adferu ac nid cyfnewid y FfurfJywodraeth. 

Mr. C. W. WYNwaddywedaiiddoddwy» 

ystyricd y pwnc hwn o ddiwyglad Seneddol am 
llynyddoedd Uwer, ac iddo wrthwyncbu cyẁewid. 
iadau mawr a dUymwth yn nhrefh y Uywodraetti. 
Ar yr nn pryd, ni theimlaî y fkth ofti am drefhiadau 
newydd ag a deiralal rhai o^ì gyfeiUion; oWegW 
dilyB ganddo mai un brif ragoriaethaa Fftirf-lyw* 
odraeih ein gwiad oedd el cliymmwysder l gael el 
diwygio a'i gwellhàu yn baih&ua. Ond ctto dylai y 
diwygiadan a'r gwrteithUu fod ya raddol, rfaag i'r 
cyfhewidUdaa bcr>'gla y cyfkn o'r dreftu Am hyay 
cefnogai cfe bob ainier gynnyçiadan i ddlftcinio Bwr-. 



wrthwynebiad ft cynnygiad, am fod Uawer o*r Scn- deÌBdreti Uygrcdig ac annheÜwng o*u breln^nt, 

«Idwyr yn ymegnio o bUici eu heinioef Scneddol. Rhoddodd ystyrUeth mawr i*r cynnygiad oreienol, a 

Nld drwy ganUDUi, gnd drwy wrthwynebu, y cyn- chymeradwyai Uwer o*r trefniadau ; ond pan fwr- 

nygiad y cyfodai perygl i'r wUdwrUcth. TeimUi i^^\ y cynnygiad i ddifreinio gymaint o Senedd- 

yn aicr y boddlonai y cynnyglad holl ddeUiaid rhe- wyr ni aîlai efe ei gefhoeL Haeiir y rhwyitni hyn 



yn aicr y boddlonai y cynnyglad holl ddeUiaid rhe 
sỳmol el Fawrhydi. 

Mr. Baring a haerai mai Ffurf-lywodr- 

aeth newydd oeddynt yn yityrîed, ac nid diwyglnd 
yr hen un; yr hon a ddyrohafodd y deyraaa hon i 
«chder gogoniant, ae a foddlgnai bob SaU. 
. Argfwydd Palmbrston a ardystiaifod 
Uais y cyffrcdln yn galw yn nofael am ddiwyglad; 
yr hyn a brofẁyd drwy iddo of aM cyfeilUon gael eu 
dewin yn Weinfdogion i*w Fawrhydî. Dlrmygn dy- 
mnniadan y wUd a ddadymchwelodd y Gweinldog- 
ion dlweddaf. Y sawl a olygai fod gûTBeddau Bren- 
inol yn ddioge! yn ol fel y imnidiannent lerchladan 
y bobl a gefbogai y cynnygiad hwn ; a gobeithiai o*I 
galon mai ymdrechUdau y cyf^yw rai a I^yddant. 

Syr R. Peel a dybiai na roddwyd un 
rhefrá o bUid y eyfhewidiad mawT a fMrriedir el 
wncad yn Fftirf-lywodraeth y deymaB hoa. Y 
.€w«inÌdogÌOD a fygytblariant ot ifa chydiyniai y 
Senedd k*a cynnygUdan hwynt y diddyment y Seii- 
edd. Anfbnwch fi, ebe fe, at ty ethotyddion, oa dym- 
nnwch. Af atynt gyd fc*ch yigrif chwi yn fÿ ilaw, 
ac ymddibynar fÿ hawl am eu hyder ar fy ngwrth- 
wynebiad i'r cynnygi«l Jiwn. Ni foddlonuf byth 
fddy nt gael en dií^ÌnM) oa Btf haeddant hy ny . TcimUf 
barch mawr i nddoUon caaioUg y wUd hon; oddi 
wrthynt hwy y tarddaia i, ac ymfroatiaf yn fy 
mherthynM í hwynt. DUys genyf fod y cyfty w rai 
yn teimlo yn aercliut tu ag at y FfnrMywodraetfa 
oreienoi. Terfyoai drwy erfyn arnynt ymbwyUo 
cyn andwyo Ffnrf-lywodraelh a woaeth y wladhon 
yn dra UwyddUnnmu 

Ihfdd Gwtner^ Mawrth 4. Mr. Oi«borne 
a gynghorai Syr B» Pẃí \ ohwilto y mfnẃr wobr- 
wyol, ac ftmiyw beifaaa creUl o barthed y trethi, fto. 

C'. yna dywedcd a oedd angen am ddiwygiad. Tyb. 
i nad oodd Tý y Cyffrcdfii wedl cyAawni cn dylr 
fMUwydd yn fayn, am hyny eelfaogaiy cynnygi^ 

Mr. Joim Smith a gyfaddefai ei fod yn 
meddianan un Bwrdelsdre^ a gwyddal nad oedd 
fayn yn beth eyiyeithUwn. Br ft>d ganddo yii awr 
nfln l ddetfaol dau nen dri'o Seneddwyr; etto eefh- 
ogal ffayw gymiygUd i ddif^inio y eyfryw lcoedd 
ft*l hoU galon. 

Mr. Capel» iin o Gynnrychiplwyr Bwr* 
deifldref O w a gm ẃroiy^, yr hon a ddifreinlr, a ddy- 
wedai nod oedd ganddo nn gwrthwyncbiad l'r cyn- 
iiygUd. 

I4r. Calcraft a wrthwyqebai gyiuyg- 



íed Vt goIygUd hwn. Dymunai i*i trefyddmawr. 
ion gacT tynnrychiolwyr yn y Senedd, acMdynt 
gael dyUnwad cyfartal yno. üofldiai nad oedd yn 
cyduno ynghylch hyn à chyfeÜlion lawer, y rhai a 
barchai efe; ac ym mheUach, anghydanai I golyg- 



a<ant eu dymuniad am ddiwygiad yta ddiyam Uwn, 
Gofidiai am hyn; ond ar rai achiysuron byddal dyn 

2n dra dírmygua oni ymddygal yn unol à'i Ihm ei 
un. Tybial mal el ddylcdawydd M Cjrnnrycfalol- 
wr ocdd datgan el ftyniadau yn y modd c<yrcu a aU- 
ai, ond iddo wncnthur hyn yn onert ac yn coíh. 
Digwyddodd yn iynych o^r bìaen iddo ef ommedd 
cydsynio ft golygiadau ei etholyddion; ond etto 
rhoddasant ynddu gymmaint o hyder ag ar y cynl- 
af, a gobelthio y gwnant felly ar yr achlyior fawn. 

Pfjf DdadUuwr yr Albafi a amlygai ddit 

ITygiadau aniawdd prewnol y cynnrychioUad yn y 
wUd hono, ac a hyaby>odd föd mUoedd yno yn dy- 
mnno cael cyfbcwidiad a di wygiad SeneddoL Sylw- 
pid yn fviw] ar haeri)uli^a disail Aretwydd Levcsoa 
(lower. Dyẁedodd y lucddal dlwygiad l roddi tcr^^ 
ar esgeulusdod dirmygus y tUwd gan y cyfoetfaogion, 
«c i bcri i'r olaf gydymdcimlo mwy &g aa|^nion y 
wcrinos. Gwnai hwynt yn fwy gostyngcdig. Ph^ 
gynnrychiolld trìgoUon y wlad yn deg gwelcnt nad 
ydynt i bríodoU igBm-ly^yddUeth en fa<xU onfarym- 
^er a'u hangen. 

Mr. CaoRea a gredai na ddifreiiüwy^ 
eriocd gymmaint o ddynion ag a ddifMnir |aa y 
í^Wyslad hwn facb ua rhcsw m am hyny. Ni allai 
ddlrnad paham y penderfynwyd na oddeflr i ocb 
sydd yn talu Uai na £10 o rea/ fwynhftu y frcln- 
fhdnt. YstyriM cfe, bob amser, mai im o ragor- 
Uethau y drefh hon oedd, fod iwahanol mddan 9 
ddyniou yn cael UaU yn etboliad Senedd wyr, a thrwy 

tyn fod dyfodfa I'r Sencdd i amrywíol fatfa o ddyn- 
)n; a haerai mai tr» phcr>'glus ydoedd cyfÿngn ý 
flreinfhiliit I un gradd, yr hyn a effeiUiir gaa y cya- 
nygiad prcseuol. 

JHrdd lÀun, Mawrth 7, Mr, 3 ykiu a gyd- 
nabyddai os chwylfáol yw trosi brcinfnint y Bwr- 
deisdrefl Uygradig ac aoghyfanedd i Swyddi enag n 
tiirefydd poUogaidd, fod y cynnyglad hwn ya chw yl- 
fllol. Dymnnai l ryw an o wrthwynebwyr diwyg- 
Ud Seneddol ddangos Iddo y gyfraiüi a awdnrd«dai 
Bendcfigion i gael cynnrychiolwyr yn ìihf y Cy<. 
fIhK|in. 



Digiti2ed by VjOOQlC 



âte. 



1» 



. Jlr.NoETHiiSjB8ÌHiraiiddyiit,C7Bcym- 

«Mradwyo y FfurMywudraeth ii«w>iM, gueì bodd- 
wwydd ar ddm bWBc ; yn gyutaf, ea bod yn dcall 
yr hca fwf ; yn all, tn bod yn oinfòd yn unlwg 
«dtbredûd y aewydd. Uacrai fbd y Bwitleiadreft 
ya «ifbenrbrídMl er cyunrycbioU nirddian&w>r 
eiddo yn y ddwy India a'r tiriogaetbaa;^ond ym- 
diHMJrbwy yn ol y dreni newydd. Yn yr Iwerddon 
■i aOai Mr. Grattan, yr hwu a nac&wyd nn ctboi- 
yMio» n Swydd, saiü dyfodfa i'r Scnedd oni bai i 
lcddíanBWT BwTdciadief ei ddcwii. Nid oedd ond 
émy Ijitdd cr pan wnacthpwyd cyfhcwìdiad yn 
^byaBrychiollad y dalacth bono; ac er cynnal y 
cyfwialrwjdd rliwug y Proicttaniaid a'r Pabyddion, 
Cv«lnyd yu aalaebgorol l ddifreinio yr achelwyr yn 
acdla gwcrth j£40 o dir; ond diny>irir y rytartai- 
rwjdd hwDW gau y cÿnuygiad hwn. Gwyddài hefyd 
»« ■• 9 c^ywadau y di«Aa newydd f^'ddüi di- 
MywB dylBBwad y Proteataniaid nwwu 20 o di^fydd 
«««l«di yn yr Iwerddon. Hcriai Mr. O'ConoeÌl i 
«ada hyn oa gallai. Ofnai nad oedd hyn ond dc- 
-^ I cyftiewidiadaB a snddcnt y dcyraaa i clgion 



cfcwyld m ad; «m fayny gwìthwynébai y cyBnygiad 
hyd ciduf ei alla. Cafodd arailh hyawdi y gwr hwn 
cfiitb ryflMldul ar y gwrandawyr. 

Mr. R. Grant, mewn araîth nodedig am 

« hanlderclM>wgrwydd, a atebai wrtbcbiadaa Mr. 
A«nh, B ajlwai bmu yr acbos o'r anhawsdra a gaf- 
fldd Mr. GialtaB i gael dyftMÌfh i'r «encdd ocdd» forl 
aaaawdd y cynnrycbioliad yno Yn rhy dcbyg i'r 
Bwrdciadrell — IknI ychydigoddynlon yn incddiannu 
CoraMdedd o awdordod. Pe goddefaaid i ddynion 
dcaHa* a dbylHfol fwyBhla y fteiaftaÌBt ni rwyatrld 
y çyflyw eawogion à Mr. Graltan rhag cacl cu dcthol 
gaB leocdd « bwys. GofVnodd Mr. North bcth a 
ddcoai o feddiaBBwyr ehido yn y tiriogaethaa dan y 
dreftiBewydd f Atebai, nachyfncwidid dim yn y cyn- 
BrychìoUad ; ac oacdrychai efe ar lcchrea y Bwidela- 
dr^ a ddifrcÌBlr, gwelal nad oca ncb o^u cynnrych- 
Mwyr ya gyaayllttedlg Vr tirionethaa. Byc'd pcd- 
war o Oracfawylwyr yr india DdwyreÌBÌoi yn y Tŷ 
hwa» ac anrai o Ueidwyr trigoiion yr India Or- 
BcwÌDoL Ni allai iai na chyfeirlo at yinddvgiad 
Mr. H. Twios yn gwaradwyddo eanol-niddolion y 
«ífcad wrth ganiatin iddynt ea hawl gyftawnaf; ym- 
Briagwch i wrthoefyli honiadaa anghyf&awa, a gell- 
wdi adael y caniyuiadan yn llaw rhagluniaeth. — ^- 
ABuai o Seneddwyr crcill a arcitlüasant o biaid ac 
yn erbyn y cynnygiad» 

J>gid Mtmrthy Mawrth 8, Mr. O'Coir. 
BSI.I. a ddiolcfaai i WeinUogion et Fawrhydi au 
ddwyn yaa BÜaen gyanygiad mor ddoeth, cynawy». 
fhwr, a hacUonna. Rlioddai y boddlonrwydd muyaf 



fr tricofion : er, eíUiai, y dylaacnt roddi cynnfyeh- 
Mwyr i lawer o drcfydd mawrion yuo; ond cefh- 
«gaí y eyBnygiad, yr hyn a daeddai i ieihàn ei aw- 
dardod aag^ylrclihlawB cf ar drigoUon yr Iwerddun. 
Syr jAMEsGRAHAMaatcbaiyprif wrth- 
*Nad«a yn erbyn y cynnygiad, ac a amddiffynai vl 
OdawyddogiOB am arfheihn difrcinio y Bwrdeis- 
ÂM hyBy a gynmryaaat lai na tOOO o drírotio^. 
Pc peâtefyBaaent ddlfreinìo y aawi a gyonwyteut 
id aa •aOO^, a rhagor na SOOO, gorftaascni ddifrelnio 
^nnod o bouynt ; ca bamcan oedd difreinio y cyf- 
iyw rai ag ooddynt ya eiddo uo boBcddig nett d<faia 
ya oaúg. Ot edrychent ar gofreacr y trethi, awel- 
'^ fpd ^mieU yn cynBwys 1550 o anncddaa o 



werth £10, a rhagor, yn y flwv-ddyn, tra y cyn- 
awynl m o Fwrd^adrcfl a ddifreinir ddim ond 1471 
6rr eyCelyb doi. Hyderai y llwyddai y cyaaygiad 
favn i ddiofela yr Omedd, ac i adfeni ymddiried y 
«lad i Dý y Cyftedin. 
Dtfdd mercher Mawrth9, Mr. Perccyal 



I «M^rn*»' ei benderfyBÌad 1 wrthwynebn y cya. 
m&id, am y laeddai 1 ddinystrio y Ffarf-lywodr- 
mL DarÌBBÌai y ifaeaymaa o blald y cynnyf iad yn 
«aa a diiym, oddiar waUgof^wydd gwaradwyddiu 



DarÌBBÌai y ffaeaymaa o blald y cynnyf iad yn 

diiym, oddiar waUgof^wydd gwaradwyddiu 

y GweÌBÌdogÌon y tarddai y cyfV>*w gynnygiad; Go- 

b«Miiai na chymmeradwyld ef byth gan y Senetld. 

Mr. O. W. Haryey a haorai fod anjcen* 

r^iiiiijilil am ddiwysiad i'r dybea i olẁdBio y 



gofreatr wobrwyol» ac i benderfyBa pwy a hacddû 
gael eu cyniu! ar dranl y wlad. 

Arglwydd STANtEY a wyddai fod y cyn- 
nygiad wedi ritoddi btMÌdtonrwydd i'r wlad, «c wedi 
durbyn cyimneradwyaeth ym mhob partb. 

Arglwydd JoUN Russel, mewB araith 
failh a hyawdl, a atebodd wrthebiadaa, ac a «ghur- 
0(|d belhau a gam-ddcailwyd gon amrai o'r Arrith- 
wyr. YnMMÌMynodd ei han a'i gyfeiliiun yn crbyn 
y cyhnddiad o blehlgarwch ya aifteiniad y Bwrdeb- 
dreil ; elddo » aifer y trieolion oedd ayifaa ei ihete 
cf. Yn atcb i Syr R. PècTp yrhwn a achwyBai yn «>r. 
byn prinder rhcaymaa cedyra o Maid y Cynnyf ìad, 
cydnabyddaf na ddygid yin inlaen oiid yehydíg: 
obiegid tybiai mai iligon iyddai dalgan y drygaa a 
achosai i ddynioa riicaymol gw^ito yii nciifl, « dwyn 
y cynnygiad i uiewn, a ga'laci iiido Iwfani droAto ci 
hun, fei ineddygittiacth i'r aiul ddrygau hyiiy. A 
bod y dreíh yu foddlougar a brofwyd gan y gym- 
menúlwyaelh a ddcrbyiiioiid yui luiiob p^irth o'r 
wlad ; darllcnwyd ac olrheiuiwyd y lirrfn yii Lioi-gr, 
Cynua^yr Albau,a'r Iwcnidou, ac iii achwyiiodil ncb 

yu erbyu prinder rhesyinau. IJn Aclmi araU a ar- 

dva(iai y cyfncwidir y rrarf-Iywodiaeih bri'seiMil' i 
VVeriii-lyw4xlra(:th. BcUi, ai Gwfriii ly wodnoih yw 
Ciiiiiatau i Sìr Gnorefro^ %»vl t*liw«H;h o (îyuurych- 



iolwyi- yn Uc pi.tlwar, «c Abertawe yaei au I — l'uanll 
a duiuiLii yu aicr yr eiiiMtíiia y drcip B«%»ydd i dyaa 
y ^orou oddijr bcu y Brenin. Tybiai efe y galiaiy 



&cjietUI, gyda hylwyr ddiogelwcb, ymddiried y 
Breuin i acrchiadan ei ddeili.tid. Cyfaddclai yr 
achooai y cyfnew'idiad ryw radd o aîughylcnadra 
i 8wyd<kigion y Uywodraeth; oud pa wellhâd a 
efl'eithir hcb gacl rhyw ychydig o anghyflcaadenia t 
Tra y gwelid Cynnrychloloü'r y min FwrdcÌMlret 
hdb amaer yn gwrthwyuebtdiwyglad aciiyiintldeb» 
Cynnrychioiwyr Bwrdciadreft niawripu, a Swyddi* 
a bleiclicnt ilnM y pethaa bron yn wa^ad. Dar- 
bwyliid ef yr adferai trcfh y Gwcioidogion faydcr y 
cyil'i-cdin ya ea eyBBiyahiolwyr, ao y profa iddynt 
na chawMOt eu bradwr; ond oa na chydeyniai y 
Senedd à hyn, gorfyddai aruynt cyu bo bir yinroda. 
loni 1 drefhíadan chwylfiol, megis i ddcddfan bndd- 
ngoUaethwr. Cynghorai har>nt i abertha cu rh^g. 
farnau, a chyfodi ì^ûût i'r abcrth ar acrchiadau y 
bobL~_Biattxidodd ei ArglMfyddÌaeth i lawr ym 
niyiig bonllefan o cyninicradxy<ieth. 

Yna cynnygiodd y U^arydd, " Bod y»- 
grlf i gael cl dwyn i inewn cr diw>'gio y eynnr\ch- 
foliad yn Nghymrn a Uocgr." Canlataw>d yn nn- 
fiyd nnUaia. 

Arg^wydd Jonn Rdssbl a gynny^odd 

" Bod caniatftd i ddwyn yrgríf i mewn er diwygío 
çyunrychioiiadyr Albana'r Iwcrddon." Caniiitiwyd. 

Nid ydys yn coCo i*r Senedd dr.eiilio 
salth Boswalth olynol yn dadlrn yr nn pwnc; yr 
ocdd mtcr anarferol o Sencddwyr yn wyddfodol bab 
Boo. Achosodd Mr. C. W. Wynn fawer o chwerthia- 
iad yno nos Gwyl Ddewi, drwy ymddangoa fld 
" Cymro r!*h gloyw," I clionincn j n oi arobcn. 

í>vdd Gitener^ Mawrth 4, l'enderfynwyd 
gan Kistcd<lfod o Aclodan Tŷ y Cyffiedhi na ddethol- 



wyd Mr. <rGonmm Mahm yn gyfrelthUwa i gya- 
arychloli Swydd (U^Mre, yn yr Iwcrdilon. Pan 
glywodd y gwr anrhydcdaas liyu rhutluodd allaa 



o'r Sencdd. 

Penderfynwyd, tfan Ebteddfod o Sen- 

etldwyr, nad oes i neb o Swyddogion Owladol I dder. 
byn peHMÌou heb ganiatâd arbenig y Bcnedd. Aa- 
BOgwyd ii«rih«a cyflogau y Gweiuidogion £tflOO ya 
y flwyddvn, yr byn a wn* gj-flog.in ffecretnry t^ 
State, a >'frsf Aord ^the Aémiraltp, yn £:90Mi 
lIcUi£ir cyflogau Yftgrifenyddioa y Trysoriỳs o i*40M 
1 S500. Cynnygiwyd fod cyflogan dan o'r Gwcla- 
idogiun gacl ea gostwng I £1300 y flwyddyn; cy». 
nygiodd Mr. Humc fod £lOOO yn ddigon i ddynion 
yn gwnend dim. iybiwyd byn mor ddirmygua gaa 
Arglwydd Slormont, fel ag y cynnygiod4, er datgaa 
ci ançliymcradwyacth yn y modd «adarual', na 
f>ddal iddvnt çacl diui nyflog, yr hyn a g>diinwvd 
aruo. Gosty ngur y <ir> dcdd ran o gyÂogao y Smydd. 



joogle 



iSs 



' Jwtfèft99iy <^^» 



ŵg\ẁ TettAmiM; ëtíhr «r «I j cjrAn ni arbeélr 
ẁtumr M £10,000 vn y fl%ryddyn. 

ÍHtdd Mmcrthj Mawrth 2f&ili. Bàeth 
yr áií^fdarneniád o'r Ysglrir ynç;hylch Diwyeiád 
i»eneddol i;er bron y Tŷ. Yr ocdd ntfer yr Adod- 
au yn Uiio(ioenclk nae erioe<l o'r blaen. Ar al i aui- 
iy w fonediHoh areìthio yn Hyai» él iawn dioB ac yn 
^rbyn yr Y»Brif, yinninodd y tý, a chafwyd loë • 
Droa yi> Yaciif .... 31» 
Yn ei hcrbya 301 

Uwy drosti.... 1 

RM 

symnu 

li»grif hou, er yf amiier ^ 

gan vr Aryiwydd J. BiMteî; 



M y A« yn cwybod am nn pwngc a eireltüiodd 
imajnl ar feodylian' y wUa yn «ylApediuol .Vr 
rtf hou, er yr amiier y cynuygiwyd hi gyntiif 
1 yr Aryiwydd J. BMtel^Owyl Ddewi ddiwedd- 

ifr hyd m*a ý pcnderfyuwyd arno yn gadRrnhaoi. 

£r naé océd ond m» yn ychwaneg o'i blaid, etto 



wrth yntyried yr holi rym a ddygwyd >n ei crbyn, 
y mae y penderfÿnia^ hwn yii dra bodfdlwol. 
Oa barna Gwein 



^'nia4 hwn yii dra ! 

inidoftion y Brcnin yn an{;ciirhcl4- 



M dicorphorl y Seuedd, bydd nifer y rhai a ethoÜr 
yn ndodMu newyddion, erbyn >r ailgyfai-fyddittt, 
jri» diwanegn llawcr at .•u cryroer. Mynegatant, 
Irwy yr Arÿwydd i. lUMr!, nad ydynt yn erbyn 
gwneuthnr rhyw gyfhewidladiiu bychain inewn 
ihai pcthan cÿnnwyiedig yn yr Ysgrif» oud na 
ioddliMm er dim iddynt gyíyicwid vi plirif byngc- 

faMh. 

Pan hysbyawyd penáerfyniad y tŷ, dcrbyniwyd 
ef gyda boiillefaa o orfbledd, y riial a bariiaoMnt 

Sn ddtaUite droa Mr amaer, t» Cewn a thn attan Tr 



L 



Y GrylMiÿM Hyè«rcà.^Er y g«Il rliû 
;ystyrled vr ^yn a g&nlyn o gyfielthiad o 
àrwth y Barwn AldenoD ynanoiiymhorol, 
7» gy maaiirt a bod yr aclMit oedd yn galw 
lun ÁbbI. sef Ilosgi teiíi ac ydlataan mewn 
amryw fanau yn lioegr a Chyroru, wedi 
darMy etto nid wyf yn ammeu na rydd 
ddywenydd i lawer o'ch datllenwyr «a- 
hyddysg yn yr iaith y traddodwyd hi wel- 
ed vyfkáthiad o lu>ni yn Oymraeg. 

Y Cyfisithym. 

JUfcm o Atmrch pr Ynad Aldenongtr àinti» y IÀ0». 

Immwr, Uai. 

Yr ydym wedi yiAgyíkrfbd yma yr awr- 
^on Tr diben i chwilio yn ddyfal ya}j^yich 
y Bifer DUiwr o dniseddiadaa erchyll a 
wnaad yn ddiweddar yn y Swydd hon. 
If ae yn d^mnnol b0b ameer rrddháu yn 
•ebrwydd y gwirion odditan faich y cy- 
^tiddiad yn eu herbyn. a gwneud niamiil 
hynod o^r eiiog allaa a law<^ er Ues y wlad. 
Oa gwìr hyn bob amser^ y nae feUy yn 
'dra aúgenrheidíol yn y dyddiau hyn, piryd 
y gweiir mewn amrTwhmrthau o'r deynias 
laweroedd o'r bobl gyffredin yn ymdyru 
yn Unoeëd i yogalnhàu eu caledi m*a 
tleichiftUy a chan dramwy yn derfysglyd o'^r 
Baili blwyf i'r llálly ac o dŷ i dŷ, yn ym* 
«Mwyn yn greidon, ac yn gwneuthur cam 
m gormeo, a gofyn, gyda bwgwth, arian a 
lluniaeth. a difetha amryw fath o eiddo, a 
rhoi ar din ŷd a gwair, tai a gweithdai: 
ttid oea gan hyny nag annedd na da neb 
yn y wlad yn ddìogel. Yn yr amgylch- 
ladau hyn gwelodd ei Fawrbydi y Brcnia 



yn dda altt araaHi i Tyncà ac olrilafn j 
materton hyn. a rhodcii barn a chyfiawu 
gospedigaeth llc gwelir yn angenrheidif^. 
Oni weinyddir y gyfraith yn ddioed. a 
goätegu y fath annlii'efb, ni ddichon dyn 
anigyffred pa cyn belled y cyrhacdda y 
drwg) neu pa mor foaa y collem fea- 
dithitMi ein gwlad a'n cyflraith, a'n 
cadwasant hyd yn hyn yn iach oddì- 
wrth ormes-deyrn ar y na&H law, sc 
afreolaeth gwyilt ar y llaw araUi Yn 
wir, mae yn bcth anhawdd pennodî 'r 
acliosion, o ba rai y gall y drygau mawr- 
ion sydd yr awrhoo yn pwyso iDor erchyU 
ar y wlad ddeiUlaw. Yn fy nieddwl i 
maent hwy yn camgymiẃeryd yn ddirfawr 
a dybiant fod achos peaaodol yn ddigoaol 
i beri y fatfa aílwydd. Khai a baeranl Mai 
angen a chyfyngder y w 'r achos ; etto ai)- 
hawdd fyddai profi fod úiwy angén elcDÌ 
na'r Uynedd, neu fod cyflogau yn is, nea 
ymborth a dìliad ya uwch pris nag oedd- 
ynt yn ddiwcddar. Nid wyf yn ẃmeh 
nad y w eisieu ac angen yn un o'r achns- 
ion penaf o*r drygfyd hw*— «agen trwai 
ddigou, etto attgỳén wedi ei ehwaiieg^ ^ 
fwy, yr wyf yn ofni, gálr ddicheUiön dyn- 
ion drygionus, &[ en mantaia eu hunain, a 
dibenioa drwg. Mae tleds, ysywaeth, ya 
rhy aml yn y deyma* hon,^ yr únìg wlfld 
lle y trefnir ymborth éali y gyfràuUfc iV 
tlawd; acfie aU y tlodi ibd yn fwy ac yn 
amlach o herwydd y fsfh díeẁ, iie«,yta 
hytrach^ y camddeinydd a wneir o'r igrf- 
raith a loniwyd er gw^lhau pethau. Miie 
y gyfraith a drefnwyd er eymial yr he» aV 
afiach yn rtiy aml yn achlyBnr i brtodssan 
cynnar a byrbWylI; y theuluoedd feUy yn 
oynnyddu heb fawr oIrI pa fodé y cedwír 
hwynt, ond myned yn «nion mt y plii^yf, n 
phwyso artwbl sydd ganddynt ddigéb 
draiTerth 1 fyw eo hunain, hefb sôn am gadẃ 
rhài ereÜl. Talm cyBogau befyd i Weitfi^ 
wyr mewn elddo, ae nîd mewn arían, • 
wnaeth lawer o ddfWg ttefWtt maiurtf. 
Mae pwyso ar y ptwyf yr awthon morg]b- 
fTredin, nad oes, fel ysádm^ gywilydd ym 
y byd o'r achosf iey Uawer im a ddywed 
ym uchel d<Ugon, ei fod ef eteoe» wedi or* 
'bed gormod ar y pl wyf, ac frUy efí» a haenm 
§oá ganddo hmwl i eiddo pobl eieiU. Fsl 
hyn y raae Ilmwer m inBWeddafm a ŵyn- 
meddâiu dà m wetwyd flynyddoedd yh o| 
yn y werin bobl wedi dAamu yn gwbl^ m 
chymmeriad y gweilhwyr wedi myaed yn 
isel iawn o herwydd hyny. Ae y nme | 
dysg a roddif yr awrhon mor gylfredÌB yo 
gwneud i lawer deimlo ea baii^h yn gynt, 
mc mnesmwytho wrth edryoh mr gyftwr y 
rhai sydd well arnynt: «0 U\ hyn ýinaeBt 
yn hawdd i'w troi a'n cyfnroi gan ddyidoti 
dichell-ddrwg m'u perswadimnt i hel eiddo 
trwy drais ac yspaU, yn hytraeh na tiirwy 
UiLfur; ac a'tt perswadiaat hefyd fod bwr» 



Digiti2ed by VjOOQIC 



Ameŵ^l^ 



m 



IS^na^ 2iw)'iit, ^ i «athru y trueÌDÌai^ 
(l«a eu liacd, yo Uyti»cli na bod yii «^* 
<i4iS}aiVTr ac V<9g«lc<^^ iddyat. Ymgais 
9 íâlb bôbl ddiclieU-ddrwg a'r rhat hyn 
■HÌ yw angea iia tbori |M>b rhwymyn cym- 
deUhasoÌ, a gcvA^utbvr geiyoiaeth rhwng 
y »aiU radjd yo y i>yd a'i Uall^ dy ledswy dU 
lÌUsnawriMb no o'r rlMii fayn ydyw «n- 
(feb a braw4jEarMrch. Ua OMtdd a gymnier 
7 KV>r yisa i ^yflawiii «u 4iheu^? dryg- 
ifft^ yw taiepu ar Aed lyirau yn c^unwys 
opiniynaa gau a tl«erfj«g1yd; waith araU 
j cdsiant laweroêdd i ymgynnuU ynghyd 
rrdiben, fel y dywedant, i ymorol n holi 
MMch«ii i]ieJl€hiau, à'r ẅftéi «reu i'w 
iPBẂhtu. GyAMBer«ikt achlyeu/ yr un 
fffî i fawrygu iiob «aiii * niweid, ac i 
dim pob p«cb yti Uuw«r gwAeih nag y 
«ie aewn gwüfionedâ, eyn beìM ag yr 
IWMpnt y gw^eŵthwyr gwirÌM i odrych «r 
<■ ndfltriajd megyft yr achta o'a boU gid- 
têi a*u dioddefiadBu, «c feUy i ddifeUia 
«B da a'u heidde hwycit. Yn erbyn y ẁth 
9«-v^thiiedaedd y niae y gyMìth wedi 
dupcni a«ryw feddyginiaetíi««; ac yr 
yàjÊk ni .weái ymgynsnull i attal y an^wr 
ddtyiçaa a wneir oor aml, i ranu oosped- 
'mtíhtíe yr hafiddir, ac i iachiio, hyd J 
me yMNs, ddolaríaa y wlad, fel y bo á 
ddeilîaid y Brenjn fyw mew^ gw^U treûi 
« l9»aUaB, « UaijO fgw, dychrya, adrygr 
«ni ya eia jiUth. 



cvmrü; 



i^fmnigffddim Caerludd. — Nos lau, y 
€ed lonawr, cynnaUodd y Gyrodeithas 
^ flí gwledfl flyjiyddol yA ei iiy^titfeU 
cang yn Baw Jjone, Cheapnde, Gan i*r 
Uywydd etboledig am y flwyddyn brègen- 
al, saẀichltrd £TanB, ýsw. gael ei ludd- 
itsgan«fiechyd, cymroerwyd y gadair gan 
Mt. Isaac Siniott, Jiytrydd y tlwyddyn 
ddiweddaf . Cynnygiwyd ar i 4»oH s wydd- 
«gion y Oymdeithas ttros yn eo swyddau 
Mi y twyddyn ddyfodol. A dewiswyd 
ìlr.O. W. Thomas (Twrog) yn Fŵrdd y 
^iFBdeîthas, yn He Mr. John Lloyd (JS^- 
M Mem) yr 'hwn » herwydd «fiechyd « 
<m6i Asá a jw^dd i ^ftu. Xri(44odwyd 
«Biai o Engi^iiion ^«gorol gan Êinion 
Moa, ac areHhiodd Mr. Thomas Edwardt 
(CtfçMhiw*^ Mr. tG. /0avie8, Mr. John 
ibyd, Mr. ir. Morgan, Mr. H. liughoa, 
« ieoíui«b^Oniffyda,^nihya«idl iftWA ar 
yr acboo, atbieuUwiyd y prjdnawn .yn.y 
«oddanryotf^ifjrcaGbyfeiligar. €yiigor 
y %Bdoitfaao 4Ub y flwyddyn faon y w y 
BoMddioaxaii^nol:-^.'Griffith Uavios, 
^. Tbooms.Edwardo, Mr. Thoo. .Roberts, 
Mr. Jofan 4Uoyd, Mr. isaac Simon, Mr. 
Mo JoMB, Mr.(lHK«id Lewio, Mr. WU. 
lûualloogaas, Mr..iohnXowÌ3y Mr. David 
iooesy Mr. £r«a jABes* 



LLYTUYR JÌT Y OOLYOYDO. 

Mb. GwYLiEDYnD,— Y Sul cTntaf ym 
ipis Chwefror diweddof» cefais alwad goa 
Weinidog claf i waüanaeUiu ei Eglwy^ 
^ddeutu pum miUtir o*ffl cartref. Vr oedd 
eira mawr wedi Uenwi yr holl flyrdd, ant 
hyny teithiais ar fy nhraed. Ẃedi gor^ 
píien y gwasanaeth bormiol yn fy Eglwyo, 
cychwynais yn ddioed, a chyrhaêddaia 
hen fy nhaith rhwug dau a thri o*r gloch, 
gyda Uawn fwriad o fod gortref «rby^ 
chwech at y r »ddol i^ piydnawnoi. Ẅed| 
darfod y gwasanaeilia r bregetli,cychwyn- 
ÒÌ3 tu ag adref. V> ddisymmwth çyfed- 
odd tynihe&U o wyut mawr «c eira. tjti^th- 
ùm yn Uwyddianqus ar biyd ^rdd wastad 
droo dair inilUir; ond o fewnÌ milUir « 
íiánner i'm cartref yr oedd genyf alU serth 
ì*w dringo, a*r tywydd oedd yn union i fy 
ligwyneb yn b^vgwth fy myfu. Cpliaîi y 
troed-lwybr, n meddyliaio aoa ol traed f 
praidd yn Uyfr y Caoiadau. Oaeth f tm 
y'ndaen, a nÛAnau mewn enbydrwyjdd fayd 
fy hanner yn yr eira, tra 'r oedd 7K*^nt 
tŷmbeatlAg a'r eira yn curo aroi/. Y« yar 
«mgylcbiad peryg los hwn o ddyfioder y» 
galw ar ddy&der, daetb «mryw ad,n«dan 
i'ni jneddwJ, «Mjgy^, *' NoBW«ith« diw» 
pd y ibuA ya y dyûuòr^" m yjl^riai^, «• 
«lUm j byddwn to j ^mi^ y «aUwn, 
trwy drugai^edd, /6od yA fyw, megyo jg 
npoatol. Daeth y gair ÌMrnw faefyd atoi; 
*' Ti a'n dygaiK i áe diwaU.'^ Ya y Mod^ 
àwn, rhwAg gofaoùllh «c ofo, ynduncNü» 
B fy«ed rh«gof trwy ^r eira, ^tydd «c 
«nialwcà, yn y tywyálwch* gM e<lryoli«ai 
ryw ŵith o dý ì*m cyogodi rbag y ty wydd 
'ganw «iiaideBol. Aefhum íel àyn trwf^ 
flẃn, a nieddyüUais j byddoi Gaid i «w, Jü 
«á pob lcibygoLrwydd, 4r«ed irwy o&« 
«Bgeu cf!« y gwelwn •oẀbì dydd aroAt 
^rBOHwyaiB trwy goed yn qI«c jfm BdoiinŶ 
«c «r aii yopaid dwy awr, trwy lawer « 
.ymdreoh caied, oefais hyd i dŷ, trwy ^ra^ 
^uw yn «lùg, wedi joyned Uros fiiUir«Uiip 
o'r fibfdd, trwy «wm ac .asôolwafa dfff^ 
.CfiüoiBMi yni^edd fWB dylwythfriý; iìp 
.jr arooois ten y borou . j^Uenais bÒBnod 
«gweddîais gyd k*r tcmluiioreu draaoetfa 
rcyn ymadael, gan ddioiioh ain y ^«aredig* 
.aeth.hynedL, a daetbum «dief yn ddiangol 
trwy ìhe^ y Ooniciiaf. Y tý y «bnm ynüdo 

a oiwÌT y 3 ryn Brafi. (|Vrth «tolyi^u yr 

>]i«nesyn hwti, n)«e 'r fByfyrclodltu can^wid 
yn Uenwi fy meddwi. -Mae eio taith yn j 
•byd hwn trwy auialwch aithymhejiUoedd^ 
ac yr ydym mewn perygl .bẁ awr ; ond 
.wedi piy^iedftrwy afon angeu, eawn Laoio 
ar fi'yo byfryd, Ue ni ddaw.tyroheatl o nn 
.aiath i'n cymrfod niwy. Gweddjiwn ara 
hclp o'r nef ì gyrii»ii^d bryiùau Uwi»l 



Digiti2ed by VjOOQlC 



l^ 



Hanesioft, i^è. 



wogfmìtaii ì foli 'f Drîndod dros bytìi ta 
araw i afon angeu, wedi gorpheo ein gyrfa 
llinediii^ dan hanl. Cerddwn ein fibrdd 
yn wrol tr^N^y ÌTy dd; nalwfrhawn, onide 
derfydd am danom. Os llaeswn yn yr 
ymdrech, ni a dorwn ein calonau, a'n gel- 
ynion a ruthrant arnoro, ac a'n gorchfygant. ' 
Na oddefwn i feddyliáu anobeithiol ym- 
osod amom, ond ymnerthwn yn y gras 
sydd y'Nghritft lesu ; ymnerthwn, frodyr 
anwyl, y'ngbadernid ei allu ef, a byddwn 
Uììy yn fwy na choncwerwyr ar ein hoU 
clynion, Satan, y byd, a'r cnawd. Gwyl* 
iwn a ^eddlwn nad elom i brofedigaeth 
dymhorol nac ysprydoh Hawdd yw my- 
nedi brofedigaeth, ond anhawdd yw dyfod 
alla» o honi. Biolchwn iV Arglwydd ant 
ein hoU waredigaethau, ac ymddiriedwn 
ynddOy nid droa amaer, ond dîroB byth. 

Y. Yfc 



YsooLioN Sabbothol.— Dywenydd nid 
liychao ydy w i gyfeiUion yr Yagoiion Sab- 
bothol yn Nghymru glywed fod y Sefydl- 
iadau rbagoroì hyn yn ífynu yn neilituol 
tii draw i*r AÜantic. Hyabysir mewn 
Uythyr oddiwrth Yagrifenydd Cymdeitìuts 
yr rÈgúUon SMoihol ya LlimdcÌR, fod 
rhyw gynnwrf anghyOYedin wedi codi yn 
ddiweddar yn America o blaid yr achoa 
kwtt. Oddeutu tri neu bedwar mia yn ol» 
dechreuwyd caagliad i'r diben o aefydlu 
Ysgolion Sabbothol ; ac yn yr yapaid byr 
liwnw, derbyniwyd o gylch 250,000 dá/lor^ 
yr hyn aydd oddeutu 35,000 o bunnau o'n 
barian ni. Dylai yr yatyriaeth o hyn ein 
bannog i gaiiad a gweithredoedd da, yn 
enwedig gan fod geoym y fath fanteiaioa 
yn y wlad hon i'n cynnorthwyo yn ein 
hymdrechiadau. Y mae CymdeÜìuu yr 
YsgolioH Sabbothol yn LlundaÌH yn barod 
bob amaer i roddi Uyfran yn rhad i'n plant 
tlodion, y rbai naa gallant dalu am danyntç 
a mwy na hyn, y mae yn awrwr boneddig 
yn teithio trwy Oymru fel cynnrychiolwr 
y Oymdeithaa hon, i roddi pob cymhorth i 
ni yn y gwaith daionua hwn. Y mae hefyd 
Oymdeithaa arall yn Uundain, a elwir 
Cymdeiihas yr Ysg^Uon Sabbothol Unedig. 
Gorchwyl arbenig y Oymdelthaa hon yw, 
gwerthu Uyfrau i'n Hyagolion am bria- 
iau iael ; ac raewn uodeb à'r Oymdeitbaa 
hon aefydlwyd Yatordy yn ddiweddar yii 
y Bala, dan arolygiad R. Saunderaon, 
íle y gaU yr hoU Yagolion gael cyflen- 
wad o lyfrau am yr un priaiau iael ug 
y maent i'w cael yn Yatordy y Oymdeith- 
aa yn Llundain. Yn awr. gan fod genym 
ni y Cymry) y fath ragorfreintiau a maa- 
teision o'n hochr, bydded i ai fod yn aicr 
a diymmod, abeiaethion yn y gwaith da 
hwn yn wastadol, gan wybod na bydd ein 
llafar yn ofer yn yr Arglwydd. 



' HaeltoniArgìwyidClhe.—YcìíyáifrÈm» 
aer yn ol, danfonwyd dau o Fwnwyr Llan- 
gynog àg Eircbiad at yr Arglwydd ClÌTe, 
i'r Castell Coch ym Mhowya, i erfyn ar 
iddo ganiatäu deg awUt allan o'r hyn oadd 
yn dyfod iddo fel Arglwydd y Maenawr 
(Royaìty) am bob tunell o fŵn a gloddient 
yn nherfynau ei Arglwyddiaeth o ddecbrea 
y flwyddyn 18S0, hyd nea y codo pris y 
plwm, i'r diben o chwanego eu cyflogaa. 
Cafodd y ddau fwnwr dderbyniad bonedd« 
igoidd gan ei Arglwyddiaeth, a chaniatt* 
odd iddynt eu dymnniad. 

Liong'ddryUiad Aìaeíhu.^'' Peùfn^ 
Mawrth 20. Gyda galar o'r dwyaaf yr 
wyf yn hyabyiu i chwi am y goUéd o'r 
agerdd-leatr FroUe^ yr hon a hwyliaaai o 
Hwlflfordd boren ddydd Mercher diwedd- 
nf, gyda nifer o for-deithwyr o Benfiro, 
Aber-dao-gleddyf a Tenby, ac alaetbas 
yw adrodd, y'ngwyU y nos hi a darawodd 
ar y Naeh Sando, y rhai aydd ychydig all- 
an i'r mòr gogyfer ag Abertawe; achaa 
fod y mÒT yr amaer hwnw yn rhedeg ya 
dra enbydÿ y tyb cyflfredin yw i'r Ueatr ^- 
ned yn ebrwydd yn chwilfriw. Y'mhlith 
y mor-deithwyr yr oedd General Maclood, 
Colonel Oordouÿ Mr. a Mrs. Hendeiaon, 
Mra. Coloii€Ì Boyd, a Misa Richardson, a 
Uawer ereillÿ aef o 40 i 50 o enéidiao, y 
rhai a gawaant oU eu beddau yn y dyf>^ 
oedd dyfnion."-— £xfriicÿ o/ a letter from 
the Agent to Lloyd^s at Rye. 



DYRCHAFIADAU EOLWYSIO. 

Cyflwynwyd yn ddiweddar, gan Eagob 
Tŷ Ddawi, y Parch. Richard WiUiams, o 
Hen Faesyfed, i Ficeriaeth KidweUy, Sir 
Oaerfyrddin, rhydd trwy farwolaeth y 
Parch. C. Bowen. Tadog, y Brenin. 

Cyflwynodd yr un Esgob hefyd y ParcL 
W. P. WUIiams o Faesyfed Newydd i 
Ficeriaeth Nantmellan yn Sir Faesyfed, 
rhydd trwy ymadawiad y Parchedig R. 
WUiiama. Tadog, y Brenin. 



Ar y 7fed o Fawrth, y'Ngholeg yr lesa, 
Rhydychain, Maurice, nnig fab y Parch. 
Maurice Hughea o Beaoer Grooe, Swydd 
Ddinbych, yn 21 oed. 

Ar yr 8fed o Fawrth, yn y ParlEe, Swydd 
Benfro, y Parchedig Nathaniel RowUnda, 
A. M. gynt o Eglwya Criat, Rhydychain, 
a Chaplan i'r Dug o Oordon, a'r ddiwedd- 
ar Arglwyddea Uuntingdon, a laab y diw- 
eddar Barchedig DaDiel Rowlanda, Per- 
iglor LlADgeitliOi Swydd Geredigion, yn 
82oed. 



Digiti2ed by VjOOQlC 



Y GWYLIEDYDD. 



MAI, 1831. 



BARNEDIGAFTHAU DUW. 

(Parhad o du. dal. 140.^ 
IhMi j Conmyá yn LlMMbiìii, yn y a. IMS. 

Pak aeth y claddedigaethaa yn 
ddlrfawr ea rhifedi, aeth y trigol- 
ion bvŵ yn rby ddigalon i gadw i 
fyna hen arferion — nid oedd eirch 
aeo yMffrÌHÌau iV meirw, na chloch 
ymaaawiad, na galara mewn du, 
aae wylo, fel y gwneid ar y cyntaf. 
Yr oedd rhwysg yr haint gymmaint 
ar gynnydd, fel ag y parodd iV 
svyddogioQ roddi heibio cau i fynu 
y teìau helntus. Yr oeddynt wcdi 
trfer pob moddîon gocheliad yn 
ofer, a'r haint wedi cynnyddu i f ym 
anorchfygol; gan hynny y bobl a 
ddechrenasant eistedd yn llonydd 
gartref, gan edrych yn synn ar eu 
gilydd, fel rhai wedi eu dilTrwytho 
gan anobaith. Rëolydd cyfaìn a 
welid yn annhrigiannol — drysau tai 
ya agored ddydd a nos — âènestri 
ya chwibanogîau iV gwynt, o ddi- 
ffyg dwylaw i'w cau. 

Nid oedd gan y bobl erbyn hyn 
ddimgofal drostynt eu hunain, gan 
en bod yn eu digalondeb yn eu cyf- 
rifeubunain megis *' defaid wedi 
en parotfti erbyn dydd y lladdfa.*' 
CafoddyrymoilYngiad-yspryd hwn 
effaith rhyfeddol yn ein plith, h. y. 
fe wnafeth y bobl yn hyf a beidd- 
gar. Ni ochelent eu gilydd fel 
eyoty ac ni ehauent eu hunain i 
fynu yn eu 'stafelioedd; ond gwib- 
ient yma a thraw, i unman ac i bob 

Uàì, 1831. 



man, ac ymgomient â*a gilydd^ 
Dywŵdai nn wrth arall — " Niá wyf 
lî yn gofyn, pa fodd yr ydych; ac 
ni ddywedaf chwaith i chwi, pa 
fodd yr wyf finnau— ein tvnged yw; 
bod yn rhaid i ni fyned ar ol ein 
ceraint a'n cyfeillion; ac felly, nîd 
yw yn werth holi— pwy sydd îach^ 
na phwy sydd glaf.'* Feily rhed- 
ent ^n ddiddarbod, i unrhyw le, 
nen i unrhyw gymdeithas. 

Yr oedd hëol gul yngolwg ffen- 
estri fy annedd; ac aml waith jf 
gwelaìs dorf fawr yn dylifo o honi» 
gan mwyaf o ferched, yn ndo, yn 
wylo, ac yn galw y naill ar y Ilall; 
ond nid anhawdd dyfalu yr aclios. 
Agos trwy drymder y nos, vr oedd 
clud-fen y meirw yn sefyll yin 
mben yr hëol gul; canys os gyrid 
i mewn, nis gallai droi yn ol, i ddy- 
chwelyd: yno, meddaf, y safai y 
glud-fen, i dderbyn cyrph y meirw; 
a chan bod y fynwent yn agos, pan 
elai ymaith yn Ilawn, hi a ddy- 
chweiai yn ol yn ebrwydd. Ni 
ddichon iaith ddarlunio yr oer- 
nadau aV cr^g-lefau a wneid gan v 
boblachdruain, pan ddygent gyrph 
eu plant a'u cyfneseiíiaid allan, i'w 
Ilwytho ar y fen. Ar brvdiai9, 
clywid hwynt yn Ilefain allao o 
eigion eu penau— " Hai wchw — kai 
wcAir.'"— waith arall— Wji— íŵ».''* 
ond hawdd oedd deall, nad oedd y 
cwbl ond effeithiau gwallgofrwydd 
ar feddyliau gwedi eu dyrysu gan 
glefyd a gofid. 

* DigitizedbyG00gle 



130 



Bamedigíijethau Duw* 



Rhyw ddinesydd, wedi áîangc 
yn iach hyd ganol mis Medi, pan 
oedd yr haint yn fwyaf marwol yn 
y ddinaa» a ymfendithiai vn fynych 
tierwydd ei dyngedfen dda; ac a 
aiaradai {ì*m tyb i) 3fn rhy ben« 
rhydd am ei oCnl a'î ddarbodaeth^ yn 
gochel dynion a lleoedd ammhëns. 
£bai dinesydd arallrhywddiwrnody 
•• Na fyddwch rhy ddiogel Mr. • *, 
anhawdd dywedyd pwy sydd iach; 
na phwy ay glaf ; canya ni a welwa 
ddynion ya fyw ac yn iach» i olwg 
dyn, ar nn awr» ac yn gyrph meirw 
yr awr nesaf." — ** 6wir y w hynny »" 
ebai y dínesydd cyntaf (canys nid 
oedd jn ddyn rhyfygns tros ben) 
" ŵoir yto Ayimy, ac. nid wyf ya 
cyfrìf fy han alhiii o gyrhaedd jper- 
ygl; omd hyn a ddywedaf— i mi 
ymgadw vb brydenis rhag nesán at 
mndya a dybiwyf bod y clwyf amo.'' 
** At f<^Iy?^ meddai ei gvmmydogt 
'^ Ai ni bmoch echnos» taa Inn y Lle w 
Coch, yn heol porth Llmdd, gyda 
Mr. •••?"-.•• ŵ/'ebaiy cyntaf— 
** mt a fium-^oBd nid oedd yno neb 
y gaUwm mnwaith dvbio ei fed A 
mymrymohaimtanto.^' Arhymaeth 
ei gymunydog yn fnd, gan ei fod yn 
anfoddlawnigyffipoieigyfaiU. Omd 
y dpstawrwydd hwn a'i gwnaeth yn 
iwyymofyngar; a chan fod ei gym- 
mydog yn dal yn dawedog^ damg- 
osodd gryn amiahwyllder, a gofyn- 
odd» yn dra thanbaid— 'rBeth? nid 
yw efe ddim wedi marw, a ydyw 
efe?" Ei gymmydog a baili&odd 

Ìfn ddistaw, a chaa droi gwỳn ei 
ygaid ar ì fỳmu, ei wefmsaa a ddang^ 
osent ei fod niegis yn sibrwd gweddì 
ddirgel. Ar hyn, y dinesydd cyBt*- 
af a gollodd ei liw» gaa fyned cyn 
wynned a'r pared, ac bì vngangodd 
air yn rhagor, ond dywedyd — 
'* Yna» yr wyf finnam yn ddyn marw 
hefyd.'' Aeüi adref, a danfonodd 
am y meddyg nesaf ato» i roddi 
iddo gyíTyriaa i flaenori yr haint, 
canys ni theimlasai etto ei fod vn 
y radd leiaf yn afiach. Agorodd y 
meddygeifynwes ef, achan gyrcha 



dwfm ochenaid, efe a ddywedodd— 
" Cais feddyginiaeth oddinchod— 
edrych i fvna at Dduw." Bm farw 
y dinesydd ym mhen ychydig orísa. 
M^s ag y bn yr ffmoUyngiad'' 
}fípTjid^ a santwyd am dano o'r blaeo, 
yn achos i ddwyn y bobl i ymgyf- 
arfod mewn cymdeithas; felly y ba 
ym eífeithiol i'w dwyn yn dyrfìoedd 
i'r eglwysydd. Nid oedd dim ofa 
amynt yn ymyl pwy yr eiateddeDt, 
na maint o ddrygsawr a aroglent: 
ond gan edrych arnynt em hanaia 
fel pobl dan nod yr angea» ymdyr- 
mnt i'r eglwysydd, fel na bai ea 
hywyd o werth yn y byd, i'w gym- 
mhara à dirfawr íri$ y gorch^L 
oedd g^nddjrnt yr awr honno mawa 
llaW« Yn wir, yr oedd y ael a 
ddangosent ya dyfod yno, a'a 
gwrandawiad difriíbl» a'u hym- 
4darostyngiad edifeiriol dan y gair, 
yn ei wneyd yn ddìgon eglmr— pa 
werth nea bns anfeidrol a roddai 
yob dyn ar Addolíad Daw, yn y 
gynnalleidfa líosog» pe toimlent» ae 
y credent bob dydd y cyrchent i 
oglwys» mai y dydd hwnnw tLfyddai 
€u dydd dMweddaf o'a pereriadod 
daearoL 

Yn nwchder a chryfder awyaf 
yr haînt» y prvd nad oedd dim 
yagolwg y trigoTioBy ond cwhl ddi- 
bobliad y ddinas» yjprgd hwmup j^ 
rhyngodd bodd i'r Gorachaf ercu 
i angei y dlstryw attal ei law; a 
iyn trwy leddion llwyr amweledig 
i ddymion; «nd digon amlwg mai 
yr Éwyllys HoUallaog oe<kl ym 
gweithreda, megis yanechremad yr 
haìaty felly hefyd yn ei symndiad. 
Iddo Efy byddoy gogmẁmt, AmeB* 
Hyí yma yr hanes gan y ** Din- 
esydd/' Y mae rhai tystion Cym- 
reig o erchylldod yr jmweliad a 
ddarlnniwyd mor gyflawa gan y 
San: Ua Gfta ddeheaberthig '' i> 
Chwarren yn Lhindaia :*' an wyn- 
eddig yn y Casgliad a elwir " Blod- 
ea-gerdd." Sonir yn hon am raa 
fawr o'r amgylchiadaa a ddargofîr 
gaa y Dmesydd* Oad fcl y dy wed 

uigitizeci Dy vjOOQlC' 



Arwyddiûn yr AnuerúM* 



m 



y ddiareb--'' Chwedl a gynayâda 
fel easeg eira" — ^felly ni leihawyd 
trneni y brtf-ddinas wrih i'r hanes 
dramwy i fynyddau Meirion ; canys 
dyvedir yn y gftn^am Ltindain— 

■^MId hym ônd fmm pAodas 'o' feŵn eí ehaeraa hi**— 

•cctto •) 

"Hcb oeb i gUddn y mcirw, ond trÌMoain nyn ya 
lÿw." 

Mynégir hefYë yn f gftn na peth 
aobygoel «rall^-^sef ífMieddtgion y 
vkd «no i anfon ëlrGbiâd at y 
ttyirodraeth i ú$od ỳ*4dimt$ ar dát$, 
i\ HêBgi i'r llâwr, làtogis yr nnig 
Mlîoii i ttttal liedaeniad yr haint 

Soniwyd gan y Dmenydd am yr 
•iriedd pregeẁn oedd yn eglwys- 
ydd y ddinaa pan eedä yr haint 
fiymieaf. Cytteitbiwyd tarr o'r 
inegethaa hyn i'r Gynra^, ao ar- 
graflwyd hwynt yn y llyfr a enwid 
'' Tryaor iV Pfyddloaiaìd/' gan y 
Pareh. WiUiam Dyer. PÍregethaa 
eymhwya i'r aehos, ar DaU iii. 10. 
a ri. 7. a Marc xiv. 18. 

Gatlesid ehwanegn yma laraed- 
Igaeth arall, sef UMffimd Lhndmk, 
ym nhen y denddeâg mie wedi 
diffoddiad yr Haint Gweler Lef. 
nri. », 28. Hefyd <' Haint y 
Chwýi" (Thê &teatùíff SUOaim) a 
^welodd â'n hynys'iMiio o weitb- 
na mewn yspaid aeith*ddeng o 
Iwyddan, sef rhwng 1480 a 166S^ 
Yr oedd y clefyd hwn» tra ▼ daliaî» 
Bor ofnadwy o'r marwol yn ei 
effeithian a V com wy d. Hane^dd- 
iott trauor al galwent— JÌMU y 
Saimm: ni ymddangeaodd feHy ar 
y eylandir. Oallaawn, meddaf, 
ehwanega ar y penan hyn; ond 
aaiaer a haera— INÿoa «« hyn. 
Mewn«l«dd-dedi*w amaaid, rhodd- 
•í derfyn ar fy llythyr hwn ar 
heintiaa y cotph, mewn yehydig 
Baeilaa ar haini y meddml, a ledan- 
oiU ya ehwithiff yn ddiweddar 
drwy lawer gwlad. 

A lelh y Byd i gyd 0*1 go? 
Mae rliyw ymrwyfo rfayfedd; 

Mae llwyra' brad mewn ÍUwer bro, 
Gan wyllt aminhwyllo*D hyll-wedd, 

I loa^ dúaa 'r Ydau lieb raid, 
UwýB ddiriaid o gynddaredd ! 



Ar hyd y Byd, rhaadwy Bair, 
Otmunfdiád cftir eu nodan ; 

Nid ar y ífffrph adwaenir cwl, 
Ond ar rhy ddwl FeddylitM; 

A'u hoflaf ddysg, heb addysg by w, 
Yw cabla BUW y duwiaa ! 

Os Gog a Magog dd'ont i'n nySi;, 
Poed chwai iV teríÿsg daríu ; 

BffHẃ «r «maer, dynev Dad, 
A doed Teymafttod IE3U ; 

Na bo croea blaid yn enaid ucl), 
Na chalon heb ddychwelu. 

Chwtfrw, 1831. 



ARWYDDION YR AMSERAU. 

Iduin » Bregeth a druddodwì^d ya Eglw^ 
fìettics Abergele, gan y Paircii. AL Hughes, 

' Gweiniäog St. AnUf Llandegaiy'Swydd 
GeumarfomySmíyChwff^TO^im. 

** Nesé^dh at Dduw, ac efe a neaft atoch 
ohwi.''«*lAe(» 4. a. 

Yn wir, y mae «* Arw^dâiíÈn yr 
AìMtrmC^ yn galw air Weioidogiòn 
yr efengyl i daer «rfÿn ar en gẃram 
dawyr «'nesâa'at Dduw^' meẁn 
gwirionedd. Oa ydyw yr laith 
Gymraeg, yn ol dyweoiad rhai, yn 
anfanteiaiel i'n llwyddiant bydel; 
etto gallaf ddywedyd mai bendith 
fwy nag y gellir ei adredd ydy w eia 
bod ni, y Cy mry, yn ddiaithrîaìd i> 
Traethodaia a*r yagrifenladatt drwg 
aydd ar led yn lÌo^. Dynien (os 
geiiir gahr y latb rai yn ddynlon) 
ag aydd'yn " gwada yr Arglarydd 
yr hwv aHi prynodd;*^ y maent» 
meddaf, yn pryaur ddibaid ddoa* 
bartfaa llyfran ya Itawn >o wenwyw 
inarwol i eneidiaa dynien, ae ya 
taenn en hegwyddorion yn erbyn j 
Uywodraetb, a ebaa ymegnŶo i der- 
fysga y deymaar a'u hyabeilio ni o'n 
breintian gwerth6awr. A pha beth 
yw byn ood gwaîth yr **yapryd 
drwg yn gweitbio ym mhlant yr an« 
afttdd-ded?" îe, y fath rai ag aydd 
wedi ymwertbn i wnenthnr drwg, 
gan godi meddyliaa ánimhënaam 
ddwyfoldeb a gwirionedd Gair Dnw 
ym miilitb y werin bebl. Yn ddì- 
animcu, bysbys yw, i amryw sydd 



joogle 



132 



Arwyddimi yr Amêerêu, 



yu bfesennol, am yr tfloD.yddwch 
niawr a fu inewn amryw fanau o'r 
deyrnus hon, a cbynnyddu o'r ter- 
fysg i*r fath radd a pheryglu byw- 
ydau pobl, a difetha eiddo a medd- 
iaunau llawer. Ymledodd yr ys- 
pryd gwrthryfelgar bwn hyd yu 
nod i dynu sylw ein Bre&in, a*i 
Gynghoriaid gwladol, ar yr acbos 
pechadnrus a gwaradwyddns. A 
chaiysharwyd nifer mawr iawn o'r 
terfysgwyr, yn aroryw Siroedd yn 
nhir Lloegr, a danfonwyd Bamwyr 
y deyrnas yn ddioed, ac yn fwriad* 
ol, i chwilio atlan natur yr belynt- 
ion hyn, ac i ddyfod àV drwg weith- 
vyr i farn. Yr oedd, yn ddiani- 
meu, yn yr ardaloedd hyny, fel ag 
y mae mwy neu lai ym mbob ardal 
o'r byd, lawer à*tt oyflyrau yn gyt- 
yng arnynt, «'u sefyllfaoedd yn isel ; 
ond etto fe gyfododd Uawer iawn o 
ddy iiion drwg, digrefydd, adidduw» 
nad oedd arnynt eisieu nac «rian na 
gwjiith, ond drwg eu gwlad yn unig. 
Cyfododd y Cath rai, meddaf, yn 
nghysgod y tlawd, a'r îsel amo» i 
fygwth y llywodraeth, a pheri ter» 
fy«g yn y wUd. Mae rhai o'r car- 
charorion wedi cyladdef mai. ea 
dallu a'u hannog a gawsant gan ar- 
eithian, ymadroddion, sc ysgrìfen- 
iadau dyníon, y rbai sydd yn gwadu 
Arglwydd y bywyd, ac aydd, yn oi 
eu hegwyddorion, yn amcanu di- 
ddymo pob trefia a Uywodraeth 
wladoL Gellir dTwedyd, ynte, ar 
yr achos ataethua hwn sydd yn awr 
oan eìn sylw, '^ mai 'r geiŷn ddvn a 
wnaeth hyn." Mi a giywais ddoe 
fod un o*r atlirawon ufrernol hyn 
wcdi dangos ei ddiystyrwcho'r Bibi 
Sanctaidd trwy ei sathru daii ei 
draed ! Dangosodd yr Atheistiaid 
yn Ffraifigc, o fewa y 98 miynedd 
yn oly yr nnrhyw yspryd didduw- 
iaelh; ond beth a fu y canlyniad o 
byny? liaddasant en Brenin, di- 
ddymasant bob ymddangosiad o 
grefydd wladol, troisaot yn frad- 
wyr ym nihlith eu giiydd, ac yn iie 
undeb brawdol, anuhrel'n ^ ther? 



fysg, nes y cyfododd nti nad oedd 
yn ofoi l)uw uao yn parchu dyn 
i'w ilywodraethu trwy nerth ac ar- 
swyd y cleddyf y n unig* Diswydd- 
wyd yr ofieryn hwnnw^ a thynwyd 
ef oddiar vr oraedd, fet i ddaogos 
iV byd y diwedd arswydus sydd yn 
canlyn pob pechod ac annuwioldeb. 
Ac ni fn dim i|nd rhyfeioedd gwaed* 
lyd, ac aflo9yddwch mawr, .yn e|i 
plitb o'r dootireuad hyd y r «wr bon, 
gan wirio gair y prophwyd Esay 
(Pen, 58. 21»; sydd yn dy wedyd. 
'* Ni bydd heddwcb, medd fy Nhw, 
i> rhai aDsnwiol.*' Os cosfiwyd 
gwyr Ffrainge &V fath farnedi|fne4b* 
au trymion am eu didduwÌAolh, lle 
y darilenwyd y Bibi yn oi defod 
Pabyddiaetb, pa £aiat tr^mach 
bArnedígnethau a haeddem ni, trig- 
olion Brydain, ile y ciuiiatèir i bawb 
o honom bur air Duw i'w ddnrUen 
a'i wrando ynein tafodiaithgyfired- 
in, os anufuddhawn iddo? canys 
•* yr hwn a wybn ewyiiya ei Ar- 
giwydd ac nid ymbarotèdd, ac ni 
wnaeth yn oi ei ewyllys ef, a gurir 
^ iiawer ffonod." Xicel2.47. Yr 
Inddewongynt, y rhai agroesboel- 
iasant Arglwydd y bywyd, a lefas- 
ant, *' Bydded ei waed ef amoiii ni 
a'n piant," ao felly y bu ! canys y 
Bhufeiniaid addifethasanteu Teml, 
yo yr hon yr oedd eu bost, ac yr 
oeddynt yn dy wedyd, gan ymflTrost* 
io, ** Temi yr Arglwydd, temi yr 
^rglwydd ydym ni," ac a ddiatry w* 
iasant y dref Jeraaalem vn gamedd- 
an. Onid yw hyn yn dangos, pan 
lieidio dyn a nesáu at Ddnw, íbd 
Dttw yn peiihÀu oddi. wrtho? a 
phan fyddo Duw yn ymlieUliáo, 
mae Satan vn sicr o agosiiân i gym- 
meryd moddiant o'r dyn hwnnw. 
Gan fod rhai, fei y dywedais, yn 
Godi aflouYddwch yn y deymas 
hon trwy dorí pob rhwymyn ac nn* 
deb rhwng y gwaa a'r meistr, rhwng 
dyn a dyn, rhwng y bobi aY ilyw- 
odraetfa, a rhwng y lly wodraeth aV 
Brenin; onid oes, ynte, achos i 
weiuidogioo gair Duw aiw ar eu 

uic|itizeci Dy vjOOQIC! 



Sylmüdau ar Heh. \i. 4» ò, 6. 



18S 



fwrandawyr yo ngeiruitt y teêtfiii, 

•' Neséwcb ai Dduw." Ac yn wir, 

llaweoydd nid bycbao oedd geaÿf 

wdeti, yn ngborpb yr wytbnos diw- 

eddaf, fod gwr ieaaogc o*r eo w Per- 

WTtl, yr bwn sydd yn aelod o*r Seu- 

cdd, wedi rhoi acbos y deyrn«9 ger 

broD yr aelodan, ac areitbio yn y 

iatli yspryd duwiol a tbeimladwy, 

^ alw ar y Seoedd» aV lioli wlad 

i"nesia at l>daw" trwy ympryd a 

preddi. tíwnaeth ei araith ar- 

gnffddofo ar feddyUau y rbai oedd 

ji breseoBoJ» a'u tuedda i ystyried 

yr acbo» gyd a sobrwydd mawr. A 

Ìydded i o^^eioilo» fel Cristiooog- 

ioB, y fatb y «|>ryd dífrifol a gosty ng- 

edi$, rhag i hyo ddyfed i'o herbyo 

BÍ, fel y dy wedodd y propbwyd am 

Jemsaiem, " Ni wraodnwodd ar y 

Uef, Di dderbyoiodd gerydd ; oid 

ymddiriedodd yn yr ^glwydd, oi 

Mâodd at ei i>aw," 



SYLWADAÜ AR HEB. vi. 4, 5, 6. 

''Canyt ammboftsibl yw i'r rhai a oleii* 
«]rd nwaith, ac a broẁsant j rhodd nef- 
•t, ic A wnaetbpwyd yn gyfraABogioa o'r 
Yipryd Glân, 

*'Âc a broÌlksaat ddaionas air Baw, a 
MMd y byd a ddaw, 

** Ac a-^rtiitaot yiaaith, yaMdoewjddu 
dnhchefn i edifeirwch; ganeu bod yn ail 
froeslioelio iddynt eu hunain Fab Duw, ac 
ja ei otfod yn watwor." 

Fb allai fod yr y madrmld hwn 
oVysgrythyr yn ymddangos yo ao- 
Ìttwdd ei ddeall i aoirai o'cb dar- 
Hflowyr, ae om byny, tybygwo, o>ai 
ndaDfaddiol fyddai taflu yehydig 
ooira anio, trwy ei ystyried yo y 
■oddeaidyooi: — 

L Pa be||ì aydd i oi ddeall wrth 
yr ynadroddioo byoy, ** y r^i a 
ẁmfd ìfiwaiihf' «Sjrc. 

IL Pwy a olygir wrth y rbai a 
**pfrtkitmijfm4tttL'' 

Ae yn IX I. Pa fodd y mae yo 
awBÍiossibi i'r eyfryw rai ^^ym^od' 
MWydda draehefn i edifeirwch," 

MewD portbyoas i'r oyotaf, y mae 
)a amlwg fod yr apostol yma yo 



'golygtt l>edydd ; yr «««{ fêtríaUtrmç 
yw yjrhai a fedyddiwyd uowaitij; 
caoys feily f *rr»^i»i a ŷtfri0y««ç gao yr 
ben ysgrifcowyr a arwyddocà feijl- 
ydd ; fei y dywed Jostin Martyr i 
DÌ fod bedydd yo cael ei alw ŷ«m^- 
/«oç, neu oleoad; obiegid fod e« 
meddyliau yn cael eu goleuo drwy« 
ddo; ac feliy wedi eu goleuo uo- 
waith, y mae 'o eglor olygu wrtliw 
fedydd» yr hwn oi ellir ei wein yd4ii 
ood oDwaith. Ac y mae yr byo a 
gaolyo yo profi ei fod yo arwydd* 
ocâu byoyt *' ac a brofeuant y ràodd 
.pefíAf* li. y. medd Ohrysostom, « 
dderbyniasant faddeuant pechodan 
. yn y bedydd ; **aca wnaeihpwyd ym 
ŷyfranogiono'r Ytprffd Glán,'* yr Ifa- 
.pryd samotaidd we<tí ei rodiiiiddyot 
wrtb eu bedyddio; ** ae a òrofüê' 
ant ddaionui air Ditw,*' wedi ea 
.haddv8gu yo athrawiaeihau yr mi' 
eogyf, yr byo» yn yr oes apostol- 
aidd, yn ddigyfrwog, a gaolyoai 
fedydd; canyadyniou, y pryd byoy« 
a dderbyoid i fedydd yo unioo ar 
eu proffesiad o edifeirwcb, a (Tydd 
yo Nghrist, ac addysgid wedi byny 
yo y grefydd Gristiooogol ; "a 
nerthoád y byd a ddaìOt'* b. y. y 
dooiao «'r oerthoedd gwyrtbiol 
byny a gyfranwyd ar yr apostol- 
ion, er caidarnhiid ffydd Crist, a r 
hyn y bu y rhan fwyaf o Gristion- 
ogion» mewn rby w radd neu gilydd, 
yn feddiannol aroynt ar ol eu bed- 
yddio. iMae y petbau byn yn brawf 
eglnr mai bedydd a faddylir yma. 

Yn aiL Y nae i ni feddwl wrth 
y rbai a '^ $yrthUaU ytnaith'* y rbat 
a wrtligiltant yn bollol oddiwrth 
flydd Crist» y rhai a syrthiant ym- 
aith oddiwrth eú proiiesiad Crist- 
ionogol a wnaethant y n eu bedydd ; 
byny yw, y rbai a ymwrtliodant â 
ffydd Crist» ac adroaot yn luddew- 
oo neu^Bagaoiaid drachefn; caoys 
y dynion hyn sydd " yn aii groa^ 
hoeUo iddyni eu hunain Fab Dnw^ ae 
yn ei otod yn watieor,'* b. y. niueut 
yo cyboeddi mai twyllwr y w efe, yr 
hyn sy gymoiaiot ei groeshuelio ef 



Digiti2ed by VjOOQlC 



ISI 



Ymddiddan rhwng Gwtimdog ac w oH BlwyfoUím. 



dhmbefii, a^i o«od y» watwor, ag y 

SUant WDend. Felly nid ali y 
•grifiad^ bwn berthynti i aeb ond 
?r gwrtfagilwyr hollol hyny ; oblegid 
«r bod Criationogion pronesedig ^r 
MBperaa yn pecha i raddau mawìr, 

• «tto Bid ydynt yn rhoi allan mai 
iwyllwr ydy w Criat, ao ni wnaent 
ci ail groeshoelio pe gaUent. Criat- 
BMiogion syrthiedìg yw y rhai hyn 
ao nid gwrthgilwyr. Fe aliai mai 

' trwy ryw ofnau geirwoa» nen eriid- 
%aethau ehwerwon, y temtir liẁy i 
wadu eu Harglwydd; ond etto nid 
ydymt yn ddiffuant yn ymwrttuMÌ 4 
Ìydd en bedydd» a gali ▼ cyfryw rai 
gael eu i&adferu drachein ar eu he- 

' diCeirwch, a'u haddefiad cylioedduft 
•lOrist mewn peryglon a phrofed- 
%aetliau newyddîon, a hyn a'n iiaf- 
wani at y 

Trydydd ystyriaeth ; aef» pa fodd 
5 mae yn ammhosMbi iV gwrtbgil- 
wyr hyn ** ìfmaànewydétt draeh^ i 

'êdtfomceh,*' neu trwy •difeirwch» 
fel y dywed 8t. Cbrysestoro ef. 
ftliaid i nî yn awr, gan hyny, fedd- 
ylied fel hyn, ea bod hwy wediUwyr 
wrthgtlio eddiwrth ffydd Crist, a'u 
àadduned bedydd, ac wedi myned 
yn luddewott a Pha^aniaid dra- 
cheíìft. Yn awr, nid m luddewon 
m Pbaganiaid byth gael eu gwneud 
|:n Gristionogion heb fedydd» yn yr 
hwtt yr adgenedlir ae yr adnewydd- 
k hwynt ; feily nid all y Crìetionog- 
iongwrthgiiiedighyn, y rfaaiadroî- 
sant yn luddewen a Phaganiaid, 
hyth ddyfod yn Gristionogion oni 
mi fedyddir hwynt^ a hyny ni'e 
gellir, oblegîd nid oes ond nn bed- 
ydd yn yr Eglwys Grístionogol. 
Ac er y tybiem y oredent drachefn» 
•e edifarhan am eu necbodaw» nid 
aliant byth adenill iodynt ea hun- 
aìn iawn a hawl gyfreithiol i dm- 
gareddau ac addewidion y cyfam- 
mod efengylaidd. Ni chyfiawnhà 
ffydd ac edifeirwch Bagan heb led- 
ydd ; canys ** y neb a gredo ac a 
fedyddir a fydd cadwedig," ydynt 
deierau penodol y cyfammod; ac am 



hyny y mae eyflyrau gwrlhgîlwyr 
yn bnr anobeithiol, y rhai a syrtb- 
iasant iV fath sefylifa nad aií dim 
ond gras l>edydd, ac adgeneditad ea 
gwared hwynt, a byny nid ailant 
gyrhaeddyd» canys ni chaniatèir 
eu bedyddio drachefn. Ond, dal- 
iwn sylw, nid yw yr apostol yndy- 
wedyd mai ammhossibi yw tddyat 
gael eu hachiÊA, ond mai ammhossibi 
y w iddynt gael eu hadgtmdlta drwf 
ohejn drwy ledydd,. yr hyn y w unig 
ystâd ìachafwdwrìaeth yr efengyl 
Os achubir y feth ddynion fe*te 
haohabir trwy ras a thìrugaredd ang- 
hyfiimmodol; maeíity«^%ghyffwryr 
IttddewoB a*r Paganiald aníedydd- 
îedig, ac nid yn nghyfiwr Orístioo- 
ogion, y rhai sy ganddynt hnwi gyf- 
fol i addewidion Duw. 

Cynhafai. 



TMDDI0DAN 

Bhumg GwMiNtooo m wi o't ISIbry^rfẃii 

mewn perthynag i'r PagúMÌmd^ 



6WBINI0O6.— Pafedd yr ydyeh 
heddyw» fy nghymmydog? Mae 
arnaf fawr awydd i wybod a gaws- 
och ohwì ryw les yn yr addoliad y 
dydd a aeth heibio. Da iawn gen- 
yf eich gweied yno mor aml ; ond 
nac anghofiwch bod rhy w i>eth mwy 
yn angenrlieidiol er cael bywyd 
tragywyddol. 

GwRANDAWR.— Felly yr ydych 
yn dywedyd yn barímiiB. Dywed- 
wch wrthym bod yn rhaid i'r galon 
gael ei chyfiiewid trwy'r Yapryd 
Glftn, bod yn rhaid i ni greda yn 
lesu Gríst» ymwrthod â'r byd er ei 
fwyuy galaru am ein pecliodaOy 
byw yn hunan-ymwadolf cyn y 
gellir myned i mewn i'r nefoedd. 
Yr wyf yn gweddîo o hyd am i'cb 
gweinidogaetíi dan fendith y nef 
weithio ynof y cyfnewidiad calon 
hwn, a chenhediu ynof ffydd edi- 
feirwcb, ac ufudd-dod i cwyliys 
Dow. 



Digitized by VjOOQlC 



Y0i<UùU«ii rkw9ig CioeÌMdog «c m o a Bhoÿfídiaiu 



i» 



6w«iN.— Parfaewchi weddio fel 
y&a, oDÌdé oi «Hwch ddisgwyl llm 
oddiwrth fy ngweÌDÌdogseth. " O 
frodyr, gweddîwch drosom/' «ydd 
«rcbyinyii apo«tolaidd, yr hwo a 
hnvi ei ioá ju ddyledswydd ar- 
aoch. 

GwRAN. — Dîokh i Pdow, gall- 
afddywedyd fod eich pregethani y 
rfaaa amlaf ya peri i mi feddwl yu 
ddwys am íy nghyflwr: eod eich 
pregeth bore ddoe a barodd i mi 
leddwl ilawer am y Paganiaid tni- 
ain y «oniasoeh gynunaint yn eu 
^lch. Gw^edai fy Dghalon droa- 
^ot tra yr oeddych ya deagriiio ea 
•efyftfa. 

GwEi«:. — Yo wir, fy nghyfaill, 
y mae e« sefyllfa yji dra thriieDns. 

OwRAN.— Ahaid ei fod. Yr 
wyf yn meddwl na theimlais erioed 
fel y darfam pan oeddjch yn seo 
m dany nt, Os caniat& amaer, d^- 
auiwn glyw«d mwy yn eu cylch, 
herwydd jr wyf yn estron hoUol 
iV pethau hyn, a'r rhaa fwjaf o*m 
eymmydi^oji hefyd* 

GwsiN. — Gyda pbob parod* 
rwydd yr Jirosaf ac y rhoddaf i 
ehwi ychydig e hysbysiad ar y 
pw9gc pwysig hwn. 

GwRAN.— ¥r wyf yn ^ra dî- 
olchgar i chwi« Syr; yr wyf yn 
«cr y rhydd eieh ymadrodd h^* 
frydweh mawr i mi. 

GwjUN* — Gwybyddwcii^ jnte, j 
eyiiawys y bjd yoghylch mil o fil* 
ìjm Q drìgolion» ac nad oes ond 
tiBt a thríttgain a phymtheg o 
^ynt ya proflesa j grefydd Orist- 
ionogol: nae'r lieiU oU j« Fa* 



hometanîaid cnawdoU laddewoa 
eaian-galed* a Phaganîaid eilun- 
addolgar* O'r rhai aydd yA Grist- 
ioaogîon wrih broflfes, bernir nad 
oes mwj M deg a deagain o fíliyn- 
aa wedi em gwir ddycbwelyd at 
DdaWy ac yo rhodio yn ífyrdd duw- 
ioldeb: v mae y.UeiU ^n estron- 
iaid i Ddaw, ac yn rhodio y íTordd 
lydan i ddistryw« 
i^ GwRAN.— Yr jd^ch jnperiimi 



sjan ! O, gymipaiot o'n eyd«4djn- 
ioB aydd mewn tywyUwêh! Vm 
wir nid heb achos y gelwir SataR 
yn '* dduw 'r byd hwn/' 

GwRiN.-- Llaoeddyawir! Maa 
pymtheg o bob on-ar-bymtheg ÿim 
dy wy \ì am yr iachawd wriaeth. Ani 
«n sydd yn adnabod ^* ffordd taag- 
nefedd," a'r Uwybr sydd ym tymffm 
ì ogottiant» mae ^ymtheg iJtwy V 
byd mewn anwybodaethy o ba rai 
ychydig a glywsant-erioed aoaam 
Fibi a Owaredwr, a'r dedwyddwûh 
annhraetbol a deiijngodd .trwy^a 
angeu gwaedlyd i bechadarìaiA. 
O'r nifer arswydas hwn mae caa 
miliwn yn Fahometauiaid ja hy- 
dera am nefoedd ar huííeJiaeth 
crealon a halogedig, aV «efoedA 
hòno, yn ol eu cred hwy, yn Uawm 
o bleseraa <mawdol; ac y maeidi 
chan miliwn o Ath&UtííẁL 

OwRAN O, y fraiat ^Seâ ym, 

an o drigoUon Brydaiai 

Gw£iN.-^Ond pa '«emgrwyM 
sydd yn hongian nwch ea jpeiuNu 
ŷan nad «es £m llai na deg a thni- 
again (cant, medd rhai) o fiUy^iaR 
o'a cyd-ddeiliaid jn addoU pren a 
maen, y rhai a adawsid i ares ym j 
fath gyflwr gresyjias dres gy»- 
maint o flyjiyddoedd. A fedrw^di 
ehwi lai na rhjfedda j^an ^ly wooh 
bod |iob degfed dyn dros y ddaear 
<âan IjWodraeth y goron Frytaa* 
aidd, a hod tri o bob jiedwar o1r 
rhai sydd yn byw dan nodded «ia 
lly wodraeth ni yn y fagdda o geeli-: 
grefydd Fahometanaídd neii £a- 
ganaidd. 

GwRAN.— Mae gan4«]yiit, dyl»- 
ygaf, ry w fath o grefy4d. 

Gw£iN, — Y mae; ond ycyiryw 
ydyw a'r nas gaU eu hadcíafta i 
bresenuoldeb Duw sanotaidd. JO^^ 
wedaf ychydíg wr.tbyeh am leu han- 
wybodaeth^ eu crealondeb, a'u ha£- 
lendid^ ac yna gadawaf i*chwi fari» 
am werth eu <;refydd. 

GwRAN. — Bydd yn hoff iwm 
genyf wraudo arnochu 

C W£iN.— Y maent moraawjbod- 



.ogle 



T3a 



Ymddiddau rhwng Gìceînidog ac nn oV Bìunffoìì<m, 



«s fel na wyddaot nad oes ond un 
I>QW, a'i fod yn sanctaîdd a cbyf'- 
tawn; yn ganlynol addolant yr 
kal» y Uoer, aV ser, y pedair elfen, 
sètrph, adar, pysgod, mynyddoedd, 
y mwnci, ac byd yn nod yr yspryd- 
lon aftan ; îe, addolîr yr ysprydion 
aflan fel y cýfrpo, a chodir temlau 
iddyot mewn amryw ranau o'r byd» 
Tybia yr Hindwiaid bod y Ganges 
(afon yn yr Indta) yn dduw , o her- 
wydd hyn beidia yr holl bobl ati 
aydd yn by w yn agos iddi bob bore 
a pbrydnawtt i olchi ymaith ea 
pechodau : cltidir y dwfr sanctaidti 
liwn hefyd i ddtbenion crefyddol i 
barthau pellenig o'r wlad ; a chtpir 
cfynion yn niárw, os byddant yn 
«fdigon agòs, i dderbyn eu paredig* 
aeth olaf yn y firwd sanctaidd. Y 
maent mor anwybodns oV gwir aV 
ttnig Ddnw, fel bod yn yr India yn 
imig dri ehant a deg ar htgain o 
JfUgnoM o ddawiaa yn derbyn add- 
oiiad. Ni Vyddant beth yw ea 
eyflwr i fòd mewn byd arall. Cred- 
ant, os byddant enog o ryw feiaa 
gwartbus iawn, ac os na heddych- 
ant eu duwiau trwy roddi yr oll a 
feddant fr oÌTeiriaid, nea ai'teìthio 
eu hunain i farwolaeth, y bwrir 
bwynt i ryw le o boenaa ofnadwy : 
ac os byddant ryddion oddiwrth 
bechodau gwaradwyddus, yr á eu 
heneidiau i gyrph cwn, cathod, 
pryfed, seirph, ac ymlosgiaid creilh 

G WR AN.— Anwy bodaeth gresyn- 
us yn wir! Pa fodd y gallwn gan- 
inoi Dnw- yn ddigonol am y llyfr 
gwerthfawr hwnw, yr hwn a rydd 
t ni bob gwybodaetli angenrheidiol 
ani Dduw, am danom ein hnnain, 
ac am y ífordd i ddedwyddwch! 
Pa rodd annhraethol yw gair y 
gwirionedd! 

GwEiN.-^Ymddengys y Llyfr 
bwn yn fwy gwerthfawr etto, oddí- 
wrth y creulondeb a arferir gan y 
aawl sydd hebddo. Gadewch i mi 
eich hysbysu fod baban-leiddiad yn 
cymmeryd ile i fesur mawr y'mhlith 
ty wyll drigolion y ddaear. Mewa 



nn Ilwyth yn yr India (Rojpool) y 
mac (ncu o leiaf felly yr oedd yn 
ddiweddar) yr holl blant raenyw* 
aidd yn cael eu dinystrío. Príoda 
y meibion i'r liwyth nesaf attynt 
mewn urddas ; y meibion a dardd- 
ant oV undeb liwn a gedwir yn fyw* 
aV merched a leddir. Y inaraaa 
eu hunain ydyw'r crenlon weith- 
redwyr! Sychir i fynu eu tiríon- 
deb mamaidd gan eu coeUgrefydd; 
a'u crefydd, os teilynga'r enw, a'u 
try yn angfaeníilcd mwy creulon 
na'r llew a'r blaidd. Yn Cbina 
hongir i fyna fabanod mewn basged- 
aa, nes y trengant gan wrea yrhauU 
y gwybed, a grym eu newyn* Yn 
Pekìn, príf ddinas yr ymerodraeth 
hòno, difethir naw mii o fabanod 
yn y modd hwn bob blwyddyn, a 
nifer mawr mewn rhanaa ereill o'r 
wlad! Mae dinystr bastardiaid 
mor gyffredin yn yr India, fel y 
meddyür bod deng mîl oV cyfir^w 
yn cael eu difetha trwy 'r moddton 
a gymmerír i ddwTU oddî amgylch 
erthyliad yn nhalaeth Bengal yn 
nnig bob mis.* " GweHd maraaa 
gynt yn Ynys Sangar yn taílu eu 
piant i'r crocodiliaid, ac yn aros i 
edrvch amynt yn ymladd am yr 
ysglyfaeth, ac ar eu babanod nydd- 
droedig rhwng dannedd yr anghea- 
ûl liwyddiannus, hebun matb o gy- 
ffroad tra byddai yn dryllio esgyniy 
ac yn sagno gwaed y gwiriomaid."t 
Llawer o famau yn yr India a 
foddant eu cyntaf-anedig f gyflawni 
àdduned a wnaethent er ennfll y 
fraint o gael hiliogaeth. ** Pan 
fyddo V baban yn ddwy nen dair 
blwydd oed, cymmer y fam ef iV 
afon, gan ei annog i fyned i mewa 
iddi, fei pe byddai am ei olchi; 
ond goddef iddo fyned i ganol y 
ffrwd, yna gad ef, a aaif yn ddiym- 
gais, gan edrych ar vradrechiadaa, 
a gwrando ar ysgrochau y baban."t 
GwRAN.— Y mae V fath hanes, 

* HorAt's IntroductioD. t Ward's Letten* 
t Ward'i LettcrS. 



Digitizeö Dy ^j^/^./^ iv- 



Ymddiddan rhumg Gweinidog ùc vn oH BlwyfoUm* 



137 



Syr, yn dtüf^on î rwygo y galon 
gaieUf. ADÌ'oDed Doif ei eíengyl 
weithfawr ar fyr i bob rhan o'r 
ddaear, a rbodded derfyn iV fath 
ynddygiadau crealön ac erchyll. ' 
GwBiN — Y map *r dríniaeth a 
ddetbyn gweddwoù yn Uwyr mor 
f aaoyDol ac ofhadwy. Pan f o V 
gwr marw gosodir éi gorpb ar ben- 
twroffagodao, tair'troedfedd o ncb- 
der, pedair o led, á chw^ch troed- 
fedd hyd. Gosodtr y weddw yn 
^yy'» g>n rodji ei braich dros- 
to. Vna y byw a'r marw a gylym- 
ff nigfayd 4 dwy gorden, y rhai ü 
deáir dros y pentwr cyn rhoddi y 
^ corph amo. Yna rhoddir Uawer o 
I ffaf^an amynt; a dau o drosolion 
a roddtr ar nchaf y pentwr i wasga 
y «eddw i lawr, a'i rhwystro i dd> 
ttgc, pan ddechreno y ffianiiau ei 
chyrhaeddyd. Yna rhoddir flTaglen 
l)ýg> wedi eî golcao» yn liaw ei 
jtítMihfií henaf, yr hwn, gan droi ei 
wyneb ffordd arall» ac yn aml gyda 
ehalott archolledig, a rydd dân iV 
pcntwr. Yna cnrîr y tabyrddau» i 
orchfyga galamadaa tòr calonns y 
weddw losgedig ! Pwy all lat na 
thoBtarío pan gly w fod wph gant o 
weddwon wedi cael en distrywio ícd 
hyn yn Bengal yn nnig, yn ol yr 
ba&es a arwyddwyd gan y swydd- 
ogioo yn V flwyddyn i8ia. Os y ẃ 
y gwaith hwB i'w weled mor nml ym 
tthob rhan o India, acnid oes le i am<- 
aen nad yw, mae pnmp o weddwon 
nmedwydd yn cael en iiosgi yn fy w 
yno bob dgdd^ a gwneîr miloedd 
ttwer o blant yn ymddifaid bob 
hhryddyn. Mae ein Hywodraeth 
Bi yn awr yn ymdrechu ríioddi ter- 
fyn ar y fath grenlonder annhraeth- 
adwy. Gwelwch y fath an^henfíl 
yw dyn heb yr efengyl ! O galet- 
MÌ ei nlon os gadewir hi i'w thu- 
•ddiadíui ei hun, heb un attalfa 
oddiwrth raa y nef. 

GwRAN.^Anghenfil yn wir! pe 
Bs bnasai felly ni allasai ymddwyn 
yn y fath fodd dideimlad. 
OwEiN.— C/eddir gweddwon gn 
MAi» 1831. 



fyw hefyd yn India yii dra mynyoh 
jîyda chyrph meìrwon eu gwyr. 
£tstedda y weddw anhapns yn 
ngwaelod y bedd, a chorph ei phri« 
od ar ei harffed, gatt ei amgylohu 
á*i bretehiau. Yna ei pherthynas» 
au a daflant y pridd i mewn, pan y 
dìsjçyn dau • bonynt i*r bêdd i 
gaiedn y ddaear à*n traed o am- 
gylch y corph. Cyfyd y ddaoar o 
radd i radd hyd onî chyrhaedd 
wefttsau y ddyues annedwydd, vnii 
cuddia et phen I *' Yr hy n sydd yn 
ol a deOir i niewn yn awr gyda 
mawr frys, a phlant a pherthynas- 
au a esgyimnt y bedd, gan sathru y 
ddaear i lawr ar ben y weddw, y 
fam fogedig.^* Oîpìr yr Indiaid, 
yn awr angau, i'r Ganges, neu ryw 
afon sanctatdd arall» oa na fydd tf 
bell oddi wrthynt» lle y bryshr ei 
farwplaeth» ac yr amihèir loaaau 
angeu, trwy ei ddanastwni^ i wres 
yr banl y dydd» ac i wlith •erllyd 
y nos. Rhoddir llawer ẃ'r dwfr 
iddo iV yfed os gall ei IjmgeuŶ a'i . 
fynwes, a'i dalcen» a'i freiâiiaa, a 
irir {k'r llaid ; oanys tybir fbd rhin^* 
wedd puredigol hyd yn nod yn 
llaid y Gnnges. Ychydíg cyn ym- 
adawiad yr enaid o'r corph rhoddir 
y dyn i orwedd ar y ddaear, yna 
delii: ef • hyd ei lianner yn yr afon, 
lle y oyonelir ef nes ffoi o'r yspryd 
i fyd anwelediff. 

GwRAN,-^Ni feddyliais fod y 
íath g^euldndeb, y fath greuloDdeb 
echryslon» yn caei ei arferyd yn un 
rbftn o'r ddaeaiv 

GwBiN. — Ni chlywsoch etto ond 
rhan ò'r chwedl resynol, I'r diben . 
o gyrhaeddyd dedwyddwch mae 
hwn yn addiîiiedu bod ynfud, ac yn 
rhoi heibio arfera y ddawn o lofaru 
dros ei oes. I'r un diben mae hwn 
aew yn adrodd enw y duw sydd yn 
gwarchod drosto o ddechreu hyd 
derfyn y flwyddyn. Gellir gwel- 
ed yn India ddynìon wedi dal en 
breichiau yn yr un ystìim cyhyd, 

* Ward*« Letters. 

uigitized by VjOOQIC 



im 



Oriau Marw.-^Yr Archt^gob Crmmer, 



fel nad yw y gwaed yn cylchynn 
ynddyntmwy. Y gewynau a goll- 
asent en grym î weithredu» fel na 
nllant, mewn nti modd, ddefoyddio 
^n breichian» neu en piygn. Mewn 
gwledd 9yiiyddejl, o b^jrch i an o'r 
dnwian, hengir llawer o ddyoion y« 
yr nwyr» trwy facham mawrion yn 
gitfaela yn en cefnaa; a chwyldröir 
hwynt dros chwnrter awr o amser. 
YBttyaan ereiU a drywanir, a go- 
«odir oorden^n .rhwn^ y croen a> 
Menan, y rhai a dynir yn ol ac ym 
mlaen» a> hnnain-arteiihwyr ya 
dnwnaioarhydyrhfielydd. ''Gwel- 
ŵ ereiU/' nedd nn adrigasai dros 
wgain miynedd yn ea plitb, ** yn 
\rmrw .ea hnnain i lawr o daflawd 
ddeg troedfedd o nohder, argyllill 
egored, wedî ei gesod mewn sypy n- 
an <^ gotwm. Weithian nn o'r cy 11- 
iU a rèd i mewa iV corph» ft*^ ^Y^ 
nnnedwydd n ddygir ymaith i 



dcei 
med 



^nmiu* ^<Yu yr «n wledd/' 
dd yr nn gwr« ** Uawer & wnànt 
dwU yn en triMam, ya vr l^wn y 
gosodmt bren» gwíalen oryU» nen 
ryw «ylwedd tenaa, gan ddaif nsin 
yn y dnU hwn er anrhydedd yr ei- 
Inn." Yn niwedd y wMd, y epel* 
grefyddwyr hyn a ddawnaiant â 
thmed noethi^n ar farw^r Uosged- 
ig. • Rhai a hongir A'n penan i la wr 
oddiwrth gangen pren» ac a vrir yi| 
ol ac ym mlaen dros dAn hywiog 
oddi tany Dt am lawer awr beb. dydd 
4m flyiiyddoedd» ac yna ymdr^l* 
jsnt yn y lliidw gnrraog. 

OwRAN. — £ich hanesicm . a'19 
Uanwant á*r üsth syndod a tiiosturi 
fel na wq. beth i'w ddywedyd. 
Gresytona' yn wir! A dybiant, 
Syr, mae yr arteithian hyn* y w yr 
nnig flbrdd i hapnsrwydd? 
(rw éarUu,) 



ORIAU MARW,— Rhif. IÎI. 

Tit AStcsiBsaoB ciuuri 

Cyn i> Dr. Crai^ner gaei ei 
gymnieryd yn garcharor i'r iẃr, 
amryw o*i gyf^iUioo a*i hanoogent 



i Bbi aUan oV deyraas, a cliadw 

ei hnn i weU amseroedd; oud >r 

Esgob a'u hatebodd yn bybyr» 

ganddywedydi, '\ Pe'm cyhaddasid 

o ladrad, Uofraddiaethy nea ryv 

ddrwg aralif ^aljUsech, ysgatfy.dd, 

fy mherswadio ji fibi : ond ya |iwr 

yr wy f yn gwel^ fod rhaid fy boUt . 

Qid am fy flÿddlondeb tu ag at 

ddyaioOy eithr âym fy ffydd tu ag at 

Ddnw, a gwiríouedd yr Ysgrylb*. 

yrau Sanctaidd ynerbyny Pabydd* 

ioo; am hyny gweU geayf goUi fy 

mywyd y'mhlaid y gwirìonedd, na 

^hrwy Boi aUan o'r deyrnas, droi 

fy nghefn ar achos mor ogoacddm^ 

0*r T*r symudwyd ef i Jlyd», 

ychain, ym mha le yr anfonwy^ 

am dano 1 ymdds^ngos o flaen rbi^r 

lawiaid y Pab. a swy^dogion y 

Frenhines. Éfe â wnaeth gyíTe^ 

ragoroi o*i flydd ger euforon ; a pba^ 

ddechreaasant ei dd^osg a'i ddi- 

raddut efe á dynodd bapur allaa 

o'i fynwes, yn eynawya appeUad 

oddi wrthynt hwy á'r Pab at % 

gymmoMfa g^redmi wssaf u gynr 

wMd; ond ^w^ eu bod wedi nen- 

derfyna ar ei farwolaethy gwrtnod? 

wyd ei appeliad, a diradaiwyd ef* 

Pan ddycbwek>dd fr carchar, dy^ 

munedd gael bwyd, *' Oblegid (eb 

efe). yr wyf wedi bod mewn petb 

hiinder yn yr acboa bwi^ ac nî 

fwjteais damaid heddy w{ eithr ya 

awr» diolch i Dduw^ yr wyf ya 

(eimlo fy nghalon yn esmwythach.'^ 

Cadwyd ef y'ngharchar yn Rhydr 

ychat^ dair blynedd mewn angen a 

thlodi mawr. Yn yspaid yr ara- 

ser hwuc Doctoriaid dicheUgar yra 

mhiaid Pabyddiaeth a gyrchent 

ato» ac a ^rferent ÌM>b rhyw ddi* 

cheliion i gaqi gafiddo alw yn ol ei 

gyfies: ac. ysywfieth, wrth ei ddy« 

fai ddilyn fei hyn &. bygy thion t&4 

a phoenan q un ocbr, ac ymddangr 

osiadau liyfnion, ac addewidion an^ 

flafr y ÿ'renhines, estyniad oes 

mewn parch a bri, a byd rhagor** 

wychy oV ochr araU> hwy gawsant 

eu hewyllyf ari^o oV diwedd. Och! 

uic|itized by VjOOQI€ 



OÜem Tgffrìftht/rot. 



'iŵ 



fccCli yw dyn, y callaf^ y gwrolaf, 
i'rgorcii o ddynîoD, pan y gadewir 
cf iddo ei hnn y*ngafael profedig- 
aetb ! Rhoddodd ei law wrth ddad- 
gylfesiad a osodasant a*í Oaen ef, 
yni mba nn y proOesodd ymwrtbod 
L fi cbyfeilforttadau Lsther, &c. Ond 
f arol y weithred hon, ni chafodd na 
Mdwcb tnfewnol gan ei gydwyb- 
od,, oa cbynnorthwy allanol gan eî 
eljoion: canys er fod y Frenines 
yBÜawen ain ei ddadgylTesiad, etto 
bi t benderfynodd ei roddi i farẁ- 
dicth. 

0Vcarcharfe1 dygwyd i Eglwys 
^l Mary i glywed pregcth ar ei 
£irwolaetb> yr bon a draddodwyd 
pin y Dr. Cole drwy orchyroyn y 
FrcDÌncs. Tra yr ỳdoedd efe yn 
pregetha, gosodwyd Crannier ars^- 
yllfan a barotoisid id Jo gyferbyn aV 
palpnd, aV olwg amo yn dosturns: 
5vr a fuasai niewn cynimaint an- 
rfiydedd, yn awr wedi ci wisgo 
ncwn dirmyg» ae ẃedi ei gon- 
^DÌo i'r fflamau. Yn ei breg- 
eth, Colc a ddangosodd am ba beth 
y condemniasid y Dr. Cranmert 
a&Dogodd cf i gymmeryd ei farwol- 
wtb yn wrol, ac a lawcDycfaodd yn 
et ddychweliad at Babyddiaetb. 
Bithr byr oedd y llawenydd hwn ; 
nnyB ar ddiwedd y bregeth Granmèr 
«ddymunodd ar y bobl weddîo dros- 
toarí Ddnw fadden ei becbod, yn 
•Dwedig ei ddadgyffesiad : " Canys 
ni ft*i gwnentbBm (eb efe) yn er- 
byofy Dgbydwybod aV gwirionedd; 
^ yn gymmatnt ag i'tn llaw dros- 
«Idu gan ysgrifenu yn groen ì'm 
ciloo, bi a gaiiTei ehospi yn gynt- 
af Erbyn hyn yr oedd y dvrfa 
ollmewn syndod, aV DoctoriaicÌ yn 
brochi ac yn croch-floeddio i'w er- 
I9B; a Cole yntad a lloeddfodd oV 
pulpod, '«Cauwcb safn yr Herctic, 
» cbymraerweh'ef ymaitb." 

Wcdi eu dyfbd iV dienyddle, 
syrtbiodd y niertbyr ar ei liniau, 
» a weddtodd ; yna y gadwyn a 
rwymwyd am y mcrthyr,'ac yn fn- 
aarboed y gorcbymyUy ac onnyn- 



wyd y tân. Yn y cyfwng aV bwlch 
tra dwys hwn, gwelwyd golwg a 
barodd syndod mawr. Pan dde- 
cbreuodd y coed gynnen, aV tâo 
losgi yn agos ato, fe estynodd allan 
ei law ddebau, ac aH duliodd yn y 
ffìam; do, fel doliodd yno nior ddî* 
ysgog (ei4hr unwaitb y sychodd ei 
wyneb â bi) nes oedd i'w gweled 
gan bawb o4 amgylch wedi ei llosgi 
fcl glöyn ulw-ddu, cyn iV tân gyft- 
wrdd â'i gorph. A chyfryw oedd 
ei ddioddetgarẅch, fel y safbdd yn 
y fllam aV tân hcb symnd o ran ei 
gorph, nac ysgog nemawrmwy naV 
post yr bwn yr oedd yn rbwym 
wrtbo. Yr oeiJd ei Jygaid yn syllu 
tu aV nef; a mynych y dywedat» 
** Y Itew bon adroseddodd; O! y 
Uaw annheilwng hon:" ac hefyd 
mynych y llcfai, " Arglwydd lesu', 
derbyn fy íj^spryd," hyd oni pball- 
odd ei leferydd: ac felly yn ang- 
erdd y tân rboddodd i fyuu yr 
yspryd. 



ORIAU YSGRYTHYROr.. 



Pr M. L 6.^Ac yn *' G wehis yr 
bwytta lacustiaid a anifeiiiaid bya 
melgwyllt. yn fatli gym- 

mylau lllosog (medd Belfloni) fel 
y buasai cymmaint arali a bonynt 
yn yr nn oyich le yn attal pelydr- 
AU yr baul, ac yn achosi tywyUwoh* ^ 
dddew. Byddant yn disgyn ar 
flnisy dd o ŷd, nea flVwytbaii ereíll, 
acr mewíi ychydig fynydau yn difa^ 
yr holl gynnyrtb. fìydd y trjgol- 
ioo yn gwnentbnr swn mawir i giDÌaio 
è^ dycbrynu hwynt ymaith, ood yo* 
oŵr; ac mewn fibrdd o ddíad ar-> 
nynt, byddant yn eu dal, ac yn en 
bwytta, a cbyfrifant bwynt, itedi 
eu ffrio, yn ddanteitb>fwyd rbagor- 
ol. Y macnt yn debyg o ran en 
cyrph iV ceiliog rbedyn, oddentu 
dwy fodfedd o bŷd, ac yn gyíTred- 
in o liw raelyn neu euraidd, eithr 
y mae rbai o boiiyut yn gocbion, 

ogle 



uigitizeö Dy vjì\./v 



-140 



Taith ae AtUur Dewiab Llyr. 



a rhai yn vfyTàdion:'^Belzom'8 
TraveU. 

Pen. V. S8.-.AC . y í"*f y» ■';- 

efeaddaethidýpen- fenad y Dgwled- 

naethy6ynagog,aca ydd y DwyraÌD i 

ganfu y cynnwrf, a*r dyrfa o bobl dd y- 

rhaioeddynwyloac foj ^» fan Ue y 

yn ochain llawer. • j i ? ^ 
bydda rbyw un 

newydd farw, i alaru ar ei ol, a 
chyfrîfant hyn yn anrhydedd mawr. 
Dy wedir fod nifer y bobl a ymgyn- 
nullant iV fan lle bo çyrph meirw 
yn angfaredadwy. Rhed pawb yno, 
tlawd a chyfoethog; a'r rhai cyntaf 
yn enwedig a wnant swn mawr, gan 
wylo ac ocheneidio. 

pBN.vi.66.-»Hwy Dywed Maxi" 
a osodent y cleifioa mu$ Tmintfoá y 
jn yr heolydd. gdfyddyd fedd- 

yginiaethol wedi cael ei tliarddiad 
o'r arferiad o osod pobl gleiGon wrth 
ochrau y ffyrdd y byddid yn.eu 
tramwyo amlaf, fel y galiai y ffordd* 
olion eu holi \nghylch natur eu 
hafiechyd, a thrwy hyny fynegu 
ìddynt beth a fu yn fwyaf ilesol 
iddynt hwy yn y cyfryw amgylch- 
iad. 

PBN.ix.41.-Can. Mae meddwl 
ys pwy byanag s yr adnod yn am- 
Toddo i chwi gwp. iwgibobdarllen- 
panaid o ddwfr yn y^^ ^a bydd y 
fy enw i, am cich •' ' 4/11 r 

bod yn lierthyn i gwasanaoth llei. 
Orist, yn wir medd- af a wnetr 1 ddit- 
af i chwi, Ni chyll gybl o gariad at 
efe ci obrwy. ^i feistr yn myn- 

ed yn ddiobrwy. Ond yr ydym ni 
yn y gwledydd gogleddol hyn yn bar- 
od i d y bied mai peth bychan iawn y w 
rhoddi owppanaid o ddwfr» ond 
Bid ymddengys felly i drígolion y 
Dwyrain. Y mae Uawer o fonedd- 
ìgion y Dwyrain wedi mvned i goal 
íawr i godi tai i roddi dwfr i ym- 
deithwyr. Cyfrifa y Tyrciaid ad- 
eiladu y tai hyn yn betb tra chlod- 
fawr, ac nid ânt byth ymaith ar ol 
yfed heb fendithio y gwr a'u had- 
êiladasai hwynt.— tfimer. 

Pfn. TLÌiì. 35.- Byddaiyrhyn- 
Ai ar ganiad y ccil- afiaid yn arferol 
iog* o rannu y nos i 



wahánol ẃyltadwriaethao ; yr olif 
o ba raì a alwcnt, ** caniad y cet^ 
iogT am hyoy cadwcat gciliog yn 
eu tyrau i roddi rhybydd o godiad 
ywawr: o herwydd hyny cyasegrid 
yr aderyn hwn i*r haol. 

Pki». XV. 26 -Ya- Yroedd yn ar- 
grifeu ei achos. feriad y'mblitli y 

Rbufeiniaid i ysgrifenu y trosedd 
am ba un y traddodid y troseddwr i 
farwolaeth» a'i ddwyn o'i flaen i'r 
dienyddie. Fel hyn y gwnaed i 
Attaius y merthyr, yr hwn a ar- 
weiniwyd o amgylch y chwareafa, 
â*r geiriau caolyool wedi eu liys- 
grifenu ar dafleu, ac yn cael ea 
dwyn o*i flaen» *< Hwn yw Atíalu 
y CrÌMtìonJ^ Yr ydoedd yr un ar- 
feriad pan groeahoelid un. Dy- 
wed Diodoms am gaeth-was a glod- 
wyd at y groes âg ysgrifen o'i flaen 
yu mynegi achoe ei farwolaeth. 

pEîf. XTÌ. i.^A Yr oedd hyn 
brynatant bér-arogl- yn arferiad ym 
au, i ddyfod i*w en- mhlith yr ludd- 
neinioef. ^^^^. ,eyryd- 

ym yn darllen yn fynych am Mfo 
arogìan y meirw* Yr ydoedd yn 
un o'r pethau arferedig yn Israel 
i'w wneuthur i'w meirw. Y mae 
Mainumides yn sylwi, eu bod yn eu 
henneinio â gwahanol fathau o bèr* 
aroglau. 

SlGMA* 



TAITH AC ANTUR DEWI AB LLYR. 

Yn y flwyddyn 1647» ar bryd- 
nawngwaíth tawel yn niwedd mis 
Hydref, pan oedd yr haul ä'i liw 
rhuddgoch ar fyned o olwg trigol- 
ion Cymru ialaw y terfyngylch» aV 
adar mewn cydgor mwyn nefolaidd 
yn melys-byngcio rhwog cangau'r 
coed a'u dail amryliw, gwelid gwr 
ieoangc yn dyfod i fyna yn araf ar 
ei faroh lluddedig, ac awen ei ffrwyn 
wedi ei thaflu yn ddiofal ar ei war, 
tua Chaer — yn un o Siroedd ucfaaf 
y Deheudir, Lly wvdd yr bon ocdd 
»Syr Gronwy líael. Ymdda^igos^ 



uig!tized Dy nji^/^./'^ iv_ 



Tidth ac AHiur Dewi ab X/yr. 



141 



^ y gw ieuango hvii oedd hardd 
a gwrooaidd; ei wyneb oedd làn- 
deg yr olwg, a'i waiit yn crogi yn 
gydynan modrwyog o amgylch ei 
arleisbu; a'i holl gorph oedd lathr- 
aidd, ayth, a nerthol, a'i wisg yn 
on berthynol i rai ncheUradd. Yr 

I oedd wedi ei arfogi ä dau law- 
ddryUy y rhai a orpbwysent yn en 
gwain y tn blaen i'r cyfrwy» a 
chleddyf yn grogedig wrth ei ys- 
lljfl chwith. Ar ei ddynesiad at 
borlh y Gaer» cyfarchwyd ef gan 
la o'r gwylwyr, a gofynwyd ei enw 
»i negea. Y n Ue ateb, y r ymdeith- 
jdd a estynodd iddo ly thyr, a deis- 
yl'odd amo ci anfon i Syr Gronwy 
Hael. Y gwyliwr, ar ol gwneuth- 
nr ei ymostyngiad milwraidd, a 
draddododd y ilythyr i'w droa- 
giwyddo. Tm mhen ycbydig am- 
ser, daeth Syr Gronwy at y porth 
wedi ei wisgo fel miiwr; a phan 
ganfu efe y gwr ienangc, brysiodd 

! ttt ag ato, ac 8*i coÜeidiodd yn y 
nodd caredicaf, gan ddywedyd, 
** Dewi ab Llyr, mab fy unig frawd, 
Llyr ab Haei ab £inion ab Ririd 
ab Coel ! y mae ì ti gan croesaw, fy 
mab ! mae 'r gwaed yn peri i'm hen 
galon gryefaneidio oiawenydd wrth 
ganfod y fath gangen lathraidd a 
chadam yn tyfu oddiar foncyíf mor 
odidog! Duw a roddo ras i ti i 
gynnyddu a chryfháu mewn daioni 
a gwir dduwìoldeb yn gyfateboi i'th 
dyfiant mewn teg gorpholaeth!" 
Âr el gofyn iddo am fii o bethau, 
K beb roddi amser iddo ateb un o 
ho&ynt, efe a'i harweiniodd ef trwy 
y porthy yr hwn nis gellid myned 
trwyddo ond trwy genad, neu trwy 
alia gorcbfygol y gelyn. Y Gaer 
hon a adeiiadesid ar fryn go uchei» 
yr bwn oedd oV gwaelod yn agos o 
amgylcb ogylch yn dra syth, oddi- 
eilbr mewn on rhan o hono ag oedd 
yn edrych to a'r gogiedd ; y tu hwn 
oedd yn waatad am oddeutu han- 
iier milltir; oddi yno cyfodai bryn 
arall owch na'r hivo y safai 'r Gacr 
ar&o. Y Gaer ei huo u urcbudd- 



iai ddarn lled helaeth o dir, ac 
wedi ei hadeiladu yn y modd cad- 
arnaf i wrthsefyll yn ddisigi-yin- 
gyrch gwrthwynebwyr y preswyl- 
wyr. Aniryw fa;çnciaii a oi^udasid 
yn eu rhwyllau priodoi ar y niur* 
iau, a'r gwylwyr, bob yn ddau, a 
rodient yn arfog yma ac acw yn eu 
I^eoedd gosodedig, fel nad ocdd yn 
alluadwy i elynion ddy fod ar warih- 
af y Gaer yn ddiarwybod. CJreig- 
iau serth a cblogwynog, a bryutaa 
tywyli ac anwastad aamgylchynai 'r 
Gaer yn agos o i>ob ocbr, oddi 
eithr y tu debau ; y no yr oedd morfa 
helaeth, ond antírwytblon» yu ym- 
daenu am amryw fiiltiroedd, yr 
hwn oedd yn rhoddiaiwy o hyfryd- 
wch i'r ymdeithydd wrth ganfod yr 
olygfa o honn, nag oedd o iea yn 
deiiiiaw oddi wrtho i'r trigoiion. 
Yr oedd Syr Gronwy wedi paroléi 
cynnaiiaeth am gryn amser, y nghyd 
 milwyr ac arfau tn ag at amddi- 
ffyn y ile y'ngwyneb y geiyn, n 
thu ag at ddangos ei ufodd-ciod 
i'w frenin. Yr oedd y rhagrithiol 
a'r crenlon adyn hwnw Croinwel 
wedi cael yr oruchaiiaeth ar fydd- 
inoedd y Brenin Cbaries 1. a> 
Brenin ei bun, trwy fradycfaiad cy- 
wilyddua y fyddin Ysgotaidd, wedi 
ei daflu dan ei awdurdod, ac arol 
hyny ei wnenthur yn garchai'or 
y'nghastell Carisbrook yn Ynya 
Wight Llawer o gythrwJQ y |Mryd 
hwn agodasai trwy 'r wlad : rhai ya 
ochrí gyd âV Puritaniaid, ac ereiil 
yn sefyil yn galonog ac yn ddiym- 
oUwng o dtt. en Brenin allwydd* 
iannus» fel ag y tywaUtwyd Ilawer 
iawn o waed trwy 'r deyrnas yn y 
terfysg a'r gwrthryfel a ddigwydd- 
asant o gylch yr amser hwn. Dís-^ 
gwyliasai Syr Gronwy bub üiwrn- 
od am gynnorthwy nerthol iV mii« 
wyr oedd ganddo ei bun yn cadw 
arodditfynfa oddiwrth aniryw wr- 
oniaid dewrwych yo y l>eheuüir«. 
y rhai oeddynt wedi addatv ei g)f. 
nerthu pa bryd bynag yr yiiioäod- 
ai gwyr Cromwei arno. CJywaiàig. 



L)ic|itized Dy vjìv/v./"V i\^ 



142 



Tkitk ac Anfur Demi ab Llyr^ 



}eky<fg amser yn ol, fod y traws- 
tftddiannwr wedi anfon ]1awer o wyr 
meir«b^ a nifer helaetb o wyr traed, 
ta a'r parth hyny o Gymrn, yr hwn 
•edd tan ei ofal ei huD, i*r diben r 
dcbroatwnga chospî V gwrthwyncb- 
wyr^ Ogylchyramserhwnyrym- 
ddangosodd Dcwi ab Llyr o flaen 
Caer^ î ymweled á'i cwytbr, ac i 
voddi hclp iddo yn yr ymosodiad 
•cdd yn debyg o gymmeryd lle yn 
ŵian« Dewi aìb Llyr oedd fab ieu*- 
angc • gylch pnmp-ar-hugaìn oed, 
yn ehwe troedfedd o nchder, ac o 
gaéernîd cyfatebol i'w faintioii. 
Bu mewn amryw frwydran yn yra- 
ladd yn wrol dan faner ei frenfn, 
ym ettwedig y frwydr ddiweddaf, 
m( brwydr Naseby, yr hon a drodd 
allaftmor aílwyddiannns i'r Brenin 
Charles. Trigai ei dad yn un o'r 
dlyflTrynoedd teeaf a mwyal flrwyth- 
!•&' yn holl ardaloedd Deheudir 
Cymru. Y tu ceíìi tV neuadd yr 
•edd ceedwig hen a godidog o fl'a- 
wydd a derw tewfríg i'w hamddi- 
Ì'yB rhag oerfelawg wynt y gog- 
ledd: oV tu blaenr Hiedas afon îyd- 
an,. k>ywddu a dolenog, yn ]leibio.'r 
tenlanau, ac yn ymsymud mor ar- 
a£ûdd, fel nas gellid dywedyd yn 
liawdd pa flbrdd y treigìai V dyfr- 
•edd : yp olygfa o'r llanerch o fiaen 
y tý ydeedd hyfryd a dymunoh 
V meusydd tonog, llaíwn o ffrwyth- 
loiMleb, yr afon hardd-deg a àoBÌais 
wm dani eisoes» palasau V bonedd- 
igiott 7» y gymmydogaeth^ a'r 
hryniau duon yn y terfyn-gylch» 
oeddymt yn gwneud i fynu ddar- 
hmla DAS gwelid yn wir ond an- 

Înych ei gyffelyb» Cyr lle hwn y 
leth Dewi i gy&rch gwell i Syr 
Grofiwy Hael. 

Ar g4 i Dewî ab Llyr gaeJ ei 
Mwyn î mewn iV lle y preswyliai 
y Llywyddy a'i gyflwyno i'w Ben- 
defigea, ac i Khonwen, merch 
Rhäri Ysgafo-droed, un o Âr- 
glwyddi GwTDodd, ac i'r milwyr 
panaf, diwttllwyd ei angenrheidiau 
h phob dBnteithíon. Yna aeth yr 



ymddiddan yn g^'Bredfin, «c yi!>- 
drechai pawb i wneutbur cu hnnaiii 
yn gymmeradwy i'w gwrandawyr. 
Ilboddodd Dewi ddarluníad byw- 
iog a cbywir o'r brwydraü y bu efe 
ynddynt. Ÿr oedd pawb yn elfro 
ac yn ddistaw yn gwrando ar yr 
hancs; ond nld oedd neb yn fwy 
astnd na Rhonwenr pa un ai o 
herwydd bywiogder y dcsgriflad, 
hyawdledd yr ymadrodd, a natuc 
gyfiroos y testyn, ai am fod rbyw 
achos arall y» tynn yn fwy neUl- 
dnol ei sylw y pryd hyny, nis pen- 
derfynaf: pa fodd bynag, dangos- 
odd Bleddyn ab lerwerth,. un oV 
Pen-capteniaid, anesmwythdra nid 
bychan y tro hwnw,. ae edrychodd 
á ohilolwg digUon a chenfìgenns ar 
Dewi ab Llyr. Yroedd &lcddya 
er'a amryw ddyddtau yn ol wedi 
ymdrechu cacl clost-ymwrandaw- 
iad ganddi; ond nis tyciai yr un 
o'i ymdreehiadau: eanys ni fyuai 
hi ar gyfrif yn y byd ruddi ystyr- 
•eeth hynaws i'w erfyniad: a pha 
bryd bynag j gwelai efe hi yn 
danços carueidd-dra tu ag at neb 
aralî, efe a &i yn agos o'i bwyH. 
Ar ol i Dewì roddi terfyn ar el 
hanes o'r brwydrau y bu efe yn- 
ddynt, ac o'r helyntion a ddig- 
wyddasai iV Brenin cyn eî gar- 
ehariad, ac ar ol i bawb ni pherth- 
ynent i'r teulu fyned i'w hyatafell- 
oedd, cyfododd Syr Gronwy Hael 
i fynn, a dywedodd,. ** Yn gym- 
■uiint a bod fy nghaplan yn absen- 
Bol henOy nid ydwyf y b dewis i neb 
o honom fyned i'n gorphwysfa eyn 
tihi dlolch yn gyfaoeddns mewn 
gweddi deulualdd, yn ol ein harfcr» 
i Gynnaliwr ein bywyd,. a Rbodd- 
wr pob daioni, am ein cadw oll yn 
ddiberygl hyd yn hym. Amser 
llawn o ddigwyddiadau annisgwyl- 
iadwy yw amser rhyfel: saeth ddi- 
wyro ac anweledig a all dori 'r 
** llinyn arìan," a bod yn achlTsur 
iV enaid anfarwol gael ei dros- 
glẅyddo yn ddisymwth i fyd yr ys- 
prydoedd; am byny ffoltneb eV 



uig!tized Dy vjì v/v^^ 



Taüh nc Auhir Bewi ab Ugn 



l4Sr 



tàk waethaf yw ì neb sycld mewn. 
«ddiant oj syaUwyrau anturio 
pdaei i un diwmod fyned heibîo 
èeb ymdrechn gwneutiiur ei h^d* 
Ych á> Arglwydd, ^r hwn »ydd 
^darn raewn rhyfei, yr hwn a •all 
'ddioystrio enaîd aoborph yn ddi- 
ymwared. Fel y dywedaia eisoca» 
«01 fod MorfraQ ab Madog yn «b« 
SMOol, n>i a gymneraf ei lo ef ani, 
y tro hwii, a hydded i ni oU weddia 
iievB yspryd ac niewn gwirîon* 
edd." Yna cymmeroild iyfr yn ei 
hv, a darlienodd yn oÿty ngedig iiQ 
ir ei liniau» woddi bynod o hriodo^ 
ir pwrpaa,,a gy£aiiaoddaaid gsm ei 
(apian. Ár ol bjn aefch pawb i 
orphw^Sy ond !U!eddvn: aethef^ 
hua iV wely» ond aio i fy wiocAu ei 
prph Uadd^dig. Kis gallui i:oddi 
AÛQ i'w anirantau^ troi a tbreiglo ÿ 
ba amoriaa hir-^Teithioa: ^i waed 
oedd yn carlanMBi ar hyd «i wythen* 
ao fel 09 mewja twymyn danllyd, 
ei dalcea oedd ya caso 'n drwm fel 
nelin pandy, a'i gaWn y« herwi o'j 
fewn fel dw4r mewn gwynias-bair« 
€)'oddeiriagrwydd a ymi^Oasai yn<« 
ddo; a pliendorfynodd^ trwy ryw 
Bbrdd nea çi^ydd, i gael ymddiat 
^lawn ar pi wrtúwynebwr; ond 
oU cafodd eCe amaer segar yii 
Ur i astod-fy(yrìo ar y diy«tyrwoh 
« dderbynîodd; canys y dydd aea* 
af^ ar doriad y wawr, cly wyd uchol'* 
fainachirUaea aád udgo^ n yn swoio 
y tu allan Ì'r Gs^tr^ ÌJÌrysiodd pob 
vn yn arfog i'w le ju'iod/si ^rai, ac 
edryçhasant na bjBtb fi ddigwydd- 
aiai. Canfyddwyd mai cenad oedd 
■oddiwrth fyddin Crowwel yn gor- 
cbyniyn ir Llywydd roddi i iyaa 
oi awdurdod. Y Llywydd a an* 
fonodd ei genaid ei hun i'w utcb^ 
gia ddywedyd, " Nad ymddarosr 
tyngai efe i w^ei^thur y cyfryMT 
beth tra V ooddr gapddo iUwyr aç 
ar&n Vw amddiflyo; ^ hyddai yn 
gywilydd agwaradwydd iddoroddi 
i fynu y Gaer i drawsfedtliaaDydçl 
9cbeifrydig» yr hwn lan JfantieU o 
SRfydd a bryaurasai i dywalU 



fwacd y dieoog a garebir«ná «t 
'rpnin trwy aughyíiawnder, ac 4i 
amcapai trwy ei gyfrwya dáicheU- 
ioo osod ^i han yo Uy wodcaethwr 
ar.^ wlad: -onfd ]^n y gwrthwyaeh» 
yf ^oedd yn gobeithio y hyddai ym, 
ei .alki y n fuan i gospi, mewn madá 
l^ddiannol, boh un o fewn ei gyi^ 
haedd o ganly^iwjr' y iii^th ady^a 
dirmygedig." . . 

jNid hir y bu, wecU iV genmaA 
4^ache{h beri i'r hryaiaH ddla^d^ 
Ŵg^n l^ùs 6i ndgoroerocbf.aiiinot 
ymaith da^ garlanuL, nea i dyj^a^i 
iiryr D|eirqh ymddangoa ya y gwaa- 
tadedd, a'u banerau 'n «hwiüaw ym. 
y jgwjnt^ a dyaeau ar frya ta aV 
Caer. Yr oedd pẃ «wyddog. « 
milwr yn ei le o'i mewa, yn ^má 
i roddiderbyniad calouog i'rgelya- 
ion» 41 a^hoddi proíion aaimiadwf 
iddynt nad oedd i^wreideb a oifdf^ 
«arwydd yn bet^aa dieiihr ym my^ 
y Cynury : oad ni anymodd y ff¥yr, 
ceflylaH «. fewa «ergyd á'«r ü^r^ 
eithr ^mgylc^ynasaiit Ju o hirbeU* 
i weled pa le y geUid rh uthro anii 
yn fwyaf mai^teisioU ac 1 ddisgwyl 
y gwyr traed i'w cyaaorthwyja. IT 
rhai hyo a ddaetbaot j nahea rh^ 
orian aif ea hol« jnghiíd â'-a f^eir-; 
iannan rhyiel ag oeîddynt angaa^ 
rheidiol i'r perwyi. AdeUadasant 
vrthgioddiau n^awjûon. i'w haaH 
4Ìdü!yn ^ta h«inaia yn y Ueoed4 
niwyaf tebygol i ateh eu dibenioa* 
sef y tu bwow a 4&oaiais eisoes <oed4 
^n edrycb tu a'r gogledd, a medd^ 
yliasant ddwyn y (iraer ar «n^aith 
trwy rutbr disyuiwtb: «nd idin y 
hu yv jradrccb « bob .tu; w«ithiai| 
^alleäid uicddwl fod y tìaar w^dá 
ei cbymmcryd, er cymmaintoedd y 
gwrthwynebiad. a gawsai 'r gelyiH 
ion; hryd arall, yiuddaagosai trign 
«Uon y ûaer ya fttddogcliaethus. 
ya awr uid oedd aa thrwst na thwri;' 
i'w ^iywed o un ocbr; tebjg ocdd 
i'r distawrwydd arswjdus h}'áá )« 
gyfirrediool yn treidd io trwy V Iie« 
uwch bcn yr hwn, ar hrydnawu- 
ddjdd tawel haf, y.çrog^ cwiuw| 

L),ç„t,zedDy^OOgle 



144 



Taith ac Aniut Dtwiah Uyr. 



pygddn, llawii o fellt & thanimia» 
8g sydd vn barod i wau a dadseinio 
òamgylcìi y trigolioii dychrynedi^^: 
eilwaith» ntd oedd dim i'w welëd 
ond colofnaa mwg a fflamau tän» 
na dim i'w giywed ond rhuad er- 
chyll y peiríaunaa angenol, ac am- 
bell i grochlef alams yni mhlith yr 
archoUedig. Syr Gronwy a wéltd 
\ro mhob cwr yn caionogì ei filwyr 
I yroladd tros ea gwlad, a'u cenedl» 
en rhieni» ea gwragedU, a'u plant. 
Bi stampl oedd yn perí i'r dewr îàá 
yn ddewrach, yn rhoddi megys mhi 
Aewydd t'w gleddyf, ac yn cynhyiHa 
ereitl i danio areu gelynion yn fwy 
diysgog a diarswyd. Collodd ani* 
ryw ea bywydau or ddwy ochr yn 
yr ymgyroh hwn: pa fodd bynág, 
y gwarehaëediglon a amddìOÿnas- 
gnt ea honain yn llwyddiannus. 
Nid oodd neb yn fwy deheaol á 
gmronaidd na Dewi ab Llyr. Ei 
galondid a'i fedrusrwydd oeddynt 
destyn moUant pawb o fewn iV 
^aer, oddieithr Óleddy n : yr oedd 
èfe ar bob cyfleasdra yn ymdrechu 
taa law iV ddwyn i waradwydd. 
Yn eî wyneb nid oedd neb yn 
éangos mwv o gyfeillgarwch tu ag 
ato na Bleddyn. Dywedat wrtho» 
y byddat yn barod ar bob achlysur 
iV gynnorthwyo: dymunai amo 
ifdyfod ato ef pa bryd bynag y 
byddai angen arno am arian, neu 
un peth arall ; canys ni byddai dìm 
a roddai fwy o bleser iddo na'i fod 
ar nn amser yn galln bod yn gyn- 
Dorthwy wrth raid i'w hoff gyfeill* 
îon. Gwenieithiai iddo, ac ym- 
ddangosai yn siriol pa bryd bynag 
y cy farfyddent. Byddai ar ei dd is- 
gwylfa bob amser i'w dynu i'w 
rwyd, trwy ymddangos yn arwyn- 
ebol ei fod yn ei hoffi yn fawr» pan» 
ar yr nn pryd» yr oedd y gwenwyn 
o gasineb a chynddaredd yn berwi 
ac yu ymlidio yn ei galon. Pan 
^nfu efe nad oedd efe yn tycio 
dim trwy ei ragrith, eitfar yn hy- 
trach fod Dewi yn ei ddrwg-dybio — 
ac am ei fod ef yn fynych yn 



jçweled yr hwn a gasfti eí enarid ytl 
mwynbau cymdeithas Rhonwen, a'i 
Ibd ef ei hun wedi colli ei fiafr hî 
yn Ilwyr, yr oedd yn dymano yn ei 
galon eiddigeddus i gael cyfleasdra 
i yrogynhena âg ef. Un diwrnod» 
pan oedd Dewi a Rhonwen yn 
rhodio yn y cyntedd o fewn i'r 
Gaer, digwyddodd i Bleddyn ddyf- 
òd i'w cyfarfod hwynt: llygad- 
rythodd arnynt yn sarng ei wedd; 
aeth heibio ìddynt yh firoenttchel, 
gan fwngial rhywbeth rhwng ei 
ddannedd, a tharo ei law àr gara 
ei gleddyi'. Ni chymmerodd Dewi 
arno sylwi ar ei ymddygìad, rhag 
ofn iddo gyfi'roi a dychryna yr faoti 
a rodiai ẁrth eî ochr; ond cyn 
gynted ag yr ymadawodd à hi, aeth 

În union-gyrchol i chwilio am 
Ueddyn, er mwyn gwybod pa beth 
oedd ei fwriad; a phan y cyfarfa 
âg ef, gofynodd iddo, betb oedd 
ei feddwl wrth ymddwyn fel j 
gwnaeth ? Bleddy n , yn waedwylft 
a llidiog, ac wedi llwyddo yn ei 
amoan í ddechrea ymrafael & Dewi, 
gan edrych arao fel y fagddn, a 
atebodd, " Nas ymostyngai efe i 
roddi cyfrìf o'i ymddygiad i grwydr- 
yn o'i fath ef--ei fod ef islaw ei ddi- 
ystyrwch; ond/' cb efe, gan droi 
at Dewi â'i lygaid yn melltena, a'i 
ffroenau yn lledn, *' os oea eisiea 
ateb i'ch gofyniad, hwn a gáS á 
roddi," gan ysgipio ar yr nn pryd 
ei gleddyf o'i wain, a ^neothor 
awgrym i drywanu ei elyn drwy ei 
galon; ond neidiodd Dewi ab Llyr 
yn ei ol lathen neu ddwy, dadwein- 
iodd ei gledd vf ei hun, a safodd ar 
ei amddiflynfa. Ac oni buasai tei 
fod yn wisgi, ac yn gleddyfwr rha- 
gorol, canasai yn iach i Rhonwen, 
a phob gwrthddrych daearol arall 
ydiwrnodhwnw; canys rhnthrodd 
Bleddyn arao yn ffÿraigwyllt a 
dnymwth» fel dywalgi, gan geisio 
eì orchfygu, cyn iddo gael amser ì 
ddiogeltt ei hnn; ond mewn niyn- 
ydyn trodd heibio ei ergyd, «^ 
chadwodd ei lygad ar bob ymgsi 



uig!tized Dy vjì v/v./^ 



•• Undeb Cymrít a Lloefft:' 



ÍU 



^PS^FÌ^^ o «ddo fíi tmhwytiéb« 

wr, jT hwn erhyn hya oedü wedi 

gwetthio ei hnn i tynn i fath o 

dwymyn nog^rddoi, gan «thio â'i 

gleddyf A'i hott eŷní yn anwyliád- 

WTM, yn fwy â'î fryd ar roddi tcr- 

ifu ar eÌDÎooa Dewi, nag i aniddî- 

fyo ei gorph «i hnn. Pan ganfn 

Dewi ef yn deehreo gwanhan, aè 

^ntaro yn anfedrus, gwasgodd arno 

a*! Ml nerth, a chlwyfodd ef yn eí 

frach ddehoB, fel y syrthîodd ei 

gbidyf dnD aeinio wrth ei draed. 

He Dowi, gan, ar yr un amaer, 

|Ddi y cleddyf Fw law, a*i eatyn tU 

irat Meddyn, '' RÌMig ofn i ehwi 

Mywedyd na ohawsoeh ehwareu 

Kg» cymtnerwch ef drachefo, fk 

Mfwch eich tir." " Na, yr ydwyf 

ft eich gnlln ; tynweh ddiwodd ar« 

laf yn ol eich dyranniad: nt ehaiff 

üb ddywedyd î mi gyttimieryd 

Maataia oV iath gynnyg." " £ìch 

baddiaal jw oaei eioh trywann i 

ftrwdaetli aai eioh hymddygiad 

ft nit g e ilig acanwrol ; cymnierwch 

dcb D|wjrd, a chofiẃch i ymddwyn 

ya Hai liradwnui, ac yni fwy bon« 

•ddigaidd rfaagllaw.'' Dywededd 

Dawi iiyn, a thaflodd yii ddiystyr- 

Ijd glêddyf ei elyn tu ag ato: a 

ihyn iddynt droi ymaith, wele 8yr 

(hmmf Hael yn bryaio t« ag atynt. 

My hto d d amynt yn ddi^lon, a 

ẁraiyuiynodd amynt vn aẁdnr- 

daW foddi gwybod iddo, pa bcth. 

iMhiMiùdd y cymrfod aelyniaethol, 

tdywedodd» " A yáfW hwa yn 

alter i mi o (ewn iV nn Gaer, a 

Ibinyr nii Uywydd, dy walU gwaed 

y 1011 y Ualí, tra y nue ganddynt 

dya eyíredin yn gwarohâe amynt, 

ieyadÎB|pvyl pob cyiettadra i dori 

tray bob gwrthwyneh, a meddiannn 

y Gaor trwir ratfar? Pa iinrenŷdd 

■ barti eieb antbydlÉd Miiubeérol 

frpàfÉlíiíà odäi allán, ft cfyẃent 

MfMÌ oV mflwyr penaf jrn ym- 

nÌMÌio ya ea plith en hanainl 

üaa yr ymddygiad preaewcri'yn' 

««adwyddna rt^ fadd eiillíaf.'' Yn«; 

!«■ wynebn Dewî ab Ìlyr, ércliodd 

Xki, 1831. 



iddo roddi hanes cywir à dSdncdd 
o'r ymryson. 



« UNDEB CYMRÜ A LLOEGR." 

Ttatíhawd ar " ^hdcb Crnkr k Ltorat» a'b 
Llbs a IloiLTlfoDO,'* 'Fettjft». líMedi^ f'iy. 
tmgtt ifT h9» a gifmíoUmmip» ^ihr n/l mm ẃ ^ 
ÁWMt 10, lŵt9, da» Natodd Bot*eddiiiẁik ac Og- 
t\rkŵd tiioyMedd,* 

» Br coai ^in tte «i*ii frrft, 
" CMdwB cin Uaitli eyd a tù\ 

NiD oes, yn holl ystod hanesyddÌBetÌi 
Cymra, yr aa ysbaid aiwy Bode4iK na 
bwnir Me yr Bdvi>ddir y duU a'r yryd y 
dafOBtyagwyd eia gwUd a'a cenedl» ac y*tt 
dygwyd daa laat a UywodrairUi ein gojwli- 
fygwyr y 8aMon* 

Pa fBnteÌBÌon bynag a ddeilUodd oddi- 
wrtíi eìH liuBdel» {^tiW ni«ateialoa ydyat lu« 
•sawg laae yn ddianupea) etto jiwy aU feio 
9X y Cyaira ffwhulggtrawl) a duAo ei ohrg 
yn el, gyd «g eiddijieddt ar y dwthwii y 
diáibddwyd UuBeni ei yBirrost t a pbaa aaa 
geUld mwyaíeh gyfrif ei fBDedl yn n^ag 
cenedloedd aaymddlhyael y bydf Pwy 
«U felo ame ee Gyahyffir ei deîadadaa yaa 
y darUeaa nn y gwn>ldeb aiamhlygadwy^ 
gyd iV hwa y darfu i'r hynp flaid gynaal i 
fywi yr yaidrech faitb ac aaghyíariai er 
aaulẃÿn e« rbyddld eyaheaid. 

üa eîn bodMi, efòya hya, drwy hir hiof- 
iadÿ wedi dyfod i flaalfid y piaateìaloD a 
ddeUÌiaaaot a mddi terfya ar jt yiaryaonan 
nalyaeá bya; elto «aiaiboflBibl fuatai i'n 
bynBflald, heb yapr^'d prophwydoUaeChÿ 
alla ihag^M y byddai i ddiai fiad af- 
lwydd,^waithy « Uiodar annhi«etha4wyÿ 
ddllya e« bjrnostyagiad. Ao yn wir» pam 
aiwcn i géigydaph» yspryd traebwaaluii, 
«dibaid gteuloiideb, yraedd breniaoedd 
Uetfgr yadwyft yai adaea y rhyM ya er- 
bya y Cyfliry | oid oef le i ryiedda eym- 
maiata herwjád y cyadyarwfdd a'r drârr- 
dar a ddan^oaodd etn bea deidiaa wrtb am« 
ddiÌTyn eu hanyaMldcbyDÌBeth. Ac er boë 
weitbian gyhŷd ysbBÌd o BmBererpan y 
daioBlyAgwyd cyaihidorieB Mrydaitty e«- 
gaaader ni os naMrwn, ambeU dro, wrth 
gelih gwroider gwladgapri ejn cyUwaedol* 
1004 lai na daago» «rw vddiaa myawee gyn- 
bymM, a<faywaUtdeigryacvdymdeimlad! 
Ond oid y gwsoldel^ gyd a'r hwa y r am- 
ddiilÿaodd y Cymry en rhyddid a*a hiawB* 
denaM, yW yr uaig ystyrlaetb agsydd y a eia 
dctta i edrych yn ol, ac i daflu golwg mor 
bryderus ar y pryd y darostyagwyd hwynt. 
éhí baasai eawogrnrydd eìa ceaedl ya 



* Biènìvy4 bmI y TfiAmú kmm*^áfêyw^ y . 
Gwobr. 



uigit.ized Dy vjìv/' 



ogle 



.14B 



ÜHdeb O^mru a Uae^/ 



yinddibymtt yn ttnifí ar ei ohamimTÎ milwr- 
aidd, ni fuasái ei chwymp yn destyn o gym- 
maint pwys; ond yr oedd deẅrder y Cym- 
ry wedi ei gydbletku à rhiBweddan ereill 
mor glodwiw fel ▼ mae yn anhawdd peidlo 
gresyna wrth feddwl am eu mawr adfyd, 
a'r blinderau, a fu yn olynol i'w haflon- 
yddu. Yr oedd eu moesau dysyml a di- 
addam, eu crooMwgar haelioni, ea holT- 
der a*a medfusrwydd yn ngberdd dafod a 
thanty yn broflon anwadadwy o hynawsedd 
cyfiredinol eu tueddiadau. Hýn, ynghyd 
â'u gwladgarwch a*u diniweidrwydd cyn- 
henid, ym myag bryniaa bro eu genedig- 
aeth, a ddylaaai fod iddynt fel tŵr a thar- 
ian rhag eiddigedd ac ymgyrch pob estron 
elyn. 

Ond oMe lle i greda, a aeiliau cedym i 
gafgltt, mai iddynt eu hoiiain, í raddaa 
mawr, mae Vt Cymry briodoll yr acboa o'a 
goresgyniad, ac nid yn hollel i drachwaot 
a chreulonder eu geiynion. Mewn amser- 
oedd pan na fÿddai gelyn allanol yn cyn- 
nyg aflonyddtt araynt, a phan nad allent 
ganfod perygi yn ea bygwlh o batth yn y 
byd; yn eu diofidwch aent i ymgynhemi 
yn eu plith eu hanain ; en ty wysogion a 
Mthrinent gynfigenan maleiaos y naiU ta 
ag át y llall; ITorfient ymbleidiatt yn ol tu* 
edd a rhîfedi eu gwahanol dylwythan, ac 
o wir rodres a mympwy ymgynnnllai y 
rhai hyny i faes y gwaed, a llofhiddient 
eu Ifìlydd wrth y miloedd, a thrwy hvny 
gwanyobent ea hanain; ac o ganlyniad, 
hwy a wnaent y genedl yn fwy anallttog 
i wfthiefyil' gelynion eatronol pan y dea- 
«nt, gan agor y drws megys i orthrymwyr 
ne i aÌUndion gwancas, y rhai, yn awydd* 
tts, a ddefnyddient y fath gyfleaadema i'w 
mantaifl ea hanain. 

•Yr anghydfod cartiefol hwn a^a yn fẁy 
o antTawd i'r Cymry na holl lottwa bydd- 
inoedd eu goresgynwyr, Trwy y duedd 
niweidiol hen i ymiantt ac ymm&eUo yn 
ett plith eu httnain y lleihàwyd em grym 
a^n rhifedl, yr esgeolasaiantMnaitfiiad ea 
ttr, y gnllyngasant eu gwlad i dtoi yn an- 
ial, yr agorasant y drws i dlodt ymddylifo 
am eu penau, ac yr anghoflasant, i raddan 
mawr, bob dysg, a ohelfydd^rd fuddiol a 
gwareiddiol* 

Ond ì ba beth y galarwn am yr hyn ni 
ellirei wenhâuT I ba beth y gofidîwna 
herwydd amgylchiad adroes allaa ynfodd- 
iol i ni? I ba beth y grwgnachwn am or- 
threch a aefydlodd ein lles, ac nm ymmf« 
aelion a gadamhaaant i ni wastadol dang- 
nefedd? 

Dygodd riiagluniaeth ddoeth a thirion i 
nigademid o'n gwanycbdod, ac iawn dicfh 
llywodmrth o eiÿion ter(yegii|daa? 

• Ciymwyd ni âcheoedifawreddaamewn 
|alluawgrwydd, giodadwy mewn ceìfydd* 
^dau, a hyiiawêaidd ffiewninoasau. Dyg^ 



wyd ni dan deymwîalen PnimÌMr o'n cjf» 
athmch ein hunain, yn ngwythenau pa on 
y mae yn rhedog lawn cymmaint o bur 
waed y Pi^fifetataûl ag sydd o'r eiddo ein* 
cymmydogawl genedl y Saeson; yr hwn y 
mae ein lles a'n Uwydd mor agos at ei galoa 
ag ydy w yr eiddynt hwythan. 

£r mwyn dangos yn egiorach y rhagor- 
freintiau a'r eysuron y mae y Cymry yn en 
mwynhâtt, yn y dyddiatt haíaidd prcse»- 
nol, mcwn cydmariaeth i'w hamgylchiadâtt 
adfydus. pan oeddynt mewn. cymmaint o 
anhunedd yn Ymdrpchu am yr ochaGaeUi, 
boddiol fyddai i ni yma daflu golwg ar 
helyntiea ae ymrysanatt ein hynttflald. 

£r bod Caerdroian, er's. Uawer o oes- 
oedd, wedi ei chladdu mewn Uudw, a'i go- 
goniaot a'i llywodraeth wedi myued ya 
ddiddym; er bod aniliydedd táteithiaa yr 
Athnŵid^ y 5|pflrtematd, y ThebmùÊiAf a 
Uywodiaethaa Greegaidd ereiU, yn gyslal 
a'r Cwmrjfy er ys talm wedi myned ar ddi- 
faDcoll ; etto nid bychan genym y difyrwth 
o ddarilen yr hanes, pa fodd y dechreuat- 
ant, y cynnyddasant, y blodeoasant, ns y 
gwýwasant^ 

Crybwyllwyd eisoes am aaflûawd gwlad- 
wriaethol y Cymry, sef ea han|hydfod ya 
eu plith eo hnoain, a'o hymmmelion car- 
trefol* Y pla hwn, er ei fed mewn mesnr 
mwy nen lai yn tmllodi dynolryw o bnb 
cenedl a gwlad jrn oesoedd barbaraidd y 
byd ; etto, fe allai, na chynnyddodd yn un- 
De i helaethach graddau nag ym Mrydain. 
Aehlysar nefltduol i hyny addigwyddodd 
yn amser JUsdrî Afmcr» yr hwn a ddeehna- 
odd ei deymaaiad yn y flwyddyn 343. 

Yn flaenorol i*r dwthwn hwnw yr oedd 
rheolaeth Cpwu ùU yn nwylaw on Penad- 
ttr. Ond Rhodri, yn gweled mor anhawdd 
oedd i Oyimn wrthoefyll y cenbodloedd 
estronol oedd o bcyd bwygilydd n*a hym* 
gyrch i'w gormestt a'tt gorthrechtt, a i^b* 
iodd fod nenh yn gynnwysedig mewn ihif- 
ediynhTtrach aagmewn nnddí); ncoddiar 
y fiini wyrgnm Iwn efe a imnodd Cynnw 
rhwng ei dri mab, Codell, Amrmoé, n iiv- 
/yn. I'r bynaf y rhoddes I>deheHbartk^ i*r 
ail y rhoddes Wjfnedd, i*t trydydd Pwyi. 
Ám y rhaniad anffbdiog hwn y tranodd y 
nodedig Fardd, A|^d ^mimor, yn y 
flwyddyn 1469» 



Tà 



•&!^ 



«rawd, M^riyn; 
»r yr byn ocdd j'n 
bod Oymnt t^yáá^ 

ErboddybenRhodd wrth Mtt^dein- 
as yn ddaa UesoU gan feddwl y byddai tri 
Thy w^sog yri ddoetkack nag un i r<»K, ac 
yn gfjfftué nag an i wrthwýnebo ; etto 
gwahanol iawn i hyny fü y OMlyidMia. 
Yn He x{|!d-ddyfoisÌo po fodd i drefim dar* 
pariadau amddiirynol o Cswn eu cylBniai^ 
trwỳ gadainbàu eu cestylly a llíosogi^a 



jOOgle 



Aièhiad iLyth^ Pèrerin. 



14Î 



4yni en milwyr i fod yn barod yn $xhyn 
yabjMgyfch, en dyfWis hwy oedd, pu fodd 
i onivch-gyrä«eddyd y naiU v Úill^ ac i 
gyfjugu meddianiiau eu gilydd. 

Cynnen uc eìddigedd ynfuan addechreu- 
fldd ya eu plith, ac yo ebrwydd eyDnydd- 
^ y gyBtigen yi| drachwaot, a*r gyoneD 
?n ymladd. Cyii pen hir wecti marw Hk9» 
«fri yoigyrchodd ei fab Cadell o'r Deheu- 
tarth i ymosod ar berchenogaeth ci 'frawd 
Mn^ yn AJhôwjfê, a chymmerodd fedd- 
iuto'i «Mhy w« AnmiPd yntau, rhwng 
ì^t^ ymddial 9x drachwant CudeU, ac 
ofi&mdo ymddwyn yn gyffelyb tu ag at ci 
^gaeth yntau, a barotMd fyddín í fyn- 
«iiyiMisod ar g^ffiniau y DeheubarUi, ac 
il^na byddai ei fyddin yn ddigon milp.in- 
Ŷ A galluog i ddwyn ei amcan i beo, efe a 
aoBOgodd y Saesm ì ddyíbd iV gynnorth- 
'wyo. Hwythau, gnn wcled fod helyntiun 
ŵV iîiâr yma yn debygol o droi all'an yn 
luteiaawl i'w hachoa àwy en huaain, a 
^dsyniasant àg Amiratcd ya ebrwydd; 
a 11 %ddineedd cyfunoì .a ymosodàsant yn 
«niongyrchol ar dtrlogaet6 Cadelt^ ac a 
aorheithiaaattt holl wlad Abertnfi ac F^- 

Fwmp l an o'r ûith hya, trwy ddigwydd 
yn am|, a fu yn acbos i ddenu gelynioa i*ŵ 
pBtb, nes ifárfu iddynt o'r diwedd eu 
fneẂfgu, éu hymlid aiifin o'u gẃlad, à 
fMDálerfyai«l'wtirl 

Dyma y fatl^ helynt aiifrfiwdol a fp 
Tiwng nèibion Rhodri niawr ; ac 'amlccjd 

anght^UfUau ereíll o'r cyáTelyb anghyd- 
Magftwn ym nUith ty^y^dgidh diwedd- 
mdk; «egys y bu Thnmg Ìêm^%c A^*, 
neibiea idiMl fVei> ty^yMgipiç fíiwÿnedd, 
t neibion H^wel IẂo» ty wyiiogiou Üeheur 
àÊJih. ^eìthiau rhuthrai pobl y GogUrdd 
irfeddiannau a byddinoeddpob! y Dehnu, a 
fwucnt ddinyatr agalattafi anfad o'u gwy r 
tt'a gwlad ; dro amli cy cc^ai ^wyaogifMi y 
Dehaa 1 randiroedd y Gogledd i dalu yn 

01 y pwyth mewn cyffelyb ddinystr'a dí- 
ẁ«l. Er bod lofo nc'Jeut^f yn frodyr o'r 
M IttryDaa yaittasiieiiettt *à'tt 'gilydd gyda 
mj gyadd^redd «ag a we|ÌK ttn amfler 
^H y gelynion mwyaf estronol. . 

lagO) wedi btinu yn cyd-ly\v«>di*âcthu âg 
Ieaaf,ao9ododd ddẁylaw gorlilrechua ar- 
M, ac«*S bwriodd í •garehar parhàue. Y 
Sorthrymder hwn $i leuaf a ipynhyrfodd 
yipryd Hoi\e| ei fnb dracbeík^ i.gyfluniu 
^yk\ yn erbyn ei ewythr íagô, ac fe 
Iwyddodd i ryddháu ei dad, ac i ddior- 
■íddn ei ewythr hefyd; ae i'r (fyben o 
i&pihâu ei liutt ar yr oraedd, efea ymaâ- 
odd yn ei ewy thr Meurig, bmwd hynaf ei 
dad, ac a dynodd eí üdau Jygad, ac a'i 
ttíedd ì garchar. 

• Mfn a «nMd yn aniM>r Ojfo, Bmtin Mentia, 
f«i «dribihHm eiywdd .ir draìii.- riii gwUd, sh*u o 
►* «» ->dd !'•% vvlcd byd liwld\ w. 



Ynghanol tanbeidrwydd m'eddwl, ao 
ymryrtonau teuluol fel hyn, rhwng ty wya- 
ogion Cymniy nid digon ganddynt frwydro 
y naill ä'r llall, ond i wneud eu hagwedd 
yn fwy annaturioi fyth, pan y tybiai rhy w 
blaid ei hun y n rhy wan, myned a wnat yii 
ebrwydd i geiaio cymhorth estron genedl, 
aef y Saeson a'r Damiaid, lago, wedi cafsl 
ei ddioraeddu, a wahoddodd Edgar, Dren- 
tn Ltocgr, ' ì cnnÌU' ei awdurdud yn ol. 
Hwn k'i fyddin a aurheiiModd y wiad. 
Droarall Cwsienfn Bdu AgyÈo^M fyd^t 
in o Ddiiniaid i'w gynnorthwyo i ennlli y 
goron ; ond fc a laddwyd yn yr ymgyrch. 
Ourmòd fyddai son am ddegau ereill o'f 
cyfryw ymrysonau a ftt rhwiig tywysogiott ■ 
Gwaiia. 

Hetii Aydd yn fwy gn^ayAol ac annaturr 
iol na gwelcd meibiua wodi eu magu 'ar yr 
liu brouau, wedi c\i meithrin dan yr ÚÜ 
gronglwyd, ae ^redì <ihwar0u ynSâkh "fcm 
dyddiau bachffenailtld yn gyrareasyd n*» 
giiydd, dr^h^íiA: ya ntyned mor elyn^aethf 
U5 a chyfaríod ar faes. y gwaed, gan dyuu 
fcledd, a tUrywanu y naîll y llall yn y modd 
echryslonaf? Ond ()ch! niae haae^ydd- 
iaeth Cymru, dnw lawer o ^anrifoedd 
lueithion, wedi el f^itho &g esampiau o'r 
fath hyn. Mub yn diorseddu tad : tad 
yn diorseddu mab; brawd yn bradychu 
brawd ; a chyfne^eitíaid yn lloíiio bradwr- 
iòethau gwaedlyd ya erbyn eu giiydd» 
'/J^ymii, yi| wir, -ydyw cynnirysiad y rhan 
f^yaf o dda^onau çroniclau t^wysogioa 
Lymru. 

YnfyTj-fel y sylwodd un areithîwrhy* 
glod yn ddiwerldar, ** Tra byddai un iltt 
yn gvv*nduthttr byichau Eryri f^ Thermo» 
tfj^ia, a Murfa.Hhutldlan fcl ^îwrathan^ 
Dyddaì byddin arall, fcl iiTphraim, yn troi 
en ceíbau yn hydd y frwydr ; tra byddai 
Arthur yn ymwroli, bydidai Medrod y& 
bradyehtt;*os gwoai Buddug. arwain ^ 
chiwdawd i'riyB»iní":b» t^ddal Aregwed4 
foeddìg yn cymmysgu y gwenWyn. Fel 
hyn yr abeithẁyd ein gwlad ar allor ang» 
'hytuttdeb eintywy'sogion. 

Wfftli fcddwl am aẁawd ac amraf^eliott 
ei» Hheolwyr mae yn .anbawdd peidio 
gofi4io u'n herwydd; ac wrth dailu golwg 
• yn ol, ai y ** dyddiau gynt, a bly nyddoedd 
yr hen oeaoedd," niae pob Cymro gwlad- 
garol yn gataru. 

" A öyMliâetli4an wvlo, 

, ",A gwedd wael yn gwaeddi O!" 
( /'io harhau.J 



ATEBIAD I LYTHYR PERERIN. 

Darli.knai.s lythyr Percrin, yn 
llhifyn ('liwetror, tu cí»l. 74, lod 
** }n ofyuol i bob graclÜMU o ddya- 

L)içiit.!zçci ûy VJiV./OQlC 



148 



Atebittd % lAjthyr Pmrin. 



îon y marfer ä chynnildeb, a cfawtogi 
eu traul afreidiol :" ôV byn y cy t- 
unaf yn ddinacAd; ond ni cbytuoaf 
mewn un modd âV rhcsymau a 
ááwg efe t brotí, fod ynidaith ar 
draed yn llawer gwell nag ymdaith 
ar geffyl. 

1. " Y mae yn fwy díogel.** 
Dan amryw amgylchiadau y mae 
byn» fe ailai, yn wir. Ond bern- 
wcb» 8yr, fod dyn yn Llundaîny nett 
ryw dref fawr arall, lle mae cerbi- 
irdau p bob matb, yn marcbogaetb 
ar geflìyl ilonyddy yn yr bwn v geill 
ymddiried (ei fai ei hun ydyw os 
defnyddiageOyl drwgnwydus) trwy 
yr heolydd lle mae 'r mwyaf tram- 
wy: gofynaf, a all ua dvn haeru 
fbd y gwr traed yn fwy dîogel yn 
yr amgylcbiad hwn, pan y gorfydd 
amo groesí yr heolydd o un man 
i'r Uall? £tto» o« bydd un yo 
tnarchogaeth anifail gwyllt dire- 
awm, ac os rbed ymaitb âg ef, nid 
yw yo gallu yn iawn ei reoli, ac y 
mae mewn perygl yn ddiau; ond, 
inewn pa falnt llai perygl y mae yt 
hwn sydd ar draed, ar draws yr 
hwn y geiU y march a'i farchog 
ddyfod yn ei rwysg? 

2. " y mae 'n fwy hyfryd.*' Da 
fyddai genyf pe gallwn ddywedyd 
yr un peth. Un o gant, feddyliwn, 
• gjrtonai â'r fam hon. Gadewoh 
i mi gael eeffÿl, ac nìs cenflgeBaf 
mewn un modd wrth yr hwn sy'n 
ÿorCod yn çbwarian bendrw^ deithr 

10 ar ei draed* ** Y mao 'n Uai o 

iudded.'' Yn wir! Y mae uo 
gwr yn cael ei glndo ar ei geflyl; 
a'r Ilall yn tothio ^n galed wrtb el 
ochrt ac etto ar ddiwedd v dsMtb» y 
mae 'r olaf yn Uai ei ludded ! !— -i- 
** Y mae 'n sicr Uai o flinder medd- 
wh" A ydy w yn bossibl i un fod 
mewn mwy o flinder meddwl wrth 
deitbio ar geflTyl oag ar draed ? Nis 
gallaf ddirnad y rheswm o hyn. 

ÌJredai JndtBnt ApeUa. •• Mae n 

cael mwy o -hamdden i sylwi ar 
degwçh y greadigaetb." Uotb! a 
ydyw yr bwu sydd yu eistedd yu 



Uouydd ar ei gelFyl, ac yn gaUa 
edrycb oddeatu iddo yn ddirwystr 
yu cael Uai o hamädea i sylwi sr 
degwcb y greadtgaetb, na'r gwr 
sy'n gorfod cerdded yn dmirertluis» 
ac edryeb tan ei draed rbag iddo 
dramgwyddo, neusyrthîoi'rclawdd» 
wrth daflu ei olwg o*i amgylch ac i 
fynu. *' Vehii merMi iiUeiUìu dít- 
cidit ameeps in jmteam, ýmeamvêf 

*' A phan ddelo i 6en ei daitb, 

dyna ben ar ei ofal teitbiol." jSîs 
gwu lawer am deitliio, Yr wyf 
yn meddwl nad y w *r gelaion oiid 
ychydig tawn yn llai pan fo nn sr 
ei dracd, na pban fyddo ar eî geffyl. 
Yr unig wahaoiaeth yw, y dylaiefa 
fyned i'r marchdy i weled fod ei 
geffyl yn eaef ymborthae ymgoledd 
cymmwys. CvfaddefaìpobdyDagos 
fod yr byfrydwcb aV ^asaDaeib á 
gawsai oddiwrtb ei farch yn ddigoo 
i wrlhbwyso ei ofal ychwaiieÿol. 

3. •< ¥ mae*n rbaUch." Gwír: 
ond pe gwnai pawb fel JPererán» pa 
beth a ddeuai o'r gwerlhwyr gwativ 
porfa, oeiroh, o'r gofaiot a'r mafch- 
weision ? &c. Syrthiai canooedd 
o bonyot i dlodi angcheladwy; ao 
ootd |;weU yw eu eadw hwynl yo 
eo semlfaoead o ddîwjrdrwydd, na 
gorfod eu cynnal hwyot pan fydd- 
ont wedi myned ar y piwyfydd^ 
HeUaw hy n, áí 'r toUbyrth i md<mt 
iad, a'r prif fyrdd yn dyllau dyfo- 
ioot fei yr oeddynt jrn yr amser 
gynt, jpan, fel y clywais un yn dy- 
wedyd, yr oedfi ooSylon y tettàwyr 
heb rawn yo ea eyoflbnau. Yr 
ateb a röent o'r acbos oeddt fod y 
fath byllau yn y ÍTyrddi fel oaa 
.oedd âdichonadwy eo lym oddt 

Sio ottd 4^rfydd eu cyBffbnao! 
yo a ddigwyddai cyn fynyched, 
fel nad oedd dim i ymaflyd ynddo 
ond y bonyo ooelh ! ! 

Mae Pererim yn sòo an ** golli 
amser wrth vmbarotoi." Os ymoi- 
tyngai i fod yn farchwas ei hoo» 
sicr yw, fod grym vo ei reawm; 
ond Did oes ar oo sail arall. ** Ac 
ublcgid anwastadrwydd y ffÿrdd.*' 



L)ic|itized Dy vjì v/v./^ 



1> AmdOifad. 



149 



Ti%a P> y» ddiddadl rììwng inyn- 
fẃiÊ gwylltìoD» anidè ni ddeifi* 
yêëá y rlieswin liw». *« HeblAW," 
mM eìfe, ** y fietiua e ddy wed wyd 
oV Mtee, fe welir en bed y n diry m« 
jrwrtíiddadl iioo; canys pa Jaint 
OTyfhagerol ydyw dyn na cheff- 
ytr Dyna gaolyntad lieb ei 
Ukì Mae y rliesy«eg lion yn 
perèyn i'rn rhyw a'r gnnlynol: — 
'*Pio tynyo'r wyliren,; Jd a ddnl- 
imadarytò.'' 

Arol y ewbly mí a ddyniaiwn i 
/Wwm ^afio, nnd.'wyf am wrtb- 
rjnebn cynnildeb rheaymot, nnc i 
m gyiinoa yn ol ei nlla yni inyag 
ydâilien»nontaehos€ref^dd; ond 
yfwmig beth n bnrodd i nu sylwì nr 
« IftÉMrr oedd» fy nod yn eredn» 
eynbdedngygnllnffiddeäU, ei 
fed ef weithina jn gosod î lawr fel 
tgvyddeeioQ y ràai «id ydyntf elly ; 
t]riw|fd amU, yn tynn oanlyniadáa 
SModdiwrtii egwyddéfiofl gwiaîoii- 
— Ydwyf yreiddoehÿdre. < 

' - 4 Ẃt WS|» 



YB Alf PPIFAD. 
Pà le 6á pteatyn IrislaNl dwys 

O^hwyifii 4aw«& gref / 
Ti, Ted jr hoìì amddifad hil, 
« TfMbiria wrth fy UeC 

Hẁgyéà W arddae'riiatt'r aef 

I bwyio oad tjrdî ? 
Bb &rw *m tady lya farw '10 maTn. 

FsrNow,OcoiàJI! 

CyUwiiatli fwyn «ddewid wiw, 

rar ^M oHd tmlM M^ ; 
Cia'e yMS ti 'r anHUitel gaiir 

Ihnÿuodd, beddi n grae. 

lîiMdaf dilqreinrfd nn phoea 

Nadl^ebysiddoef; 
TiyTid yr hoU amddif^d hil, 

Tttfturia wrth fy Uef. 

Uais peraidd aehwynfanos iawn 
a gsnai y Uinellnn nohod : oi ahwn 
9 y ernlBf gniifod w bn le» ne oddi- 
vf& bwy, y ebetbni y aẃn. Ar 
hiydnawo Mryd ym mis Medi\ 
psn oedd y llenad yn gwŷnn »»- 
ydd, yn nrinM dwr, digwyddais 
PẄD i bsntref tra dieithr i mi» nc 



nethum» yn ol fŷ arfer, i ymweled 
â'r Eglwys, yr hon a snfai «r fryn 
eyfagos i'r enneddan, gnn obeìthiô 
y cawn fwynhsa yr hyfrydwch o 
fyfyrio ar hen fy hao ym inyag y 
beddau. Bmidil y cyrhacddais y 
porth gyferbyn â drws yr Egliryib 
f an y oiywais rywnn, nad oeddwJi 
yn ei weled, yn canu yo fwynnidd 
y geirtan oehod* Jihag afio«ydd« 
y caniedydd, sefais yn llenydd t 
wrando. Y my nydyn kw«w» daetb 
geoeth dlawd, oddentn fymtheig 
nea un or bymtheg oed» oV tn cefn 
i'r Eglwys, a dychwelodd yn ebt- 
rwydd, heb ganfad neb yn ei gwyl- 
ied, nao yn gwrando arni. M 
nllwo lai ntg ymofídio» rha^ i gm^ 
trwy ddynesu ati, «i dychryoio» oeti 
o Uiaf gyffroi teimladau yr eneHi 
dmUodus, yr iioa a ymddangosní 
itì pe goddiweddíd hi gao dristwoli 
calon. 

Paa oeddwn yn agor y portfa wa 
araf, canodd y ddwy lineU ohif 
drachefn — 
. '< Ti, ttd yv hoU aiiiddifad hU, 

TofturiawnhfyUef/' / 

Yn ebrwydd clywodd s ẃn y portli 
yoèaa, wedi i mi fy ned. Irwyddo, 
a dneth ym mlaen, wedî cyflM 
ychydig, a dywedodd, ** Pwy aydd 
. y oa r' Atebals, < ' Uo a nU deimlo 
dros yr amddifad, a thnttorîo wrtli 
ei llet. Nae ofnweh; oad myneg- 
weh i mà, ai oymiìiwys i chwi y w y 
geiriaa a fnoch yn ea cann? Á 
ymddifadwyd chwi, trwy raglun- 
iaeth Duw, n'ch rfaieni/" Gyëa 
dtgmo ar ci gmddiao^ dywed- 
M, ** Vn wir, Syr, coUaia àwynt 
ill dao, a gadawyd fi heb gyfaiU yo 
y byd.'* 

«« Ond hyderaf," ebe finnao, 
** nad heb H^fniU yn y nef." 

** Yr wyf yn gobeithio ond é« 
Syr,^ ebe Ir eoetfa ; *' eithr mae tÿ 
ngfaaloo yn drom iawo. 14 id oes 
ond yehydig o ddyddiao er pao 
ddodwyd fy mam yn y bedd »cw 
. gerllaw fy obad, y r kwo a im ttnr 
y flwyddyo ddiwêddaf." 

uigitized by VjOOQlC 



150 Yr Amddifaá. 

** Pa bcth syûâ yn oích dwyn 
yina heno?" ebe fí. 

•• Yr wyf yn dyfod yma, Syr, 
eyB àittled ag y galUf yo y pryd- 
Mwn, wedi gorphen ty ngorchwyl- 
ion am y dydd, t edryoh ar y 
hedda» hyn, ac i feddwl am fy 
mhad a fy mam. Y rhai gore« 
•eddynt a gafodd nn plentyn tlawd 
#rioed : a'm cysnr penaf y pryd byn 
ydyw dFyfod yma ar fy mhei^ fy 
liim, a meddwi am eu serch à'o ttr- 
iondtb tn ag ataf pan oeddyat yn y 
by<L*' Dagraa a*o lliiddiai rhag 
■yned ym mlaen. 

^ Ym mha le y dysgasoch chwi 
yt hymn a glywais i genych?" 
♦• ün y w hi, Syr, a wnaeth Gwein- 
idog y Plwyf i ry w blentyn yn yr 
Ysgot Sul agolfaMiai ei tbad a'i mam 
ycbydig í^nyddoedd yn ol ; galw- 
9M hi ' Hymtk yr Amddcfad," ae 
weithiau byddem yn ei chanii yn 
yr Eglwys ac yn yr Ysgal* Ni 
wyddwn y pryd hyny pa mor fuan 
y deuai fy nhro innau i deimlo yr 
ttn goUed, a'i chanu droaof fy hun. 
Ond yr Arglwydd a'i gwnaeth, a 
dymunwn ymo6twngiV ewyllyaef." 

^ A ddarfu eioh rhieni eich dwyn 
B fynn yo afn Dow, ae yn ngwyb- 
odaeth eî efeogyl fondigedig?" 

** O do, Syr, eu holl ddymuaiad 
a'n Uafor oedd gwneothur hyny. 
Yr oeddynt hwy eo honain yn ofni 
ae yn caru Dow ? a darfo tddynt fy 
fcyiforddtinnao hyd eithaf eo gailo.* 
• *• Oddiwrth yr hyn yr ydych yn 
ddweod gobeilhiaf na fo eo hadd- 
ysgiadao yn ofer. Yr ydych yn 
medni darllen, ac yn gwybod 
gwerth gair Dnw." 

*' Gobeitbio fy mod i, Syr, dysg- 
ait oddi wrtbo mor dda y bo f eso 
Grist.wrth bechadoriaid. £r ty 
mod mor dylawd ac mor amddifad, 
ni ymadawn &'r gobaitb a rydd gair 
Dttw i mi am yr hoU fyd. Dy- 
wedodd fy mam wrthyf ' — — (yna 
ni allai fyned ym miaen gan wylo) 
** dywedodd fy mam wrtbyf ychjrd*- 
ig cyn ot marwolaeth» nad oedd 



gaoddi ddtm t adael i mf ond ci 
bendith, y Bibl, a'r gweddiao a 
ddyrchafodd drosof er fy ngened^ 
igaeth." Ond dywedodd, ** dyna 
ddigo», os gwel Daw yn ddá eo 
derbyn. Yo wir, Syr, ni wydd- 
och y fath fam dda a gollata. Ac 
yn awr yr wyf y» gorfod byw 
gyda chymniydogioD, y rbai ŷdynt 
yn fryntioo iawn wrtfayf, ae j% 
gwneatbor i mi weitbio mwy nag a 
allaf er enniU fy mara» Nid oea 
ganyf yn awr, ^Syr, na thad na 
man i ofalo am danaí, ac i deimfe 
drosof, ac i'm fayflbrddi yn llwyfar- 
ao Dow. y r ydwyl yo ietiangc ac 
yn anghyfarwydd, ac y mao amaf 
ofn, heb ry w gyfaill i'm cyfarwydda, 
gwympo i ryw gyfeiltorBodao a 
maglao, yr byn a allai ei ofal lyner 
ei rwystro^" 

^ Bydded byn yi» gyaor i ehwi/' 
ebe finlmn, ** Pan fo dv dad a*tk 
fam yn dy adael, yr Argiwydd a*tb 
ddeibyn :** canya y mae Dow yo 
gynnorthwywr i'ramddifad, ac wedi 
rhoddi addewid gref i*r rhioni dow- 
iol y gaUeot adael eo plant amddi- 
fad, ac y gofaìai elb am danynt" 

'* Dyna eirian olaf fy ttam," 
ebe 'r enetb, gan edrych yn aobr i 
fyno. 

** Onid ydych yn credu,** èbe 
finnan, ** mai yn Pfuw y caifi'yr 
amddifad dmgaredd?*' 

•• Ydwyf, Syr," atebaür eneth; 
'* ac yr ydwyf yn moddwl na wrth- 
oda efe mo honof. 6wn o'r aoreo 
mai peahador ydwyf, ac felîyyn 
haeddo dim ond ei ddig; eithr trwy 
ei ras, gallaf gredo ei air« £r mor 
ddiymgeiedd a pheebadtiros yr wyf 
yn teimlo fy hun, dymunwn daHa 
fy maich arno ef, gan wybod y gaU 
efe fy nghynnal." 

*' Ai dymoniad eich calon yw 
bod yn ddilynwr y rh'ieai da hyny 
ag vdynt trwy ffycid yn etifibddn yr 
addewidion, ac yn gerphwys gyda 
Dow?" 

'« Syr," ebe 'r eneth gyd 4V sobr- 
wydd mwyaf^ •* i fyw fcl y buont 



Uic|itized Dy \^\^fKJ)^i\^ 



T LUífuru:r ai FeUncn.-^ GoJyuiaJL 



Ul 



hmj fyw, a marw fcl y boont hwy 
hrw, yw y dymunuA peaaf sydd 
geo)'fyn y byd." 

n edi cael mawr foddhad gan y 
B«ÌM cryf «1 duwioldeb a'i serch 
Btbaidd, gofynais iddi, *' Pa beth 
oedd eî bwriad ynghyich ei byw* 
ioiinetb ì^ Dy wedodd, " mai ei 
djmnoiad ee<ld myned i wasan- 
aethu i douiu crefyddol, es arweín- 
iti daionì Duw hi \t cvfryw sef- 
ÿHft." 

Hoffáis yr eneth yn fawr am 
lUttgan ei tneddyliaii mor syml, a 
%bíais mai lkmr rhaglumaeth a'm 
t> wysodd i gyfarfod á hi, fei y ^ai)- 
vo wneothnr iies iddi. Cynnygiais 
iddi lefyllfa yn fy nbeniu fy hun i 
ẃàn am fy miiiantt gan ystyried 
lati'r pientyn a fu mor nfudd i'w 
rhienî oedd' y cydymaith goren a 
aliwn ddewis i'm xbai bach. Add- 
cwtis y dangoswn iddi y caredig- 
rwydd a'r amddiffywiad ag yv oedd 
ei lumgyichiadau a*i hyniarwedd- 
itd yn gofya. Diolchodd i mi yn 
y modd gweddnsaf, a cbyfeiriodd 
fi at Weinidog y Piwyf, os ewyil- 
ysiwn ymofyn rbyw betb yn rhagor 
«lewA perthynas iddi, Yn lie dy- 
«bwelyd adreft iiettyaîa y nosoa 
I^Do yn liaesty bacb y Llan, a 
Ure dranoeth derbyniẃ hanes 
Mdhaol am yr eneth. Mae amrái 
ijnyddoedd yn awr er pan y daeth 
Syntaf i'm teulu, a*i hymddygiad 
^i morwyn sydd yn ffyddlon, car- 
tdíg, a diolehgar. Caniateais iddi 
fyaed ddwy waiúa y« y flwyddyn 
i*v bro enedigol i ymweled à bedd- 
ta ei rhieai, a tbybiaf iddo gaei 
effidth cryf ar ei ihymher al hym- 
trweddiad. Anrhydeddodd hwyjit 
ptB yn y byd, ac wedi iddy nt farw« 
pireha en coffadwrîaelh. Y niao 
«gwyddoríoD gwir grefydd wedt 
gwreiddie 711 .düwfn ya ei chaion. 
tc y mae hi yn dyst o aliu a gras 
Crist Amlwg yw mai arae et' yr 
ymorphwys ei holi obaith-^gobaith 
t ymddengys yn ei hymddygiad 
gMtyngedigt gwyiaîdd^ adioicbgMr. 



Mynych yradgoíiaf fyuwent y Llan, 
a niynych y illwenychaf wrth ys- 
tyried fod yr amddifad wedi caei 
Tad a dosturia wrth ei gofidian. 

P. Tryweeyn* 



Y LLAFURWR A'I FEIDION. 

(Áltan o Obetfdfaw ^mp,j 

Rhvw hen iafurwr, cyn marw, 
a chwennycbai antiog ei feibion i 
ddiwydrwydd a llafur; ac wedi ea 
gaiw bwynt ato, a^u cyauro ychyd- 
ig, dywedodd wrtbynt, ^ Wele fi, 
blant, yn myned ymaitb; eittir am 
danoch chwi» ni bydd acbos fod 
arnoch eisiau: os chwiitwch ,ya 
ddiwyd, chwi a gewcb drysor aydd 
yr awrbon dan gudd yn y maes a> 
maes." Hwyihau, ga^ dybied M 
y no ry w olud mawr cuddiedig, wedi 
marw yr hen wr» a baient y maes i 
gyd ynofaiusiawn; acernaebaws- 
ant y trysor yn wir, y tir wedi cael 
y fath driniad a ddygodd y «ya- 
hauaf nesaf gnwd anghyflredin. — 
Yr ystyr y w, mai trysor i ddynioa 
ydyw iíafun 

B. D. 



GCmNIAÎ). 



Mr. GwYLiRDYDD*— Tra'roedd- 
wn un Sabboth yn ddiwcfUar yn 
gwrando pregeth, dígwyddodd i'r 
pregethwr son am yr ofier cerdd a 
ddefnyddid gynt dan yr hcn orndi- 
wyliaeth ; a haerai nad oes angea- 
enrUaid ani un matb ofler ^^ercbl yn 
addoliad yr Arglwydd dan oruch- 
wyiiaeth yr efengyl. Ond gaa na 
ddaeth ag un prawf ysgrythyrol ar 
hyn» nid ymfoddlanais aes danfen 
atocb i erfyn ar un u'ch buywbarch 
ohebwyr gwybmlus yn yr ysgrytb- 
yr broii y petb hwu, yn güdarnbaol, 
neu ynle i'rgwrtbwyneb. — Ydwyf, 
yr eiddoch yn ddiÛuant, 

<jOFYNYDD« 



Digitizeö Dy VJiV/' 



ogle 



m 



BARDDONIAETH. 



âmj/ áüeeddar Bmreh, David Richards, LUt»- 
äUiH vr hmm a hwutdd Bhagfifr 4, 18ML 

TJUTrW BISTSDDrOD LLAüMLia.* 

OcK ẃtl daear «.40(111-— cin blacuor» 
AbUo vw*ryauMlnMJM! 
Tw gail ta Fufiì o'i lodd ; 
Ela hyBod Vardd « hmiodd ! 

tee dagran ddafnan *n ddeAii, a hiraelh. 

OhcrwyddeigolU; 
OaJaraad o gnl oamJ» 
Am ŵr o ftuwd aiawr ef frf. 

Trhvn«d Hen Bdihcnydd i clwl, 

re «hrodd an 0ArTDb; 
Trwy. aucan laeth, ing y sydd« 
Trywanwyd t*-r aweaydd. 

Vhwti an néwydd anlan gan niüwr, 

¥t fereir y cylan ;. 
Dynolryw yo fyw l'r Un 
*trmy iM«w oll a ddaw albn. 

AriMeitliog enwog lawn ocdd 
• Ein Pcnndnr pnn ydoedd ; 
A dawn tiUu» dyn a»tnd, 

b'le «nw balh Uoden'r bydt 
Byna g&r dan ei goroo, 
CartaRl o ratf yr Ion. ' 

O^ *w'llys da, peiuC pwyat, 

YAddibocn Unniai ddenbw>nt. 

Kl ddonian fel glciniau glwys 

Arpgiont yb yr Eglwys» (? 

rel myrr par er cysw. cant, 

Yn.ddiryrhwyaddcrìslit. 

Aroglind ei gariad 'n ^««U» 

Sydd Myn Pr ardafoedd. 

Owr addfwyn i gŵyn y gwan, 

Al agwedd brawd i egwan. 

HaMiiydd caln ni«in « mèr, 

Fcl eryr yn ei oror; 

CnColjfoa gwlwlon g«dd, 

Ownne sylwi ar ddyn toelndd; 

Am gartad pwy gywlmch 

1 rana» by w yr enaid baeh. 
A*l enw dan syhr *r saint, 
l ninnan mae M enaint ; 

. €ollw« «nw- nn cy tawn, 

Sira* «i ddysg peraidd ddawn; 
ydrwr wytb v«n ymadrodd, 
. A dawn o raa» dvim rodd. 
Pbnhleion yn Blon sydd, 



DyMí tewy. wnddi UarTD»; 

A;igWdjíÌyi 

£i bregeth grawn-swp brtgog. 



brfcog* 



Bâdarian «edd ffydttdhion. 

Uolwr lach a milwr Ion : 

I7n lawn ei ddawn yn el ddydd» 

A brawdol Uwn i Bi^ydd. 

A anwyd ncn a enir, 

Wro*! weUamairoẃlrr 

Yn ŵr ig odgom arian, 

Dad 1 hi er dod if lán, 

Onteltnenilrwch, 

Cnaaray d*wedai codwch. 

Owelnldog tra enwog ocdd, 

^ nlfer sydd yn y nefocdd, 

Trwy ci lafor cysur c&nt, 

YnoleuynocUiMnCÎ 

Sylwch mor fawr o<rdd Silin, 

F'le da«th oedd fwy doediaidd itt. 



» Yr ÁwéimeM mfanmgé yn/addMgoL 



Fardd anwyl gan Pcirdd enwog^ 
Ty Wynai *r glain tan el giog . 
I'w ddcraid di baid y bydd 
Dpfod wvlu am DArrDD. 
Amynedd a hedd o hyd, 
Newu trem odfiL trwm ad(ÿdi 
I*w deoAi yn fwyngo To, 
C«r«lnt a ph«wb «'i caro; 
O cawn |oiv byw ryn ein b«dd« 
DttW a dd«w adh áák\ 



T lk 



O^mdfÊritih Álarm mm y Alfc*. R. B. Cl9c««^ 
Prriÿlor Concen, wr hien a ^ a d awa dd à*rfack- 
edd km Gorphnèaf 14, l«M, Übifms A«f«ŵgM y 



'* flaen dr>'g(yd y cymmcrir y cyftawn snnnhih.'*' 
TffdftrrBTR. 

Tbistwcb gw«hrdi o'n gwniilad bi—i nh^ 
Ytt boeiian diddarAMl; 
Mawr wyla «mryw «elod, 
lUrw «n Oly« • m«wr lavB«Ì gM. * IJ ^mf ài», 

■«nrRoocB ButLiiBiwUynbo4--«s CM»v«fl» 
I*n cloA rbaid gwybod: 
Owr dawBBtf gair dlawiod» 
O gywir naws a gwr a«d>t f unddaÊàU 

Perìglor Eglwy» C«rw«% 
Hygara* Uais a gwr Uén ; 
Gwr ò hyd a gani hiwyl» 
Pi ŵg, anwyl» di 



Dnwinydd pnrfS'dd porlaith— y'ngolco- 
Rfeni^&ildd anlSi 
AMyig rmoU émẃM daltb. 
Fa fnriad ei fyfyrHailh. 

Urddaswyd ef ar ddwy.sii^yn Ynad, 
UBBubmacliywir; 
Ki iyaodd a r«i aawir. 
Un di gam, onid ý gwir. 

Boneddig diddig heb dawt~« moddos, 
Am toddwch gwmiadaWl; 
T«ii«nefèdd gwiredd oedd gwawl, 
Bl ran add«s rinweddawl. 

Gwr a thad a gwerth ydocdd^w dcBlo, 
Hyd admd a clnlhMiit 
Mae 'n oer íawn y man yr ocdd» 
A'l lorlan i laweroedd. 

OwelBldo|hm gan y dyglad— yn g«t«b» 
A gweithwyr «n broM ; 
Gwelai oemych galamad, 
TroBl'r Uef tros yr bott wtadé 

GwT pwyüog «Bwog euilociif'Hi'i gMlly 
BiB swaUwyd ni «iMeff; 
Gwr addfwyn a gwarêíddfoes, 
HebUdi'wnBblo^rÿMfc . 

CyBmiyd«f h«b «a eam y ét id d l g hẅé k - 

1 weUa.Blfiefocdd; 
A thioedio dn welthredoedd, 
Y mmi yr M» mwy awr Biéd. 

I dlodhm dyffioA dlBMtt^ 

Rhoddi liueoi « 4om, 
Ymddifhd gan r«d1*w fym. 
▲ cha«UliSá»yUli«. 



Ìoogle 



Bmèlflfiiiaetht 



lâ9 



U*w( ẃr Hm o ftHted. 



^ÄTiÄr''-^** 



2 ftirMoii, #j&um lú mr. 

liM e«mn ■ ofctoddr-jprlr addyie 
B prwMdiatt « aMUiodd; 
U|i«ft%Kro«rd laM y mp^f 

A1 cM olirg » cki«lfMÿûr^ 



Ibtw An« '■ Hcfceto Iloac « syebwyMÌ, 
J f»ed i datth «r hyd vyi«»|» y dte; 
t^ ll«iii o^i liOI m e^raldd VlýM, ' 
AJüâidá «wdÌB «'i ch^MMl ya BiAr 



ia gÿnífB l\r cMeí ffcyw ty*Ma 'y» 'sC 

7d kjni ya ci ilarti ya butldwyeh yr hifylii 
fin «ocater d Hwybf ta <wyn Yn y líi*; 

A'^ EM wnh ehif yOM oH 0«ui« ŵw|bi|^ 
A^ ^froodd 6 tmtà yo lry^|;||r^. ' 





. €>Mi wfltrfd •clifyili ww • ahwyAvBt bohte; 
ŵmjflfŷWiád'ryMt y1q^u«ÌT gwyiL 



%j«add y gwi«r ymt ^ 



M jpnrf «r yr Aáfl|M«iá o aclvw.nr ^rrÌM. 

' ÌdM^f? ySâddft ŷl^lyfod ẁ hyat/ 

. Afr Phrw ^rd^ aa«or « |olKiryd'i^ mte$ 
A ifttíìb wddolhryd' jm «kwy«« gi» fawr oltMBtf 

A iM « w«éGM #1» gypfiort^ c» Pj9»' 

A y i H i jw iiiii y> Mlìg i.hyBS 

f^ì ci»tai Ibwllr n gwyiw» %yftydol, 
.«A^ MtotalíHiffiwftt woiwndwgwodd; 
*lMTiry»ad«elVr ImwinI p#c»«ii«l. 



-AcymȒy 



[wy ciwa llMUt 



•• Oẃf Ow ! AO febsbid flgrw lu o Iiodo«# 
<" 1 d4hr*iki <m V dy^edTddigwyddoda i nl ; 



_. I ci rMn a'i rhaikaa~>cjWraiOf 
'Cwodd ci docth Mtau ; 
&nÌBdfa*pferO<ttHi. 
IMiw '» gfod om ci ddawn 9!««« 

thnnl jn daMrd» gwMWB d«wi.r-Arw«f 

n^Srf^ilgrdÿiÜ, 
Ai cctfWB, ri^ Bow CéL 



•« Eln bod wcdl treng« pngMnol y 1 
•< À'a cl«d*« *a ylylíoẃ trochiooawf af Ul'." 

Angan a dychryft i» ndM § ddyaHoi» 
A phob peth«0|^r«l»ct ddl»yitr yn net( 

A 9*B y gwynC ocdd« a thrwit y taraiutt. 
Fd brytttatt ya ihedcg ar hyd balannt o brtt* 

A ijium oedd y w«wr o'r dwynlB yn dyẁd. 
'T Hong a yiÉicdat ÿii cMâHW v grá%; 
Of Mi ddych'Biygar y fwciáT c« trdM, 
^«f!b ooddyn yinchw*^ ^ wteÌMl yr o*f* 

A dàrBan o'r IhNur yr cigioB a frjffawyd^ 
A Uawei' o'l«hi«rwyr dedd #i|lraf|.y«nflýB:i; 

O»! nawb yn crbyn y crrifiai^'B g«rw>d»' .• 
Och! fcl na ddiaBgodd o hoayBt ond an. 

Hwir. wMh ymdwiglo «r wyppb y dyfrocdd. 

A dBdwyd gaA d&daa gtyimüfol i «íir ; 
BcM fwU&odd, ncn* Ihrwyg yrTdocdiW 
.^1 pwph yp «i«h#iN( ,Vr>>'«^ y^ wlr. 

Tb« d«efh ItadroB o^* wlad «'r gym'dofaelh, 
'•¥a ihuMM «Arifed hyd wyaeh y t * 



1 ÿlyoÌM 4^^i4ad>.Bi w«|iw^d e« |S^acih' 



ryr y Brwte ypo • dd « clhfBf » 
I « foiBiBt^n gyfiyjii iíbMbí» 




;«?• A^r Hndrw ocddyi^ yB^^ ,, . 
^y ^wjirr ircfyB^rfdeiio. 
Tr ofeddynt hwy hcfýa wcdf 
:Bì 4aA« ei; p*n dachodd y I 

Hwy yoo a admbbant d (ywyil, 
' A chaBddynt yBujdcdd # gdhdd 

Tíi« 

Û'f 



iwyri^flA^ 



yaga; 



Bfiocddyÿ^^aBifoi^hçbBlritfd ... 



Y CRWT0ItBDIÖv 



^Ofí aiBl ednr^baiB ar waw^ y borea> 
Gaii firddwlfpd borca iy eiBÌo«f mor g 
H^JWddwt r<^|Iaal oodd ^pdggpaB g; 






Tm 

l^d hyn Had fy einiocs'n d f wyna ydiydlg 
^' l4i.adírd«c^ 



Ordiaddiwyd k thyadMca^ __ , 

Fo álhd d«W etto ryw hapl i waimrtf 
i Talwl^dldlodfoaoitehainfMtiydtfÿ 
Fb B^ dai^ dlo fy BfhcidarPiMhwB. 
«Fe.^lai e!|f ddydiwd f a carUef i;^w ddydiL 

^ll flm or yr dgiMi newa 'iMf inydv cyadddrio^ 

lÿ'ei«ldya^if««fhiAer«(hi 
I'aaeiro yo «wr y «mc 'atea* fWydyoihe^of» 

Tf eoaid « dodd« d«w madef mwy d«. 



O! 



ifwddüo 



l^rlbwBdldliofM'ai 

l ÌMa' edatf ff anwadal 0««. 

iradâdUw y rh«B'qpdd yh d inddfo. 
A fjBdU iy Mcbcdhi, y«faí«a lÿ Bfibroei^ 



AJIWTD0ION HENAINT. 

l^ttelo^gẃyiid».|irydyngrydigaBbrádd.wywiBlff I 
- A»'r b«bcll y« cdB-ych yn wanUyd e' — ^^ 



cicwctfd. 
'r Jlygaid Ai'B tton yn ynrwdwi eìb íeaaiBt. 
Iiìd.ydytt woà fhybydd nad pçfi ydyw 'r bedd^ 

. • '' OwMrnFBwiu 



-i'£j»: 



uigitizeö Dy vjìv/' 



ogle 



164 
ttANESÌON GẀLADWRIAETUÖL. 



TaAHOIU 



ITALY. 

Bhoddwŷd terfyn ar jr adchwyl jn 7 
wlad hon, a »efydlwyd jr h«tn drefn o lyw- 
odraethn; nc y mae'r ^wjt hg oedd i um- 
ddiffyn Ancona wedi cilip ymaiUi, jr un 
nodd a'a brodyr'ya y parthau mwyaf gog- 
leddol o'r wlad. 



PORTUOAL. 
FfLANGElLLWYD amryw Ffraa^cod yn 
ddiweddar trwy orchymvn Bon Miguel; 
ac ymwelodd y Gweinidog de Bairro yn 
Lisbon á thŷ naniaDdwr o Loegr, o'r enw 
Roberts, mewn moddanfoneddîgaîddtawn. 
Uywedir bod y Consul Brytanaidd wedi 
ynofyn ynghylch y aarhad, aoiddodderbyn 
mteb Ued trahauB. Y mae i bob peth dyn- 
ol ei lawn Uanw, ae y mae lle i obeithio 
ÜDd Bon Miguel yn prysuro yn gyflym at y 
teríyn faWnw tu hwnt i'r hwn ni chaniatèir 

iddo fyned. Dywedir fod ymddangoa- 

iad Uyngee Ffreagaidd yn yr Afon Tagus 

În debyg o ddyfod á'r anghanfli hwn i'w 
wyll. Gofynai Uywodiaeth Ffraingc yn 
ddinacàd ar îddo ryddhau hoU ddeiliaid 
J'fraiBgo a garcharwyd ganddo. ac hcfyd 
diswyäo y Bamwyr hyny a'u aedfryda»- 
ant hwy, a chyhoeddt yn y Lif ften GiuetU 
fod eu carchaiiad yn an^yftawn. Yn 
chwanegol at hyn gofchymynir iddo dalu 
600,000 ö/hiN«« megys iawn am ý aaihad. 
Cydweithredodd y ConsiU Brytanaidd à'r 
CottnU Ffrengaidd, a chafodd orchymyn 
i'w gefnogi yn ei hoU ofyniadau. 



YR ISELDIROEDD. 

Dywedir fod coron Bçlgium wedi caol 
ei chyirayg o*r diwedd naill ai i Dy wyiiog 
o Bavarîa nea Sasony. Y niae 'r BelgiaiÀ 
etto wedi gormeau ar derfynau y Ìháeh; 
ond nid ymddengys íbd. dim arwyddioa o 
ryfel o bwys yn caaiyn. EwyUya y DMÈch 
y w gochelyd rhyfel. 

FFRAINGC. 
Y MAE Brenin Ffraingc wedi gohirio y 
3eaedd, ac ar yr achlysur traddododd ar- 
aeth synhwyrol a heddychol. Mae ym- 
ddygiaid gwrol eí swyddogion wedi rhoddi 
terfyn am ry w ennyd ar y terfyBgiadau a 
«nmharchent y Brif-ddinas, oc amryw o'r 
trefydd yn y taleithia^u. Tybir fod pleid- 
wyr y teulu aUtudiedig yn Ueihau beu- 
nydd, ac oid oes y gobaith Uetaf yr adf^r- 
ix y teulu hwaw i'r unedd.*- Ymdrechodd 



y Tywysog PoUgaac ddiangc o'i gaeclilD', 
ond ei amcan a ddatguddiwyd, ac o gan- 
lyttiad carcherîr ef yn awr yn dra chyfyng. 

BUDDUGOLIAETH Y PWYLIAID 
AR Y RWSSIAID ! 

Bu y Pwyliaid yn dra Uwyddiannas! 
Dywed Newyddiaduron Hamburgh, fod y 
Cadflaenor Skrzytticki wedl dìsgynya 
ddiarwybod ar fyddin y Rwasiaid dan m 
Cadflaenor Geismar ar noa yr Sl o Fawrth, 
a dinystrio agbs y cwbl o'i flaen-osgordd, 
y» cynttwys oddeutu 10,000 o wyr, gaa 
gymmeryd 4,000 yn garcharoríon, ac iö o 
nîgnelatt. Gan ddUyn ei ym^rch Uwydd- 
iannus, ymosododd yn nesaf ar fyddin y 
Cadflaenor Rosea, fel y gorfu amo gilio ya 
ol, gan adael 8,000 yh garcharorion.| a 9 u 
fagneiaa, yn awylaw y PwyUaid ! 

BUDDUeOLIAETH ARALL! 

Derbyniwyí) NeMryddiaduron o Bnif- 
sels, dyddiedig y 19eg o EbriU, yn cyo- 
nwys newyddion o'r pwys mwyaf. Dy- 
wedir fod gwr boneddig ag sydd newydd 
ddyfod yno o Flrankflbrt yn sicrhau yr 
hanes am fuddugoUaeth drwyadl arall a 
enniUwyd gan y PwyUaid ar y Rwssiaid. 
Yr hanesion o Ffrainjcc a ^ega iVfrwydr 
olaf hon gYmmeryd Ue ar y 6ed o Ebrilt, 
yn agos i /elichow, ar y Skladow, yr hon 
aydd'gangen o'r afon Weiprt, Ue yr oedd 
y RwBSÌaid yn amcanu crynlioi eu byddin- 
oedd. Dywedir i'r Câdflaenor Diebitscli 
gael ei gymmaryd yn garcharor, a bod ei 
ÿddin ddewisi wedi cael ei gwaftgaru 
neu ei difetha. NÌ roddir nifer y Uadd- 
edigion yn y frwydr hon, ond dywcdirfod 
15,000 o garcharôrion, a bod 42 o fogneì* 
au wedi syrthio i ddwylaw y Pwyliaid. 

Y mao dewrder v Pwyliaid wedicyffioDÌ 
trigoUon rhan o daleithiau hen wlad y 
Pwyliaid i uno à hwynt yn eu hymdrech- 
iadau i enniU anymddibyniaeth eu gwlad. 
Mae Lithuania, Yolhynia, Podolia, &c. 
wedi dyfody'mlaen gergwydd holl Hwrsp^ 
a bron dan fagnelau y Rwssiaid, i gefìiogi 
y Pwyliaid. Mae y cynnwrf hwu o fwy o 
bwys nag a ddirnada y Rw&siaid. Dydd 
ar ol dydd a ddyga ry w ne wyddion chwan- 
egol o fuddngoliaethau y Pwyiiaid dewr- 
ion ar eu gelynion ereolon. 



ì)ÿw^ lly thyratt o Alesaadria o'r ì 
o Hydref, fod deiiiaid Firaingc, y rhai yd- 
ynt yn Cairo, mewn perygl am ett bywyd, 
o achos ymddygiad dialgar mil wyr y Pacba 
tu ag atynt. Cafodd tri o Ffrangcod eu 
Uoíruddio yn heolydd y ddinas hòoo. 



uic|itized Dy vjìv./v./^ 



J&iMmii>4u 



166 



YB* IWERDDON. 

Dfwg gtenyni' fỳnegi M lîawer o bartb- 
«8 u'r wUÍd anffbdiM hon mewn cylhTT.tm 
tlierfysglyd, yn enwedig Swydd Clare. 
Nid oes dlwniod yn nyiwd lieilâo heb i 
ryw ahmaadm gael ei gÿfiawat . Y máe 
y bnprfion yn yagyrcha ya finfteioedd U«-:i 
oMf, ac yn rhwyati» yramaethwyY shag 
tiia ea tyddynNÌ^y Pratcitaiiiai^'oyB 4 
wnÉhfrt «V JF^hyd^ŵ*'* ^-^ ^ «>^- 
■heaaetb Mid atthoair yiterfŷagiadaa hyn-. 
fMdlMÌi mebyfpifsé^i Mwé ngeiniâii o 
<MBeeild.drediiM«niia]htto!n.haa«e4d<i . 
dii«heh.^taaad^*iéMÌtl eo<hara, 9 rhai-. 
widi ea a y pdd o hriogi a qithranA»àr.«iddo . 
«1 cjnmydagioi^ hed(lyẁ>U. «.ErparBÌi iV 
Oftiriaicl Paliaidd, rhdifi myfegi i<l(^n^ 
ytÊtgno hydtoitiiaf en gaUji í.berawadio. 
ei gwiandÌMryr i hetdio eyduiBO h'r dynioo 
tM^yd ^ ond y ewhl yn ofi»r.. Bygyth- 
nr}d1iwynt»3F rhnthrent av en heiddo, oa 
M byddent yn llonydd. .Y mae y Uywodr- 
•eth yo bwtiadn gyrii yn mlaen lawer o 
weitfaliaoedd newydd niewii.a(aryw barth- 
aa, yr>yo a Iwydda mensn gradd aiawt i . 
adreni ìionyddwch a dedw)rdiil|rel^ i'r rha«. 
jmao'r doylmaa gyfanol. 
. MewB partbaii hreiU o'r wlad mae new- , 
ya trwni yn gorthrysra y trigolioo ano^d- 
wydd. Y Iwyddyn daiweddaf bn cnwd 
y doron yn ddtí^giol, ae yn awr y bobl a 
ddÌDddeíant o achos y diflTyg hwn. Y mae 
«ileedd o Wyddehid yá ddyledus am eu 
cyanaliaeth i haelioni pẁì Lloegr. An-. 
fmwyd yno werth o wyth i ddeng mil o 
BaBBan o glor^n o Dnlyia, a Ueoedj ereUl, 
«B y rhaì y inaeBt oU yli dra d«olciiíg«r« ' 

Yaw^ Ardaiydd Mjto, Rbaglaw yr Iw«*- 
nddon, wedi tetthio trwy nû swyddaa i'r 
dibea o gael gwybodaeth gy wir o anaawdd 
y wlad. DangoHwyd iddo hnfch raawr 
l'nbob man gan wteog a boneddig. Tybta 
« ÂTglwyddiaietii y rhoddid terfyn ar yr 
M dèrfyfl^adaa y n ddioed ped ymddygai 
fmhtimofívryr tiroedd tn ag at eu teniMit*. 
iaid fel y dy tent. Tybiant hefyd fod treth 
y tlodion, a thréth ar y mwI a dreuliant eu. 
buaaera'u heiddo allan o'r wlad, yp dra' 
a^gmrbeidiol; adiammeu y cyaghprai efo. 
Swyddogìon y Breniu i gynnjg y cyfryw 
gjfreithian ya y Seacdd, Otnwn y bydd 
i ddiddymiad y Senedd achosi Jilawer o 
imawif yn yr Iwerddop, yr hwn afyddai. 
yadda ei rwystro pe na byddai anìgylch- 
iadan yn gaiw am y f«|th beoderfyniad u^* 
ita eî Fawrhydi. 

{4LOÊOR. 

Y 8ENEDD.— Ty y CvrrRkDiN. 

AiL îÇTfaffo y Seijedd Ddydd Mawrtb; 

Ebrill l-ifcd. Yr Arglwvdd J. Jlrfrsr.LL a 

ddat^nai fwriad y GweÌTiidogton i ẃoeuit 

^i cyfaewidiíidau yn yr Yögrif í 'Mí-' 



wygia y Smdjl o barth iÿfrem» xhai 
Bwrdeistfrefi. Oa dyAunìad y Senedd., 
fyddai i'r,nifer presennol biirlMui heb ei 
leihàu» na wrthwynebai efe mo huno. . 

ToMMY Siipps.~Mr. LUtUton a gynnyg- , 
i^ fod yr Y'agrif ar oymheÚ pawb i dalu i'w 
gweithwyr mewnarian^ i giiel ei aU yatyr- , 
ied gan Ëisteddfod o Ddirprwywyr; yr 
hyAaflaniatàwyd.. . i > .. . . 4 

>lir,4r, 'WhUmore a.aybtaj fod y drcfn 
odalu i'r gweitliwyr à fiẁyddau o faanac^*; 
dai yn jg^rthryim^ y tiodion yn ddirfawr;' 
apa iiyjpy cefoogai y^igrifci gyìáîU Mr. Ut^ 
tleton. Ì)an y drefn hon àl y gweíihiívr 1 ^ 
ááyìpà pçccbenog gweithyŵ(i.A fead wai faa- 
náchdý» ac ni aUaiymadaei oddi wrtli^ ef. • 

Mr. ÜMmeawrẂwynÊJbiaiyr Yifgrif; ood : 
yr oedd 40 o biaid, a 15 jn'erbyn yr Yagrif. , 

Arglwvdd X«^rNt a'ofynai gennad i. 
ddwyn Ysgrif i niewn er dtddymu llwon a 
gynuaerír gi^fi íijcciümen, ^c Me^n un 
tlwyddỳn gweiny ddwyd lOJ ,5Ö0 o I wo^i yn 
y Cnttomf a lU4,012^^n yt Bjrcite» Can- 
iatÂwyd, 

CAETIfrWASAWA^THYÎÍÈCBOl.\|D.-.Dydd 

Owener, EbriU 13, Mr. F. ÍÌuxton a ddyg- 
odd ei gynnygiad.er diddymu CaetUiwed 
y bobl dduon yn yr India Orllewinawl.. 
Gwnaetb araith hyaẃdl er datgan Uu- 
eni a chyfyngdcr y caeth-weision* i 

CangheUyädy Tryworlỳs agydsyniai ä Ua- 
wer o hiieriadau.lirfx.Btuton . ond of naî ei fod 
yn myned yn rhy bell. Cynnygiodd bender- . 
fyniaìdau mwy cyromedrol nag eiddo Mr. B.^ 
"Syr. R, Peel a areithìodd yn erbyn cyn- 
nygiadaa ý ddau foneddig uchod. Gobir- 
hryd y ddadl dan Ebril! y 26ain. 

•Drdd 'Llnn, £:briU ISfed, Mr. Hiimc a 
ddywedal iddo daerbyn nifeiri o lÿthyrau 
yn aeliwyn y n eibya cam ddarlnniadaii Mr. 
Hunt o deimladfim y wsrinos o barth r' 
Diwygiad Seneddol ■ ^ 

Arglwydd St0n$ey a Mr. LiHletM a 
ddygai swm o aciiwyBiadafii yn erbyn Mt^ 
Uunt, .(pa wneud araith yn ^lanchester a 
Ueoedd ereiU, yn tueddu i nrnl|yrfo y bobl 
i derfysg a gwrthryfpl. Mjr. Hunt a ym- 
drechodd anddiffyn ei hun, ond amlwg 
oedd i bawb mai enog ydoedd« 

'DiWYatAD YN- Y Sbnedd. — ^Arf^Iwydd 
John líùsseü a adroddai y. cyfnewidiadaa - 
yn yr Yagrif er Diwygio y Senedd. Rhy^ 
faithfyd^aiadroddycwbl. EiArglwydd- 
iaeth, méwn araith hyawdl, a aU adroddai 
ei resymau droa yr Ysgrif. 

Mr. Geacoynr, Cynnrychiolydd dros' 
Lynlleifiad, a wrtbiyynebai yr Yagri(^ )(an 
haeru y tueddai at adchwyl yn y wlad. 
Terfynodd araith yn fwy nodedig i^m éi 
brinder o resymaìi Yia dîm arall, drw/^ 
gynnyg mai bam y Tŷ hwn y\v na ddylid* 
Ueihao nifer CjnnrychíolwyrLluegr. 

Mr. .Stfd^r'a gefnogai g>unygiad Mt, 
Gascoyuf. 



Digiti2ed by VjOOQlC 



ẅbuáMM y adAtt iMrcifliỳdU uchod, a hátrài 
pèdoèddtindd jú yr Yáfcrir i mÍìo^ Md- 
chwjU ÍH òedd 7 dyniJDüaMdiiiiiienC 
jittáútò dAn f 4mn newfúâ yn geCbol;- 
wyrmácMrfì, pynl á Raim adoiivryl hH» 
jt Yênìthòn. <Máiifoddloilo«ldyBÌf9 
^üryaf b dritolioii ÿ ẂM hon i'ir áefÿdl. 
iadan, anfo^dlon^ a/yddant or pob gHtÚẂ ; 
phd baìmal tnái nẃ ^^ boddlon y g«rkai yr 
|rikpKfho4Mrynt. 

Dy4d Mawiẁ. Mf , .Oampft^ll a wrth. 
myptíìfl gynnygiad Mr. ^atcoyne mewft 
IẀÌẄẀÌ&. 

Mr. a. ITâòraMiÉ a geüÉ4%aÌ y cyattyj;^ 
|ad i ieihftn nifet y Sëneddwyr; oblefM 
lýblái y 47(ld náteiioii y deyrna* yià mlaen 
fú weÙ. naerái fod rhal o fa«aachwyr ỳ 
^fydd màwtioii inùt pmatwjà i gyéawni 
dYÌediwyddao Seneddwr a heb4>edd fn y 
Tŷ. £jUÌaiýbydd|ugiJ!rakaBiaethmewn 
nb ÿt^, y byddint ýa gwŷbod rfaTWbeth 
|üá y 4ynion yi> maénach a gyiiliryohiolent. 

Mr% Hawhmg. yr hwn a leddlanna Fwr- 
«llersdref, á areithiodd ir bláid Diwygiàd 
jSeneddoì yn dra hyaẁái|, 

Mr. Sẃüày a wr^ẃynebii nrnairgiad 
Mr. PaiHsoyne. ac a {^huddoro Mr. C, 
Wyiin o ymddẁtn yn dra diehellgar o 
iMurthed ji Ys^if hoti, âc a roddodd iddo 



gi^dd m llym. 
Ẅedlll^wjír . . 
yr Ysgrtír. Art^lw^dd 
a^bgl holi wrtheMaHaû gtelynion ^i^g- 



ìisn 



'edi 1 tíLVí»t areiẃio q blaid é/o yntt- 
" ^ John RnfẃU % 



Jtfl4/ ìíédi hyn ymran^ j Senedì 
b bUd eymgiad |Ir. àẁMym ,.. m 
yaelcrbjB..., 10| 

MwyynerhyiftyCWeliiiiIofeioa., ""T 



Seliedéwyr Cytaniy y ilmi a 
MeidiaMüit Yaciif y Diwygiad, aV rlilM a'i 
fwrẅirynebaaant. 

'■ PMŴiiçryrFjffy: 

Bièdnlph, R.M.piB^cli< 
Bttlkeley, Syr R. B, yf. ÒujmtŵÊ, 
]&lOydý Syr ^. F. FÉiaíl 
PhiUh)á, Syr B. B. Hwiibtdd. 
Po#e& W. EU Siè Dfefaldwÿn. 
Pryae, P. Aberleili. 

Ẅtiárt, Ai^glwydd P. J. H. C. €1^479(1. 
Talbòt. C. R. Sit Foríaawÿ. 
ÜJiJ^ridge, larU, Sir Fon. 

Gwfthu\(7)£h\iyT ÿr YÌgTÌf* 
(^ì^tf H. T rf faìd ^ y n . 
©orç, W, O. Cíi^'riJaTfoD. 
/oneSy J. Caerf^rddît^. 
£ewÂft« j. F. Str Facŵîrfed. 
Morgä^, Syr C. Sif Fynwy^ 
Ow^p'i Sjr J. S>r BeiiJTO. 
Öŵen, H O, Vmím. 
Soin'erŵì, Argíwydd G. C- H, Sir Fyawy, 
Treror, G. K. Sir ÜÄcrfyrddin, ' 
Wood, T. Sir FTycheiniog. 
Wyaac, C. W. Q, SiMìaeniaifoa» 



#i 



Wyui, Syr W^ W; 8i» Mibbttb* 
Wyan, C. W, W. &^ i>nd|14wy». 
V»ughaay Syr R. W. Sir Feirion. 



Wedi i Swy4d0fioa y Bmiin píŵ ea 
gowhfyg» ya Nhý f CyOMjB ooe FBidi* 
er, aeifiuit ya matry^ a| oi Fawrhydi i 
ráayÿ fhoddi eaiwyddani i fyBO, gaa 
hMo a%d alleiit didwyh y'aüaaa aeharton 
y deyraaa'M J dTmwMat. Yr oedd ei 
Fawrhydi i fm« pa aa ai 4lMais awydè- 
oflott oaeiU á wBai. nawyBle fphiHo y eea* 
eddbffeMttttOl. IHdhirybBeiPawrhydi 
cyii peaderíÿaa flphirio v Sa^i id ; ae ar 
ddýdd awetter, Ebrill 9Ì, aeth ei F^;wr- 
by<^ i Dŷ yr Aiflwyddi, Uo yr oedd y 
Pettdafigiott aÿ oeddynt yn wyddMd 
mewttL terfym * chynnwrf aid byphaB. 
£ièleddbddei Fairrliydi ar yr onedd, aa 
wedi ymg^ma i^r gwyddfodption^ adToddF 
odd yr anieth gaBlyBoi : 

^* Ft AaOLWTDDy! 4 BpNBt^DIOlOH^'-r 

'' Deuaia i'eh cyMbd heddy w i'r dibea 
o obirio y Seaedd hoa, gyda gaiwg ar e| 
dlddymlad^dioei. 

«« CyiyimeUwyd i i ddilyByllwybrliwtt 
er mwyapaftl ^ybod eyBÌÌdanff mhobi ya 
fwy cy wir o bartfa y Iwddioldeb q WBaath- 
ur y oyfrywgylbewidjìadaM ya ý oỳanrfch» 
ielaeth ag % ofynir gaa junigytchiiidan, a'r 
rbai« wedi eu •efÿdla ar egwyd4iMÌoa y 
ílàrMywpdraeth^ a dnb^dÉBt ar «nwaith \ 
gynhal iawnderaB a b ie éntiad eyftawo ygo? 
ipa^ a thoddi sic^wydd i ryddid y boU." 
^' BoaaDDioioii Ty t CTrmBDNi.^ 

"« IMalehwyf i ohwi am J daiparted tt 
wBBethoch er cyaBÌUiaefii aiNrhydodd ao 
HijÌd ÿ gorott, a chynnÿ^iaf í oàwi fy iii* 
/o^chittdtttt aibottig «ÉiT parpioadBaBUnAi. 
asoeh er e^éar fy Ngliywely. Bhaid i 
mi hefyd ddateai» fÿ niolol» am y cyflcBWf 
Bdaa a wttBethoeh át waahBBMh y whwi- 
wriaeth. Oui^F^MUa ' gydà bo^lmideb 
Bich yàidreMUadatt i bayi i't cyBBUdeh 
mwtàf ihel ei diMiyildio ya Ml gáBgro- 
BB traBl jr wl#dWTteelb; % ìtjétnfjî j 
^ÊjiA i'r Seaedd BoWyddý Tr hoa a arehaf 
1^1 ei gwyaio p ddioed, dioi oi aylw 
Mmaodol at yr aaboa pwÿéfawr hwBW. 

>< Fy AaOLWY^DI A BoagDDItflON»— 

«< DyẃeAydd ge«yf eich bÿabymi ami y 
rywèidiaarŵ«rdd a íl^rtta rbyagof H b't 
Cadeirttiffn Traittpr yw .y gwràtlott goiêtt o 
barhàd yr heddwch^ er pyanai yr hwo jf àTf 
mrir fy hoU ymegniadau pryderoe a dibaid. 

*' FY ArGLWYDDI A BONEDDIOION,— 

'<Wrth bendeilÿi^i) cytéhu at f yniadau 
fy Bdwbi yn amgylcbiadatt. preeeiinol y 
dçymae, ^Beddttry4 fi ya unig gan bryder^ 
uprwydd tadol dros foddloorwydd á ded** 
wyddwckfy neÜiaid, i hyrwyddo yrhyn 
ymddiriedaf yn hyderùa ar eich cyanortli^ 
wy parh&us a brẁdfrydig." 

Digiti2ed by VjOOQlC 



máÊêiwHf êfe» 



XCT 



Tiá yf AÝglŵydd ChLA|{!^eÌlwr, trwy 
flithjiDYtt tì Fawrhydi, & ddyẃedodd,— 

**fl ÀAGLWYDDl A BoREDDiatOII,-^ 

** Ewyllys a dynraiiiad ei FftwrhYdl^d- 
fw, M i'r Sencdd hon gttel ei gohirio hyd 
éàjddìUwrÚt,^ lefedo Fai, y pryd hyay 
ipeloichyaMU.|rB y lle hwBý bc o SBnlyii. 
iad gohirir r Seaedd hon hyd y 10 o Fai." 

Pta ddychwolodd ei Fawrhydi o'r S^- 
M, düyBwyd cf gan filoedd o'i ddeiUBÌd 
^ddltwB, T rbai a ddangosatáat r oArcti 
«w/afrwFawrhydi. 

CYMRU. 



Ÿíi 



SwTDD DftEFALDWY.N.— Dydd Sàdwm, 
limiili 9«d. «nw-iniwyü y Prif rnad, Syr N. C. 
ÿMal, i'j TndlwMb ÿny Prlf Swy&ẁr. R. Sl. 
iMer llẁicc, \sw. f Bnaws i9«wr o foiwtfdic- 




Mta l'r arU jmir saii y Parch. Mr. B«uMrt CaulM 
fPftfSw^päwr. I>;cldUuia«orwy4yUŷ.ia*i 
ifÿwyddiaBlh. w^ nrfarefc vf fícM.niAwyr» « 



•fyiralodd, B«I alUì lai na cii>4liiweuliU l'r Dy. 
Jtynpcth yaghylch y «yfWwidiad yu y ijiodd o 
«rmydda cytawod^^r; ilaid ni<i mantciẁ)! vdyvr 
m4 pob amry wiaoth mewu cyfr«ÿtki«i ym 'nurtg 
mtẅm yr na dcynui, a Amm yr ûu llyẃadr: 

yi ■jEWeuiyldl.id l«mp a diutlf y Cjmry y Ifjnn o 
M9«lk> at 5 Ibim My r yn ìvl> » II Vjjrfit«/i«ir^^ | } « wro- 
i^ inawr tir<M gJiFJda ittilTd t*i'1i i-yn îleitd ö dri*' 
«dddi wrdi ea «ryâüwnl yn y. Swýdil IhiIi ; j*Jlid 
^ifrlo]i bynj m4-i«iii rhan, i «liiiifMrrftd ei ihrÌ£oIton, 
•c antwít ríiiAti Vi ■ddyFíEÉitUii a'ildtrbyui* y tlodinn 
■cwn ii>oeiQldfb a cba^^iyéA. Ni fciiwâi ui*rl ar nn 
Jfe^r«rt»ci4uu 4 ddy^jfl oNi 'hlaí-tt hifiýiiT: ^r iclio? y 
p^wu' ítya a |$:]rhü4di'l o ymsyDniU] yn deríyM;* 
^ «tdt darlLroiad y RiafÀcL Jtm^At^ yvi tiwn 
^lngddi firwtiUt'ih. 0*id ííif wn ■.rhos njor bwy*- 
B«T,rhaid ì'i Ui:h»jJ Rííiíhwyr duimlci'yuúcj- o cuÔe. 
r^éd Y nTthímnant ac tiicfyd iJdetìnjiJi v vi'(!ii£. 
is> ya gjwif i pUljnt wy^Sn iy«{ùxi, j'n htJl « ocdd 
rP« yBUyiLuflULid trrfy.-^lyd ; pa uri i urHiyni%n' 
»y4 k4d)roi füd yn ddj?ûw «yn âHirlíáMiud y fÌiût 
1(1; *c wtîdi iddi iî-icl vi ilarJÌtiD* b 4ii>v:M]d y cor- 
'^AiUWiiMi rn^hyd iLm y«p:iid ujÿ awr. 

Mí. r. titwd^í, lOüb i iichclwr cyriiroi v« >hcr- 
^*» > JDhitddwyd a JidraU r.t'ìncii .^tddji o-ldiair 

irwy*L 

Jo&A ff fií^ûw ji dyitÌDjjuthüdd idda ffiud, ar vr 
Wjima Ojphfn^j ì^^% %ÿt\ à'r cürchirur Vw h>iiy 
ii LlmdniidcNj. HdU- Wrth yniAdaiL'l, >ri ynod d.iîj 
wwraod, dy\i-edj,i» wrih y e^rihiiror iy mŵj wcfll 

Sttiy ii(b»l4ch, yutaa i ^rRcnerodd wnti lod yn 
<C aç a ddywediodrfi y diwiÌLüJ «ru d^nm, ic yr 
^|iiOjiaì i mî p-ìn t' dtfnai it Tìrçfnr^y-y'bl; oud: ui 
«nmlpddẃ K»"ftliyf *ni d.itio. MiN}>'jyJi«ij» fŵd y 
n a irfc faoddo. iji cdIi í.<hv^ ttror d4i(.i(^4Vjf (;wt'|. 
■íi y có^acti yu llaw y «rchjrtnr yu ) r hTrphiiiêit, 
í^\ t}fEfa^w|idd. lk" yr oedd^u jn lkuyj|. Yr 
•tdo y carebarwr yii ícddw. ^r ütdd yii rtiui y 
ÇẂdl ŵ |^iii||4f fi infúáí', eiihr pan wi^líMjd tv 
jggid îj lÌMMldẃdd rf yn «t Ini^ll^ ac^4)r»«u'J(J yoo 
nrŵr jr bo». lJra.riiiuvih çwfi<aii dit'-riiyii o'r c ^it- 
»A ru hooi^Uii jö í'^çHI hu|^4u y c^rchÌTnr; çym- 
^nm a tlMìii* ef i'r TaCtmwr, ÿr liwu .i^i lUu'itoj-^ 
^ í'w fwch, KJ Mjaiii» LÌiii liaiio y pr^tí hyuy 
«rtli > <rvc1é4inf ; ood yoi mtiLa dao nnìì únihwr- 
M4« ii0lbO(Kl(l avì a4i.ii.1r, 4 iiiu'yaoild j tni i t!vu|' 
■uTiii» l H ftdirbe H*« rrilíl I'Hù t-i hriim ^,fi 
J^ŵ á rio , â fb<*«^i l4w. i»/i. ^jja v1jiuji. |{ladd«ii 
NMr i'j ar y, h«Wild, « ehynnycý^ii ynwyallo 1« t-f 
M «Oai rfc ddim proH hyny, tiwelais y rad^ch 
1« *4dí ci iff^wd ŵl^cum chwfcct) wyilüios c>u 



iy. HradMt wiẃo iié ff ifli'ymtt^ä 6 flácn 
'nad, I edrych p« to o honom clndoo oedd yn ci k. 
dalwodd am ol lMii«tt« oc «i-ili yaMith. Fynthrc. 
ao» wcdi by«y «Hhooi ll«ru Ynad. Á ÿroet- 
haléeyd fan Mr. Corbett. âdiiaboi» y carchnror 
«in «WMT maM. Maa ci denl» yn e>frìrol Ì4\»ii. 
Yr wyf IwnMd yn tyWcd i mî yfwi fcẁ gyd k*r car- 
dmior a'i diworr cyn iddo ofyu i mi icywi fyd kt 
ef. Ni ddmdaia erio-d^Tth .\lr. Woud tud v ear. 
choror wMli4ladraf« fy nŶhry^ nar'wrfb Wr. Pòw<lU 
MC wrtfe wrn M r. Bmndfiforoi. Ni #chw> oatj ẁrrh 
Mr. Smilh, y^ Uandriudod, i tili jrollî y c«darh. 
Chrwaia ý «yniraỳ«»frl(M Vu dwtii* «i ft>d yá W- 
iaan fy nfhtwpi am ailutNlinlih. Ym ralirn chweHi 
wyibaoa yr aeibmn o lUep Ynad, «m iddo tv^}ifífk fr 

SpL- Mr. JfUti. o'r fi|Ẁ||fentf « fÈaduruhÌi 
teeth Wailtitts ynchykli rÿmmmrd y eadac^ 
o luf^ìi hagan y earcli«n>r.' Y mae ytjA^ yH 
bm«lmo Uwn, ac yn did no^wHAad d« cwl hawh. 

3íiêt ftobtrtè, fiyittrẁ Hr. Müps. a «oflai iddi 

bcmio y eadach i Wètltlwi rv«i iddo fynM I Lan- 

tferindod, yn 1«». .ViirwA .>#nẃw « tduahyddÿi y 

oadich am fnd el h^lìd yn aü*hvirrcdin firak 

t^atkbê9, f worthydd std«niiò,'^niMd i Jolnr Wat. 
hio», « dy«ti#i iddo brynn, yn Uhagf vr. iHtt^ chwecli 
o sadachan gan Mr. Po^er o Inẃìáf^ ; ty tm^wú * 
hrynodd «n leuiiyf, « rh«»4dais «n amll if t<lo, a cb> (1%¥. 
«I» nn i ini fy hnuan. Y'r oedtt co uaintioU bwvot 
y» fWy n« cl^yllYvdin. 

Ar ran y carcharor, 'iíalwyd y^ion ràolynol :— 
Jít«f CùwdüU, chwacr i'r c<irchai-(ir, « dvsrîai ri hod 
M yn cdrych ar il ^d d hrüwd, ac idiliiri fynrd 
Jyd l^ et 1 Lahdriiidott, yn WŴ. Yr ocdiA uìmddo 



nu cadaeb cydrrlyh i»r hwn a gymmrrodd Jt*n Wat 
Mtía offdi amo, yr hwii « «yniraòfMd *b^ &« ri l 

GoẁdnU, h ^hmyf éanSSSr W d^ dd^^nf à 
^ij4««h C3^y1» i \nn ẃcdi M«|f*itt M ar d.iMh. 
Gwelo^ ef yfi iyny«li, hia m«i hì á lr«prti ei oicM. 
-^Ìmi JòiéB» lèorwyn hra|l..« ^àdStfbb*! ílynloj- 
aetb M. Mor|a|i.-r— >/omr* CMSü « ^vV>dS'i;ad- 
ádi eyMýblan éi. A»b«rd cyil iddo/yBrd riibndrlnr 
dgil. Gwis^ tft y ca4«âiyti iẁr ÿ Drcfi»c#- 
yiMÌ. ýB Rliajrfÿr dlẁẃMaf. GSv«9o4d vt y n- (Vnych 

ŵd Wm to« wnttdwnnd 9oá f eWfcmw yn.<(mm« 
<l>>^(^ «« Bi1r«* «i.bmnmn, a'l tt^*** « <t>HMm 

odd y Frif YiMl ci.M yn anf«a j^i i aiialyVf«>^ 
Qrned yih mlami. a b«xw>dd ftid «iuw da^ «ma yu 
ymddibyBe «r é dttfhiíad. nYr «hM «wyd^M.^ 
hminm wodi my«od bcihAó cr p«n «ottwy^ y eadpcH 

ÛUudrindoií, «yn | Walhiií diyM b-r eytmSh, 
ymmlaen; yr ocdd hya y« «m nodmtlc ; oMrfM 
dyhidMr^ poB dŷn y w HylW il «cfco« ym ml£il 
ya «hrwydd ; o hcrwydd nlwMdlr mMw«4diad y cy. 
hoiMcdis tra y bg^d ilMhm «nmhar; «clir c<iu y 
ty«iion, nc« didiMi iddyM «nfhoiio riui o'r bbÍI 
|ykhiM««. 'jyMioUcfb y fir«y|r a.bcmtadd y f ad- 
4fib»yddy^limf.i»rn. Oml.M oedd gan y ««n^ 
aror (adach cyfUyb î «tddo !vVat]trn«, «£ iddo M 
gyitnnoryd mcwMpani.gynunerlndL iiìd oodd yp «m 
p Mu4. Tiii cbflwwt.cr^ fipoV c^afh ; i(hda«C- 
Ŵ.i!?** *WMÄÌaH^uoUIogengrm.mhiwivylf« 
WatUua. W«^ EwMfnM tbai «ytwadau «r llv»ti4)l. 

carcb«j-or yn 

. tiisrYaawr|t,7Ì)tBrj«swŸDV4ẃt/h^ Ä<w«- 
foiMÌ^yos, JIÌBanc, Jêlm FruneU^ », U'm. fí»daU, « 
iyhodd^iryd o irBigynttnU yii derfÿnglytl ar y -iiiain 
f> Rafftyr di wcddaf. «c am ••<>« gW9«r<>ni Wi-di dor- 
lien y if^of Ad. Y carclmruriim a ff»du«b>d<i«i«auc 
ço bod yii Btẁ. Mf . Jfr> i«i a Mr.Temphr, «* r«n 
jf. 1-Vbbcì« aV U«»U1, • ddyWodamut fod y rur^har- 
•rion yn cyfaddef jddynt ynidilwyn yn auaddsit, 
Mil^'ut sacl cu haniu^ ám — "* - • - • 
^h^d. Ymddyg'tad yr. Yni 
luwl Â'i dyir4l«><'ydd ; 01 1 
yc orddynt y« ryfriUpriii- 
Jrn eymmeíyd y g>A»«»h iv «ílfyíiw c« huuÂii'r, 
tuc yrhw.iirh iani^dithU^i'r awdunk^«n ryfrHih 
l4.vi|.— ^Y Cíí/reilhitiir C^rtdin, ar nîu y «^ budd- 



itb«n y pMdinn» gadawinM yr «cboa i' 
T y ihai yb obrwydd 4 fonniiiant y can 
M«W. yfffH hyiKrh7^dMiwyd rf. , 



AiẃmW' 



Mii^'ut saçl cu banni^ ám «rpitt, m*% bod bwy upcwn 
fW'l. Ymddygtad yr. Ynadoo ovdtl yo «adá««c yu 
I 'ybi«ii «rrlM yttiroe* i b%n 
tii. N'l elUr god'lrf i dd>n. 



/Google 



ÎÔ8' 



Bameẃmf ÿ«« 



wyr, a d(lyw«>4«i( lia t^fýSM efe tm fofpadisaeth 
«iioiu» wpdi i'r earcbworion yinddwyn inor bwyll. 
oi|. Hai'ddti yr Ynadoa b«rch «ui e« hyautdyKiad 
•r yr achlyiur hwiif « hyderai y jcwrUi y c«rcn«r- 
orion na thviiiü)ài >r Ynadoii «inf vn na thtiniladan 

«eiTho^aidd to «g .itynt. Sdward «/oiw, «wa* 1 

W. I'ugh» Y»^« a roddodd nodwcddiiid lÌMturul 1 
Johtt (raiici»; «!r Parcfa. O. A. Kvor» « K*(Muolal 

ymddÿffiad'da y tti^til. Y fi^ruyiM « ddyfürnodd 

dri nii»ii<);<krchiir i Jolin Francln, ur nu nib'i b<)b m0 
o'r UeiU; «c idUvnt yrorwywo «m i'M i gybnal yr 
boddwch ain daír..bl>ncdd. » 

' Joh» JtẅbaU «- safwyd vn «uag o ladrafn gwen- 
Itb o eiddo. iohn « I)«vi4 ;]log«n o'r Gnugi-og Imí» 
]jfc Dii« o gArchar. . * 

Charltê FHi«oM « jnif%nrd yn #«00 o ladrata dara 
o llaio o faMMchtlj' I)avííl Jone», iiaaidloc», ar v 
SMain o lonawr. 7 car«b«ror ■ gerddodd yn d<li<.. 



eywìJvdd l'r niaaoa^dỳ, «. chyoiineiodd y lUain 

loaith dao ei fraich ; p^n agorwyd y drw^, y gìoch 

■eíniodda «r byu dactb toah Mt. Ìone»_al]an, 



ioBes» Bryndcnnea. — . 



chaafyddodd v c^irâbaror yn nyned «Uan. Rhudodd 
«r ci -ol, a dallodd «f* ond nid cyn iddo daflu y lliain 
i lyn dwAr. Yfnddengys« ^diwith gyûvs a wnaetli 
y carcharor gfr broo yr Ynadon, ei fod c(, ac «n 
«raU, we<ti teithio dr%vy auuyw o drrfyiid, ac yn 
byw ar hacüonl ; ac wedi iddy ut gyi^aodd' Uauidloe». 
cytunawiit, mcwn tfordd o ddioldigarwch ani gar- 
èdigrwydd preswylẃyr y drif hou, ladraia y peih 
cyutaf • all«at« « rbaim yr ysp«il.~£á âl tifJto mn 
êaith ndynedd. 

Samuel JJaaieê « eafwyd >'n etu§ o ladraU ceireli 
« phýs o eiddo Mr. ioBes» Bry c 
mir« ffarehar, 

Jûhn Jathbu* allas John Jones, am dorl tý Jane 
WUiiams, o LinUngao» a UadnU diUad o wcrth 
^. 6eA. Yr h«o wrals dmmi oedd jMredi rayoed 
i g«rdot« ; . ar ei dychweUad adraf» gwelodd fod rhy w 
nn wedi lorì i*r tŷ, a Uadrata yr oU o'i beiddo. 
Cafwyd hwynt ym mcddíant y carcbaror.— Ì7«(/Vfd 
marwoltMth a ffjfhmsddwpd* 

Ecaa Rtn 4 gaíwyd yn mtiog o ladrata 4wy Ur o 
Fk«nfeUn.— .ẁirA udynM o aOtMdiaeth, 
, SwYDD Fbirion.— Uydd lau, Mawrth 
l«fcd,actb y Prtf Swyddog» Hngh Uoyd, Ysw. • 
Gafobodû, yofhyd i oifnrlooMig o fooeddigloni gyf- 
•ifod V Prìf nrnydd, «c «rweinUaontcr I drefy Bih : 
octhafitjroanloagyrcholl'rUyadý. *" 



ai. Yr oedd rhai maatoisioa a daiddent yo ddiddidl 
oddiar y drcfn ncwydd. Ufih&d ttni«er v Sewiwoaa* 
yr h^n a ostynga dranl pleuliaa. fystioii, « rheiih- 
w)T. Mantms arall « ddeiilUi i'r cyfMU, diw>g> 
lad cyfeiliunwdan Rheiihwyr • B^mffyt (otalrgld 
luae haniwyr, fel d>niuu creiU, yn sgored i gÿtcU- 
ioriii) gan y U>!ioi<dd >n Unndain. Yl- ocdd y 
peibaa yu aesoi 1 bob gradd oddynioM, • Kobeithlal 
y.u ddira^rith y bydd«i y maoteitiuB yn gylMebol i 
ddyinunîddau y Scncdd. 

Ottvn Jonts a gyh(iddwvd o ladrata p2r o lodrsa, 
oeiddo ilnlHth Jooes. Yínddenfrys, oddlwrth dysil. 
iolaetb y «yhiiddwr ne eRUt* fud y carebarar wedl 
dwyn llodrau a pbais oc^Ur iM>ch, ac wrtJi cbwilio 
ate'JAnyiil, éafwyd hw>nf yu i'idŷ ; wedi hyny c>f^ 
••Idcfoddd y carcharor iddo m lladrata, 'acadterodd 
liwynl iV cyhttddwr. Cafwyd ef yn Jti^.-^hwo 
mù o garehar. 

A'iduei/ Jomeo a gyhaddwyd o f;ela genedigaeth ei 
phIent>o« ar vr hwb yr esgorMM yo ddiripftl ÌoewB 
cae, ac ain ei gladdu rot- wn ffus» ym mU Hhagfÿr 
diweddaf. Cafwydhiyn A'ioitf.— rftaoem<oi>^ardUc 

Johm Juliaa a gyhaddMyd o prisio arian dt gaa, 
drwy riHÌdt biUju ttogtol \n ariaudŷ WilUams ac ei- 

eUI, yn N^haernart'lii, a tierbyn £!Ẃ arnynT. Mr. 

H. .ff. pTtece, Ys^fiff nydd yn ArUodý Caerobrfon,' 
a dystlofld t'r carcbaror ddyfbd l'r Aiìaiidý, ar y 
Wjìu o ilydrrf, gyjio thri o Iyfhyraa cyfnewid, un 
am ifro, yr aH anr £300, 'a'r Uydydd am m» oddi- 
wrth Mr. Wrlght, te erelil. Dy wedodd y carcharor 
iddo fod gyda Mr. H. R. WUIUms, yr hwn « dyst- 
ial fud jbob béth yn iawn, aè iddo fynetl A hwynt Tr 
Ariandý. (•alMral y cttrcbaror ei bnn yn faeuacbydd 
llcdr >u Mangor « Beanmarìs a haerai litdo vn 
ddiweddar brrnn lUwer o grwyo yn Newry, i'm 
traoi bwynt 1 Wrìght «*i Gym. y riial « nofbnBseot 
y Uythyran hyn ahi danynl. Dywedodd ei fod w*édi 
priodl lenant i Mr. Wifiiams, sef gwraig y Camar. 
A^ Caotle, yn Beattmaris. Derbynlais y llythyrwa 
CTfoewid, a gotynais iddo faint o arian oedd amo 
«Ulen, dywedodd £M, yr hyn a roddais iddo oblcgid 
•I haeriodan. AufonWyd y bUtao i Lau4ain, ond 
{▼rwTd hwynt yn ol. Nl wn ddim «m Meistriald 
Wríght «'i Gym. Á aroe9-ho9wyd. Dy wedodd 
trrth y carcharor nad allai gael yclrwaneg o arìan 

oes y derbvnid swm y ilythyraa cyfiiewid Mr, 

Wiuiam Lewitf Barrer. ym Mangor, a adwaenai 
j careharor, yr hwn « dd«eth ato fel gweithiwr yu 
Hoí dlwcddaf, « derbyoUI bont 



y Prtf Ẃrnydd « Eglwyo. u; y tioddodwvd Pret- ÎÎS J'^^ÌÎÍ:,; ÍÄ"íf hŴ WSi ^^J^JÍ 

eth dra «ddai or yr ■ehlysor tan y Pmrh. J. Uoyd. O^^^t Arowdd gyd Äg ef hyd Mrdl. Pan ddaeth 

îîpUÎ ŷ Py8Îr555i.%Kdl^lí^ E^^' «1«' SíH. ^í^í >" ^S ÎÎ2Í 1-î rhoddodd 

uIlT fj*. . .a.„l^b2M «» ti^ 1UM».;. ^. Mdo wyth geloloc. Pan ymadiwodd elie e'i wasao- 



gydUweoftiii à hŵy o borfh'y tawelwch ag oadd yn 
Scoli ya gyf radio trwy y Sta*. Yr oedd •! Arateb 
tp Ifod debyt l'r na « draédodwyd gaoddo : 



P«pU|i y Prif S^ „ , - . 

•MÌi l'r Uy«» « chy«M«bMM yr UoM Rehbwyr, gao 
■ enhia à hwy o ba ^ ----- " 

m firf redio trwy 
yo Iled dmt i'r na « _ ^ ., , , 

TmUwttg. Nbl ottdd yr na ««reharor i jael el broA ; 
• dlm oad tttt ■dmo dUtndl iPwdrlo. Terfÿowyd y 
cwbl Dwwn oddenln tnir •wr o •OMcr. 

SwyDD Gabriiarfoii.— Dydd Llnn, 
Mawrth 14, eyihacddodd y Prif Farnydd, 8vr 
N. C' Tyndal, y dref nchod, ac wedi royncd t*r 
ISglwyf , aetb Pr Uÿ», gyd l'r Príf Swyddog Rice 
Thome», Ylw. o Gocd Helen. Wedl gweioydda 

1 Rclthwvr, eyfarehwyd htt 

l:-^*Teimlai lawer o 
I cyn Ueied o gareharorion y 
Nid oé<fd yn rhald iddo wneotbnr dim syìẁ«d«a «r 



I yn y 



y Hwott i*r Uebcl Rclthwyr, eyfarebwyd hwynt gao 
ei ArglwyddUeth:— •«Teimlal lawer o hyfíydweb 
Wfth gnifod eyn Ueied o gareharorion yn y goArestr. 



droseddau y carcharorion, er mwyn cyfarwyddo 
— ---.. . . _ ^ j^y^ . ... 

imhi 

weod yn 
wedasai mewo Hcocdd eteill ar el gylehialth,' fôd 



Uchel Rcitbwyr mor ddeaiítta. Kr i , , 
rh>-w beth ya ddyrys nen yn ammhens, dywenydd 
fyddai ganddo en cyonorthwyo bwynt i symod y 
^. Rhaidoeddh -. . 



hytiy oe byddal 



dlffÿg- 



I Iddo ddwend yo awr, M y dy. 



anamlder troscddan yo y Dywysogaeth yn anrhyd. 
edd^ iawn i foesoldeb y wirino^, yr hyn a ellir el 
briodidi i'r gofld mawr a gymmerir l*w diwaUn t 
moddlott gwybodaeth, ae i*r caredierwydd « ddang. 
o«ír ttt ag atyttt gan «« hawch-raddoUon. Hwn yw 
y uo cynttf ▼ cyforfyddodd y Uŷ» cr paa wnacth- 
' y cyfticwldM yo ogweioyddfad bam yn 
nre. TybUi y Sencdd mai manteislof fÿddâl 
y êy'fticmldlad, t hydcrai efe mai ftíly y dlgwydd- 



Nfbyai 



iddo wyth gdolog. Pao ymadiwodd ielìe e*i 
ietb yr ydoedd 1vedi cadw rhyw falm o «rian ol 
tydog. Jiì wyddai ei fod yn l^narhydd mewB 
crwyn. Acth i Beaamart» wedi ymadael oddi wrtho 
cf. A ÿreeo-hofwyd. Mynegodd y c«rcharor iddo ef 
«i ban fod mewn masnach; ond «ndwyvi-yd ef drwy 
•OOttestrwydd cydfasnachydd yn Swydd Lancaster: 

• bod ganddo gvfeiUion da yn Unndain. Mr. jf: 

Ü^ittlimit « brorai arriysttad y carcharor, yr bwn « 
ddartlenwyd. AdrodfUl hldo bryna gwertb £mê ya 
Ncwry, «c iddo en troid hwynt yn y Uong BHta o 
Newry I Wrifht a'I Gym. y rf ai « «nfonarant y 
Bythyran eyfnewid I d«U am danÿnt;ac Iddo ecbwyna 
Oddlar Sttrah Ramray £0D0 yn mU Medl diweddaf, 

yr hyn a dalodd I Wrigbt «M Gym Mr. mUiam 

Then^oout Casglydd yrardrethl yn Newry, a ddaag. 
osodd ei lyflran ; ond nld oedd ynddynt enw y carrh. 
aror, nac yehwalth eow y Uong Elisa o Newry, yn 
ol «droddud y eareharor. A groeo-heiwyd. Mae 
bjMrM.|ont, a elwlr Lord Btamg, yn hwylio rtawng 
ír'arroH fiobtt « Le'rpwll ; ciibr nl wyddai « ocdd 

em'vn «r fwitM hon yn Medi dlweddaf.- Ar hyn 

darflettwyd Uythvr, wedi elddyddloT^. ir, I99í, 
oddiwrtb y carcharor at Sarali liamsay, Waltham 
A Neir, I dd weod iddo dori yma M inatnaehỳdd mcwia 
erwyu, ac iddo roddi ei henw hi l lawr M an i'r hón 
yt oedd yn ddyledas o £000, ae i ofyn iddi «m nod. 
weddlad rocty» dyn cyff ifol, ae i dëymnno aml, 0$ 
toiynai ■cb Iddi, i ddweod iddi diUnfon yr arian i 
Wright «'i 6vm. ond nld i ddango» y llythyr; vn 
d ymano hefyd cael «teb yn ol y IRirf • anfòmùai efe, 
yn datgi9 cynûygiadan ei brâwd « Uthaa i'w g>-n- 

Digiti2ed by VjOOQI€ 



flanefîoii, 4^. 



150 



Mbwj», im e« Imd yn gwybod ei egwyddorion. 

* * * Jtmÿ >><lü yii aduabud Sanh UMUMy, 

>r hM » raddiidd iddl ì>tliyr y carehanir. Y mai« 
^ >» bv dlawd« ac yu k>w nMWtt bwtliyii cyd Â'i 
bi4«tl. Adeoáai y cnrrharor yn ptcitbio l'cl bargrr 

ara MdetttfM ^ft»^ oddMia 19 iui>m'dd yn oL 

Mr. ü. #. HtflJMio • foAaf y €4irehMnor yn yn. 
^/tt «m irwM ar y uranidŷ yo lka«jiMria, m rlwir 
«WyM^ht €^kte!e, êm cl íoJ ^r fcUr 'priodl v teuaiit. 
PywloiW wnbo aiii alw dt«cb<ru; (;%tiial*tb fflly 
>«i ■ribM wytbttoo, adameotodd y Uyibyroa cylbow. 
â4 bya. Dy inaoodd «r y tyit roddi gair da droMo 
yn yr AriaMdŷ, yr byn a nacùodd; adywtrdodd o« 
yy i O Miin J w j id y Hylbynu c)fhcwid gan \r At- 
**^, y itaddiá iddo «r ariin ani>iit; oiibr nt 

d4>ia«xlodd iod y U>lbyraa cy/niíi^id >n cn Ur. 

Mn. tkM€r ytonw, MciitreM y Caemarftm Cattl^, 
•?dd ym deoaot i Mr. WHliaint. Nid yw y carch- 

«vr y« ẃr Mdi bi.* Mr. Jt. GrsgMu • Mp. J7. 

f il rr te, Maanncbwyr ya Manfsor, a dyMiaaaot i'r 
"^ r f arf nw) ^taa i ' " * 



I «fè b ■yibyran 



10 uuddyui fawy, am y rhai y 
cyftocwld» y rhal a ridychwel. 



«9d W* «• inbk-~Y ootcbarar a ddy wedodd ry w 
brtb «r ct ■■rtâiiVn «i hnn. W«di bya adroddodd y 
marmwyr y dyitlirtaeth i'r Rheilhwyr, y rbú a rjwi- 
«t y iiihMiii yn Bmcg^Atttmdiai am 7 ndgnedä, 

ÌBBOMDM.— /fflfdon yii crbyn Umghm am ddyldd 
• 4i 4n. dob. am arnaittt fMpnraa i aincyHcbn ^- 
M Satiê, 4f. Rbeithraru o hbiid Harhes. 

Aaaten ya crbyn Hoí/ord am ddyM o MS. 
BbiitWbru o biaid Sbrnton. . . 

Wém \m 4 9 fn crbyn noMÉt aid £M a ccbwynodd 
y cyMa/ i*r olaC. Rbcitbfaru o blaid Hdwaidf. 



SWYDD FoN.— Boreu ddydd lau, yr 
"■ bhcddoddymfFarnydd ~ 

^ ^^ ..^— », Uo y cirfoitey Siiydd, O. 
Tsv. XJan«igail,a*icyrcìlUon, ft'iArglwŷddiaelb»A 
g HM i il i lt i MH «r rr Xlt>, ac odai yiio i^r Bglwyi. 
IMI U«o ddycbwelyd iTr Uýt, dechwuwyd aehoo. 






(MlCB, 



1 y S««iwn drwy weinydife Uwou i'r Uctael.reitb< 
myt. Si Aq(|«yddi«pth wrtb eu cyraicb a ddy. 
wcAndd» ** Er pan ddaethuio (^yuuf ar y f^ichHlaitb 
%a» nMe pob peCb a x*ilty>ldai« yn tarildn i «risRitta 
— '"^'~ neba ar fỳ meddwi o barth inocaoMeb 



Jlobtrf Cíarìiê (i5) « piíWyd yn cnog o dorl tỳ 
' J<jhu Haniner, o'r Hrondeg l»ai, ym mblwyfttwrrc». 
aui, a llndrata oddi yno amrái ddiUndan.— ^ ull- 
twfío am eaith mlifmeää, 

Thtmoê Mortiêt ■ bror«yd yn «fiog o ladr«t« or- 
iawr oddÌ«r llioma» Tbcodore, len. el gydwaMW- 
netbwr d«n Mr. Fxlward IiOcia>tt, o Uarrcebora.-. 
J^ alltmdio um eaith mlptedd, 

John tfUham a gylinddw>d o ladnta march o 
eiddo Mr. Yimothy Fanottase, o Onmfbrd, ar y 
lOTed o Dachwedd diweddaf. Cymnicrwyd y inarcb 
allan o'r y«tabl yn y iioa, a ||welwyd er ym mcdd. 
iant V çaicbaror (yrhwn • Ai yn jswa««tt«etha gyda 
Mr. FarMmage) yn u|^vmmydoçaetb yr Amwythig, 
boren drannoeth, gan Mr. O. Roberts, pan ar ei 
daitb I dbir y u y dref bòno. P«n sybnddodd Mr. R. 
y «archarur o iadrala y marcb, üadawodd ^' ar y 
dordd, a diangodd ar draw* y caean, eithr lìiun y 
daiiwyd «r, a chymmerwyd er i'r Amwythii;, ile y 
cyfMcbft'odd iiMn ei bidnta. Prtffwyd ci' yn AW. 
-^Bi atttméh droeeiaèt, 

(.;u>WYn RHiwA«uN.^£\Nm BaamêiA\) a Da- 
/ydd liobartain) glowyr Rbtwabon, « i;yhoddwyd 
o ynigynnaU ỳn d«rfÿi>f[lyd, üyd àc amraî crelH, a 
chuffo Mr. W<ibd-, Oorachwylìwr gwcithra<iedd y 
JMtÌth Irm roniJWMy, yn Hhiwabon, ar y 30aiu U 
lUgfyr diweddaf. (Uwcl V Gwyliedydd aih Cbẅef' 
rar).'^JSiward WHaht. Ar yr SW «'r tf o fl« 
Rba^fyr diwcddaf. dhrfh Fr böU b>wyr iydd ym 
gwciihio dan Mr. Wood, ym mbtwyr Rbiwabon* 
dmi allan ani cyibg. Ar y Stuin nlwvd ryiknod 
•• IboeddigiM yr ardaL Aethoin i |Uwabon, a gwel- 
Idt y no dyrfa o lowyr. Aetbnm syda Mr. Wood ÌTt 
•Tdlamdŷ ; «c yu ẃmytld wedl hyny canfyddah 
niCer o'r fflowyr yn rliiiihro i'r tŷ, ac yn gwaeiMt 
.«lii Mr. Wood n Mr. FlelccriDS. GweUS rai oV 
.glowyr yn g»fhehi yn Mr. Wood yai awartb yl* 
AagUêt « d«n ddyn a'l gwiblodd Fr wdd. a Uawcr 
a'n dUynamat. • Mr. W ood « ddrtngodd dio* ryw 
for i'brdd «raU; oddl yno gwthiwyd ef g«n U nen 
>ai(or o ddynioa l'r lAirdd, Ue yr ocdd tyrfti fiwr 
o»r gh>wyr yn «ro«. GwdalR Mr. Wood yu cwympo^ 
« do« mem dri o lowyr ya A droedio tra yr oedd ar 
y Uawr. Mr. tt. Iotan«ott a'm cynnonbwyudd i gyf- 
odi Mr. Wood; ond tadawat ft « Mr. Uood i hiwr 



táfftímei Cymra. Cynayddwyd fy byfiydwcb p«n •"* f'* ^??* *• «*»* <•««»«« V. . ; * *^ *>J*'' 

gyibneddab i'r Yny* bon, a cbly wcd oad oedd yT «»<*«fti. Cyn «rnted ag y epdau i rynu, canrydd- 

ntt tffwcddwr l gael ei htúù. Am hyhy gallai y •*• y„««r«fcarur, Ef an Evaai, yn garael« ynuçwallt 

RblHbiyr fyBcd iTw byiCaMI l yityricd noHiyw «»■• Wooil, «cyn e4 hngo, ira yr oedd ib«l glowyr 



R bl Hb i j fr fpml iTw byiCaMI I yityîicd ooHiyŵ 
aebaa n ddygid ger en broa; «c oi bydd «ngon «m 
fg afbyngor i, dy weuydd Rfuyf eicli cynnortbwyp 
ttfÊMjtf ncatttt." lVifyiiodd ei Arjwyddincdi 
«wy «ylwi ar y lki « ddeilUai i'r Dywywgseí 
•dAm j dralb ttcwydd o wlnyddn cy|i«wMd«r. 

lilriwydd' Battam yn crhyu BmlheUa, Yaw. m 
«Mdimrddi«iiC tyddyn bach o dtr, ■ elwiriyddyn 
My« ap Bte, mam yr Yay» Groaanu abeftbrarn 
«hMrici Aiglwyddiaclb. 

SWYJ»» DoiNBYCU. — PrydnawA d>dd 
fti*m Mawrtb U», dartb y Fríf Ftf«ydd, íJyr 
R. C. iyiMlal, i Ruibyn, ac «goiodil y Uys y no.«. 
mtêÊk Uml Aclb y Slo-dd, WHioo J«nct, Yiw; o 
M^t/aia. AcbMtatt Bwnteladnf Rbmbytt, « Bon' 
HS^ ?.*r?**» * WÍY*«*rf AiÄlwyddiaodi, w«di 
MfyH gialawa yn y Uew Gwyn. Ar yr ocblyMir 
fca^ tafedd pnwb am ei ||aiaw el hui ; y Bi^dd yd 



, ►, tra yr 
«f«iU ya «i gèrnodio «c yn ef droedio. Gafaclala 
Blr. Wood, ac ymdi^chàli ci gadw «r ei 



y f o c ttetho d d> Parcb. Mr. Stepttenion o.ldUr .ìfat 
ML7. »yMLItttt,agorwydyTlŷ»,«'rPrifPar... 
pdA « gj i ŵw liodd rr Veb«| Rcübwyr M bya^J 
TBn»K geayf iyBCfí Cod aübr.y troacddwyr yu rwy« 
i^ ■miaddaa ya fwy crebj^, yn y Swydd hon ii«g 
www tttt ŵ Bwyddi vn y BvwyMsaetb yr ymw«U 
«iiÌbwyM. GwnydyUdpriodóUbyiiiuif«|riwi«r 
y tik«lia«, yngliyd &'r gwemiydd «an^ a ddycir t m 
■IBM y» T llwytfd boik Nl «Bir briodoti by'a 1 
iM Fjg ■ a m«i d« h cyfradltt lr|i«Ift>iv y gyfnn hoa 
o^r ẃfid; obiegŷd yn groe* i byn y inae nid yti nii. 
% gwybodaHb, tymlrwydd, «c ymarweddiad dd y 
^FŴry ymréMumíh, oad b«4yd«rhald i bawt>'« ym.' 
»ciaal *r Ì)ywy»ogactb ganíod h>ny." 



i Ottd enraaant rr nei Iddo lcwygu « chwympo 
•r y Uawr. Gwaedda» «n bftd huy wtdi vi ludd; 
ir bya e{lh>dd y dyna. 1Vlml«i« yii «d4<'h, a diro. 
«ia aC fbr; ac ym mhen ychydi;;, ];wvkbi fad Mr. 
Wood wedi fi glado i rwihya Ilioman iSdfi«rff«. 
C^lywoii y dyrfb o amgylcb y drwa yn ewMîddì^ ••y 
ni«« bywyd ynddo eno, Haiidwu ct.''^ CtweUb y 
feontaaror E. Kvan9 yii ymvl y drw. r>^ Wiryd 
^tfOH Âfr. Jervi9. Ni wn « ofdd glowTr Sw^dd 
Fliint yn-yr Acrèrair. Own fod y Brìaeh /ron 
Oompaaff yn cadw Tommy Shop ; o|id nld «"«dd ur- 
rod «r neb rymmeryd y nwyddan^, pe «w>aal am fla 
derbynlal eî l^flúç mcwo arian. Ar y 4ŵln cyfuN 
fb Äyr Walbla y glowyr yu yr .Yerrrair, a tori-hy. 
MyBodd It.Ynadon jjyfurfoU y |;lo\*yr fii Utiiwubôn 
drjmioetb* Yroedd'Mi. \^1>o.1 yuo âi-oi cí fcistr. 
lald. Ni weÌBl* neb o'r Yoadon yiio; ond \t u«>dd 
yoo dri aeu bedwtf o berchrnoriao itwchhydü, y 
rbal a gytanamnf i prodi prâ y gio. GwcUm Uw. 
ddiytl yn lUw Mr. Wood yu vr ardd; uud cwtü. 
iwycl ereyn Mdo dyun y llaw-dîlryU alUu. Autoii. 
ala Jobn Bdwardi «t D«fydd WiUfairai ae Edward 
Orillibo I ymddiddan I fawyut ynehylch rhoddì 
y«ialaeth o hhiid y rareh«ronoi|. Y i^uaid^ri 4 
dd«nfbnali I oedd frl hyn, '* Meddwl \t yÿi fi ui.í 



ÌOftn ryddal I chwi imwtornd i flSrrdl, 4 p< 
dyrod yib mlaeiw" Caflwyd y tbw.^r »r.o-4ixí • .1 
oriau, yn «roi «m yr Yiíadou. Cíirchyitijy i.o-t<i i>\ r 
Walhin i bttmp oc« ebwich ò'r gfoA \ r t\XyUA \ t^'r-' 
«^Nl yr Ybudon; dtbr deethaut oil yr.]{h\d. "^r 
«choi paham yr «nrouais ddyn at Daf^'dd WhH«iu$« 
«r Edward Orllbtha o«dd fod rhyw «a iydd > ni4 yn 
awr yii ca {{weied g>d ä'r Uii.jr^^jX.—JX./'^dd 



uig!tized Dy vjv/v./"V i\^ 



m 



SantHon, tre» 



^ Mertt. Tr >-() wyf # yn ttn e'r iliaî tM ya *àrych 
«r úl y yloH >r pui fyddoni «r Uwr. Vr o«dd wn yn 
Hfcnrabob u y^aOiitt o Rafifyr» « gmMs y {lowyr 
yn rfcatliru i'r £a§le». Yr'ocddyui yn bloc^dior 
" Oadtroli i ui^rM Mr. Wood hìIm»." Mr. Aiktt, 
ntriflir >r liilfjrfn^ a yoMrrcciiodd cu p«iswadio i fod 
ya Ilonydd, oiwl rUuibr«K«nt hetbSo iddo i'r fŷ. 
(rwclttia ý dyoion }n tafln Mr. Wood i lawr ar y 
Itordd, ac yn rì dro«dio; a gHiUi» Dafydd K<»bert* 
yn iroedio fcm Mr/ Woôd; «c lnriyd €l> waÌD nn o'r 
icrfyígwyr^yr kw« ocdd i dtartn íawr yn ciUw, yn 
gwuaddi «r y llcilL ** St^twẁ o*r ttimdd, g^w^ i 
lai ci Udd «<:'' Yr ordd Mr. Wood «r y ilnwr y 
d h> I». Pan ocdd Mr. Wodd ym mwtfayu thoa. 

bl0CHldM« "-• — -« 



U 



iw^id», elyw«Ì4 y «lowyr yn l 
4oru «i galou, g^drwcb i ni ci Udd ef ; y mae efc 
Yr ocddyiit yn €«ro wTtÌ» 



y drw». 
wnli 



cttoynjryw . ^^ , . _ 

Mr. lHcVcnog « jnMMidiftíuodd d'r leriÿicwyr wnli 
y drw^, « tluuraH mbI cf li«tVd i Uwr. CarawBt Mr. 
• Dro» y wàl 4 lo 4** 1 ' " 

^yny meMiamnt a'i gwo. 

^w Mr. jfickcrittK yn cndw Têmm^Sho^ Uwfa i 
-jfniA «r y Cha fth 
Sy'Hl* oiidcmú 'pymiiid|no» cyn fcido j««l«i 
Mr. n • 



l»«riy 



dyrfe a lcfodd, ''^^•liw&Ywy dyjij' 



NM 



' lU«%nt a'i gwo. 4#>wr-/ 

_ ^__.u;rittK yn cadw 7>aMqr A„,. — -..- - 

Dalÿdd Roberu roddi cyfraiih ar y Chaftei''ÂÍMí€r 
^ «y<Hl» ofddcuú 'pymiiidino» cyn iddo jaelef 
4d«i am y ter(ÿ« b»m— Mr. f^cmA. CyfireMi 
iwi Mtwŷf li, yn prc^wylio yn Rbi^bon. Gwd- 
aû Mr. Wo«d ya inym-d o'r /-Wc* «r f main o 
^«ryr» a iddỳwaU y flowyr yn d»cnd« ** Uc m«e 

" 'm'i myuwB «f." \pa rhAhraaaBt 4*r iŷ, 

.^ - •" c«r' - 

-^€w 

Wediliyiiy 



TOudT 

« chwJli 



«ẁit rf í'r bttaitb, «by|ytliifiMur 
hw-'ddiyll |«B Mf. W«od yii 



d% /itai'eU, G«nlyfe- 
Kiul«rU4d. Cwdlila 

, _ „. ... yr «rdd. W«di liyiiy 

gw<eUi« Cvan ]EvMv yn Uro Mr. Wood i Uwr» k 
chhr «r«Ì8 «f yn dweiM. ** — - «r doro ei ftlOA» ni aTi 
JUddwn ef.** W«di i mi godi Mr. W oödi fÿMi^ 
jnfaclodd Eran Üm yn fiwA- Yr oedd Miw 
lvood wcdiÿ ^^*^"" gyinapaiui nad «lUi atiyu «r 

boi 



HYSBYSIAI^rAÜ LLEENYDOOL* 
r gejrlyfH cymbásg. 

Mr. Owe» írüléamê •> »f'inM^AM«r f» iti:^ 
CgtgUeé^dd p GéMn^ Ogmnrg^ d^ mni i iB d h aiim 
<<; er Mwyn yfrrUÌ-^ falf 4 fiilnn, «r BNry» Hlipw 
nMM o barfth Cw diarUmgiUUm, cd tm gamdd» tf 
lamercnfiaueii&^ott^mnodaéalwter itaw 
'ífair diweddt^gn e» Hifpn xtv. ant iddo tf e» òwrm 
hwgai aU trwpjüm Drwnrn âTBtnwTm jrr kam 
a godwir fom ei a m mtrhgd d «r /dMm oi Bififm w. 
fri iM bgddont mor hftŵàol ttr deallmdmjf gam H 
dúÊrwfmufyTt p^ mn mj/aag a jjfdmom a» matooimm 
miai^MotllmL ^omehmaoihŷamprhmietmt^ 
mr ffiOh adâttlf, tfc Mid HUdd 9r rhai oUjf mritío, 
herwpdd ou hod gm ddtffom hgddmg mròm gmmre» 
Jfid om mahm gooid Goèriaéar' o Iwam a Jkiem y 
tgagwr, ae tdd rhaid dg^ a tf fcnd M i ^^ JVIhm 
Mr. tfaitero gm ddigem gqf!9l9e 9» hgm gmei mr' 
Igfr ^anmÊg m Chgmeraeg; mc g mma wm gmhr im 
rhmg-gamêrodd g Dÿ^amêmr Siam De^f^ Rhge 
aemwgeOied «frgit^raem gm gf o em a m ei dẁrŴm- 



EkA Cehẃgdd a Rtd Am Lo«W. 



my>y yn «di^^ yn ftwT aa ' 



loedd Mr.Wi» 

y yn «a^ 
jMuoedd yi» 
Y diwmod «r «t y 



m hwynt.- 



liel, 
'JUçhmtdJemear 



P»»X?! 



•^^dd Mobci 
. Wood ya dogt." 
~ lef^Daiydd 



tlowyr ercill. Cofynait iddlyuC. f a fodd ySwUiMC 
liwy ym mUfii y diwniod o'r blipa; hhẅodà 
Yb dda Uwa» M^ i tm fmtádm 
.. - •. '" Dywed#U,"Adda«ftiirt»í 
rl Cmdda ef» Daiyddr Atebodd, ••]>o^ mi a ym- 
drechAi» oi garo ef %iy nhrocd, «îid bM ««dd yan 

ddim ne.** ^Mr. /erri» «jyÌModd y BlmMbwyT 

ar rad v i!ar«hai«cUM», a dywfdodA "Mae ynibaM 
fod V dynian wcdl cn eifroi i nddaa mawr pan 
ocddyw oU ^jrfdi iroi alUni yn «awedlg jMm / 
fortfamnwyd hwynt faa y Tamomf Sheg, H y «r. 
fnwyd amynt bryaii pethaa o hmeífm «b « ociMyai 
yndtfwífhyayaí^io. Oajnilroedd hyn»aM 
y llowyr hfM wedi cacl addewM y mndM yr 
«efiM o*b bMhẁyaUdaa.o»d i*w dií^wyttMÎan nel 
ca »10811 ^rwy i ddyMeiipiewB awdardod maahMB 
f« cytefnd, a gwraadb af ea bachwyulon» yr oedi 
ky» yn iOgem Pw mddeirfcgi hwynt; ae er fod 

Ìam aafQrJk!hiadan mor «ytWNif. Mydmai y 



DYIICHAFIAPAU SOLWYSIG. 

Y Pwek. Etrtifr E/na», Perigior Pe» 
iuaXyì Yiceríwlh UanaiaM» yn faly thyâ^ 
trwy lÁrtrolaeth j Patch. J. ]>«oBaá< 
Noddwr, yr Etgo^. 

Y Parch. Ebeifecer WaifauM i Berlÿor- 
îaeth lilandegla^ rhydd trwy iarwolaaih y 
Parch. J. BeiHDan. Nodèwr, yr Eegoiià 



y Deihan hyn eiaith «r y Rhcitbwÿr «f «r y Bai». 
y(klbeíVd wnh yaiyried y goip a hacddal y eatdi. 
«rorioa.-— Amrai o dyii^ ■ loddUmat nodwedd* 
i«d da i bob nn o*r c«rdkaioiW— V B«aqrdd « 
ddywedodd. •* Of oeddailbr o ddyMoB^cdlyragyto. 
Bii&ynghyd gyd«bVUtf beddycbloB, oad wedi hyay 
a ftont yn caog o deifMg, ni4 ^edd dim « «lUi gyl* 
Uwnhfta e« hyiaddirgUdT «r m teiiBlai y fthf ithwyr 
>B aicr fed y liai a ymiyaaaUaaaBf yagí^d ya 

«m ychydig ^raydça. cawaaai hwyat ya JRiiig. ya 
«Äig o yn>«Md ar" Mr. Wood.^Anidd||i^ mU a 
marehar hohmm; me wadi hamg MirwyM« 

^iUdd««b«md«irMyifdir 

f i'w bmrKâ9.j: 



am teÊ 



B« farw ya LlaBdaìn, dydd Sal» yr ITeg 
o EbriU,. yn M nlwydd eed, Syr T. Mo0k 
tyn^ Barwnig, Aelod y Senedd drof Swydé 

Aufynyidi y cydgyíSMftt yn Tr iní gwr y 
fith iMoogrwydd o amfy wiaetA denUay % 
^lMgoriadaii er addumo einioea^ ac^eBiiii^ 
parch a chymmeriad gan bob gradd-o dáytt« 
lon a^ yn y gwr anrhydeddni nchod. 

Ftf Seneddwr, yr oedd SyrHioma ym 
j^odedig aai gywirdeb ei egwyddorloii, m 
ehyaiondeb ei ynMÌdygiady yr hyn a boraib 
iV etholyddiM» iod£ ynddo yr hydèr 
■iwyaf. 

Fel Meialr.yr eedd eihoU weinidMM 
yn ei barch» yn oillftw», a maitfc fyád e« 
galar ar ei ol. 

Fel Meiitr tíMMUTMl ry^dfti béb «maer I 
eeed ei dyddynan am reat mor gyamediol 
ag a aUnogai Tr amaeChwyr i lyw yn gya^ 
wni» a gofalai yn thyrt mi e« Uwyddiaatr 

Ar y ISeg o ^^1, ya Nhieŵiw» Swydd 
Çiemarfim, yn y 75 mlwydd o*i hoodnuiy 
lo farw Mn. EliBibHh EtbBì, gwfaig Mr. 
Robert ETins, diẁêddar o Pan y Celyii, u 
B»am eî|i GohebiMlh paiẁii Iìma Gìb» 
Ceirionydd» . . 



„t,zedbyG00gle 



Y GWYLIEDYDD. 



MEIIEFIN, lasi; 



91UÌOSTB. 

HcB. xi. 1. 

" Tfydd yn wir yw flaîl y p«thaa yr yd^ 
71 7B ea gobeithìo, a siorwydd y pethao 
Bid ydys yn eu gweled.*' 

Yn niwedd y bennod flaenorol 
yr ftpostol a grybwyllai yr ysgryth- 
yr hòno o'r prophwyd Habacuc 
(2. 4.) " Y cyfiawD a fydd byw 
trwy flydd," Yn y bennod hon y 
mae yn myned ym mlaen i eglnro 
nator fiyda» ac i ddangos ei ífrwy th- 
aa rhagorol hi yn yr hen dadaa 

Wrth fyfyrio ar y testyn, yr Ys- 
pryd Glân a'n goleno i ganfod dir- 
gelwch a rhinwedd y ffydd hon, fel 
y delom trwyddi yn feddiannol ar 
drysoraa iachawdwríaeth. 

Yb y Ue cyntaf ceìsiaf osod allan 
fydd a'i gwrthddrychau, ac wedi 
hyny cymhwygo hyn at eich medd^ 
yliaa. 

I. ** Ffydd yn wlr yw sail y 
pethaa yr ydys yn ea gobeithio." 
Y mae y^ogair y gwirionedd add- 
ewidion mawr iawn a gwerthfawr» 
y rbai ydynt oli y'Ngbrist yn ie ac 

Çì amen, yn slcr o gael eu eyflawni. 
r addewidion hyn ydynt etifedd- 
iaeth y Criatiou, yr hwn sydd yn 
ca creda hwynt am fod Duw wedi 
ea Uefara. Owaith ífydd ydyw 
derbyo tystiolaeth Daw am ba beth- 
ta bynnag a weio efe yn dda ea 
dalgaddio. Y mae Duw yn ei air 
wedi addtw maddeaant pechodaa 
xeu£FiN, 1831. 



iV enaìd edtfeiriol a chredínioT» 
Act. XI, 1!). y mae wedi addaw y 
bydd i wybodaeth am dano leowi y 
ddaear, megys y toa'r dyfroedd y 
môr, Esa. 11. 9. ac y mae wedi 
addaw gwynfyd didraoc y nef i'r 
duwiulioa, l)at. 7. 16, 17. Y mae 
y Cristion yn creda y pethaa hya 
ar sail yr addewid, cadarn sail 
Duw. Nen, ynte, gaUwn ddeall y 
geiriaa fel hyn: *' Ffydd yn wîr 
y w $ÿlivedd y pethaa yr ydys yn ea 
gobeithio." Y mae 'r credadyn 
trwy ffydd yn mẃynhaa yn y byd 
hwn ragbrofíad melys o'r pethaa y 
mae yn gobeithio am danynt. O 
enaid, dyma nod wrth yr hwn y 
getli hoU dy hnn. Yr wyt yn go- 
beithio am faddeaant pèchodan: 
ond a wyt ti yn feddiannol ar hvny 
yn awr? canys y mae gan Fab y 
dyn awdiirdod ar y däaear ì fadd-» 
eu pechodau. Yr wyt yn gobeith- 
io am wynfyd y nef; ond a ydyw 
anian y nefoedd vnot yn y byd 
hwn? canys rhaid 1 ti gael dy buro 
cì/n myned i mewn yno. 

II. Ffydd ydyw " sícrwydd y 
pethau nid yuys yo ea gweled;' 
pethau anwefedig i lygad o gnawd, 
pethauannirnadwY gau reswm dyn. 

1, Creadlgaeth' '« Wrth ffydd 
yr ydym yn deatt wneuthur y byd- 
oedd trwy air Daw, yn gymmaint 
nad o bethau gwelodig y gwnaed y 
pethaa a weiir," adn. S. £r y 
gailasai rheswm gasglu mai Duw a 
wnaeth y byd, etto nid oes dim 



Uigit.ized Dy ^3^/^./"^ i\^ 



162 



Sylwedd Pregeih ar Beb. xi. 1. 



boddlonrwydd nao eglordeb am 
hyny ond trwy ffydd yn y dwyfol 
ddatgnddiad. 

2. Rhaglnniaoth. Nid yw ang- 
hrediniaeth yn gwded dim ioimI 
damwain neu natnr yn llywio y 
byd; ond y mae ffydd yjk gweled 
Daw hoUallaogy anig adoeth, yr 
hwn aydd yn gwneaUiur pob peth 
wrth gyngor ei ewyllys ei hun» yr 
hwn y mae ei orseddfa yn y nef- 
oeddy a'i frenhiniaeth yn llywodr^ 
aethu ar bob peth. 

3. Trwy ffydd yr ydym yn deall 
am ein codwm mawr, a'n trneBÌ 
dwfn yn Adda» ac am ddyfodiad 
lesu Gcist i'r byd i gadw pechad- 
nriaid. Y mae ffydd yn gweled 
aneirif ryfeddodaa» ac anfeidrol 
ddoethineb» gras^ a galUiy yn angeo 
y groes. 

4. Y gyfraith lân. aV efengyl 
fawr ei breintiaa. Y mae 'r enaid 
a argyhoeddwyd ya gweled ei gyf- 
Iwr damniol yn wyneb cyfraith 
Daw, nad oea jnodd cael bywyd 
trwy hon, ac y cyflawair ei hoU fyw 
gythion hi ar y rhai anedifeiriol; 
er hyny ei bod hi yn gyfiawn, yn 
aanctaidd, ao yn dda. Yna y maé 
y pechadar yn ymofyn am dmgar- 
edd yn yr efengyl» trwy yr hon y 
mae Duw yn gyfiawn, ac yn cyf- 
ìawnhau y neb aydd o ffydd lesa* 
Rhuf, 3. 26. 

é. Hollbresennoldeb Duw. Y 
rhai annuwiol a anghofiant yr Ar- 
glwyddy ac nid oes ofn Duw ger 
bron eu ilygaid. Ond y mae'r cred- 
adyn trwy ffydd yn gweled Dnw o 
amgylch ei iwybr a'i orweddfa, ac 
yn hysbys yn ei hoU ffyrdd : '' I 
ba le yr áf oddiwrth dy Yspryd, 
ac i ba le y fibaf o'th wydd?" &c. 
Saltn 139. 7,-12. 

C. Byd yr ysprydoedd. Heblaw 
y byd gweledig ymai y mae byd 
arall» yr hwn ni welir etto ond trwy 
ffydd, Ue y preswylia Cyfryngwr y 
Testament Newydd, myrddiynau o 
angelioDy ac encidiau y rhai a ym- 
adawsant oddi yma. Ÿ byd mawr 



hwnw sydd yn wrthddrych eín 
ffydd^ tu ag at yr hwn yr ym ni oll' 
yn prysuro, a Ue bydd ein cartref 
cyn bo hir. 

7. Dydd y fam aU dragywyddol 
ganlyniadau. ''^ Canya y mae 'r 
awr yn dyfod, yn yr hon y caiff 
pawb a'r sydd yn y beddau giywed 
ei lefcrydd eS. A hwy a ddenant 
allan, y rhai a wnaethant dda i 
adgyfodiad bywyd, oifth y irhai 
a wnaethant ddrwg i adgyfodíad 
barn." io4m 5. 28, 29. ^ A'r rhai 
hyn a ânt i gospedigaeth dragy- 
wyddol : ond y rhai cyfiawn i fy w- 
yd tragywyddcl." llfai, 25. 46. 

Dyma rai o'r pethau mawr ag j 
mae ffydd yn ea oredny er uad yd- 
ynt yn weledig. O na baem yn 
byw yn fwy cysson o dan deimlad 
dwya o'r gwirioneddam hynl Ta 
ag at ein hannog i daer-geisio y 
ffydd werthfawr hon» diweddwn 
gyd á'r ddan ystyriaeth canlynol. 
Ystyriwn» 

1. Mai «'lrwyddì hi y cafodd yr 
henuriaid air di^" ad^ 2. Pa beth 
oedd yn cynnal yr hen dduwiolioa 
ar en pereríndod daearol trwy fyd 
o orthrymderau hyd yn nheyrnaa 
nef? Ffydd y'Nghrist lesn. Trwy 
rinwedd hon íe aeth cwmwl mawra 
dystion adref i'r gogoniant. Rhed- 
wn ninnau yr on yrfa^ gan edrych 
ar lesUy Pen mawr yr eglwys* 

2. Mai " heb ffydd ammhoMÌbl 
y w rhyngu ei fodd ef ; oblegid rhaid 
y W i'r neb sydd yn dyfod at Dduw» 
gredu ei fod ef, a'i fod yn obrwy- 
wr i'r rhai sydd yn ei geisio ef," 
adn. 6. Pa beth bynag fyddo ein 
cymmwysderao» y cwbl sydd ry. 
fyr i ryngu bodd Dnw^ heb ffydd 
yn ei anwyl Fab. Rhaid yw i'r 
neb sydd yn dyfod at Dduw, gredo 
ei fod ef yn anfeidrol y'mhob per« 
äeíthrwydd» ac hefyd ei fod yn. 
obrwy wr i'r rhai sydd yn ei geîsio 
ef. *' Y sawl a'm carant U * garaf . 
finnau; a'r sawl a'm ceisiant yn. 
foreu» a'm cânt." Diar. a. 17. 
Çeisiwn bcddwch Duw y'Nghrist 



L)ic|itized Dy vjì v/v./^ 



Ymdàiddan, rhong Gweinidog ac m o'ì Blwgfolian. ÎẂ 



tesn, gaii fyw trwy íTydd» a marw 

mewiì ffÿdd, fei y byddo yo dda 

•rnoB i dragywyddoldeb. Ameii. 

Cynfelyn. 

YMDPIDDAN 

GtminpoG ae um é*i BUtftféUm 
^erthÿwu i't PúgüMmi. 

I. 



XP«ftodod«daLIS8.) 

GWBINIDOO. — Dyoa 6« tred. 
Td wîr, 7 maent oll yn narw heb 
nt felydr o obaith, oui roddant oll 
t Mdant Tr offeiriady neu ddaros- 
tyngant ea hwnain i rai o'r crenlon- 
derau hyti, nem'r cyffelyb. Dyma 
yr aehos y dioddefant yr hyn a 
ddywedáia» ao y torant en hunain, 
lel gorphwyllog addolwyr Baaí 
eynt, nes ffrydio V gwaed am ben y 
odaear. Hyn yw yr achos paham 
y gorweddai dynion ar y llawr, hyd 
I yn ddiweddar, tra yr âi olwynlon y 
eerbyd, yn yr hwn yr oedd yr eilun 
Jnggeniant, droatynt, gan derfynn 
eu bywŷd. 

GwRANDAWR. — Oníd yw yn 
rbyledded, Syr, y gall dynion ber- 
swadio eu hunain» neu ganiatâu i 
ereiU en perawadio, i fyned dan y 
lath ddioddefiadau echrytlon. 

GwEtN.— Coel-grefydd,fy nghyf- 
aill, yn gweithreda ar gydwybod 
wedi ei chyffroi, ond heb ei hiawn 
eleuo, a bar i ddyn wnettthnr ac i 
oddef pob peth, er gochelyd y din« 
▼»tr a ofnir. . Yr wyf agos wedi 
bhno adrodd y 4ath greuionderan; 
oad, cyn myned ymaiâi, gosodaf 
ger eich bron rai esamplan oV eyf* 
ryw, mor resyngar a dim ag a 
glywtom. Un* wodi by w yn hir yn 
if India a ddywed — *^ Clywais on 
boren fod rhyw ddynion wedi 
cioddio twll dwt'n yn y ddaear, a'u 
bod yn cynneu tàn yuddo. Aeth- 
«tt yn ddioed i'r lle, a gwelais 
tdyn à'r gwahanglwyf amo, wedi 
eoUi grym ei aelodau trwy ei af- 



* Y Parchedig í>u Carey. 



iechyd, yn troi ei hun drosodd a 
tbrosodd, nes o'r diwedd iddo 
syrthio i ganol y ÍSamiau. £i aiar- 
nadau o herwydd ei boen oeddynt 
dra arswydus. Galwai ar ei berth- 
ynasau, ac erfyniai amynt ei war- 
fdtt o'r fflamian; ond yn ofer! 
£i chwîorydd ei hun, pan welsant 
«f yn codì ei law tu aV ymyl, ac yil 
gwneuthur ymgais egníol i ddyfod 
^Han, a'i taflasant yn ol drachefn, 
lle y trcngodd yn ngolwg ei garen- 
ydd agosaf, niewn arteitbiau an- 
nhraetbol V' Un* a fu yn bregeth- 
wr yno dros ugain mlynedd a rydd 
ýr hanes cyffröus canlynol:— ► 
;* Gwelaís ddau oV Hindwiaid yil 
amgylchu en hunain â tbri o danau 
mawrion bob dydd, mor agos i'w 
cyrph nes agos eu ilosgi, tra ÿ 
syrUiìai pclydr yn ei rym ar eit 
penau noetbion. Aroscnt hyd cu 
gyddftau yn yr afon Ganges dros 
yspaid mawr oV nos.'* Hyn a 
wnaent i sychu i fynu nÄdd cu 
cyrph, ac i ddiddymu y cyssylltiad 
rhwng y cnawd aV Yspryd, fel ý 
parotòid hwynt i gael eu llyngcu i 
fynu yn Nuw, yr hwn a foddylient 
ei fod yn ddyfn-fôr o yspryd. 
Rhydd arall yr hanes aiaethus can- 
lynol am huuan-leiddiaid :--<' Un 
ar bymthcg o langcesau, aV un 
nifcr o offeiriaid a aethant mewB 
cwch iV fan tle y mae Jumna aV 
Ganges yn uno cu ffrydiau pured- 
igol. Yr oedd padell bridd fawr 
wedi ei hotfgian dros bob ysgwydd 
iddynt. Aeth pob nn o honynt 
dros y cwch, a daliai yr offeiriad 
hi nes llenwi y pedyH & dwiV; yna 
goUyngai yr offeiriad ei afael^ aV 
pedyll a suddai V llangces iV 
gwaelod. Fel hyn, yn ngolwg ed- 
rychwyr a^u canmuient, ac offeiriaid 
yn eu cynnorthwyo, un ar bymtheg 
o enethod a fuant feirw fel aberth i 
eilun dinystriol." Ni chwanegaf 
ar y pen hwn ond y tri pheth can- 
lynol— bod yn India lawerocdd, iV 

• y Parchedig Mr. Ward. 

uigitized Dy VjOOQlC 



164 



Yoiddiddan rhwng Gwtínidog nc un oi Blwÿfotwn* 



fjîben o foddio eu duwiaa, yn gosod 
eu cyrph air y ddaear, ac fel iiyn, 
ftrwy Ufur a lludded dwys» ya 
inesar amryw filoedd q ülHiroedd — 
bod oddeato pedair tqii ya treogn 
yn Oynyddol wrtii gyflawni perer- 
índod*— -a bod dynion yi| Anaeríca 
ac Affirica yn ymbortlii ar gnawd 
eu cyd-greadartald! ^id yw byn 
pnd bras ddarluniad o ddefodaa 
dychryoliydeilaa-addoliaeth mewn 
Un rhan o'r byd. Beth a teddyi- 
jwcb W danynt? Beth yu awr yw 
pich barn aui grefydd y Paganiaid ? 

GwRAN. — Syr, mae yr hyn a 
ndroddaaoch yo ddigon i beri i> 
gwaed oerì yn y gwytheoaa. 

GwiSiN. — Oni weiwch wirionedd 
y Bibl, yr fawn a ddywed, bod 
** tywyli iepedçÌ y ddaear yn liawi^ 
p drigfnn^a trawsder" — bod .dyn 
wrth natur '' yn aDgharedi|;y yn 
jannhragarQ|; — yn ofer yn ei res- 
ymau" — boJ *' ei galon annealios, 
wedi ei thywyiitt"-«-a bpd ar y 
Paganiaid angen am y ilyfr gwerth- 
fawr hwnw sydd yn dweud, ^* Na 
ladd;" ac sydd yi^ ei osod i^allan 
megys y fiprdd i ogoniaut a gwyn- 
fyd tragy \f ydd^l, " yr hwn a fu farw 
y cyGawn dros yr aogby^siwny í*n 
dwyn at Dduw/ 

GwRAV.-r(ifwelaf, yn ▼ìr. O 
pwy a ali fo4 yp ddigon diqlchgar 
am y goieuni aV cysur % ddeiiliant 
oddiwrth aír Pawl 
. Gw£iN,-^Mewn perthynas i a/- 
hndid eiiun-^ctdoiiaeth, nid oes 
genyf haniddeu i ddyiredyd ood 
ychydig. Ond ge|iwch gred)i ei 
fod yn dra mawr, pan gly woçh fod 
fhai o wrthddrychau addoliad yr 
Indiaid mor ffiaidd yn ngoiwg 
ijristionogiony fel na eliir eq henwi. 
Liuoedd o'r deiUion anbapus hyn a 
yragrymaot o flaen godinebwr f^an» 
a*i buttain. £u dawnâíau a*u can- 
iadau o flaen, ac er anrbydedd i'w 
«iawiaoi ydynt mor frynted fei fod 
f^y wilydd ar rai o*r trigolion hardd- 
af eu rhodiad ea hunain gaei ea 
fweled yn eu teiulau; a'r ilaoiau 



ar gerbyd Jaggernaut ydynt anot^ 
wair a ffîaidd i'r radd eithaf. ^ 
mae 'r holi wlad wedi ymroddi mor 
lÌwyr i afleodid, fei y dywedodd 
un o*r anrhydeddusaf o*r preswyi- 
wyr wrth 5Ir. Wârd, ei fod yn 
credu bod yn anhawdd caei un 
llaogces ddiwair ym mhiith yr IioU 
fyrddiynaa eiian-addoigar hyn. 
Cyfryw yw y flSeidd-dra, fe! fod 
offeiriad oddi yno, yr hwn oedd yn 
ddiweddar yn I^ioegr, yndywedyd, 
'^ Yr oeddwo yu cau cauadon fy 
flfenestri» ac yn gorfod chwiiio am 
fy mhlant, i'w symud i ran beiieoìg 
o'r tý." Yn awr» gyfaiii, onid oes 
ar y dynion sydd yjp gwoeuthur y 
fath fiìeidd-dra yn rhan banfodoi 
o'u crefydd, ac ydyot yn yr faoii 
ari'erioo fiiaidd byn yn tebygoii i'w 
duwiaoy angen am v Jflyfr sydd yn 
dywedydy *' Byddwcli sanctaiddi 
canys sanctaidd ydwyf (i/' ^ « Uya 
yw ewYÌIys Doify sef eicl| sanct- 
eiddíad chwi — ai? ymgadw Q honr 
och rhag godineb, ar fedro o bob 
uo o honoch gadw ei lestr pi faaii 
mewo saacteiddrwydd a pliarph," 
Qni4 oes etsieu ar y fath ^ddoiwyr 
afljin y Llyfr hwow, ym miüitb 
gorchymynion pa on y mae yr un 
canlyooi: ^* Marvfhewch gan hyny 
eích aplodau y rhai sydd ar y 
ddaear; godineb, aflendid, gwýo, 
drygchwantp a chybydd-dody yr 
hpn sydd eilua-adaoiiaetli«'' OfL 

GWRAN.— Nid ali neb ammea 
hyny; ac nid aii nebsy'n ewyUysio 
yn dda i'tf gyd-greadurìaid iai na 
gweddio ar iddyot pi gaflTaei. 

Qw^liÿ.-:.GweÌaf, wrth fy or- 
iawr, oa %\\tS aros yn hŵy y borea 
beddy w, gan fod geoyf ontry w ereili 
i ymweled ò, hwyot cyn myned 
adref. Y tro ne<iaf y gaiwaf ar- 
lfocl|, cawn yoifÌ((ii|dan yoi mheil- 
vch ar y ipatter. ' Gobeithio y bydd 
î'r byn a giy w«och ddoe a heddyw 
wneotliur dwfn argraflT ar eipi^ 
meddwl; a phan nesaoch at oräedd 
gras, oa fydd i cbwi anghofio )t 

uic|itized by VjOOQIC 



Ìttgriaetìutu ar Job iu 10. 



m 



M filiyoaa o*ch cyd-aDÍ&rwpUon, 

jr rluii a frysiaiit» inewB tywyüwdi 
Maaafudd-dod» i dragy wyddoldeb, 
** ya estrouiaid i ammodau yr 
addewiü," ac ya aoaddas i deyrDas 
aefoedd. — rBoreu da i cbwi^ fy 
aghynmydo^ 

GwRAN. — Boreu da i ehwi, Syr. 
Mawr ddioJch i ehwi aai alw aruaf. 



TnrYRIAETHAU AR Job ii. 10. 

''A dderbjnìwn ni gan Bduir yr bjn 
frdd dda, ac oni dderbymwu yr b>n aydd 

NlD yw ein bywyd ya y byd 
Jiwa oad cymiuyag o ddrwg a da. 
Ni ddylem, gao hyny, ddisgwyl 
jnwynhaa dedwyddwch dìgymmyag 
ÌA yma i'r nefoedd. £r fod rhai 
ya fflwynhaa ychwaneg o dded- 
wyddwch ar y ddaear nag ereill, 
etto gallaf haera yn ddiofn cyfeii- 
iofBÌ, nad oes on o eppil Adda nad 
yw yn ddarostyngedig, a hyny ya 
aml, i heibulon, cystoddiau, a 
ckwerwon flinderaa. " Yr aa 
.ddamwain sydd yn digwydd i 
|)fwb." Ond ni ddyjai neb achwya 
|M Uwfrhaa o berwydd hyn; canys 
ewvUys Goracbei lywodraethwr y 
byd ydyw. Yr Arglwydd sydd yn 
Uywodraetha ac yo trefna pob peth 
ya y nef ac ar y ddaear, iechyd a 
ciilefyd, hawddíyd ac adfyd, cys- 
tadd a biinder» y drwg a'r da, sydd 
jndeiiliaw oddiwrth, nea ynte trwy 
gaoiatád yr an ArgÌwydd daionus 
agraslawo. Pan y bvddo y gwynt- 
pedd tymhestlog yn dryllio llongau 
y mòr, neu pan y byddo'r ddaear 
yo attal ei Ifrwythau, ac \n pori 
príader a newyn yn y wlad ; aid 
rbyw beth damweinioi yw hyn, 
eiihr cyfiawn waith yr Arglwydd 
Bduwy Fenllỳwbdpaethwr y byd 
ydyw. I)aw hefyd sydd yn trefnu 
neiUtaol achosion pob un o honom 
ai; yn codi y naiil, ac yn dar- 
pitV9g y llall, Y^ oedd Jpb yu 



LoUol gydnabod byn. Pao ddaeth 
et elynion a iladd ei weision, a llad- 
rata ei anifeiiiaid, ni thybiodd efe 
mai o ewyllys dyn y n unig y daetbai 
hyn, oad fod gan Dduw hefyd law 
ddirgelaidd yn y gwaitb ; am hyny 
yn lle ceisio diai ar ei eiynioo, efo 
a syrthiodd i lawr, ac a addolodd 
yr . Arglwydd, gan ddywedyd» . 
** noeth y daetbum i'r byd, a noeth 
yr àf ailan o hono. Yr Arglwydd 
a roddodd, aV Arglwydd a ddyg- 
odd ymaith; bendigedig fyddo ea«r 
yr Arglwydd." Yn yr un modd 
ein dyiedswydd ninnau yw derbyn 
ìaewít modd croesawas a boddlon- 
gar ymweliadau rhaglaniaeth, pa 
un bynag ai hyfryd ai anhyfryd y 
byddont. Ac i'r diben i ni wneutb- 
ur hyo» bydded ì ni gofìo nad ydym 
ni yn haeddu yr hyn sy dda ar law 
Dow. £ithr y drwg a ddichon eia 
cyfarfod, yr ydym wedi eî haeddu 
yn gyfíawn» Siá all neb ddywed- 
yd fod ganddo unrhy w hawi i ddis- 
gwyi da fel cÿflog neu toobr; eanyt 
pe manwl graífai Duw ar ein haa* 
.wireddau, a galw i gyfiawn fam» 
pwy yn ein plith a allai sefyll ger 
ei fron! Ao os dynia fei y niae 
gyda ni, beth a allwn ddisgwyl ond 
iiid a diai yr Uolialluog. Dyma 
yr hyn a haeddodd holl ddynolry w 
er pan bechodd eio rhieni cyntaf yn 
Mharadwys. Pa bryd bynag ynte 
y byddo rhyw orthrymder yn ein 
gorddiwes, cofîwn ein hod wedi 
haeddu hyny, ac niai ** cyfiawn yw 
yr Arglwydd yn ei holl farnedìg- 
aethau." 

Ilelilaw bod yr Arglwydd yn 
gyfiàwn yu ein cospi^ rhaid i ni gyf- 
addef fod ganddo gwbl awdurdod i 
wneuthur à nyni fel ag y byddo yu 
ewyllysio. 0« ydyw yn ddylod- 
swydd ar blant gyniffltiryd eu cer- 
yddu gan eu rhíeni aiu wncuthur 
drwg, pa faint mwy y dyleni ni 
ymostwug dan allaog law Duw, yr 
hwn y w ein Tad ni oll, ac aydd yu 
meddiannu hollol awdurdod arnoni» 
eneidiau a chyrph: canys ni ddyg- 

Digiti2ed by VjOOQlC 



L 



168 

ntoBì riì AÌìm Vr byd gyda ni ; â 
phe byddai Daw yn gweled yn dda 
eÌB difeddîanmi o'r hyn oli sydd 
fenytn, ni wnai gam â ni» o her- 
wydd ei «iddo ef y w pob peth. A« 
"Os dyma fel y mae, y mae genym 

Srflawti aohos i fod yn ostyogedig 
do ef, ae ymfoddloni i dderbyn 
{çanddo y drwg yr ydym yn oi 
líaeddn, yn gystal aV da nad ydym 
yn ei haeddu. 

' Y'mheHach etto, «sc^ngho'fiwti 
fod cystudd a blinder yn fnddiol ae 
ynfendithioi iawn i ddyn. Nid yw 
yr Arglwydd yn cystuddio ei blant 
gyd âg unrhyw ddiben arall, ond 
er en Hesàd. Y brenin Dafydd 
íydd yn dywedyd fei hyn: ** Da 
yw i mi fy nghystaddio; íel y dysg- 
wn dy ddeddfan. Cyn fy ngbys- 
tnddio, yr oeddwn yn cyfeiliorai; 
ond yn awr» cedwais dy air dî.*' 
Aml a blin oedd y cystnddían a 
gafodd Dsfydd. Cafodd ei erlid 
^n ddibaid o nn lle iV llali. Ni 
chafodd na llony dd wch na heddweh 
tra bn Sanl byw. Ac wedi cael ei 
sefydlu yn ei deyrnas, llawer o 
flinder a'i cyfarfu ef, o herwydd ei 
hlant ei hun, yn enwedig ei fab 
Absalom, rhag yr hwn gorfn iddo 
ITot o'r wlad. Aml y mae yn 
ewyno yn y Salman oblegid eî 
flinderau: ond Dnw a welodd yn 
dda ei wareda ef oddi wrtbynt olly 
gan '* amlhau ei fawredd, a'i gysnro 
ef oddi amgylch.'' Yna y gwelodd 
yn eglur pa mor llesol oedd iddo 
gael eì gystuddio. Tra byddo dyn 

2n ipArynhatt ei iechyd, yn byw yn 
wyddiannusy ac yn cael pob peth 
wrth fodd ei galoa, y mae yn 
chwannog i anghofío Duw, awdwr 
a rhoddwr pob daioni. Dyma fel 
y gwnaeth meibion Israei gynt. 
Gwedi i'r Arglwydd ea dwyn 
hwynt allan oV Aipht, a rhoddi 
iddynt feddiant o wlad Canaan, a'a 
•efydlu hwynt yno mewn heddwch, 
ác yn y mwynhad o bob llawnder, 
baan yr anghofiasant ef, a gwasan- 
aetha o hooynt ddelwau y cenhedl^ 



Vtìyriätíhian ttr Jci ìu lò^ 



oedd, y rlitti oedd o^i íiamgylcll^ 
** Jesurun a aeth yn íras, ac a 
wingodd ; braseaist, tewychatst» 
pwyntiaist; yna efe a wrthododd 
Dduw yr hwn a'i gwnaeth, ac a 
ddiystyrodd Graig ei iachawdwr- 
iaeth." Dyma fd y gwnaeth yr 
Israeliaid gynt: ac fel cospedig- 
aeth am hyn» yr Ar^lwydd a ddan- 
fonodd ei wîalen, ac a^ ceryddodd 
hwynt £fe a'u rhoddes bwynt yn 
n wylaw ea<gelynîon, i*w gorthryma> 
ac a ddaafonodd aairyw famedig- 
aethau trymion arnynt: yno hwy 
a ymofynasant am eu heddychu âg 
ef, ac a droisant ato gyd âg 'yni- 
pryd, ac wylofain, a galar. Duw, 
t>'i faw^ dmgaredd, sydd yn ym- 
ddwyn ta ag atom ninnau yn yr nn 
modd ttg y gwaaeth tn ag at yr 
Israeliaid gyat Weithtan efe a 
gospa ein gwledydd trwy waedlyd 
ryfeloedd ; weithian trwy haint ar 
ein hanifeiiiaid, a chlefydaa amom 
ein hunain; weithian trwy eiahan^ 
ddifadn o'n perthynasau agoaaf, a'a 
cyfeiilion anwylaf ; weithian efe a'a 
cerydda trwy brinder a oewyn; 
trwy golledion, siomedígaethiiu, 
neu ryw wrthwyneb arail. Dyma 
fel y gallwn dybied iaith yr Ar- 
f^wydd wrthym ni yn y petham 
byn. A pha beth yw ei ddiben ef 
yn hyn ? £i ddiben yn ddiammea 
yw, ein dwyn atom ein hnnain, i 
ystyried ein ffyrdd, ac i'n defiroi 
o gwsg pechod, i rwygo ein calon- 
au gan deimlad o'n hanneilyngdod, 
a dychwelyd at yr Arglwydd am 
drugaredd, a heiaeth faddeuant. 
Mawr yw daioni Daw tu ag at ei 
blant, am wneuthur y byd hwn yn 
sefyllfa ile nad oes dim wedi eí 
addaw iddynt ond blioder a gor- 
thrymder yspryd, a phethaa 'r byd 
mor ansicr a darfodedig, fel nas 
gallant addaw iddynt eu hunsin 
feddiant o hotfynt gymmaint ag am 
m diwrnod. Hyn a ddoeth drefn- 
wyd, fel y diddyfnid hwynt oüdî- 
wrth y byd hwn a'i wagedd, apheri 
iddynt osod eu calonau ar y byd 



uic!itized Dy nji^/^./'^ iv_ 



Ystypìaeatt» «r Job n. W. 



$yàà t ddjfod, y byd bwnw \U 
mae gwir iaweDydd i'w gael. Sicr 
jw, maì y» Arglwydd ya uaig a 
«yr beth sydd oreu er eia iles ; ao 
am ei fod ef yn gweled luai iach- 
awdwriacth yr e&aìd yw V peth 
fflwyaf angeDrheidiolp y mae efe 
ya fwy gofalus yoghylch hyu nag 
Bewn perthynas i'o dedwyddwch 
ya y byd preseDDol. £i ddibco a'i 
•wyllys yw eio ty wys i ddedwydd* 
web ya y byd a ddaw. A phstn na 
ellir gwnenthur hyn heb ymweled 
â oi â^ ymweliadau chwerwon ya 
y byd hwn, y mae yn ddyledswydd 
araom i ystyrted ei gerydd ef yn 
drogtredd wcrthfawr; caays " y. 
Beb y uae *r Arglwydd yn ei garu, 
y nae yn ei geryddu/ ac yn fflan- 
pUa pob mab a dderbynio.^' Gan 
lod yr Arglwydd ynte yn dangoa 
eymmaíni o ffariad ta ag atoro, fel 
ag i'n ceryddu er ein Uesâd^ ein 
dyledswydd yn ddiammea yw bod 
yo ddioichgar iddo am ei dadal 
ymddygiad. Ym mhob cystodd a 
gvrthwyneb ag sydd yn digwydd î 
Di, dylem fod yn amyneddgarp ac 
yo ymddarostyngedig i ewyllys 
Dow. •' Nid fy ewyllys î, ond yr 
eiddot ti, a wneler/' a ddylai fod 
eio híaith ni oll. Dyma fel y 
gweddiodd ein* Hiachawdwr pap 
yr oedd gyfyogaf arno. Cofiwch 
beth a.ddy wedodd yr hen £li yn ei 
adfyd, •* Yr Arglwydd yw cfe, 
gwnaed a fyddo da yn ei olwg^' 
F«lly befyd D^fyi^üd ddawiolt er- 
uor Uîosog oedd ei orthrymid^au, 
f*n jstyriodd mai oddiwrtb yr 
•Arglwydd yr oeddyut oU yn deiU- 
ìiw, ni ddywedodd air yu eu her- 
byo: ** Aethom yn fad, ac nid 
Horaift fy Dgenau," medd efe, 
*'caoys ti a wnaethost hyn." Yn 
yr 00 modd Job, pan ygpeilîwyd 
eígan ei elynioo» ni fölhiithiadd 
hmt, ac ni aciíwyoodd eu bod 
wadi gwneatbor cam àg,ef; cany^ 
efc a wyddai nas gaUasent wAcuth- 
<r dÌB Diweid iddo» oad trwy gan- 
utàd Ouw; am byny dy)vciiodd 



W 



gyd Ag eithaf boddloDrwydd» ** Yr 
Asglwydd a roddodd, aV Argiwydd 
a ddygodd yraaith; bendigedig 
fyddo cnw yr Arglwydd," 

Oddiwrth y siampiau Uyn» dysg» 
wn ymostwng yn ufudd i ewyllya 
Duw» a dioddef yu amyneddgar ao 
yn ddiolohgar bob trallod a gofid. 
Qs gwnawft byn» oi Yspryd Baac^ 
aidd a'n diddana» a« a'n cynnal yn 
ein boJi ddioddeftadau, ac mewo; 
ychydig o amser a rydd i »i dded« 
wyddol ymwared oddi wrtbynt olL 
Mid y w y cyatudd mwyaf yn ]^byd 
hwn i'w gyfielybi^ Vr. gogoniant a 
ddarparwyd i'r fiyddloniaid yn j 
byd nesaf* << £ia b^r yagafo gya^ 
tudd nî sydd yn gweahreda tragv- 
wyddol bwys gogonLÌant i Di/' medd 
yrapostol. A thrachefn»me4d«|^oc- 
tol arali, " Owyn ei fyd y gwr sydd> 
y Q goddef profedigaeth ; oonya panr 
fyddo profedig, efe a dderbyn goiw 
on.y bywyd, yr hont a addawodd vr 
Arglwydd i'r rhai a*i carant el'^ 
Bydd dedwwddwoh y nef yn ddig*' 
on ì wneud t fyno am eín h^i 
ddioddefiadan yn. y bywyd hwn;; 
am hyny na anfoddlonwn i'n cyflwr 
yn y. byd, na rwgnachwn.o heiv. 
wydd ohwerw droton rbaglaAÌaeth«i^ 
eitbr bydd WQ ddioddefgar a *' fi'ydd* 
lon byd angeu» fel y derbyaioni 
g)Oron y bywyd." 



ORIAU MARW.— Rhip. IV, 

-n MBooM rAjtiuuu 

Pybchafwyd y. Dr Farrar yn . 

Esgob Tŷ Dúwi yn Awst 1547, 
yr amser yr oedd y Duo o Somcjr- 
set. ewythr JEdward Yl. niewo 
awdurdod dauo: a tbra y bu y gwr 
hwnw f^w, cafodd Farrar lonydd- 
wcb i iawu di^fnu ei Fsgolia^th. 
Ond ar ol ei ddiep>^ddiad« nid b>ir 
y bu heb gaiel gw^bod fod iddo ei* . 
ynion cbwerwon yni mysg y gwyr 
oedd neHaf alo. Lluniasutit gym* 
maint ag.uR ar bytathe^ a ficuf^uia q 

uigitized Dy vji\_/OQlC 



Mft 

acbẁyníoD yn ci erbyn, ac a'u 
rhoisant ger bron CyfrÌD-gyngor y 
brenhÌD. Yn ol cynnwystad y rhai 
byn, yr òedd i'w gyfrit' yn eaog o 
ddirroyga awdardod y brenhin, o 
drawsder, a llíawa o gam-droioUy 
fwy na digon iV anaddaso i fod yn 
£sgob« Ond wedi i Farrar ateb, a 
daogos twyil a thraws-fwriad ei 
gyhttddwyr, hwy a oewidtasant oa- 
tur ei achwyDÌad, ac a'i cyfauddaa- 
ant o achos crefydd, ac o fod yn 
wrthwynebwr Pabyddiaeth. 

Cbwefror ìòòò, dygwyd ef o flaen 
Gardiner, iV holi ani ei ffydd a'i 
athrawiaeth; a tbebygol yw, y 
cawsai efe ei gonfarnn y diwrnod 
hwDW, oui bai fod yr amser vn rby 
íyr> a'r gwaith yn ormod. Holwya 
ef ym mhen ychydig o ddyddiau 
drachefn, ac wedi hyny danfonwyd 
ef i waered i Gymru i gaei ei goil* 
farnn yno. 

Ymddangosodd amryw wahanol 
weithiao o flaen ei gyfanddwyr, a'r 
ẁaith olaf oedd Mawrth 13. Hfaodd- 
asai y Dr. Harri Morgan (yr hwn a 
gafodd Eagobaetb Tŷ Ddewi ar oi 
yapeiliad Farrar o honi) iddo yr 
amryw byngciaa canlynol, gan or- 
chymyn iddo— *' 1. Ymwada á 
phrioda8.»2. Addef presennoldeb 
naturiol Crist yn y Sacrament— 
3. Addef fod yr ofièren yn aberth 
oymmodlawn dros y byw a'r meirw. 
«-.4. Addef nachyfeiliornodd Cyng- 
borau Cyffredinol erioed» ac nas 
gailant gyfeilìorni. — 5. Addef na 
cbyfiawnheir dynion ger bron Duw 
trwy flfydd yn unig: ond bod go- 
baìth achariad yn rfaeidioi ofynedig 
er cyfiawnfaad." Yn awr gofynodd 
Morgan iddo, a gydsyniai efe â'i 
byngciau ef, gan alw yn ol ei beres- 
iau, ac ymgymmodi à'r Eglwys 
Gatbolic, yn amgen nag y gwnaetfa- 
ai fayd yn hyn. Yn lle afuddfaau 
i'Agais, rfaoddodd y Dr. Farrar o'i 
flaen ei dystiolaetfa ysgrifenedig ar 
y pyngciau, yr faon a gadwyd ym 
mhlith Actau eu Llys: ac ym 
mfatilach, fe appeliodd oddi wrtho 



OrtoH YsgrythyroL 



ef, megys barnwr anaddas, at farn 
y Cardinal Pool, ocdd yn Arch- 
esgob Caer-gaint. Ar h yn Morgan» 
mewn nwyd orwylit, a ddarlienodd 
ei goHfarn i'w erbyn, gan ei gy- 
faoeddi yo heretic esgymmunedig, 
ac i'w draddodi i'r awdurdodau 
fwladol, i gael ei drìn fel y cyfryw. 
Yn eanlynol, wedi ei gollfarDa, 
a'i ddiraddii, traddodwyd ef i ofal 
Mr. Leyson, Sirydd Caerfyrddin: 
ac ar ddydd Sadwm, Mawrtfa 30, 
fe'i dygwyd i heol marchnad y dref ; 
ao yno yr ocfar ddefaenol î Groes y 
íarcfanad, dioddefodd boénan y t&n 
mewn amynedd mawr; a gorphen- 
odd ei yrfa yn wir ferthyr î Grist, 
ac yn dyst ffyddlawn yn erbyn 
Anghrìst. 

Ycbydîg cyn ei farwolaeth, daeth 
iin Mr. R. Jones i ymweled âg ef ; 
ac, ym mfalith petfaau ereill, dWTS 
gwynodd o faerwydd poenusrwydd 
y farwolaeth oedd efe i'w dioddef, 
Dr. Farrar a'i atebodd, '< Os 
gwelwcfa fi unwaith yn ysgogi ym 
mhoenau y tân, na chredwcfa yr 
atfarawiaeth a gyhoeddais." Ac 
megys yr hyderodd ac y dy wedodd^ 
felly rhoddodd yr Arglwydd iddo 
nertfa rfayfeddol i gyflawni ei fwr- 
iad : oblegid fe safodd yo ddiysgog 
ym mfaoenau angerddol y fflamiaa, 
hyd oni ddarfu, o'r diwedd, i u'n 
Richard GraTol roddi dtwedd ar et 
ddioddefaint gan ei daroâ phastwn, 
nes y syrtfai(xid i lawr yn yr uiw. 
Felly diangodd ei enaid i fynwes 
ei Brynwr. 



ORIAU YSGRYTHYROI4. 

XiUO. 

Pem. i. a8.-.Hen. Ymddengys et 

ffych wcU, yr hon a bod yn arferíad 

gefaist «w; yr Ar- yn Israoi i gyf- 

glwyddsygydathi, ^^y^ ^^ ^\y^^ 

mewn ffbrdd o ddymuniad areugìl- 
ydd ; feliy y cawn fod Boaz {Rìẃh 
2. 4. y n dy wedyd wrth y medelwyr, 
" Yr Arglwydd afyddo gyda chwi. 
Hwythaa a ddyvfedasant irrtho 



Digiti2ed by VjOOQlC 



Oriau YsgrytTíyrol. 



10« 



Tr Arglwycfd a'th fendithio." Y 
Biae yr an aríeriad etto yn y 
gwledydd dwyreinio). 
Pe%. ii. 5,— i'w Yr oedd nior- 

drethu gyda Mair, wyn luddewig 
yrhonaddjweddi- wcdr ei dywedd- 
asidyDwnugiddo. îo p gyfreithlon, 
yo eaeì ei chyfrif megys gwraig, am 
hyny nis geliid ei rhoddi heibio 
heb l^rthyr ysgar. Qa hyddai ya 
aDfiyddion i'w gwr dyweddiedig, 
|r oedd i gael ei cbospii n^egys 
pnUain, a chospid ei denwr yt ap 
modd a phe halo^asai wraig ci 
gyminydog. {{yn oedd yr achos 
i'rangel gyfarch Joseph, gwr dy- 
weddíedig Mair, yn y geiriau can- 
Wdoì: " Joseph, roab Dafydd, nac 
ofna gymmeryd Mair dy wraig: 
eanys yr hyn a genhedtwyd yndc^î 
«ydd o> Yspryd Qlân." 

Adn.^.-Y^dií*. Byddai yr la- 
gw)! am ddiddan- ddewon yn aml 
wchyrlsrael. yjj gj||„^ y Mes- 

siah, y dUfdûnweh ; ac, na weiwyfj^ 
ìfyth mo*r didilanwch, oedd Iw cy* 
firedin yn eu plith. Yr oedd yn 
cael ei arferyd yn aml gan Rabbi 
Simeon ben S/ietach, yr hwn oedd 
yn byw cyn Crist. 

Adn. 44,— Oa^ Yo Y taîf Wyl 
6ybi«d çi íbd yn y fawr yr oedd yn 
*■*»»• rhaid i hob dyn 

oleiaf, ag a allai (ac yr oedd llawer 
ferched yn dewis myned) fyned i 
wyl y Pasg i Jernsaleip ; ae er anit 
ddifryniad rhag rhuthran lladron, 
byddent yn myned yn fìnteioedd. 
K)d yn nnig byddai trigolion yr un 
dref yn myned gyd à'u gilydd, ond 
hefyd hyddai cymmydogaeth yn 
myned y n fintai. Dygent y pethau 
nnyaf angenrheidiol gyda hwynt, 
a phebyll, i'w oysgodi y nos. Ónd 
weithiaa ar hin boetb byddent yn 
teithio y nos, ac yn gorphwyso y 
íydd. Tebyg i hyn yw' y dqH o 
deithio yn y Dwyrain yn hresennol. 
Y mae yr hanes hwn o'u dall yi^ 
teithio, yn egluro y modd y gallai 
Mair a Joseph fyned daith diwrnod 
heb wyhod nad bcdd yr lesu gyc|a 

MEHEFiN^ 1831. 



hwynt. Pai^ fyddent yn teitbio, 
byddent yn myned at ea cyfeillion, 
nea i'r fan a ddçwisent, ond gyd â^ 
nos byddai pawb yn myned at ei 
deulu ei hunan. 

I>EN.iii.4.-.Llef ByddaiWyi^ 
uu >n llefain yn y Ol cadw y ílyrda 
diflfaethwch, Parot- tu a*r diuasoedd 
towch ffordd yr Ar- ^oddfa mewn cyf- 
«l^Tdd. Iwrda.felygalN 

ai y íFbî^dar ddfangc yn ddirwyatr. 
Dy wed y Habbiniaid, fod yirrth hoH 
croes-flbrdd, y'mhlith pethau ereill., 
yn ysgrifenedig, •'Noddfa! nodd» 
fa!" Oblegydhyn y mae Iloltin- 
ger yn ^yiw^ fod loan Fedyddinr 
yn caei ei ddesgriHo fel ** Llef un^ 
yn llefain yn y din'aethwch. Parot- 
tQwch ffordd yr Arglwydd.'* 

Vr.fi. iv. 20.-.AC . îiwydJ y çwern^ 
wedi iddo {çau y idog fyddai rhoi 
llyfr, a'i roddi i*r Hyfr y gyfraith 
gweinidog, iVdarllenydd.a'i 

dderbyn yn tì ol drachefn. Pan 
fyddai arch-aífeiriad neu frenin ya 
darlleii, byddaì gweiniilog y syna- 
gog yn cymmeryd llyfr y gŷfraith, 
ac yn ei roddi iV sayan, yr hwn a'i 
rhodda^ iV arch-oti'eiriad» yr hwn 
a^ derbyniai yn ei sefyll. 

Efe a eis^ddodd Byddai y doc- 
il*wr. toriaid luddewig 

i dda^go^ eu parch i'r ysgrythyrau, 
yn sefýli i'w darllcn; ond pan y 
hyddent yn dysga y bobl, eistedd- 
ent i lawr. 

PEN.v.l9...Hwy î'^.í y«tyriom 
addrinsrasautarnen y a^U Dwyrein- 
y tŷ, ac a'i gollyng- ìol o doi tai, ym^ 
asantefiwaeredyn ddengys y gellid 

y K7«;y/»»^^'^ y gwneuthur hvn 
pridd-leci^ai^. f , , , ;. 

heb ond ychydi^ 

o draflerth a cholled. Y mae neii 
eu tai yn wastf^d, ac wedi en gor- 
chuddio À phriddfeipi; am ttyny 
hawdd y geilid tyuu ymaith ra^ p> 
rhai hyn, a gollwhg ycl^f i waered. 
Pen. vii. 88.-HÌ Wy wed Poiybi: 
addechreuoddolchi tf«, pan oedd flan^, 
ei draed ef â dagr- nibal yn nesâu at 
au, ac a'u íychodd R„fain, iV hon- 
àgwallteiphen. ^^^í,^^^^^ hi,ü(v 

^ uic!!tizeö Dy vji v/ v^"V iv! 



170 



Argraphiad Newydd oV Bibl Cymreig. 



einnidd fyned i'r temlaa i erfy n ar 
eu dowiáu, gan olchi y llawr â'u 
gwallt, yr hyn, medd efe, yw eu 
harfer ar y fath achosion. 

Ado.44.46.-Ni Yr ydoedd yn 
yoddaist i mi ddwfr arferiad cyffredin 
i'mtr«ed....fyinheii yni mhlith y cen- 
ftgolewnidiraÌBt. tedloedd Dwyr- 
•ínioU cyn gynted ag y deuai di- 
eithriaid i'w taí, i roddi iddynt 
ddwfr ac olew; dwfr i olchi eu 
dwylaw a'u traed» ao olew i eneinio 
eu hoDain: ac mewn tai boneddig- 
ion a thywYsogioD, byddent yn per- 
arogli yr olew ft rhosynauy a Ilyaiau 
peraidd ereilh 

PEN.x.6.-Tang« Pan èl un o'r 
nefeddichwL Peraiaid i dý, 

wedi iddo yn gyntaf adael ei esgid* 
iau o'r tu allan» efe a ddywed wrth* 
ynt, <' Tangnefedd i chwi/' yr byn 
a ddywed wrth yr holl dŷ. 

Pbm. xi. l2.-Oa Y mae Bochari 

Sofyn efe ^ a yu desgrifio ys- 
dyryefeyngŵpion forpion gwyn yn 
*^^«^ debyg i ẃy, o ran 

ei maint a*i llun, fel y mae rhai 



PtN.xiL55.*Pan 
weloch y - deheu- 
wynt yn chwythu, 
y dywedwch, Y 
bydd gwres : ac fe 
fydd. 



pysgod yn debyg i seirph. 

Y mae 'r am*> 
gylchiad hwn yn 
cydfyned ft'r han* 
es a rydd ym- 
deithwyr yn Syr- 
ia, yr Aípht, ac 
amrywîol fanau o'r Dwyraín. Pan 
y dechreuo y deheU-wyntchwythu, 
y mae yr awyr yn myned jn dy- 
wyll ac yn drymlìyd, a'r holi awyr- 
gylcb yn ymddangos yu arswydus. 
Çydmerir gwres y gwynteedd de- 
faeuol hyn i íTwrn newydd dynu 
allan y bara, ac i íllam yn cael ei 
chwythtt ar wyneb dyn pan yn sef- 
yll yn agos iV tftn. 

PEK.xiv,8..-Nac X roae Ilawer 
eistedd yn y Ue o draflTerth mewu 
nchaf. gwledd Ddwyr- 

eioiol i osod y gwahoddedigíon yn 
ol eu sefyllfa: a dywed 3/orier, y 
teithiwr Fersiaidd, am wr a eis- 
teddodd islaw ei sefyllfa, iddynt 
ddymuned arno fyned yn uweh. 



Pen. xiv. IT.— Ymae'rarfor- 
A ddanfonodd ei iad yny Dwyraín 
was bryd swpper. i ^[\ anfon gwa- 
hoddiad yn y dull bwn. Y'niblith 
y Chineaid, dywedir na chyfrifir 
gwahoddiad yn wirioneddol oni 
wahoddant hwynt dair gwaitb» 
(Tw bwrhàu.) 



ARGRAPHIAD NEWYDD O'R BIBL 
CYMRËIG. 

Mr.Gwyuedydd— Disgwyliais 
lawer am weled, neu glywed, rhy w 
beth mewn pertíiynas i Argraphìad 
newydd wythplyg oV Bibl Cym- 
reig gan y " Gymdeithas er Taenn 
GwybodaethGristionogol/' Clyw- 
ais fod loan Tegid a Changhellwr 
Llafidaf yn ymddadleu yngbylch y 
dull o orgraphu, neu iawn ly thyriad 
geiriau Cymreig^ac wedi ysg^if- 
enu traethodau ar y pwngo yn yr 
iaith Saesonaeg, y rhai a argraph- 
wyd, mae'n debygol, yn Rhyd- 
ychain, Caer Grawnt, Caer Ludd» 
neu ryw Gaer arall. Cly wais befyd 
fod ysgrifenydd enwog Llythyraa 
Garmon» wedi, neu ar fedr, ysgríf- 
enu ar y pwngo, a hynny, ond odid 
yn yr iaitb Saesonaeg. Ond beth 
vdyw y Cymry uniaith well er 
bynny? Nis gall llawer o horiynt 
ddeall yr hyn a ysgrifenir mewa 
iaith ddieithr, ac nis gallereiU fytii 
weled y llyfrau a argraphir mewn 
bro estronol, Rhodded y ddwy 
blaid y peth o flaen y wlad» trwy 
gyfrwng y Gwyliedydd, fel y gaJlo 
fMiwbfarnn yn gyfiawnrhyngddynt. 
Dywedwch wrthynt» ** Deuwoh yu 
net à'cb owyn; dygwch eich rhes- 
ymau cmdamap* Neu, rhoddwch 
obwi, Mr. Gwyliedydd, neu ryw 
un o'cb Gohebwyr, ad-olygiad o'r 
Traethodau hyn» ar y ddwy ocbr 
i'r ddadl o'n blaen ; fel y gallom ni 
ddewis, yn ddiduedd» y dull a'r 
modd a fydd debyg o fod yn fwyaf 
derbyniol a buddiol i'n gwlad a'n. 
cenedl. Cefnogaf, gan hynny, alw- 
ad eich Gobebydd C yn Rhif. 96. 



jOOgle 



Argraffiad NewgM o'r Btbl Cymraeg. 



171 



Gahraf íSnnan ar y rbai sydd i bar- 
ottoí y copi iV Wasg, i roddi llawn 
hyspyarwydd o*r modd y maent yn 
bwrítdn cyflawni en gorchwy 1. Y n 
gyntaf, p«nderfynent aryr Argraph- 
iad a ddewùantfel cgnllun, neu êyl- 
faett oV Argraphiad newydd, Yn 
aesaf, sefydlent y dnll o orgraphn a 
Spnmeradwyant ; ae i ba raddan y 
hjfdd iddynt wahaniaethn oddiwrth 
tu, tynllnn, trwy ddiwygio y cyfieith- 
fctf, yr iaithy ^c. Ac y n olaf, gaiw- 
ant am boh cynnorthwy oddiwrth 
éi^edigion etn gwlad, 

1 ddangos yr angenHieidrwydd 
am y gofal a*r maoyldra mwyaf yn 
y gwaith hwn, rfaoddaf ger bron 
eíeh darllenwyr ychydig engreifllt* 
iai], y rhai aydd heb en diwygio yn 
yr Argraphiadan diweddaf a welais, 
aefynTfwyddynlB29. Zlan.4.2:1. 
•• Hyd oni ^yfnewidio," yn lle hyd 
OQÌ dlyfnewidio. Gwel Act, 7. 18. 
I ẁa. 4. 26. " Gyrrant íi," yn lle 
rfi. Dan. 9. 24. " Deng-Äwyth- 
nos," yn Ue Deng wythnos. Y 
mae y beiau hyn iV cael yn holl 
Argraphiadan y ddwy Gymdeithas 
Fibiaidd. Gwel hefyd y Nodan 
Cyfeiriol yn Dan. 21). 44. " Eph,'' 
ya We Ett. ao " loan 12. 44." yn ile 
loan 12. 84. Ac yn yr Argrapbiad 
Ystrydeb Caer Grawnt 12 plyg» 
gaa y Gymdeithas er Taenn Gwyb- 
odacth Gristìonogol, yn y flwydd- 
yn 1813, a chan Gymdeithas y 
Biblaa Brytanaidd a Thramor yn 
1824 a 1829, y darllenir fel y can« 
lyn: <« A myfi o*i cymmeraf ym- 
aiik," yn üe a'i cyrameraf. 

Weîe yn canlyn y cy'nllun o'rduH 
oorgraphn a gynnygir ei ddilyn yn 
yr Argraphiad nesaf, wedi ci gyn^ 
«eryd allan o Rhif. 9 o'r •' Cawi- 
fcto» Onarterly Magazine\^ a dy- 
Uunir i Lëenyddion ein gwlad 
ddaafon en sylwadan amynt; fel y 
gallft y rhai y perthyn bynny iddyut 
gtnfod pa ttn a ddylent ei gyni- 

meradwyo ai peidio. Ydwyf yr 

eiddochi «tc. 

C— w. 



*' Cynnygîr, 

** 1. Fod yr arddod cym i'w arferyd ya 
hytrach na cy yn eymmerifá^ cywtmydog^ 
cymmalj gorchymmyn, ê(c. 

•* Cy, yn cynghoT^ cymhmr, cymheU, cym* 
horth, cymhuryMy &c. 

" C í s, yn cyssegr, cyêêylltu, &c. 

" Cyn (cyfnewidiad o cyd) yn cynnorth- 
ii7y, cynnalj cynnwys, &€. 

** Can, cyss. (yn lle cyn) mewn brawdd- 
egau fel y canlynol— can tryncd, cün gytiîed. 

** Cen (ynUecYN) yn cfi^*^"' 

•* An (gor-aír gwreiddiol) i'w gadw yn 
nnnuwiolj annoeth^ &c. ond bod yr n i gad 
ei clioUi, nc.i ei chyduno, yn anghof, ong' 
hyfiawn, Äíc. i*r dyben i rwystr yniddang- 
oaiad trwsgl fel aMnghqf': a bod am, yn hy- 
trach nag an, i'w arferyd jaewn geiriaa fel 
ainmharod, uid <ininharod. 

•• Bod ui i'w ystyried ynoraircadamhaol 
a nacaol. 

*• 2. Bod yr arddodiad a, ag (with) ì 
gael ei wahaniaethu à nod hirdôn; àsegis, 
á, Ág, oddieithr mewn cy fanäoddiad, megis 
gyda, gydur, 

*' 3. Bod GYDAG i*w arferyd, yn hytrach 
ndi gyd êg^WAO at, yn hytrach na tu ag ai 
*^DDi WRTH, yn hytrach nag oddiwrth^ 
oDDi AR, yn hytracb nag oddiar — od'di 
MEWN, yn hytrach nag oddi/ewn—nc yn y 
FAN (iUico) yn hytrach nag yn y man. 

*• 4. Bod goddefiad i'r arddodiad Tii 
ymnno ar rai prydiau; inegis, ynghadw, 
ynghahn, ynghanoly ynghyd, ynghylch, 

•* 5. Er gwell pereiddsain, bod y (the) 
yn hytrach nag V (talfyriad o yr) i*w har- 
feryd niewn brawddegau fel y canlyn: — 
* Wedi iddo dreuüo y cwbl,' ac nid dreul- 
io V. * Galw y doethion,' nid galw V. 
Eithr niewn ereill arferir V; niegis, • Y 
mabwysiad, aV gogoniant, a*r cyfammod- 
au,' níd ac y. * A laddodd lago â'r 
cleddyf,* nid âg y, • A*r ser a nyrth a'r 
aef,* nid oc y. * Nac i*r tir,' nid i y. 

0. Bod y nod ymsang ( aitostrophe ) i*w 
adacl allaa yu nV8 ; gan fod nis yn nacaol 
yn gystai a ni, nid; ac íMly heb ofyn y 
lath Bod. 

7. Bod II i'w diswyddo Ue nad yw ya 
angeurhaid fel sain arw-gryf (aspirate) 
neu fel rhan gyfansoddol o*r gair, niegís 
yn brenhinoeddj cenhedìoedd, o'r geirian 
brenhi, cenedl; eîtiìr ì'w chadw niewn 
geirìau y mae'n angenrheidio], megi8 byW' 
hûu, bywhâd ; anhardd, anhawdd, 

** 8. Bod i bob gair gael ei lawn gyflawn- 
iad o lythyrenau, inegiä dannedd, meddian' 
ntt, o*r geiriau danty meddimtt. Feily hefyd 
ymddattodiad, lie y mae dwy i yn angen- 
rhtiidiol. 

** 9. Lle nad 'j'dy w dwy gydseiniad yn 
anhebgorol aiigenrheidiol, bod i un gael éi 
hystyried yn ddìgouol, fflegis yn cotynoM, 
rhesymaUf o'r gein^u colyn, rheswm. f eliy 



uig!tized Dy vjv./v^jv iv^ 



IW 



Hf^got^y o bicffd, gtcruig, pjfsgod. 

*» 10. Bod «y (iâ) i gael ei arferyd o flaen 
èydseiniald ; -a sydd e flaen llafariaid; 
negis, ' ÿ aeb tÿ gaáddo ;' ^ beth sydd yn 
Uuudiaâ.' 

"II. Bod y ddwy gydseíìiíad i'w (^oddef 
i^aros yn y fath eirîáa à'r rhai hyn, íorri, 
tynnu, tUgniOiiy hynny, honno. 
. *' 12. Bod y geiriau dilynol i gael eu 
l)ytlivrenu fel y canlyn i—ang^ett, cadbem, 
<anmawl,corph,treul<íumy cỳfreithìawu, dar^ 
üen, deheu, dianitnhau, digltuu^, dwylaìt^dy- 
yeed, eiiieuy ffyddlawn, ffwraúdaw, aarpí, 
ìymhestì^ tbtíered, ymadaw, ysbryd.*' 



JHklK$yrÚched§diL 



Y MILDRAEtHODYDD. 

ÝR UCHEDYDB. 

ÌPerthyna i denla yr üdièd- 

Ìdd wyth ar hugain o amrywíaeUi. 
Uioddwn yma ychydig haneH am 
rai o hoayat. ì^a darlunio ar eir- 
îatt iiîd yw angeBYheridioi ; oanys 
tiian genyf nad oes ond ychydig o*q 
'âarllcnwyr hcb fedni éa gwahan- 
iaetbu odd4wrth adar ereili ar y 
^oiwg cyirtaf. ¥ cyntaf a enwaf 
,yw ilchcdydd y Máci. Hwn, ac 
Uchedydd y Cóedt y w yr nnig adar 
yn canu pan yn ehedeg. Yr ader- 
ÿn hlv& a ddechreu ei ^âii gyda 
thoriad y dydd ; a diryf hâ 'ei gán 
fel y dyrchafa yn yr awyr; aò wrth 
«Idisgyn, efé a 'ièihâ èi gán hyd nes 
y diwetîdo ar «i ddisgyniad. '£s- 
gyn yr aideryn hwn yta fynych mor 
Aichei fel ag i fod yn hoiioi anwèi- 
edig^ Dechreù êi gán yH ^ynnar 
yn y (jrwaùwyn, a phery ì ganu am 
9*ai misoedd. Ymgasgiant yn y 
Oauaf yn Ihioedd; ac y maent y 
'|>ryd %Wn yn dewion, a delir lia- 
weroedd, niewn liawer ardal, o 
4ionyat or ymborth í'r trigolion. 
Ownant ea nyth ar v ddaear, o 
wair a 'màn wraidd ; a dòdwant bed- 
"war neù bámp o liryaa. Delir, 
mewnTÌiai ardaiocdd o'r Ynys hon, 
ÿifedi aneíríf o Üchedyddion. Y 
"tymmor i hyny a ddechrcu tua han- 
«ner Medi, ac a ddiwedda tua y pum- 
%kiod ar hugain o Chwefror. Dj- 



wedir bod yn ystoB yr amser hẅtt 
fwy na saith mii a deugain oV adat 
hyn yn caei eu dal yn nghymmyd^ 
ogaetb Dunstablep a'u hanfon i farch- 
nadoedd Liandaia. Ond delir lla- 
wer mwy mewn rhai ardaiòedd ar 
y Cyfandir. Dy wedir fod y dreth 
a deiir arnynt i dref Xetpnc yn naw 
cant o bunnau bob blwyddyn. Y 
lùodd y deiir hwynt &y r,y wbeth fel 
y canlync-^Rhwydant y meusydd 
yn y nos. Y rhwyd sydd oddeutu 
deugain liath o hydí, a chwe liath o 
led. Rhwymir ei dau hen wrth 
ddau liastwn, o búmp i chwe liaik 
hyd. Dygir y rhwyd hon drot y 
maes gan ddaa ddyn, y rhai. bob 
pamp neu chwe liath, a barant iV 
rhwyd gyífwrdd A*t ddaear^ rhag 
iddynt fyned hòîbio i*r adar. Pan 
y teimiir bod rhai wedi ehedeg t 
fynu yn ^rbyn y rhwyd, goHyngir 
hi i iawr ar y ddaear , a delir pob 
adecyn a fyddo oddi tanî. Po ty- 
wy liaf y boV nos, goreu, Y rhwyd 
hon a ddeii nid yn unig yr Uched- 
ydd, ond hèfyd bob aderyn a gwsg 
ar y ddaear; megys y CyíTylog, y 
Gíacb, y Petrîs, y Soflteir« a'r Ad- 
ar £ira. 

Un arall o*r Üchedyddion a ellir 
enwî y Coruchedydd. Y mae ymy i y 
plu agosaf allan ei aden yn wyn, aö 
y mae yn gyfl'redin Tw gael yn y 
dolydd a> èorsydd. Ny tha, fel yr 
un oV blaen, ar y ddaear; a dodwa 
bump aeu chwech o wyau. Disgyn 
ar goed, fei y gwna Uchedydd y 
Coed; ac y mae iddo gâa hynod ber- 
eiddiawn. Cán pan yn ebedeg, a 
|)haa yn eistedd ar y brigyn, a 
phan yn sefyil ar y ddaear. Dis- 
tawa yr aderya hwn, fel y gwna y 
ft*òtifraith, yr aderya dn, ac ereiiì» 
oddeuta Gwyi loan, a deciirea dra- 
ciiefn ym mis Medi, 

Un arall o*r ^nia hwn a elwir 
Uchedydd.y i^ed^ Gwahaniaethir 
<5f oddiwrth y lleili mewn ua petb> 
wrth y fodrwy wen a amgylcha oi 
wddf. Y mae 'n ilai na*r Uched- 
ydd cyntaf a enwatfom; ac nid jw 



uigitizeö Dy vjìv/v./x iv„^ 



tímM Ctfmm ú Úoefft. 



%}liyA o ran ei gorpfa; «c nid yw 
Hiviaa ei blu mor gryfion ac am- 
lvg; nid yw ei gán ychwaith mor 
ẃchel ac amryw a chûn yr an cynt- 
af, er ei bod yn llawn raor ddy mun- 
^. Càn yn y nos, a chán pan yn 
chedeg. Disgyn ar goed, a chwib- 
áoa yn dèbyg iV adẃyn du. Gwna 
ei oyth ar y ddaear: y tu allan o 
fv8wgl, ond y tü fewn o fân-wraidd 
ac ychydig rawn a blew. Dodwa 
bamp o wyán. Y Ceiliog a ad* 
«aeair yn yramrywiaeth hwn, wrth 
xì Ciintioli ; canys y mae y n fwy na'r 
tar. Nid yw y rhai hyn yn azos 
fflor aml a lliosog a'rTath gyntat. 

Uo arall a ellir ci ariw yr Uched" 
fdd CrUfOÿ. Y mae plu mwy af cy n*- 
flbn hwn yn ddnon, oddieithr ymyl 
y rhai agosaf allan. Y mae crSb, 
Beo gopa« ar ei ben ef. Cân yn 
beraidd fel yr nn cyntaf; ac a 
ddodwa bnmp neu chwech o wyan; 
a dywedir y nytha ddwy waith yn 
y liwyddyn. 

Yr Uéhtdjfdd %yiA aderyn hardd 
î edrych amo, a pheraidd ei dòn ; ac 
am hyny nid anfynych y carcherir 
«fmewngwiaildý. Ymborthaarbob 
peth agos, os rhoddir tywarchen lâs 
Yowaith bob wythnos yn ei garch- 
ardý. Dylai fod yn ei d^' ddau icstr 
i bwyd ynddynt. Un à chigfwyd 
ynddo, a'r llali yn cynnwys biawd 
eeirehy a hád cywarch. Geîlir 
gwnenthnr bwyd da rhagoroi idd- 
yot trwy ferwi ẃy .yn galed, a'i 
fala yn fàn, a chymmysgu gyd âg 
^hâd eywarch wedi en maln, a bara 
wedi ei friwsioni. Gwnewchy cwbl 
yn deisen. Cedwch hi, a rhodd- 
wch i'ch aderyn fel y be aogen. 
Djiid rhoddi graian yn ei dŷ un 
waith bob wythnos o leiaf. Hyn a 
daeddaí i gadw ei draed yn iân a 
sychion; ac wrth ymysgwyd yn- 
ddo, gwna y graian màn ei gadw 
yn ddibryfed. Dyiai fod lle yn 
«i gaban i esgyn iddo; a dyiid 
4;orchuddio y íle hwn â bretbyn 
•gwyrdd, neu y cyffelyb, o'r hwn y 
yr .Uchedydd yn dra hoff. 



1T3 

Gellir adnabod y Ceiliog yn y 
gwi'aildŷ wrth ei faintioli, a'i iais, a 
hýd ei gân. Y modd sicraf i wa« 
hauiaethu yw sylwi ar gryfder ei 
lais pan yn catiu. Y mae yr adar 
hyn yn -ddarottyngedig i aroryw af- 
iechyd. Y feddyginiaeth oreu i'r 
rhan amlaf o'u hafíechyd yw glan- 
weithdra. Uchedydd cryf a by w- 
iog a fydd byw bump neu ohwech 
o flynyddoedd, gan wellháu yn ei 
gàn o flwyddyn i flwyddyn. 

IL 



^* ÜNDEB CYMRU A LLOEGR.'' 

CPmrhad o du dtí, \At.) 

Ond nid Cymru yn uDÌg a welodd y flbl* 
iifeb o'i hanghytundeba'i hymrufaelìon car* 
trefol. Nîd oes neniawr o wledydd yn y 
byd nas darfu iddynt, ry w dro neu gilydd, 
syrthio i'r pechod anfad hwn. Oellir 
dyddio anfiawd a darostyngiad Rhuftin 
fawr yn dechreu yn amser ConBtantme, jr 
hwn a ranodd ei ymerodraeth rhwng ei 
feibion. Rhufain, er uched ei gogoRiant. 
er cymmaint ei hawdurdod, er doethed ei 
hathrawon, ac er dewred ei mtlwyr, a 
ddymchwelwyd drwy anghytundeb ac ym- 
rafaetíon cartrefol. 

Oroeg, drachefn, er cymtnaint ei dysg« 
eìdiaeth, er mor glodfawr mewn fTurf-lyw- 
odraeth, er doetbed ei phenaethiaid, ac er 
galluoced ei byddinoedd, a 9yrthiodd oH 
gogoniant uchaf i*r gradd isaf trwy aiighyt- 
undeb ei deiliaid. Gelyniaeth cartrefol ya 
unig fu yn achoü o'i chwymp! 

Rhy faith fyddai crybwyll am àmryw 
wlcdydd ereill yn y byd, y rhai yr aeth 
sòn am eu gogoniant led-led y ddaear; 
gellir dweud mai holl achos eu hymostyng- 
iad oedd diflfyg undeb. Trwy y pechod 
hwn y syrthiasant oll. 

Yn fyr, lle bo ellyll ymrafael y» cya- 
«iyddu mewn gwlad neu deyma9, ni tbyeia 
gallu nac awdurdod ei byddinoedd, ni 
ìwydda doethineb ei chynghorwyr, difudd 
^w cyflawnder ei thrysorau, ac ofer yw 
Iluosawgrwydd ei thrigolioa; os bydd 
" wedi ymranoyn ei herbyn ei hun ni saif." 

Gwelwn'wrth hyn fod undeb yn qb oV 
pethau cadarnaf, doethaf, a buddiolaf, i 
gadw teyrnas mcwn trefn ; a phob gwla^ 
sydd yn ymddifad o undeb, gellir yttTfied 
baul ei dodwyddwch wedi machlado, a 
nos dywell wedi ei gorthoi; yn yr bon ni 
chlywir amgen nag ubaìn wylofus y gor« 
thrymedig, a chrochsain farbaraidd y gor- 
threchwyr. 

Undeb yw rhwymyn tangnefedjd*-«ŷi. 



uigitized Dy vjv./v./jv i\^ 



114 



Undeh Cymru a the^f. 



hen cad«nüd--iiiaimiiaetlidedwyddwch*-' 
agwÌDllan fagwra«th >r holl gelfyddydau ! 
Daa aden andeb yr amlhêir masüach, yr 
attelir trawster, yr amddiífynir ein breint- 
îauy ac y raeithriDir yr holl addysg a'r 

Sirybodaethau sydd yn a(!dumo dynoiry w ! 
ae undeb fel rbyw gadwen ariau bleth- 
edig, yn harddu pob gwlad, yn addurno 
pob cymmydogaethy ac yn prydfertUu pob 
eenedi! 

Gaa fod y fath fendithiott maateisiol yn 
t^aiUio oddiwrth undeb, prysurwn i gym- 
tsMtryá golwg ar y tymmor nodedig hwnw, 
pan y trefnòdd rhagluniaeth ddaionus i'r 
rhwystrau gael eu cyflunio, i ífurAo undeb 
• Ihangnefedd rhwng *^ Cymnc a Uotgr** 
yr hyn a gymmerodd le yn amser lorwerth 
y cynt«f. 

£r bod y genedl a roddodd gynt gyf* 
leithiau i Ëwrop, ac a boblogodd frasdír 
Lloegr, yu awr wedi el lleìhàu i lai na 
•aith gan mil e ntfer, ac wedi eu hymlid 
o*i chynfeddiannau, a*i chyfyngu i fynydd* 
•edd Cymru ; etto nid, oeddyut yn foddlon 
B ymostwng i greulonderau eu gormeflwyr, 
nac i roddi i fyau eu rhyddid a'u hlawn- 
demu i eetroniaid. 

Ar ol i lorwerth I. drwy lofroddiaeth* 
- agaìanaft ddinystrio yr holl Juddetcon allaA 
o'i diriogaethauy efe a gymmerodd fedd* 
iant o'u tiroedd, eu harian, a*u heiddo (yr 
byn ydoedd o werth mawr, ac a ddygodd 
dryeoian dirfawr i*w goffrau, yr hyn al 
^alluogodd i ddwyn ym mlaen ei antur- 
îaethatt erealon yn erbyn y Cymry gyda 
»wy o egni nag erioed; gaa Iwyr bender- 
^a dwyn ei thrigolion i ufudd-dod ac 
jmostyngiad, y rhai hyd yn hyn oeddynt 
wedi gwrthsefyll yn llwyddiannus ei holl 
fcyBafiaidy breninoedd Lloegr^ er maint eu 
dyfais a*u galluawgrwydd. 

I'r diben i ddwyn ei fwriad ym mlaen, 
fc arferodd ei holl ddicheUion-»fe gasgl- 
odd ynghyd hoU nerth byddinoedd Uoegr, 
aifer pa rai oedd ddeuddég i un i fitwyr 
Cyomi, a chyd à'r fyddin arswydu» hon, 
yn Uawn tanbeidrwydd meddwl, a gelyn- 
iaath ealon, fe gyrhaêddodd fro GwalU^ gan 
Iwyr fwriadu diffodd pob gwreichionen 
o yspryd anyroddibyniaeth o*r dalaeth í 

O llaen y finlai luosog hon, bamodd 
Llywelyn yn ddoethineb i encilio gyd fc'i 
ddyraaid gwyr i gilfMchau rhai o fynydd- 
oedd Eryri; a cbyíryw oedd creulondeb 
lorwerth fel yr ymwthiodd ar ei ol, à dir-r 
gel fryd i*w difetha oll heb adael un yn 
weddiU! Erbyn hyn yr oedd Llywelyn 
a'i gaalynwyr wedi eu hamgylchu o bob 
tu gan eu gelynìon, ac fel yr enwog Leù' 
nideê gynt, gyd à'i bedwar cant Spartaniaiä^ 



• Dywcd >r hcii «wdwr, Matthew o Wc^lmlnfrb, 
i lorwertb b«ri i tM gavl ett crogi >q Uuod«in yn 



wedi ymddiofrydu i ryddid, ten Ihrwol* 
aeth, ar lethri jr Ëryri(r^riRf»py/« Cym- 
ru) yr unig gongl a adewsid iddynt! 

Yn ngwyneb yr hoU beryffl a*r dinystr 
oedd am eu goddiweddn, tysiÌHnt oll nad 
oeddynt yn foddlon i goili nn o'u biawn- 
derau, ond trwy rym y biiell ; na throed- 
fedd o'u tir heb ei wlychu à'u gwaed ! Pa 
galou na chyuhyrfai wrth ganfod y fath 
wrolder a dewrder a hyn í Üylai fod byth 
yn glodadwy, 

" Tn bo Cyniro »n tcinilo tant.** 

Yr oedd Lly welyn a*i bobl yn ymladd 
am eu by wyd, rliyddid, ac iawnderau ea 
gwlad. lorwerth, o'r ochr arall, yn ym- 
ladd am fuddugoliaeth ac enwogrwydd. 
Anican y Cymry oedd cadw iddynteu huo- 
ai» eu genedigaeth-fraint, ac anrhydedd 
eu hynaiiaid ; a diben y Saeson» trwy ea 
cynfigen a'utrachwant, oedd eanill ymffrust 
ac awdurdod. 

Fe ymdrechodd Llywelyn ac lorwerth 
am y dorch gyda Uawer o wrolder a dewr- - 
der o bob tn. Yr oedd y ddau yn ieaain)ço 
ac yn heinif^ ac yn llawn ys^d geiyn* 
iaethns yn erbyn ea gilydd. Ond ar ol 
bir ymfrwydro, cryfder a dull milwriaeth- 
ol y Saeson a fu drech na phybyrwch y 
Cymry, ** y rhai, pan fetìiasant orchfygu, a 
ddewisasant syrthio yn ninyetr ea gwlad.** 
O'r diwedd, fe gafodd corph gryrams bydd* 
inoedd Lloegr y dywenydd o weled mil- 
oedd o filwyr Cymru yn syrthio dan eu 
dyrnod ! 

Fe gwympodd yr hyglod a'r «rwraidd 
LUfwelifn drwy frad yn ei wlad ei hun! 
Efe a fradychwyd ym Muallt, ar ddydd 
Owener, Rhagfyr II, iJtöS^ Torwyd ei 
ben ef oddiar ei gorph gan Adam de Franu- 
ion! a gyrwyd ef i Frenin Lloegr, yr hwn 
oedd y pryd hyny yn Nghonwy. Ar'ol 
hyn fe ddymunodd lorwerth ei roddi ar 
ben pawl haiarn, a*i osod ar binagji y Tŵr 
Gwyn, Llundain, i fod yn wrthddiych 
gwarth a gwawd i*r rhai a elent i e<l^l^ 
amo. Ër i'r enwog Llywelyn syrthio ya 
ninystr y Dywysogaeth, mae ei goffadwr- 
iaeth yn haeddu y Ile nodedicaf ya hanes- 
yddiaeth ei wlad, ac ym mynwes ei genedl. 

Claddwyd ei gorph ef mewn lle a elwir 
hyd heddy w << Cefh y Bedd ;*' dros ba nn 
yr wylodd ei bobl ya cbwerw dost. Fe 
ganodd Gryffydd ap yr Ynad Coch (uno 
feirdd llys Llywelyn) fiirwnad rhagond 
i'w Dywysog. 

Pob eantrcf, pob trcf yn treiddiaw, 
Pob tylìn'yth, pob Hwylh y ^y'n lUthrawi 
Pob nmb yn «i grud ^'n ndaw ; 
Bychan Ilê« oedd im' am fy nhwyllaw, 
Gadacl pcn amaf heb ben arnaw ; 
Pcn pan li« oedd icsach pcìdiaw : 
Pen milwr, pen mollant ibaslLiw ; 
Pen dragon pen draig oedd arnaMT; 
Pcn IJywtìjfH dcR, dygyn a brjw 
l*r byd íod pawl haia'm'trwytld^w. 



-Digiti2ed by 



Goo^ 



Undeb CifMru a Uoegr. 



175 



Arol marirolaeth Llywelyn fe ^yitsynt- 
oddlurwei-tla ** Gyroru ú Lluejçr" yn^tiyd ; 
a dymayr aiiiser noiledii; y dygwyd yr hon 
Frifta»iaìd éan iau a Uiju'oárüeth brenin 
lloigr^ yr hwo, erbyn hyn, yn ei uchel 
fryd oedd wedi cyrhaedd uchder ei gais, a 
pbea pioagl ei anrhydedd, sef gorchfygu 
Cymru. 

rrdiben i ystwytho a dwyn y Cymry i 
nfudd-dod, ac er uiwyn bod yn bresebDol 
ar bob achus raewn perthynas i'w hymua- 
tynpHd, fe wnaeth [orwerth I. ei gartref 
yo íìghẅtteU Hhudäínn ; ac yina y gwoawd 
yryfreithîau hynod hyny, ^* Tke Statutea 
^HIuiddtaM." Fe ranodd Gyroru yn 6ir- 
wdd, ac a osododd swyddogion creulawn 
}■ nhob an o honynt, i roddi y cyfreithiau 
wwB grym, ac i weled fod y rhai hyn oU 
yo cmI eu cylawni i'r llytbyren eithaf. 

Ar ol hyn îé roddodd lorwerth diroedd 
t dyflrynoedd goreu y Cyciry i'w gaolyn- 
wyr, y Sae»on— fe ranodd " ddyíTryn clod- 
ẁwr Ciwyd" rh\vng Arglwyddi De Grey 
a Lincoln^i ereiH o'i gaalynwyr fe rodd- 
odd y tiriogaethau brasaf ya y Dywyflog* 
aeth; pa nü ynghyd â'i hytipajl filwyr, 
ocdd fei bleiddiau 'rheibus yn lladrata ac 
ya llofraddio ein cenedl yn y modd echrys- 
Imaf. Hya, ynghyd à chyfreithiau tra- 
Bor, moddion afry wiog a aarag y äaeson, 
a wnaeth aefyllfa y Cynry yn dra anghys- 
uras. Nid oedd gweithredoedd o'r fath 
hya niewn u« modd yn debyg o feithrin ys- 
pryd o '' ondeb a brawdgarwch" rhwng 
dwy genedl a fuaseut am gyhyd o aiuser 
yn ymmlaelio am fudduguliaeth a goruch- 



Yn gymoiaint ag nad oedd cyssylltiaft 
Cymry à ehoron Lloegr wedi cael ei Iftirf- 
u drwy gyliawBder ac ewyllyA gwirtmJdol 
•bob ttt, ni dderhymwyd y peth gan y Cym- 
7 ood gyÜA llawer o gyndynrwydd. N id 
oeddynt hwy yn edrych ar y cyssylltiad y« 
ddim amgeii na chaethiwed. Ni fedrent 
niBMidi eo meddyliau fc chyfreithiau es- 
iMaol, awdwyr pa rai ni fedrent lai nag 
•diych amyBt fel ceaedi orthrymas a 
duêalawn. 

ITa ngwyneb eu hadfydan, ac er en bod 
■idi celli e« hawduniod, eu Pen, a'u 
Uywy^, yr i>edd y Cyrary wedi pender- 
íyan aad ofaddháent i an »Sai« fod yn Dy. 
wyiog amynt; oblegid fod y Saebon yn 
Hlhra rhyddid ac iawnderau y Cyínry dan 
ea tracd. Ae er doethed a gwroled oedd 
brweitlî I* ie fethodd, er ei holl rym a*i 
ddyiiüa, «« AiiJ/o(ddwya y Cymry i afudd- 
dody oẃf trwy dfoît ya unig. Tr diben i 
ddwya ei aAcaii dichellgar yn fuan i ben, 
k ëdaafonodd Brenin Lleegr ei wrision at 
Ml be—gŵiaiil Cymra i^w gwahodd hiry 
ì ddod rw gyCaribd ef i OBstell Hhaddlaa» 
pa ddweod ei û>d ya àwyddas i gyd^yn- 
>iw à'a hymgeisiadau^ %fí i roddi iddynt 



eu gofyniad, Newydd mor gyMiraü a bwtt 
a f u yn achlysur i ddwyu nifer fawr o fon' 
eddi;;ion Cymru ynghyd. A plian oedd 
lorweith, Brenin Lloegr, a'i g>nglM>rwyr« 
yn eistedd yn eu Senedd yn Hhwtdian^ fe 
alwodd holl benaethiaid Cymru ger ei fnm, 
ac yna fe arch<idd, yn y inodd tirionaf, 
^* iddynt ufuddhàu i'w ly wodraeth, a bod 
yn ddeiliaid i goron Lloegr." Y Cymry 
a atebasant ft*l o*r blaen^ '* aad ymoatyng- 
ent h»y byth i neb ond i un o'u eenedl ea 
hunain, ac y byddai raid i ha aw fod o ym* 
arweddiad da, ac heb air o Saeaneg.^' 
Pan ddeallodd y Breain na phlygent i-tr 
ddymuniad, efe a ofynod<l idc^at, ** Qa 
gwnaf fì enwi un na fu erioed allan o Oya^ 
Tu, ac na fed'r air o .Saeiftneg, a wnewcli 
chwi nfuddhâu iddo?" ** Gwnawni" ebe 
y Cymry, gan ioeddio mewa gorfoledd 
mawr. ** O'r goreu,*' eÌM lorwerth, ** mî 
enwaf i chwi dy wyttog o*r cynaeddfao yr 
ydych chwi yn eu hewyliysio. Un ydyw 
na ẃyr yr ua gair o Saesneg, ac nid oea na 
bai yn ei fy wyd na'i fuchedd." Pan oedd y 
Cyrory yn llawenhâu am y newydd hyfryd 
hwn, dyweilodd Brenin Lloegr wrthyot, 
" Ganwyd t wi Fab ya ddẁreddatìfn NgAas» 
teü Caemar/on, u hwnw a gahjfjod ya Dv* 
WY90G i chwir' ♦ • » • • Ac yna im 
lefodd goreu gallaì, ya yr laith Oymraeg. 
•♦ WeU üicH Dym." 

Derbyniwyd y geiriau atgas a thòr^ 
calonus hyu gan y Cyniry gyd Àg yspryd 
blin a cbwerw, a phrin y bóont foddloa i 
dderbyn y babaa; oad gan ea bod wedl 
addaw ufuddhàn, hwy agytunaafint i ryor 
rnddau, ac er cliwerwed oedd cwpan y 
siomedigaeth, yfwyd hi gan y Cynry yn 
dawel. 

Yr unig obaith o gysnr a adewsid i'r 
Cyuiry erbyn hyu ufdd lueddwl y gwnai y 
Tywysog ieiiangc fyw yn eu ptith, a 
gwnead eu hachos hwy yn aichos iddo ei 
hun yro rohob dim a dueddai er ea lles a'4 
daioni ; ond yn hyn hefyd fe'u ainmwyd— >- 
goaodwyd swyddogionereili i reoli Cymra» 
sef Arglwyddi y cytfinian, yn owytaw p« 
rai y rhoddwyd awdurdod dtammodfil i'w 
rheoli mal y royncnt. Gallfti y gwyr hyii 
ddwyn tiroedd ac eiddo oddiar y Cymry 
heb fod >a »tt«bol ani eu lladr»d. Galjant 
go«bi, aUtudio, a dieayddio y aeb y ayR« 
eat, heb fod yn gyfrifol am «'u gweithiì^d- 
oedd. Dyni4 yn wir uedd dechreuad, 
gwieiddyn, a ÌTyuoüell eaethiwed y 
Cymry. 

: Dan wîalen awditrd(Vlol a ehrcKlondet> 
y gwyr h>a y bu raid i'» Cymry fy w am 
oe^edd loeitbioB, nes darfu iddyot u> 
diwedd ddi;íaloni, a üyrtliio i ddifiite.'wc»i 
dan y fath iau ormesol a hoti, ac nid oedd 
ryladd i uo o'r hen feirdd ddy wedyd, 



•• Nl • roera yn wlr yma ■ 
** Pi «ih iMur 1 ' 



joogle 



176 



Y Saìmau Câit. 



\m y cyílirr arswydus ac anghjsams 
kwii, pan ind oedd guiddynt ddim ood eu 
■wydaa i'w cylarw^ddo— dimawyddogìon 
f heolaidd i'w trefhttso — nac mwyach yr on 
•'o ty wysogîon ya eu pHth i'w calonogi — 
lim yr oìedd eu meddyliaa befyd heb gael 
eo lîaiiio â chyfreithiau Uareiddiol, dysg, 
celfyddydau, a masnach; parhàsant am 
hir ysbaid yn sofedig» yn ddífater, yn ddû 
ymdrech yn eu hachos ea hunwn, ac yn 
dra dirmygedig yn ngolwg eu gelynion* 

Paa oedd helyntion y Cymry ya yr am- 
•er yma, ofer oedd i'r amaethwyr wrth haa 
ddisgwyl medi o Twyth au Ilaífiir^ yn ofef 
y blagurai y twyni, ac y blodeuai y gerddi ; 
er Uawned fyddai y per!|anaa, er mor 
gnydfawr fyddaí y meusydd, er mar lluos- 
oced eu diadelloedd, ac er teced eu golyg- 
feydd ar bob llaw» yr oedd y cysur o'r 
cwbl ya diiannu dan eu dwyiaw, o her> 
wydd yr ansicrwydd y caent by th lonydd* 
wch i'w mwyahau ! 

Dyma ydyw y traenî gresyaas ac aini 
nedwydd i'r hwn y darostyngwyd y Cym- 
ffy, cynfrodorion Brydain. Y geaedl a 
sangodd yn gyntaf ar yr ynys hon; rh^ 
o'r hon a reolwyd ganddynt yn agos i ddwy 
fil a hanner a iynyddocdd, Yn y cyfam- 
aer hwn, hwy a wrol wrthwynebent fydd- 
inoedd ymerodrawl Ràa/cia— a safasamt 
yn erbyn yingeisiadau a rhuthríadau creu- 
lon y Pictìmd, SeotiMt, a'r âSurmiMÌtfy 
a thrwy amrywiol ddigwyddiadau anfan- 
teisiol, a wrthwynebant hoU rym y Nsr- 
«Maididy a mynych yf ennillent faddngol^ 
iaethau enwog iawn. 

(Pw httrhâmO 



Y SALMAU CAN. 

Syr, — Llawer gwaith cyn hyn ▼ 
meddyliais, yn awr a phryd aralf, 
ysgrífenu aíoch, ond fe'm Uoddiwyd 
hyd yn hyn; a hyny o herwydd fy 
mod yn disgwyl y bnaaai rhyw nn 
cyfaddasach na myfi yn cymmeryd 
dan ei ystyrìaeth arawd a ysgrifen- 
odd gwr a gyfenwai ei hun C N, 
yn Rhifyn Mehefin, 1830, aef, yn 
ol a feddyliaf fí, Cauwr NetDyäd. 
Digon tebyg mai Canwr Newydd 
yw efe: ond yr hyn a gymmerodd 
•fe dan ei sylw ydyw y Salman 
Càn, gwaith yr ben odidog Fardd, 
y Parchedig Edmund Prys, Arch- 
diacon Meirionydd. Ar ol gwen- 
ìeithio i chwi, Mr. Gwyliedvdd, 
a'ch cvfarch o'ch hùn, y mae efe yn 
dywedyd am waitb y gwr Parch- 



edìg yn debyg i hyn : " DarMenai^ 
yn ddiweddar, gyda rhywfaint a 
fanylrwydd, y Salmao Cân gan 
£^ Prys: gwaith gorchestol yi\ 
ddiau yn yr amser eu cyfansodd- 
wyd; ond syndod yw genyf mor 
waol ydynt yn gySredin." Beth a 
feddylia cfe wrth " yn gyffredin*" 
nis gwn. Digon tebyg, Mr. Canwr 
Newydd, n\ai gwir y ddiareb» 
*' Hofia& pob newyddi, diddfstl 
pob hen;" etto tybiîaf fod gwaith 
molediw Edmund Prys yn rby 
ddwíh a doeth, destios a aynwyr- 
lawn, iV dd&wygio; ao y byddai 
yn well i Mr. C. N gyfansoddi rhai 
newyddion, mal y gwnaeth £oa 
Gwynfa, neu efelycho eiddo 'r Dr. 
WatU, aef cyfieithiad un Dafydd 
Jones o honynt, oni ÜBdr efe ddí- 
wygio gwaith £• Prys yn amgei^ 
Bag y gwnaetb efe yn ei engraiil\ 
yn y Gwyliedydd, sef y 9fed Salm, 
lel y caniyn, yn y bedwaredd lineil 
o'r penili cyntaf : 

** Fy wyled yw ei ganmoU'' 
Edmnnd Prys fel hyn : 

^ Ac mae '« ddyléd eu canmol." 

Tcbygol yw na sylwodd Mr. C, N. 
ar y cyfieithiad gwreiddiol, yr hwn 
aydd fel hyn : *^ Mynegaf dy holl 
ryfeddodaua*' yr hyn o'i droi ar 
brydyddiaetfa a ragora ar eiddo 
C N. ac yn holiol gyfyatyr. Digon 
tebyg, pe buasai y Parch. £. Prys« 
yn byw yn yr oes hon» na buásai 
C iV. yn siglo ei safn, rhag myned 
yn rhy debyg i William Cynwal i 
golli 'r maea wrth farddoni, oni 
ddiwygiasai yn debycach nag y 
gwnaeth î'r cyfieitbiad gwreiddtol. 
Am Stemìi^U a Sopifíini^ nid wyf yn 
gwybods o ran ni ddarllenais nem- 
awr yn yr iailh Saesoneg o waidi 
y cynfeirdd. Tebygol, er godidoc- 
ed y gallapt fod, mal gwaith £d- 
mund Prys, gan nad yw C. N. 
wedi ea barchwaethu yn bèr, y 
rhaid ei gyfnf yn wael a distad!. 
Ond gobeithio, Mr. Gwyliedydd^ 
aa bydd i C. N. eiddigedda wrtbyf 

uig!tized Dy vjv./v^"X iv_ 



Dijgfygion y Chcyìiedydd. 



m 



•m i mi r^fygo sytwi yn fyr ar ei 

waiih penigamp (distadl) ef. Ond 

lebyg nad ymryson ef â'r byw, 

aarayn y meirw, y rhai na allant 

gjrfodi yn ei erbyn ; y rhai a ragor- 

asant gymmaint yn eu hoes, ac a 

roddasant flrwytb eu rayfyrdodau 

er noli Dnw, a lleshan en cydgen- 

edl, a'a dwyn o dywyllwch i fedd- 

ianttn golenni a diddanwch yr Ys- 

pryd. Da chwi, Mr. Gwyliedydd» 

^a^yd â'ch Gohebwyr parchus, 

colwch Da adawoch i C'. N, ddiys- 

lyni yr henafiaid, y rhai a ymdrech- 

asant hardd dég ymdrech y ffydd, 

ae a filtrríasant dan faner yr Oen a 

welodd St loan. Ac i'w diystyru 

hwynt m*a hanefelydd waitb godid- 

e^, na Ibed i nn Cymro byth mwy 

ymafael yn ei yBgrifell; os byddant 

am ymryson, gwnant âV byw, ac 

Bîd áV meirw, fel C. N. Tebvgol 

yw wiai gwr yw efe am dderchafn 

n Fi fawr i fynn gomwch neb by w, 

■a marw chwaiâ« o ddynolryw: 

•ad ffbrdd annoeth a gymmerodd 

efe, trwy ddifrio gwaifh rhni ereill, 

amgen o lawer nag ef ei htín : ond 

ihag blîno neb ft meithder, dibeoaf, 

gin ddymnno can ilwydd i cbwi, 

Mr. GwTliedydd, ac i'ch holl oheb- 

wyr, a'ch derbynwyr. 

T SalaMW 'a ddiau ry w ddydd--addefaf, 
Ddaw 'n ddifai, ysgatfydd ; 
Pdr ddiwygiad, rhediad rhydd, 
Cyaar wna Canwr Newydd. 

W. J. JONBS, 
Cua SCLE. 



DIFFYGION V GWYLIEDYDD, 

Bajicrbdig Wyuedyod— Yu 
Hch ymdaith mîsol drwy y gym- 
aydogaelh boo, hoíTdros ben genyf 
glywed eich llais yn dyrchafn i 
i^m» gan ddatgan i ni y newyddlon 
am mirbyw beth tebygol o droi allan 
ya fianCais sylweddol i ni. Mor 
aaaol ydyw arnom yn y dyddian 
byo, fel yr ydym y natll íts ar ol y 
IhilU yo diagwyl clywed eich llain 

MEUEFIN» 1B31. 



rhybnddiol yn hysbysn î nl bod j 
wawr yn dechrea torri allah yn y 
naill gŵr nen 'r llall. Llawer 
gwasgfa drom a aeth dros ern dwỳ- 
fron heb i ohwi gymmaint a sylwi 
arnom, liawer llai nodi allan beth 
oedd yr wrthfeddyginiaeth a ddyl- 
esid ei def^yddio genyni. Ond er 
cymmaint y gait eich defnyddioldeb 
fod, ac er eich ocd, a'r olwg hy- 
barchus arnoch, wrth ystyrjed y 
bertbynas sydd rhyngoch a'r wlad, 
fe allai na tbroseddid rbeolan lled- 
neisrwydd pe gq9odid ger eich bron 
ycbydig holiadaii ynghylch y cyf» 
lawnfad (iyddlon o'ch swydd. 

A ddarfu i cbwi, Barchedig Syi*, 
dro ar ol tro, ddywedyd, beth oedd 
y moddion a ddyfesid eu defhyddio» 
tebygol, dan frnditb Rhagluniaeth» 
i wellhan cyflwr y tlodion? A 
ddarfu i chwi nodi allan pa fanteis«> 
ion a ddeillia Tr ffermwyr, ond yn 
enwedigoi i'r llafarwyr, oddiwrtb 
gefnogi yr arferiad o r rhaw hwa* 
roonaeth? A ddarfn i chwi ddang^ 
08 y dymunoldeb, a'r chwanegíad 
at gysuron y tlodion, fydd^i iddvnt 
gael erw neu ddwy at eu bythod, a 
hyny am ardreth deg a rhesymol ? 
A ndarfn i chwi ddwyn dan sylw 
perchenogion tiroedd gymmaint o 
dir gwyllt dilafur sydd yn N<^hym« 
rn, ac y gcllid ei droi i fod yn 
llynhoneil o g^foeth i<ldynt hwy, 
ac yn ystôr diddarfod o waith i'r 
tlofíion? A ddarfu i chwi ddatgan 
y dîfTyg o ddysgeidiaeth sydd yn 
Nghymru, a'r mawr angenrheid« 
rwy(fd sydd am ychwaneg o ysgol- 
ion yn ein plitb? A ddarfa i chwi 
erioed roi awgrym am amgen ffbrdil 
naV hon, byd yn hyn» a ddefnyddlr 
í gyfranu addysg yn yr ysgolion ? 
Heth ydyw eich barn chwi am y 
dnli presenoi o ddy sgu V iaith Saes- 
ooaeg yn yr ysgofion I Gymry— ao 
onid ellir eu dysgn yn negfed ran 
u*r aniser a ddefnyddir at byny yi| 
bresenol? Pabam yr ydych mor. 
ddistaw ynghylch yatad y ÍTerm*^ 
wyr;. nid cAf genyf eicb-clyjwed yir 

Y L)iqir.izeci Dy ^j^/^^^i^ 



198 



Taiih a€ Amur Dewi ab Lfyr^ 



crrliwyU tiad oes^n bossibl iddynt 
éJuí CYiniiiaìiii o urdretbioD yn awr 
Mf % allasanl dalu vn y blynyddau 
crn dechrea y rhyfel â Ffraingc, a 
Ifaiwer llai dala ardrethion a dal* 
wyd yn amser y rhyfel ; a bod yn 
orthrwm ar feistradoedd tiroedd 

K'aio y cyfryw ardreth ganddynt? 
ib, dybygech chwi, oni ddyias- 
ech chwi noui allan» fis ar ol mis» a 
liyny wrtfa eu henwaay y meistrad- 
oedd tir a wnaethant y weithred 
hòno o gyfiawnder â*a tenantiaid o 
ostwng ar ea hardreth; a'u dal i 
fyna, y'ngolws hoU Gymra, fel 
boneddigion addas i ereiU ddilyn 
en hesamplan? Nid côf genyf 
ychwaith i chwi fynegu i ffermwyr 
Cymru am dduU eu cymmydogion 
y Saeson yn trin en tiroedd, gan 
nodi allan nnrhyw beth y gallant 
fod vn rhaeorol ynddo— a'u hannog 
i ddefnyddioy neu oV hyn Ueiaf i 
roi prawf ar y oyfry w beth? Onid 
ychydiff iawn a glywais i chwl 
ildywedyd am gyfreithiau Lloegr, 
na dim am ei fforf IvwodraeÌh? 
Ooi fuoch yn o brin bob amser yn 
adrodd dim am egwyddorion y col- 
fyddydau? Rhaid fy mod yn 
ddrwff fy nghòf, os clywais chwi 
erioea yn annog y werin i ymwthio 
ym mlaen mewn dysg a gwybod- 
aethi nac vn rhoi un cyfarwyddyd 
iddynt i hynY, oddigerth mewn 
pethatt orofyddol? Dylid» yn ddi- 
ammen, fod yn ddiolchgar i chwi 
am eích darlith ar Anianyddiaeih 
yn y Rhifyn diweddaf : ond, Barch- 
edig Wyliedydd, dvlid dal mewn 
c6f, na ellir disgw^l I genedl o 
ddynion gynnydda mewn dysg a 
gwybodaeth heb i ryw gyfnndraeth 
rooisidd ao efTeithiol gael ei defn- 

rddio l'r diben hyny : ac a ddarfa 
cbwi an amsor sylwi ar hyn» a 
nodi allán unrhyw gyfandraeth? 
fìothi attolwg, a tuôch yn ei wneyd 
drwy y blynyddoedd? Fe ddarfu 
i chwli dciigon gwir, ddweyd wrth< 
m yn fynyoli am lofruddiaethau 
•yood yn y fan ymai a digwydd- 



iadan anarferol yn y fan accw, a 
marwolaeth hwn, a dyrchafiad y 
llall ; ac yn lle myued i wario ein 
ychydiggeiniogau y'nghyfeddach y 
dafam, tybiasom yn fwy manteisiol 
i ni y mddifYru ein gilydd wrth y pen- 
tan gartref yn adrodd chwedlau a 
glywsom gan y Gwyliedydd ; eithr 
onid oedd vn bossibl i ni gael«in 
cynnysgacddu á gwybodaeth fwy 
sylweddol ? Beth, dybygech chwi, 
amHanesyddiaeth, Daearyddiaeth» 
ac Anianyddiaeth» yn eu hoU a 
gwahanol rauau. Oddigerth î'r 
Cymry fod yn hyabys o hanesydd- 
iaeth» a helyntion gwahanol gea- 
hedloedd, yn ngwahanol oesaa y 
bydj a bod wedi eu cynnysgaedda 
â'r addysgiadau a geir oddiwrth 
oesóedd o brofiad— onid ellir dy- 
wedyd, gyda Uawer o briodoldeb, 
fod y byd etto yn Nghymru yn ei 
fabandod— a bod yn rhaid i oesoedd 
dreiglo drosodd cyn y byddo eyf- 
Iwr y Cymry cyfuwch âg eiddo ea 
cymmydogion y Saeson? Tyred 
ym mlaen, tí hynaws Wyliedydd» 
a gad i ni unwaith dy wéled wedi 
ymddiosg at dy orchwyl. Caniat- 
aer i ni sylwi, mai dymuuol droa 
ben fyddai gweled unrhyw ddyfais 
newydd yn cael ei chynnyg, rhyw 
welliant mewn ' hwsmonaeth, nea 
ymdriniaeth teuluol yn oael eí osod 
ger bron» rtiyw wybodaeth o elfen- 
an egwyddorîẅny celfyddydaa yn 
cael ei chyfranu» neu unrhyw beth 
yn cynnwys tnedd ynddoi'n gwneyd 
yn fwy doeth a mwy cysarns. 

Barras. 



i! 



TAITH AC ANTUR DEWI AB LLYR, 

(Parbad o da d«L 149.) 

Adroddodd Dewi ab Llyr y 
cwbl wrtbo yn ddidnedd. Ar yr 
achos presennol nid oedd dim a ail- 
ai ei dueddu i fod yn rhagritbiol 
ynjj^hylch y gwirionedd. Cym- 
mamt oedd ei ofal i lyna yn ddi- 

Uig!tized Dy \^\^fKjpii\^ 



Taiih ac Aniwr lkm ẃ Uyr. 



IM 



jigog wHh y gwir fel na's eelasai 

é&m^ pe baasai byd yn nod yr hoU 

fú ano ef ei bun. Casineb cy liawn 

eedd gaaddo tn ag at ragritb. Pan 

dawedd Dewi ab Llyr a sòn, gofyn* 

•dd 8yr Gronwy, *• Ai gwir byn, 

Bleddyn?" Ond efe, o berwydd 

ci eaogrwydd, nis meiddiodd ateb 

gair. " Y niater hwn a gaiff ei 

beDderfynn ger bron llýs milwr- 

aîM; am hyny, ni ddywedaf ddim 

yiibagor ar y pen bwn yn bresen- 

■ol,'' ebe Syr Gronwy, gan rodio 

yaaith gyda Dewi ab Llyr tna 

p&enlle y Gaer. Pan gyrbaedd- 

asant y lle, yr oedd yno iawer iawn 

• annrhefn. Yr oedd Rbonwen 

vedi syrthio mewn llewyg, a'r mor- 

«ynion yn rbedeg yn wyllt o un 

Ban ŸT llall; rbai yn ysgarmain; 

I ereill yn gwasgn eu dwylaw, ac yn 

tywallt dagran; ao nid oedd neb 

barotaeh iV cbynnortbwyo a'i bad- 

I fem Ba Dewi ab Llyr; ac er mawr 

laweoydd iddo ef, a phawb o am- 

I gylcb» ni bn hi ond ychydtg amser 

beb wellhán. Fe ymddengys i fii- 

wr, wrth fyned heibio, a'u gweled 

kwy yn ymladd, yn ei wylltineb a'i 

frys i roddi hysbysrwydd i Syr 

Gronwy, gamgymmeryd y naill am 

y llall ; canys dy wedodd iddo gan- 

ká Dewi ab Llyrya ymladd ornest 

&g an oV cadbeniaid, a'i íbd ef wedi 

eael ei glwyfo. Y newydd bwn a 

dreiddiodd fel cyfiym saeth trwy 

plon Rhonwen ; methodd a chyn- 

■al jt ergyd; a syrthiodd yn ddi« 

sjaimwtb mewn Uewyg ar y llawr. 

Pan agorodd hi ei llygaid, a gweled 

Dewi ab Llyr yn sefyll ger ei bron, 

yn iaeh ddiangol, heb nn clwyf, er 

eymmaint oedd ei bymdrecb cu- 

fewnol i ymddangos yn ddigyffro, 

^treiglodd dagrau o lawenydd ar 

áraws ei gruddíau, fel gwlith bor- 

eaol yn syrthío yn gyÂym oddiar 

rosyn cyflawndŵf.'' ^i ddywed- 

edd wrtho air; ond ei llygaid a lef- 

arasant wrtho y n fwy hyawdi na phe 

defnyddiasai hi yr araith fwyaf go- 

4idog. £í hymddygíad, dan yr am- 



gylchiadan presennol, a*i gwnaeth-' 
ai ef yn Uwyr foddlon i'w sefyllfa, 
pe dychwelasai yn ol yn glwyfedig 
ac mewn poen. Pa mor orfoledd- 
us ynte oedd, agefe yn ddifriw, pan 
ganftt yr hon na chyfaddefai mewn 
geiriau fod ganddi serch tu ag atto» 
önd mewn gweitbred vn dangos 
hyny trwy brotìon anwadadwy, pan 
dybiodd hi ei fod ef mewn perygl o 
golli ei fy wyd ? 

Ym mhen ychydig ddyddiau ar 
ol y digwyddiad hwn, pan oedd 
braich Bleddyn yn dechren gwell- 
haa, rhoddodd Syr Gronwy Hael 
orchymyn i lŷs milwraidd gym* 
meryd y mater mewn llaw, a barnn 
yr euog yn ol cyfìawncter. Wedí 
i Dewi ab Llyr a Bleddyn gael eu 
gosod wyneb yn wyneb, darilen- 
wyd y cwyn ar gyhoedd, a bolwyd 
Dewi mewn perthynas i'r ymgyrch 
a wnawd arno. Yntau a aeth drwy 
y cwbi yn fanwl; ac wrth derfynu 
dywedodd, ''Ei fod yn gobeitbio 
na fyddai y Bamwyr yn rhy dost 
ynerbyn Bleddyn; canyscreda yr 
oedd iddo ymosod amo yn fyr<- 
bwyll, pan oedd ei waed yn frẃd, 
ac nad oedd ganddo falais vn ei er- 
byn ef o'r biaea." Atebodd lestyn» 
ý blaenor, cf— " Nyni a ystyriwn 
y rban ddiweddaf o*ch ymadrodd 
maes o law ; ond dymunem yr awr- 
hon glywed pa beth sydd gan 
Bleddyn i haera mewn flbrdd o 
amddiflyniadr canys y mae yn sicr 
fod ganddo ryw esgus i'w ddwyn 
ym mlaen am yr byn a wnaeth 
mewn modd mor ddieitbr ac anfon<- 
eddigaidd."' Trodd Bleddyn atto 
yn llawn digofaint; a chyda gwyn- 
eb o bres, a'i iygaid megys yn fflamio 
gan dàn, a ddywedodd— •* Yr wyf 
yn canfod wrth y niodd yr ydych 
yn ymdrin ar yr ymholiadbwn, nad 
oes ond ycbydìg obaitb i mi gael 
gwrandawiad diduedd, a chwareu 
teg. Pan ystyriwyf y berthynas sy 
rhwng 8yr Gronwy Hael a Dewi 
ab Llyr fy ngwrthwynebwr; a phan 
yr wyf ya gwybod fod- pob un o'r 

ogle 



L)iC!!tized Dy vjìv/v 



üẅ 



Tfùih ac .AniMr Dwi ab Mgn - 



tbai hyn sydd yD eiitedd yn Cum- 
wyr arnaf yn gyfeiilion mynwesol 
ír Llywydd, fe ymddengys i mi» 
Ôad yẁ yû debyg y gwrandewir ar- 
naf u yn amyneddgar> pan y bwyf 
\n dteuogi fy liUn, ac na chaf gyf- 
lawnder ar law Bamwyr y Llÿs 
&wn. Ewch ym mlaen â*ch gor*^ 
chŵyl; canys nid ymostyngaf í 
ddywedyd dim yn ychwaneg ar y 
pen hwn." Wedi gwnenthnr yr 
araith fer a rh^feddol hon, eistedd- 
odd Bleddyn i lawr yn sarug. Ar 
ot hyn awd ym mlaen à'r prawf ; a 
thvngodd tri o filwyr iddynt weled 
ibieddyn yn rhuthro yn ddiatreg ar 
pewi» a gwneud awgrym i'w dry- 
wanu à'i gìeddyf, cyn i Dewi wneud 
ymdrech yn ei erbyn ef; ac nis 
meiddiodd Bleddyn wrthbrofi y 
tystion hyn. lestyn (na'r hwn nis 
gailesid cyfarfod un yn fwy cyfrifoi; 
ond carai yn fawr ddangos ei wyb- 
0daeth o'r ieithoedd dysgedig, trwy 
adrodd darnau p honynt ar bob 
achlyaur) ar oi cydymgynffhorí â'r 
rhai o'i amgylch, a safodd i fynu, 
ac a draddododd ei fam yn erbyn 
Bleddya yn y modd canlynel: — 
** Bleddyn ab lorwerth» y mae 'a 
jmddangos i mi, cyn egl«red a lle- 
wyrch digwmwi hauiwen haf, ao 
Bid yn unig i mi, ond yn wir i bawb 
itydd yn eistedd gyda mi ar yr 
achlysur annyraunol hwn, eich bod 
ipedi ymarweddu mor apfoneddig- 
aidd, mor anwrol, a& mor anfîlwr- 
aidd ag oedd ddichonadwy i un yn 
eieh gradd a'ch sefyllfa chwi ei 
nf neuthur. Vr oeddych wedi dang- 
os eich eiddigedd ar lawer o achos- 
ìoUt e herwydd llwyddiant milwr- 
aidd Dewi ab Llyr. £ich dilys 
destyn bob amser feddyliwn oedd, 

* Proxinin» tum Mwnet uiihL^ os da 
genyf arall, gweli genyf fy hun. A 
angboíiasoch y rheoi euraidd hono, 

* Cir dy gymnydog fei ti dy hun ?^ 
Mae eich ymddygiad yn dangos 
byuy yn amlwg; canys defnyddias- 
och bob cyfleusdra i wneuthur Dewi 
«b Lljr yn anunhoblogaidd ym 



mhlith y miiwyr, a'i eolUbio yfli 
lladradaidd ger bron y swyddog- 
ion ; ac ar ol ymdrecbu ei niweid<* 
io yn ei gymeriad, arddangoaaaoch 
eich du gasineb tu ag ato ym mhob 
roodd ag y galiasech, gan wirio yn 
rhyfeddoi sylwad cywir yr haoes^ 
ydd Rbufeinig Tacitus, ' Fraprium 
humani generi» eêí ^diìuíe quem Leter^ 
i$i* natürioi ydvw i ddyn gasâu yt 
hwn a niweidiodd. Nid oeddych ya 
boddioni ei waradwyddo ymmysgei 
gyfeillion a'i gydfwytâwyr» er oyni- 
maint oedd eu hymdrechiadau i'cb 
attal rhag defnyddio eich iaith an- 
foesgar ac enUibaidd ; ond pender- 
fynasochy y mae 'n debyg, yn y di w- 
edd, i gymmeryd ei fy wyd ymaith» 
er mwyn rhyngu bodd i'ch tym«> 
her ffyrnigwyilt anfaddeugar, a'ch 
nwydau ysgymun anfeistroledig. 
Mynych y cynghorwyd chwi ar y 
pen hwn; ond» yaywaeth, gwir a 
ddywed hen awdwr synwyrol» 
' Frangas citius qnam eorriya» qu€s 
m yramm tndwruerinit haws yw 
tòri hen bren na'i blygu. Dedfryd 
y Llýs hwn ydyw, Fod i Bleddyn 
ab lorwerth gael ei ddiraddio, u'ì 
anfon ymaith o'r Gaer hon, ynghyd 
4'r hyn oii a berthyn iddo yn doi- 
aros." 

Ar ol cyhoeddiad y ddedfryd 
hon, rboddwYd hi yn ddiatreg 
mewn grym, drwy dywys Bleddyn 
alian o'r Gaer. Yr oedd ei ^yn- 
ddaredd yr awrhon wedi cyrhaedd 
i radd ddychrynllyd; a sicr yw, y 
buasai yn llaweoydd annhraethol 
iddo, pe gallaaaî fod yn offerynol t 
ddwyn cyfyngder a dinystr ano- 
cheladwy ar y Gaer, a phawb o 
fewn î'w muríau; yn lie myned 
adref atei gyfeiilion, aeth Bleddyn 
yn uoiongyrchol i wersyll y geiyn- 
ion, ac addawodd îddynt, y byddai 
el'e yn barod ar bob achlysnr i 
ddefnyddio ei fedrusrwydd, ac ar- 
ddaogos ei wroldeb a'i wybodaeth» 
trwy arwain corph dìgonol o íìlwyr 
i wneuthur ymgyrch egnìol ar y 
ile mwyaf rbuthradwy. Derbyu^ 



L)ic|itized Dy vjìv/' 



ogle 



^Uh at JÌMwr Denfi ab JJgr* 



101 



WfA ei gyiiByi^ gyda bonllefaii ; a 
djwedodd y Llywydd wrtho, ei fod 
cf, a phawb o*i amgy lch, yn rhwy m- 
«dig iddo am ei barodrwydd i roddi 
cyaiiorthwy iddynt— ao y cawsai» 
yn mben ychydig ddyddiau, lawo 
gyfleaadra i hybodt ei han trwy ei 
ddewrder: caays> eb efe, yr ydym 
ya bwriadu, trwy fradglawdd, i 
diwythu V Oaer à pbylor i eBtrycfa 
wryr, os raetbwn y« eîo hymgais i 
4dvyn y gwarcbaëedigion i iawn 
yâ}riaelh o'u sefyllta beryglus, a*u 
teddu nr unwaith i roddi i fynu eu 
bnddiffynfa. 

Ya nihen rbai diwrnodau ar ol i 
Bleddya fyned drosudd at blaid y 
lnwsfo4diannwr> o herwydd nas 
gallaseBt trwy ett hamrywiol ym- 
egaîadaii gymmeryd y Gaer drwy 
dlrau a rhntbr, peodertynasant 
weithîo bmdglawdd yn y Ue mwyaf 
cyfleua i^r perwyl hyny. Ao un 
boreu, pan oedd yr baul yu de* 
ehreu saethu ar led ei belydraa yn 
wanaidd uwchlaw y terfyngylch 
■iynyddig> a phan nas canfyddid 
gwrthddrychau ond \n aneglnr, 
arweiniodd llleddyn nlwyr i'r <u 
gwaiiauol i^r hwn yr oeddyn4: wedi 
paratoi gwrthglawdd, ertawya tynu 
fylw*r gwarchaëedtgion oddiwrih 
yr hyn yr oeddynt hwy yn ei fwr- 
iadu; ymosodasant yn fywiog a 
diflino ar y ta hwnw i*r Gaer, a 
Uawer o bob ochr a dro^lwydd- 
wyd i lyd yr ysprydoedd yn yr 
^«laddfa waedlyd bòno; ond wedi 
iádynt oaod y cwbl mewu trefn tu 
«S at chwythu i fynu ran oV Oaer, 
Ta unol â*u cydgynger blaenorol» 
Moeddiasaat ar uawaith, nes oedd 
y hrynian aV glynoedd yn dad- 
seÌBÌo o*u harogylch. Ac wedi î 
fllwyr Cromwel gilio yn ol ar frys 
i le diogel, taniwyd rhes y pylur 
dinystriol, a rbwyg anfeptbol a 
wttâwd yn y mnr. Yna gwtbias- 
aat eu liunaia ym mlaen yn un 
corph cadarn tu a'r adwy, trwy 'r 
«iwg a'r llwcb, a tbros yr adtail, fel 
ttto gyaddeiriog y móry a Uanwyd 



y rhwyg o r deutu*gau y gorestgru- 
wyr. Gwelid Syr Groawy Haal« 
a Dewi ab Llyr, y tu blaen i*r gad- 
reS) yn yniladd vn ddewrwycb— ae. 
yn annog y miiwyr dycbrynedig» 
á tt llais a tbrwy eu bymddygiad. i 
daro eu gelynion yn ddiarbed gyda 
nertbol fraicb» a cbadarn g«toa. 
Gwasgodd y ddwy blaid cyn agosed 
at eu gilydd, fel uad oedd modd i'r 
aaill biaid naV Uall ddefnyddio eu 
cleddyfau, a'u gwn'tìdogao. Ffy ru» 
ig oedd yr ymdrecb o*r ddau du: 
ym mhen ycbydig, trwy anoogaeth 
galooog y Llywydd, a*u dewrder 
angbydniarol eu bunain, gyrodd y 
gwarcbacedigion eu gelynîou, a an- 
turiasant i*r rbwyg, í laaT béndra« 
mwnwgl dros y uiur. 

Y prydnawn canlynol iV ym- 
gyrch nwn, cydymgynghorodd Syr 
Gronwy Uael, a Dewi ab Llyr» 
yngbylch diogelwcb ei wraig a 
ilhonwea, a'u morwynion; apheu» 
derfynasaot eu trosglwyddo bwynt 
yuiaith y noson bòno, ob byddai 
bossibiy allan o gyrhaedd milwyr 
Cromwel; canys yr oedd to bwut 
i ailu dynol iddynt bwy, ag nedd 
cyn lleied o nifer, wrthsefyll ya 
hir beUach eu gwrtbwynebwyr, ar 
•1 i rwyg gael ei agor yn y mur» 
ac araryw oV milwyr gael ea di« 
fetba. Yn unol âV cydgyngor 
hwn, parutoisant bob petb gogy- 
fer a'u hymadawiad. Bwriad- 
wyd iddynt ymadael yn nhrym- 
der y nos trwy 'r portli bycbau 
y tu ol i> Gaer, gogyfer â'r hwa 
aid oedd aeb o*n gelynion yn dig » 
wydd aros yr aniser bwuw, dan 
dywysiad Dewi ab Llyr, a tbri neu 
bedwsr o fUwyr nertbol a cbalonog 
i*w bamddin'yn. Pao oedd pob 
peth wedi ei osod mewn trefn idd* 
ynt adael y Gaer, nid oedd un yn 
y fan beb ddagrau ar ci ruddiau. 
Gwelid Syr Gronwy yn ymallyd 
yu ilaw ei wraig, a'i wyneb tn aV 
îlawr, megys mewn syn fytyrdod, 
ac mewo trynider calon. Wedi 
bod yn ddistaw «m rai mynydiau^ 



uiçiit.ized Dy vjìv./v./jv i\^ 



m 



HwMt Ymdatíh y Pertih. Mr. Lkder, 



trẃdd al y ftwyddogion milwraidd, 
gan ddy wedyd. *' Fe ailai yr ym- 
«Ideiigys fy ymddygiad presennol î 
chwi yn rhy fenywaidd i ben filwr 
a welodd lawer o wasanaeth ; ond, 
fy Dghyfeillion, er gaìeted yw fy 
Bghorpfa, ac er mor ddiysgog y w fy 
yspryd i wrthsefyll ymgyrch a 
thrais getynion; etto nid oes gy- 
wilydd arnaf gyfaddef nad yw fy 
Bghalon hyd yn hyn wedi ei haiama 
gymmaint ag i fod yn annheimlad- 
wy i gynhyrfiadan gwresog cyfeiil* 
garwch. Caled iawn, i deimladaa 
dynoi» ydyw ysgariad oV fath hwn» 
a than yr amgylcbiadau presennoi. 
Duw yn unig a ŵyr pa un a gawn 
ymgyfarfod y tu yma i'r bedd ! £i 
ewyliys ef a wneler. Ar ol y cwbl, 
fe rydd yr ystyriaeth hyn gysur i 
Biiy fy mod wedi ymdrechu, hyd 
•khaf fy Dgalln, i ymladd dros fy 
Bfrenin, fy ngwlad, a'm cenedl, a 
fy mod yn credu fod cyfiawnder 
o'm tu/' Yna, gán droi ei wyneb 
al Dcwi ab Llyr, eb efe, ** Yr wyf 
yn cyfiwyno fy ngwraiga Rhonwen 
i'ch gofal a'ch nodded ; tan fantell 
gysgodawl y nos, chwi a ellwch, 
yrwyf yn gobeithio, gyrbaedd Cas- 
tell-— yn bawdd cyn gwawrio y bor- 
•n. Ac am fod Rhonwen a'i bryd 
af ddycbwelyd i Sír Gaernarfon at 
ei theuiu al chyfeillion, gweil yd* 
yw cymmeryd mantais 6*r cyfieus* 
dra presennol iddi fyned dan eich 
tywysiad cyn i'r terfysgoedd sydd 
yn gorchuddio y parthau hyn o 
Gymry fvned fel gorliif yno. Am 
danaf fy hun, mi a roddaf y Gaer i 
fynu i'm gelynion ar y tilerau goreu, 
y mwyaf manteisioly ac anrhydedd- 
us, i'm cydfilwyr, ac i mi fy 
hunan, ag a fyddo ddichonadwy. 
Byddwch iach! byddwchiach! fy 
hoflT gyfeiliion sydd yn ymadacL 
Yr Arglwydd a'ch bendithio yn 
dymhorol ac yn ysÿrydol, ac a'ch 
tywyso âTanwrthwynebol fraich i 
le o ddiogelwch.*' 

(Fw barhau.J 



YmdMf Pmrch. Mr. LUder yn fr JŷM 
Im^f, fn 18X9. ' 

(Pftrhld o d« dalea llt.) 

' Mansovka. Awit 6. Y mae oddeatii 
40 o deuluoedd Copt&idd, a ciianddyiit ub 
Êglwys, ttn JÍMJiiiw, ac ua Oüëiiiád cy« 
ffredio. Yn y ddwy Ysgol sydd |$anddynt 
nid oes ond ycbydig o blant: nn a gyn- 
Bwysa saith, a'r llall bymtheg, o ysgol- 
heigion. Ar geulan y Mmaêoura, yr hon a 
ynmrUwysa i lyn Mentelaih, y niae daa 
bentref yn ÿ- rliai y preswylia Cristionog- 
ion : un o honynt sydd awr* o bellder, a 
eiwir Eretenief ac a gynnwysa wy th o deu- 
Inoedd Cristionogol, nn Eglwys, a dan 
Oielrìad. Yn y llally ag sydd awr ym 
mhellach, mae ugain o deuluoedd heb nac 
Eglwys nac ysgol: gelwir hwn iS'aJeuNoiniar. 
Y Cristionogiún a ànt i addoli i Eglwys 
Eretenie. Owelais amry w o GristionogioB 
y ddan bentref, ac «nrhegais. hwynt à 
rhanau o'r Ysgry thyr. Ar y lan orllewÌB- 
ol, gyferbyn a iÛiiBsoiira, odtieutu dwy awr 
i'r tir, mae tref Sarbarong: yma mae gan y 
Pacha annedd, lle y preswylia yn fynych: 
mae yma hefyd ddego deBÌooodd Coptaidd. 
Boreu heddyw aBfoBait fy ngwaa i'r gwa- 
hanol Dimmâ yn JtfoiMOBra, ile BMe y 
Coptiaid yn benaf yn ysgrifenyddion. Ÿ 
rhai cyfoethocaf o honynt a ddywedent eu 
bod yn raeddu yr Ysgrythyran; a'rlloiU 
a ganrootoBty Uyfr, gan ddywedyd, ^ Mae 
y Llyfr yn dda, ond nid oes genym ariaB 
iV brynu." Ni phrynwyd un : yna dan- 
fonais fy ngwas drachefn i gynnyg rhai 
iddynt yn rhad, os dymunent gael 6air 
Duwy ac yn rhy dlodion i*w brynn: bc ob 
deuent ar fwrdd y liong, y rboddwn idd- 
ynt ranau o'r Bibl. Wedi hyny ymwelais 
àg Eglwys y Coptiaid, y rhai, fel y*mhob 
He arall yn yr Aipht, oeddynt ya bar dy- 
wyll am eu cyflwr ysprydol. Yo myB* 
went yr Eglwys, lle mae 3rr Ysgaldy, cyf- 
renais rhwng y bechgyn geptoM o'r Actau, 
a Thraethodau cyfaddaa. Ar ol dychwel- 
yd i'r bfcd, anfonais fy ngwas i'r Ysgol ar- 
all i wahodd y Meistr i ddyfbd i'r bâd i 
dderbyn llyfrau i'r Ysgolheigton ; ond ni 
ddeoai, Mynegodd y Cristionogion i mi 
aa ewyllysiai y Meistr i'r plant ea cael, 
oblegid y gostyngai hyny ei gyfiog ; canys 
yn awr derbyniai dàl am yBgnfena gwersi 
ar ddalenau o goed a Uechaia. 

A wet 6. NeithiwT aethum heibio i ben- 
tref Ile y dywedir fod llawer o Gristionog- 
ion yn preswylio ynddo, y rhai ydynt gan 
mwyaf yn byw ar aroaetfayddiaeth ; bì 
fedraBt ddarlleB. Knw y pentref ydyw 
Buêat'en'Nauêornf neu Bumoì y Cristion- 
ogioo. i'w wahaniaethu oddiwrth Buut 
y Manometaniaid sydd yn sefyll yn agos 

* Pyweditd «yftrediii an bcUder yn y Uwytûu, 



uigitized Dy vjìv./'L./^ 



Hane» YMdaith jf Pàrch^ Mr. Ueder. 



183 



i Ui ddwyreÌBÌol y fraich hon o*r afon 
Nilus. Tua chanot dydd cyrhaeddasom 
Thiahoí^ tref fechan ar yr ochr orllewìnol, 
Ue y niae tri Moaque, a deuddeg MalUnu^ 
y'ngwasanaeth y JPacha, i'r rhai y gwerth- 
aisraoau o*r Ysgrythyr. Un o'r Tyrciaid 
nwjaf cyfrifol, wedì gwel<ed y Llyfraa yn 
Bwylaw y Crístionogion, a ddanfonodd ei 
wasataf i ymofyn am un yn ei iaith ef «i 
kvB: danfuBais iddo y Testament New- 
jdd, j r hyn a'i hodd huodd y n fawr . £ithr 
jn y man digwyddodd i Gopt weled y 
Ujfr, a djwedodd wrtho mai Llyfr i*r 
Cristionogion ydoedd, ac a waharddodd 
iífdo ei gadw ; gan hyny efe a adferodd y 
Uyfr i mi. 

Damietta. Awst 7. Tu a'r nawn lan- 
iasoB ar gyfer tref íìaMÍetta, sefyllfa yr 
hn sydd ar ochr ddwyreiniol y fraich yma 
o'rMilos; a chyferbyn iddi saif pentref a 
dwir SamoMeh, Yr afon Niius sydd yma 
yn dra llydan a dofn, fel y gaii liestri 
mawnoa ddyfod i fynu o'r môr. Oddeutu 
Uír awr oddi yma, y fraich hon o'r afon a 
yaarUwysa i'r môr. Ymddengys y dref 
oddiar lan yr afon fel tref arfordirol ; ond 
lid yw ei hansawdd tufewnol ddim gwell 
u threffdd ereUi yr Aipht Canfydd- 
ais oddiaf- fwrdd y llong rhwng 20 a 25 o 
djraa Mosques, y rhai a roddent i'r dref 
olygiad prydferth. Yma preswylia Os- 
Oynghorwy r yn perthyn i bob cenedi a for- 
dwya ar Fòr y Canoldir. Os-Oynghorwr 
j SaesoB yw Mr. Sareer, yr hwn a anwyd 
7B yr Aipht, ae yn aelod o Ëglwys Rhu- 
£ua. Ymddygodd tu ag ataf y n dra serch- 
aidd, îe, wedi iddo ddeall mai Cenhadydd 
oeddwn, yr hyn ni ddigwydd bob amser. 
Yn gyífredin derbynir fi yn garìadus ar y 
cjBtaf, megya dieithrddyu yn teitliio er di- 
fyrwch; eithr cyn gynted ag y dealla y 
trígolion mai Cenhadydd ydwyf ni ailaut 
{ola ea siomedigaeth, a throant eu cefnuu 
onaf yn dra buan, gan fy ystyried yn ddyn 
tra eabydus. O ! bydded i mi Iwyddo 
drwy dnigaredd iesa Gríst i droi liawer- 
ocddoddiwrth eu hunanoldeb, u hùn ang- 
OBtâaiwant hwy yn heddwch, at wybod- 
^ 0*0 peiy gi, ac felly eu dwyn at Grist 
oÌB üiachawdwr. Yn ebrwydd wedi i mi 
gjrhaedd yno Cynghorydd Lloegr a anfon- 
odd ei ysgrifenydd gyda inarch í'm cyrchu 
i'wanaeddle yn y wlad, lle y preswylia yn 
jr hàf ; ae er i mi hysbysu iddo fod gurfod 
■raaf, fel Cenhadydd, dreulio fy amser ym 
■hiith dynion yn cyflawni giirchwylion fy 
iwydd, cymliellodd tì i dreuiio y diwrnod 
a'r aoson hòno gyd àg ef. Baagosodd i 
■i lawer o barch. 

'átut 11. Yn Damietta mae Uuaws o 
GrìsCionogîoa o wahanol enwau ; oddeutu 
179 denlnoedd Pabaidd, y rhai afedd- 
t Eglwys fawr, dau Ofleiríad Khuf- 
ti, ac on MproDiUaidd. O'r Groeg- . 



iaid, 70 o dftnliioeddy ft choaddyat iu Eg- 
Iwya a Monachlog. O'r Armeniaid, !• o 
deuiuoeddy ac un Eglwys, «n Kumu9f ae 
un Offeiríad cyffredin. Treuliais y diwr- 
nod cyntaf yn nhŷ Ysa Petbos gyd à'i Dad. 
Yma ymwelwyd à mi gan bob math, yn 
enwedig y Oroegiaid. Greaynaia yn £awr 
nad aliwn foddloni oad ychydig o honynty 
am iddynt oU ddymuno cael y Teatameat 
Newydd a'r Salmau ya yr iaith Roeg. 
Llawer o'r Pabyddioa a ymweisant à aâ. 
Nid ydynt mor ofergoelua ac eiddigua yma 
ag mewn rhai ileoedd ereili. Un o'r Otteir* 
iaid a alwodd arnaf ya fynych. Cy farfydd- 
ais à Uaweroedd wedi suddo yn hyiwyr i 
angrhediniaeth. Llawer a ofynasant am j 
K9raM a'r üarari yn hytrach nag am Air j 
Bywyd, 

Aw*t 14. Yn ystod y deuddydd diw- 
eddaf, ychydig a ymwelasant â mi. í:ym- 
merais iong araii heddyw, gan arfiietha 
cychwyn yn dra bore yfory. Ameenais ar 
y cyntaf dramw}0 ar hyd y tir gyda chan- 
elod ar laa Mór y Canoidir hyd at Ritòetta; 
eithr gan fod fy stôr o Fiblau Arabaeg ya 
rby drwm i'w gludo ; oblegid yma metimia 
wertha braidd un^buasai y cyfryw daith 
yn rhy faitb a threulgar. 

Awet 17. Ta a'r hwyr glaaiais ar gyier 
Mansoura, Fy mwriad oedd myaed oddi 
yma i ymweied à'r fangre enwog, À*t iioa 
yr ymgyrcha y perertnion Coptaidd. ae 
hafyd k beddrod y SettO'Damùute, yr hwa 
a elwir gan y Copüaid yn llygredig Gami* 
ane, er mwyn canfod y drychiolaethau a'r 
gwyrthiau rhyfeddol a soniais am daaynt 
yn fy llythyr diweddaf. £ithr paa ddat« 
genaia fy mwríad i Offeiriad sydd yma^ 
dy wedodd ei bod yn anaicr a ymddangosaí 
y Sant y pryd hyn ai peidio ; ac y byddai 
ei ymddangosiad ar wyi SettO'Damiame'yn 
gytr»edin, ond ar amseraa creiii yn ang- 
hyffredin. Cynnelir yr wyl ar y lifed 
dydd o Bathamf sef y 19eg o Fai, apharhá 
am ddeng niwrnod. 

Awêt 21. Boreu heddyw hwyliasom 
heibio congl ogleddoi y Delta^ a chyr- 
haeddasom fraich orUewinol y Nilus. 
£chdoe gofwyaia ddaa bentref, lie pres* 
wyiiai Coptiaid na wybum amdáayat wrth ' 
fyned i lawr. Enw y gyntaf yw MU'herreh^ 
ar yr ochr orliewinoi i'r fraii-h hon o'r 
N'ilas. Cyanwysa oddeutu 20 teulu, ac. 
un Offciriad ; y rhan fwyaf o houynt sydd 
yn bur dlawd. Anrhegais hwynt â rhaa- 
au o'r Yhgrythyr a Thraethodau, y rhai a 
dderbyniasant yn llawcn. Y pentref arall, 
a eiwir BeẅalaMal, o'r tu dwyreiniol, yn 
cynnwys ynghylcb deg odeuluoedd, heb 
Eglwys. Uwerthais yma amryw o*r Salm-.. 
au Coptaeg, a rhoddais i rai y Pedair £f- 
engyi a'r xVctaa. 

(!'wbarhàu,J 



„t,zedbyG00gle 



184 Yr latih Gÿtnraeg. 

YS lAITH GYMRAEG. ynifrogtìa gymaîot, yn mhurier^ heUtlUff^ 

a chyrlawnàer cu biaith, yn fulacb ntc «f- 

M. Ow TUtDTDD, eill, a moddion ff>vellâd yn eu medditntr 

MAErhaidyDÌonynNghymTii^nacMyw. Co? genym oryn i ŵr hybarebobreg. 

ir bcaidd tôn am danynt mwy na phe oa ethwr, py arrerai y ffair tier wrth lavaruf 

byddent ; ond pan dygwydda i ry wun gy o- •« o» ebe eve, " onia y w ticr yu y Bibl.*' 

mf% ar golcddu a cboethî ein hcn laith ar- *• Ydy w," meddwn inneu, " ac mae itmita^ 

ádercbawg, yna cyfroant vel Hewod am eu itm yno hevyd ; ond nid yw byny yn ei 

ffhaac, a neidiant ar vryt oddeu cilanao, i wneyd yn Gynmufç.** " Wel," meddti 

gaitiaw rhwyttraw y bwriad er mor ragor- yntau, ** ni wn i ddim, gwell gan i ry wajt 

%m\ ydy w ; hy ny y w, ymegniaot hyd eithav ddevnyddiaw geîriau 'r Bibl vel y maeot, 

•B gallo, l godw eu cydwladwy r mewn oa- mae 'r bobl yn eu dcall, a dyna tydd eit- 

•f*C a thjfWìfUweh, ieu." Atebwn, mai dyben geiriau yn ua« 

Fan welait gynnygiad loan Tegid (val ig y ^ cy^rana tyniadau. " Onid ydych 

jr geilw ei hun) i ddiwygiaw arddygraf yn meddwl," meddwn i, "na ddeallai y 

beiat y Llyvr (Bible) ymddangotai i vi bobl.diaaap&rtwrfigort*, llawn cystal oa 

MT iawD a didramgwydd, vel y tybiwn nad g>*ell, nac y geiriau llygredigncrt 

Dat cafai oo.l derbyoiad croetawgar gan themtaaiwn: byddwn gydweddawl." Ond 

bawb yn y DywyMgaeth; a Uoowo wrth over oedd dadlu. 

▼eddwl bod argrafiad newydd odd yr Yt- Owelwn yo nuU y gwr uchod, bod et 

f rytbyr l ymddaogot gyda yr vath well- eiddigèdd mor gryv, net y cyvrivai newM 

iaal. Llawenychwo am y byddai iaith y „, Uythyren yn y Lly vr (Bible) am a wai 

Llyrr gwertfavawrocav ty genym yn eoHh- yn f^chawd atiwiddemawL Pe gwir hyay, 

mck; ac am vod y gwaitb dan oval a golyg- euawg iawn y w lliawt o ddynion ; canyi 

iad gwr mor ddytgedig, ac yw y Parch- y niae llawer o wahaniaeth yn arddygnl 

#dig J. Jonet o Rydychain ; gwaith cy- y^ Ytgrythyr, er amter Tindal hyd yn brct. 

iMddDt yr hwB a dyttia, yngbyd ac yr enawl ; a phe argrefld y beUu a nododd | 

amrai wobrwyon a thlytau a dderbyniodd dytgedig ac y duwiawl Thomat Charlet, 

gaa ElatMldyodau am ei Lenorìaeth Cym- buatai ev mor euawg a neb ; ond anvad i 

feig, Dsd gweDÌaith gwedyd, et vod yn folydyb, Meddyliwn y byddai y diwyg 

cttbaT gDllnawg ac addat idd y gorchwyl. jadau canlynawl yn dra dymunawl yo eii 

Ood yD Ue ei gevDogi yo y bwnad clod* Uyy^ . gey dodi 

wiwrydyaMrywMr.KDÌghtyntaanHllyvr* ^^^ 

yn ar iad y wlad ereiloddiaw; gormod rSrTj^j *** **^ ^ "* r??! 

crallat, ryddal cyhoddaw y gwr hwnw o ISSdottaêth, próiíiiiiifil'.*.'.*.*.'.* tanuuiwH. 

tfdybea Dogby wir, ond pybvnag oedd yn ei OweithndMéâ actau. 

Mwf wrth gyhoeddl y vath lyvryn, diau ^ÍS^ 32Sr 

WÊá ytgdgodd ddim ar taii Mr. jonet ; yn ís?!^::::;;;v;:;;:;;:;;:;;;:: 22^' 

bytrDCDroddDÌIddogyvleutdraneulltuawl ju»f fiaw, 

iwrtbaba,yrhyDawDaethmororohetUwl ^J^*£Si*^ *^\. 

•c DDbyddadl, ac i wmeyd (vel y bamwyv) gS'iSSeîr;. ;.'.'.:::::: ;:::::: éSlmí^gaeth. 

M tylwad gDD Dob yn rhagor, yngwbl av- Garek9ÿffwr cmfoerw, 

widiawL iK*«d gnu. 

Uj UDlg gwyD oedd, oad aetbai ein cyd- ^j^^ ***" ^ j^ 

wladwr ychydig pellach yn ei ddiwygiad; j^SZjiiiÌM'.V^V^V^'.V.'i cweMtiwH, 

tev«dodl«yD lle/, ac/ynlle/; ynotar- ^tte dihne. 

giDÌadyPDrcbedigMotetWiinama. Pwy ẂJí^ ^^' r . 

DD alwal y 8aeton yD fyliaid, bedodent î2Siii-,;;;;;iiV:; ;:::;:;:::: reiammt ŵ. 

/aÌDam«ain,/bryam«ery,^intam/unt, Seẅuth Saàaih. 

'ète. kc. Ood ni byddai hyny ynvytach ieéUmeh iac % mn é% nr \ atẅ 

DDC yw eÌD hDîddygraf pratennawl. p^ rhyngai amter, gallwn nodi líawei 

Da gan bawb a f aront dduwioldeb a ^dd o eiriau yn rhagor, ond odîd na byd 

■Niea weled dyaion yn eiddigua drot y gorgoeliaid cul eu henaid yn vy inamu 

OwirioDcdd, dc yn gwylied rhag anrera »>Uedigaetb, an gyhoeddi hyn ger gwyd 

grtriân ei Uÿgra oeo ei fyai^Ua; ood nn y ^,^^^1 

ndded geny» Má beb hwyU. A wnai yr Tueddid vi i wneyd y tylwadan blaei 

byD D gynoyCÌA Mr. Jonet, neo, a wn^ pi^^i o yttyrìed vy mod, ar ddeìayvli 

4o4lvTD lle/, ae/yolle^ypymodd ^^ gyveilUoD, yn prytor ddDrpai 

ll^iav ^HTD neu dyiry/lM y OwinoDedd ? Grtried«r Saemaeg^ Chymnug, hyn a vw 

Aiebpi pob dyD diduedd na imiaá. Ooi j^id aawaith gao y bytb eowawg Ddoetl 

hfâáuíyu bytracb, yr iaitb, o rod ^d tghtr^ * ' ^ 

aek a fíuraeh^ yn VWy tUeddawl l mn/yC«l , C-lr vtvr «^Mlr tarlamimrtact^ mmmamdd 

,<>w,HoDeddfOtbyddai,pahamyçrr^^ I.du*LlÄ'^V^^ 

«»yDrtir yr amraDf Paham bydd y bobl a twydd. 

uigitized by VjOOQIC 



BardJoniaeih, 



ÌBÒ 



■WT Gwilijll OWÇD PttW, WjT WTth J 

goidiwyl pwysig liwa er agos i ddwy 
Tlyaeddy « gorfenais SOO tu dalen ; oe es- 
tyiir Ty nyddiaii i bedair blwydd yn rha- 
gor, erallai y gorfenir y gwaith ; pa vodd 
bjMg nid wyy yn dysgwyl gw^rth cem* 
ì^hjth yn wobrwy. Wrth weled yr 



ysya ddibaid aÿíoewn tftat tlynio* ì rrbm" 
iaw pob ymgaia «r gwWliant ^a hiaith^ 
petrusir a digalonir ^, 'ac* wyv barod i 
roddi heibiaw Ty yégriv«U am byth ; ac o 
ym rhaa i, bwrw.«in iaith odidawgi Iwyr 
ddystryw ac anghoY. 

CAP.RVALLWOir, 



BARDDÖNIAETII, 



COFION BARDDONOL. 

Mm. GwTumoYDD— Digwyddodd i ihi w«>I^d yh 
Mweddar ddakn ysgrifenedig, ac arni " Engiyoiob 
a gfftBmldwyd gui y Puicli. W. Wynne, Uata- 
O^uüi, ar Farwolaeih y Parch. Edword Samuel, 
• LBipi-/'* O herwydd fy mod yn hoffi Barddon- 
íaofc, adjraerifiaia hwynt yn fanol; a cban fod v 
|*iiliddry<£au jm ŵyr nnÚaaoU ac athrylftbgar, te 
ŵíi mâá annymonol gan amrai o'ch de(1)ynwy'r 
ffHtí c« gweied ya argraHedig; o« gwélẅch hyny 
7a adda», wele hwynt at eioh gwaaanaeth. 

.GLYff IfY'TB. 



fr ■rddaat graddaa gorewldawn— 
&- gwybodaeth gyflawB; 
fr ^ ■ ■ w y r a graa aníawo» 
lk cyounyBg pob dy»g a dawn. 



-y byd. 



l — «dUwyU, 
Bàuard JTaMwfhyod; 

Y gwr da «glara M gfcd, 
Gwaa Itm daa gwyi iaod. 

idgTfÿd i tyú o CiwU gobeithio, 

\ gad byth nefhwl 
Pwŷiaat g|lB «Bnlwriyiiawl, 
Yb y gwyaiyd hyf^ hawt , . . ., 

Ya iaeh gia weHMatt o wir Ramadeg, 

O^ yaadrodd gywir; 

Y GyBiBCf a famrwygir, 
Ya iŵte hon nb pcry 'n hir. 

Y Pabcb. W. Wtbnb, o L«mg$nhqfiap 
ofi eâmt, 174S. 
A û^fydd ft iai MiM ŵvr yr ben Samtoel o Lan- 
|v, a'a hyacrifeaodd yn Unndain, Gorph. 19, 1700. 



Y f^iWlj^ JoHH Thomas, Athrtno 9 Celfydd- 
fte; GwMdêú jrr ^fimffffl yn Llanobopan a 
iunADWBH ; aẁ(f P^ Athram 9 Brif Ytaol 
Bbaphabi», jrr hwm a drenffodd y tftün 



|By Bbadi 
MHamre^ 



irm. 



DahWaih yw*»n bywyd yma, 
<%WB|, yniyd, ydy w 'r byd bacb ; 
Ar hoedyl, pwy rol hyder? 
Y aafl /renola' dan ẃu 
Heddyw 'n 800« o ddawn Uu : 
Yn Carwol f^üai fom. 
Ddoe yn acbel, ddyn iadiBa, 
Bewr owM, & meddwldl rlb; 



• ^jy^ Ä Samael afitfaruf yn EkHU, 1748. 
. mrddjfüoni 
r eifMaUh i 



JJ^J^ *«» MddjMfêdén arfmrdd p Ihng 




Mmyngjlmfddgn !7»ft, 
MEHSnN, 1831. 



Poni beb wèn ar cnaiti ' -^ 
Y coi-pb> n (lao -lírítîd^ n íirtw. , ' 
Ocliî a!ár a "thrwfh wylaw," ' 
I'm 6r6n iiuf tristwch a blaw. 




pArÿbu:» iim Örtiiw ••in jifrrlitiii, 
iìem j r i^isíh u tíiiínçr utdd, 
lîifli*';!!^ n"! ibiTiliU'd )doifi|(l. 

Pûb pWti Llawutìur Tm U^iw, 
< Tw IciitiHfii iiaii fv Aihrt«^; 
A j^t^UjiU 4fll f/i t^^ílwitir,, 
Dlaa o Bcrch nlU oea air.. . 
£ ddarfu h«b lyau blia, 
Sciiilan t\-mer Síoh T0Ü48.' ' 
Ochf Ocht eihräiüi pe chwîUwii.- 
Oleo haul, am ail [ hwn; 
Nid oés iindyndwj's'iawhtltith 

natpr *r«n m^flor NÚùth : 
£1 garíad yn rharort, 

Ail I Sfpif ni>aàií í.- ' • 

EÌ blwyfoUoti cysoBwed^,' * 
Meẁn syndod fod jii el fed* 
Bb Bagair, oedd hel» ogiA 

1 Iwydd yif Bfengyl Iftn. 
Ei bregeth ddife£ ddwyfol 
Deaa wna a dwya yn ol, 
Diwyd i bob gwnindawydd, 
Y Sol a'r nniawn ei tÿdd. 
A goreu phvaygwriaeth, 

Rhag clwirfo na gwyro 'n gaeth. 
Yagolheigiott Sion y íydd 
Yn cwyno am e« cynnydd. 
Hoff nrdda» en byfforridio 
Yn Uariaidd fwynaidd wnae lò. 
D'al dy»g dlderfyag a dawn 
O^i cnan 'n hawddgar nniawn ; 
Digyffiro di gario rí^g 
O'fgalon, ocdd ddi gilwg; 
Ni fynai ni ddaUai ddig, 
Na'i chadw ond ycJiydig ; 
Ni fti anfwyn, Hcn ynr>d 
Am dralf o fanUb i'w iyd« 
I nndyn ond uniondcb, 
Hob «idryen anafti neb. 

fii briod vi|lnmod glan 
Yr Egiwys beraroglau; 
Ni cheiaiodd cywir fodd call, 
B ýmorol ain araU. 
Cwympodd ebrwydd fodd briè, 
Yn ei ílodaB 'n fkwledig. 
Pawb a geníydd o bydd bai, 
A bawddyn er na byddai. 
AU dctfTB i*w gofio gynt, 
Hylaw yn yr on helynu 
Me<lni8 oedd ei ymadrodd» 
Mal AmpMmt aM fwynion fedd» 
A oedd un ialth hiifMÌth haŵl 
I'n Hathraw yn ddiciUirawH 



lOogle 



Hanetim, Sfc. 



tUrmUaéà c wyddal hefyd. 
Âm UfmM Gwjmedd i tyd; 
A'r gwerÌB fyft«din flywyth« 
fa t<«la oU a'a tvlwyUi. 
^ Fwy gcidw el íe, pa giwda\Td î 
Ibt* ar ol Mddo 'r Brawd T 
Oefc aiacfh, jn iacli %reled 
Ail i SioN ri gyuon gêd. 
Fforwcl fyfcn ddiddanwch, 
Am fwynder hoff bwnder fflwch. 
Yr Areithydd ŵr ethawl, 
Haeddal <Wy heddyw o fawl. 
M adwa I ml dewi 'r dòn, 
Dlymwared yw meírwon; 
l'w dychwelyd, Och! eilwaith, 
Rr wylo na chwyno chwaith. 
Meirw ym oll, digoU y dydd» 
Owdwn o an bwygilydd ; 
Nid ydym well (briddell brau, 
Hynt ocdiawg) ni na'n tadan. 
Oobeithiwn lliwn wiw hedd, 
Anr goron a thmgaredd ; 
I ainnaa fod yn enwog. 



O Orlct trwy haeddiant el gr6g. Á 

HfJOH HuoHM, a*i CaÊgloiá» 17«». 

0. S. Owrthddrych y Farwnad llaenorol (Mr. 
J. TaoMAf) ocdd fab hvnaf Thomas Rowland, Tu 
hwBt l'r Bwlch, yn K0onydd, Sir Gaemarfon; 

eífníld v\ idiíyiii fcncnol yn \À:inyìA^mûyrv t a Uan- 
f*ryh <fin \h\TUm, » ijriitäill^yfJi tf yn Níîlwíleg lera, 
Klt/d}'t.halii. Hii yn 'írurjid yia yandtfaìj bc yn nn 
« Atliriiwúii VíKürBt[ifor; yu oLsir boi yn LJ^odeg. 
fftB » yAjìJMtffwmi nc vni BrSf AiilirJiW Vi£ol y Beau- 
lÌMUlti 4 bui farwyn N[hut«t|íoT. \\ím, ÍÂnu ) Faag, 
IfHw ya y U liwydd i»*k of^dimi. Glnddwyd ef dan 
W ■Iftf yu liaMegfaii, Ut: y aiSi? cM-affraph tr 

" tJMDlBIIIATB !• INTKItltXD 
TBI Bir. lOBN THOMAS, A. M. HIAD MASTII 0V 
' BIAOMAIIS ■CHOOL, 

WHo DiiD MAioM tr, ireo, AOIO 33." 
" JV# MMil a pnol Jdbctor, M w lcc raa/lf MccmI." 

Yr ocdd Mr. Thonus yn nn o'r Cytary mwyaf 
dylMcdlg yn cl oci. M y gcllir gwelcd wrth lvthyr 
I «BÌbDodd Richtrd Morris, Ysw. ato, i ofyn ei fhrn 
im y Blbl Grmraec a argraphwyd ganddo yn Uon- 
dtÌD. Ytgrlranodd Htncs Pymiheg Uwyth Gwyn- 
•dd { a nlnr mawr o ytgrlfeniadan erelU, a ddcagys 
nor ddyigcdlg, diwyd, a U4Airtts ydocdd r 
n»or fér. 

Vi/H y Mtutpdd. 



E. OwiN. 



P£NNILLION. 

Cpffet 9 Bwráâ ar H Gl^f Welp pen oedd mev» 
Cü^wr gqfidm gwedi tori ei Gàe9, 

Tos— "DìPYEwcH Gwrn Assrppraw." 

Crsawdwr cry' odiaeth, Ior glän ci ra^Iuniai-ch, 

AU berí mannirfacth, mawr alwad ; 
Ti hetyd, ofl myni, yn gadam a godi, 

Y gwan yn «i daemi 'r wyn'n diruad : 
Tro olwg yma, a gwel y gwaeU', 
Mewn poen a dychryn waitíi pechn > n d' erbyn. 

Ochl welc fi, wrth rad un l)ow a Ttirl, 
Yn dloddc* 'n gyfion bw)-s dy geryddon, 

Ond tirion iawn wyt ti. 
EiB yn ben uchel mewn tÿb ddlogd, 
Heb feddwl canfod mo aUu 'r Dutidod, 

Ond dyna 'r awr rhoist ergyd I mi Uwr, 
Heb aUn symmnd gan Araw a gufidy 

Mewn mynyd Arglwydd mawr. 

Ces genyt gre'digaeth, ces ccnyt gadwracth, 

Ces genyt nmhallaeth gam hylwydd, 
A hyn drwy drugarcdd dros bedwar deng mlynfdd, 

Dan nawdd dy ymgeledd mewn gwiwlwydd. 
Ces falth beryglon, do, amryw droion, 
Ac etto 'ngfaadw rhag angan chwerw, 

Trwy ganlatàd 'r hwn sy'n maddeu 'n rhad, 
I'r tuiog aflan, 'r hvd Iwybran Satan, 

Ar lydan ffordd í'w wiad. 
Y Afoo tostnríol ocdd yno'n eiriol, 
A'r Tad oedd gyfion yn dweyd yn ddigllon, 

*« El dorí a rald ;" " Ow I na," medd yntan. " paid. 
" Gad ef un flwyddyn, rhof at ei wreiddyn, 

" O'm UaAlr bUn l'w blaUL" 

Nld ocs csgus imi, wrih fanwl roi cyfiri% 

Ger bron y Duw Cdi a'r fara coellaf ; 
Ccs wybod yn fbran am natnr dy ddcddfhn, 

A gwac 'r sawl a'l torai 'r modd taeraf : 
1Voi'n ol I chwiUo 'r hyn oU aeth hcibio, 
Mac pob gorchymyn, yn dyst yn T erbya, 

'Does ond cfe, Oen llarialdd, yn fý líc, 
An roi boddlondcb, ac iawn mcwn pnidcb, 

Yn wyncb dcddf y nc* ; 
Ces brawf dlgonel, 0*1 alln anfeidrol, 
Pr sawl sy'n Uwythog, ac yn fllndcrog, 

Bocd ar cl bcn y gonron wiwlon wcn ; 
Byth, byth hcb ddlwedd, i minnau ymgclcdd, 

Dnw 'r mawredd dyro, Aaicn. 

GoriDüs. 



IIANESION GWLADWRIAETHOL. 



I»ORTUOAL. 

r 'n V ìi w 1 î t A r n M y û «in Rlüfyn diweddaf 
lim y ilHfilartli ftn'fottfddigaidd a gnfodd 
ftmtr^ <^ dilnUliàid l^fraÌDRc a Lloegr gan 
i^f^ditriíiHUii Ltibon, a bod y Connti Bry< 
UiiiitiJtl ^Mk (l> rbyn atebiad Ucd trahaus 
rw yjiilMtÌU'J \n t«l gylch. Vn ganlynol i 
hfh, iwìUtmM Uywodracth Lìoegr rai 
ftlttiliiii rli»f*'U'<' Aft>n Taguî», gydaffor- 
•lillll^fi i tf<»ii ^(Hii»l i roddi eglurhâd 
i'tlatAfi « 4ht*d, yii|>hvd Ig iawn diaonol 
§ìm f iiiilt44 c't Mi^t'id A >vnawd i ddeil- 
\è\é ẅ\ Vhmt\i\,iì Mntittmulil. C>n ^vntt>d 
•Ì t ***iftlit|*Ì llwhMHu llt>daiu ^ dacn 



Lisbon, ymostyngodd yr adyn Don Miguel 
i*r llwch, rhag y cerydd dyledua iddo. 
Cytunodd à'r holl ammodau a gynnygiwyd 
iddo. Diswyddodd yr holl swyddogioo 
a geisìwyd ganddo, a chyhoeddodd ea 
henwau o\ì yn y Lisbon GüzetU, Dywed- 
ir bod yr Americaniaid a*r FIÌRangcod am 
ymweled ftg ef yn nnion-gyrchol yn y cyf> 
ry w fodd ; ac os felly, bamu yr Tdym y 
raid iV gormesdeym hwn suddo i ddinnyg 
chwanegol yn ngolwg ei ddeiliaid ; ac y 
bydd i*r digwyddiadau hyn agor y fibrdd 
i adferu yn ol i Donna Maria y deyni' 
wîalen a ddygwyd roor fradwrus oddi arai 
gan ei hewytbr anghyâawn. 



uig!tized Dy vjìv/' 



ogle 



Haneiimy SfC, 



18Í 



POLAND. 
Br amryw frwydrau ar ol yr hanes a 
iyfaoeddaMm yti ein Rhifyii diweddaf 
fiiw]if y Rwssiaid a'r Pwyliaid, yn y rhai 
7 bu y Pwyliaid yn fuddugoLiaethus. Ond 
^% genym gyhoeddi i'r Pwyliaid, dan 
tu Cadflaenor Dweniclci, gael eu curo yn 
oi ya Yolhynia. Ymddengys fod y Cad- 
laeBor dewr hwn wedi bod yn dra llwydd* 
iuAus yn erbya y Rwssiaid cyhyd ag yr 
oedd nifor ei iilwyr agos yn gyfartal ì'r 
P^Iyniotty ond gorfu iddo gilio o flaèn cryf- 
dwr ym mhell uwchlawyr hyn oedd gan- 
ddo i'w gWTthwynebu. Rhydd y New- 
yddiaduron hanes lled helaeth o*r amgylch- 
iidau a barodd i'r Pwyliaid gilio i gylfin- 
fèA tiriogaeth Awstria, ac yn ganlynol i 
hyny iddynt roi eu harfau i fynu i awdur- 
düdau y wlad hòno, gan fod yn groes i 
reolau rhyfel i neb byddinoedd rhyfelgar 
(yned i derfynau gwledydd amrohleidgar 
( MBfTBl terrUorUê), 

ITÄLY. 
Dywed y llythyrau diweddaraf o Rufain 
fbd Italy yn bresennol yn lled dawel, a bod 
y Pab i gyhoeddi deddf-ebargofiad gyffred* 
iaot (general ammtsty) am bob trosedd 
gwladwríaethol. Y cyfielyb ddeddf oedd 
i gael ei chyhoeddì yn Parma a Modena, 
a bod gwarchawdlu Awstrìá i ymadael yn 
tbrwydd o Ancona. 

YR ISELDIROEDD. 
NiD yw y wlad hon etto yn ddiderfysg. 
Dywedir fod dinaft Brussels yn lled an- 
fsawyth. Oorfydd i gylch-wylwyr genlfl- 
ed trwy 'r heolydd bob nos i gadw y trig- 
oUoD ya Uonydd. Cyuunerwyd dau-ar- 
byntheg o dd^rnîon i fynu, deuddeg o ba 
ni ydynt Ffrangcod ; a thybir mai hwy 
oeddynt brif-gyffrowyr y gwitUwynebiad 
i> Tywyaog Leopold. 

YR IWERDDON. 
Ihiwc genym na allwn hysbysu i'n dar- 
Ilciwyr fod tawelwch wedi ei adferu ym 
feharthau terfysglyd yr Ynys hon. Ofnwn 
■ti gwaethygu y mae y terfysgwyr yn 
Swydd Clare, oblegid fod Ardalydd Môn 
redigweled ynangenrheidiol anfon nifer 
Uaoiog o awyddogion i*r Swydd hòno. 
Uawer o'r adynod terfysglyd a fwríwyd i 
gsrrhar, y jhai a brofir yn ddioed ger bron 
daa Faniwraddanfonwyd i'r Swydd uch- 
od i'r yerwyl hyny. Nifer y carcharorion 
y'n^rchar Ennis y w 230. 
. tíÌÊUrich, Mai 12. Ni ellit datgan y 
cyBMrrf a flynâ ym* oblegid cyflwr dy-* 
dDyntlyd a therfysgl)d Swydd Clare. 
Heddyw y borc daeth y terfysgwyr, y 
rhai a àat dan yr enw Terry AltSj at 
■aneddle o fewn dwy filltir i'r ddtnas hon ; 



adarfu i ddwy fil o hunynt amgylchu plaa 
gwr boneddig, yr hwn ynghyd â'i wraìg a 
lusgasant o'u gwely ; a gweinyddasant Iw 
iddo yr ymadawai efe o'i dỳ cyn chwech 
o'r gloch y prydnawn. Diangodd y ddau 
am eu by wyd i'r ddinas, Ue y cànt noddfa 
rhag Ilid yr adynod creulon byn. Dyg- 
wyd gair iddynt fod y rerrý Alt$ wedl 
dinystrio eu iỳ, a'r hyn oll ocdd ynddo. 

Yr oedd Uaturwr tlawd wedì cynhyrfu 
Ilid ei gydweithwyr am iddo feiddio gwriU: 
sefyll eu gweithrediadau aughyfre:liilon, 
a gorfu arno ddiangc i dref Ennis i yiTi- 
guddio rhagddyut. Y'mhen ych} dig, ly rŵ 
Ìuosog o'r lerfysi^wyr a ruthrasant i'rdréf 
i chwilio am tetty y dyn anifodus, yr liwri 
a gawsant yn ei wely. Llu.s^asant ef i'r 
hcol, ac archoilasant ef â'u rhawiau, a 
ddygent o nmgylch gyla hwyut, a gadaw- 
sant ef yn farw. Ffoìsant o'r dref, ac nid 
oes neb o honynt wedi eu cymmeryd l fynû. 

Ardalydd itfẁ«. Drwg genym hysbysu 
fod clwyf poenus y Rhaglaw wedi dy- 
chwelyd. Cymmaint yw y boen Äad all 
efe ddyweâyd dini, a bod yn rliaid iddo 
ysgrifenu pob pèth fo aruò éì eì.'^icu. 

Ylnae" y newyn yn c^nnyddu i raddnu 
dychrynllyd ; ac os na ddiwellir hwynl yu 
ébrwydd âg àngenrheidiau bywytl, bydd 
iigeiniau ononyut yn Irenguu eiîîieu ym- 
borth. Ki^ hoU ymdrecUiadau 1)oncddlgìoil 
ac offeiriaid Prutestanaidd a Phabaidd i 
geisio cloron a blawd ceirch ì amry w barth^ 
au, y mae ugeiniau oblwyfydd, ynçynnwys 
miloedd o drigoUon, heb ddim yniborth. na 
gallu i bryttu dim. * Cynnelir cyfarfôd çy- 
hocddus y« Llundain i'r diben o'ysityrîcd 
y moddion tebycaf i gaefcyfraniadau at y 
gwrtliddrych haelionus o anfon llunîaeth 
i'n cyd-ddeiliaid anghenus. Ca:»glwyd 
uwchiaw £500 yn Ynys Ouemscy i'r 
Gwyddelod newynog. 

Calbdd O'ConnelI eiethol yp pynnryeh- 
iolydd droB Swydd Kerry, ei Swydd encdr*^ 
igol. Dywedir nad yw y Rhaglaw yW 
bwriadu rhoddi y gyfraith mewn gryro yn 
erbyn y gwr afionydd hwn. Tybir y caiiT 
ei fab ei ethol yn Aelod o'r Senedd dros 
Swydd Clare. Bu Mr. Steele ac O'Gor* 
man Mahon ar fedr ymladd omest Sul Ỳ 
bore, bedwar o'r gloch ; ond gommeddwyd 
iddynt; eithr i9augeUtvyd Mr. Steelc yu 
Ilym gan y Gwyddel gorwyllt O'Oorman 
Mahon. 

LLOEGR. 

Yn ystod y mis diweddaf darfu i Ethol- 
iad Seneddwyr achosi Ilaẃer o gyonwK 
mewn amry w o Swyddi a dinasoedd ; ond 
y mae heddwch wedi ci adferu ym-mhob 
man cyn hyn. Y Newyddiaduron a haer- 
ant y byddcefnogwyr y Gweinidogion yn y 
Senedd nesaf yn lluosocach o 140, nag yo y 
Scncdd ddiweddaf ; eithrfcmseraddengys.' 



uigii:izeci Dy vjìv^,v./"V i\^ 



Itt 



lIane9Ìon, èf:c. 



Yr tmrywiol GymdeitfaAsau Crefyddol 
jn j Bjrif-ddinas a gynnaliasant ea Cyfar- 
fodydd HlyDyddol: yn y mÌB diweddaf. 
Ehôddwn grjnodeb o ^droddlad y Gyln- 
deithad Gei»badol Ëglwysig yn y'Rbifyn 
nesaf. Bu cynnwrf a therfysg tra anny- 
manol yn Nghyfarfod y Bibl Oyrodeithas, 
obiegid fod dynion duwiol a dysgedig 
wedi dvTyn y'miaen gyaBygtad i gau allan 
j Sosiniaid rhag cael nnrhy w ran y'ngor» 
nchwyliaeth y Gymdeithafl, yr hyn a wrth- 
wynebwyd gan rai o Offèiriaid Llnndain, 
holl WeiBÌdogion yr Ymneillduwyr, a holí 
f efnogwyr yr undeb rhwng Crist a Beiial. 
Ofnir yr achosa hya ymraniad yn y Gym- 
deithas hon. Dygwytt y'mlaen gynnygiad 
cyflTelyb yn Nghyfarfodydd y I^íawíl and 
Jdilitary BibU SocUty, TU Continental 
Soeietpf a'r Saüor^t Homt SocìeUfy gan wyr 
Ìlên a Ueyg, yr hyn a gydunwyd amo, 
eithr nid heb wrthwynebiad gan gefiiog- 
wyr penrhyddid yr oet bre«ennol. Yn ol 
Adroddiad Blynyddol y Gymdeithas er 
Adeilada Eglwysydd, ymddengys fod 
£16,970 wedi eu treulio yn y flwyddyn 
ddiweddaf yn helaethu ac yn adeiladu 
Eglwysi mewn amry w ardaloäd. £r pan 
sefÿdlwyd y Gymdeithas hon, darparwyd 
Ue mewn Ëglwysî i 207^091 o ddynion, ac 
o*r nifer hyn y mae 153,003 o eisteddle- 
oedd yn rhad i'r tlodion am by th. 

Bydd ì'r Senedd newydd gyfarfod ar y 
^4eg o ^ehefin, a dywedir mai y peth 
cyntaf a wneir yno'fydd dwyn y'mlaen 
drachefh Y^gríf Arglwydd ^phn Russell. 
— Y mae ein luuiwyl Frenin yn m^vnbatt 
îeehyd rhagorol, ^ 

CYMRU. 



^ 




(Parhad oénäaL m.J 
Sbssiwn t)imrcH,^Damrudäio LMA- 

V— DayM fevu» Monis (SiyCefdwád y JUrthyr- 

} jn BhathjB» a gyhoddwyd o dd«Fag«ddio Uyth- 

yv a fyterwyddwyd at Mr John Roherta, ya cyn* 

uwytBanh ^l^lan^ Noté, ac o iádrau y Notê 
-. *i„.t « -_«, ^ ^ ., ^ jjy 

y«tyr- 

Uythyr, 

. , ^ _ - /B oedd 

ynddo. JSbm eÉ or Daoieê. Owniedydd yd wyf ya 

nrcrN^lio yn Uandaiii. Ytwyt jn îydoabyddiu i 
Jfr. /oim Boberts, yr hwB a yBcrlfenodd ataf yn 
mie Modi 4iweddaf am ariaii. ür y SOain o'r mlf 
hwnw dêrbyiiiaif haoar j(l«, ŵw* ^ ŵyẁ^, 
Oddlar Mr. Wm. U^ a rhoddab ef i fÿ ngwrrfg. 
Ar y IMg o'Hydrèf derbynlait Lythjrr oddiwrth 
Mr* Roberta, a ddyddlwyd, Rhathyn, Hydref lleg. 
Aetham i'r Uythýrdý Cyffredin yn linndain i ym- 
ofyn ynghylehy liytfayr. Yno cefaia baparyn, yn 
yr hwa yr yigrifìeiiaii rif ỳ Note a ddanfonwyd. 
GoBaia y cof.nodlad a gynnwytil rif y Note, An- 
4oanU Iythyr ym mhen dei|ddydd nen dri wedi i nú 
ûdetbyp nn oddiwrth Mr. Roberts. Ar y Sftain o 
Bachwèdd foflüs Lythyr arali oddiwrth Mr. R. 
yngliyleh y ÌSlOa ddanfonwyd, i'r hwn yryMrrifen. 

aia ateb yt nn drwmod. Jane Daoiea» Tr yd- 

wyf t yn wraijg i*r tyit diwcddaf. jkr y SOaÌn o fis 



Medi derbyfiini» BOtíh ff £H§tani Néte am £1% 
Ytgrifenais ei rif mewn côfaod* Aafbnais y JVeCB 
m«wn Uythyr a gyfarwyddwyd fei hyn, ** 7b Mr* 
JùlmBẅeAê,toìmì^atÌhePoel(Ŵ»*BhMkí.*' 
Ni ddneth y Jiythyr fawa» na*r Ém hyth, 1 tew 
Mr. It'bertA. (^ofyuodd iy ngŵr am y poûMd wcdi 
iddo ddychwciyU o'r Uythyrdy Cyliredia. Y^lf- 
enodd nf y Note mewn papar a dderbyniaaai Pw 
knwi á fÿatt.-— ^ groeeMwgd gaa Mr. ^er§eaM 
Peake> llhoddab y oAfiMd. ynjrrhwnyryigdtan. 
wyd rfaif y Note, ar y àiHff, ac aeih ar goiL 
ChwUiais am dano yn fynych, ood methals ei gacL 

Rhif y Note oedd «S038." BUta Oaffhee. Yr 

oeddwn i yn forwyn i Mr»< B!aviea j» mb Modi 
diweddaf. Gwelaú ^ Meistrea yn. ihoddi paper 
£10 mewn Uythyr. Rhoddaia y Uythyr fv bun ya 
y Uÿthyrdŷ Cŷliredln fel y dcrbyniala êt gaa fy 
Meiatrca.->— -H'm. Muet. Talhrawr wyf tt yti pres- 



wylio yn Uundain* Yr wyf y» co#9*i Ma PaTies 

ddv'fod auf.fi oddenta y aoain o Pedl am bapor £10, 
Ÿt hwn a roddais iddo. Ni roddals erioed iddo bapor 



ârall. Ysgrifenaie enw. y gwr a'Ì rhoddaaai I mf ar 
ge(h y papar-~*« Afir. jẁrr, WeU r - - 



gate,** 



{^teeet, (Mflpb^ 



TeUis V papor h wn i Mr. Ptt«ica. Nid oadi 
genyf bapar £10 araO. Yn mls lonawr dlweddaf, 
aethom i'r Banh ^f Sagìaad, a dethoUb y Nete 

ëiaa (yr hwa a cätyawyd Iddo gan y Cyflroiihiwr 
yflrcdin) o fysc .Úawer eieUl.— itary, JMeetee, 
Owraig wyf fl i Mr. Bdward BaTÌes, Owirod Fas- 
nachydd, yn Rhnthyn. Yr wyf yn collo i'r careh> 
arorddyfod i'n týni ar y Oed o Hydref, pan y gofyn- 
ais Iddo fod mor garedíg a rhoddi i mS bapor jElO ya 
Ue l4oeal Notee. Dywedodd wrtl^ fod ganddo 
bapur £10, yr hwn a eOwn gael am ddwy nea dalr 
wythnos; oe byddal hypy yn gyrawynas i ml ihodd- 
aieifeuthyglmU IUioddoddycarcliaforhapw£lo 
i mi ; omf ai roddais iddo arian ya ol, am Iddo m> 
nyg benthyg y iVofe i mi. Mid oodd genyf bapar 
£10 arall ar ty hdw y pryd hy^y, Draaoeth rhodd* 
ala ef I fý ngwr. Y dlwraod wedl hyay galwodd y 
carcharor araaf i ddy w«yd fod amo «ialoa «haa ẁ 
«rlaa. Telais Iddo £â. lOs. a'r gweddlU cya pea 

wythnos. EdamrdJ}aaleeeyáá ŵr I Maiy Davlu« 

Aetham I LynUeiûad ar y 7fed o Hydref «Uweddaf, 
pan y dcrbyniab bapar £10 gan fÿ ngwraig, yr hwa 
a deUis, ar y Ofed, 1 Mr. George Pym, DistyHydd, 

UynUeifiad. Mr. Georye i^ Ar y Oftäo 

Hydref talodd Mr. B. Davlea, o Rathyn, sw» o ar- 
iaa i mi, a phapor £10 yn en myis. Ysfritaais 
" B. Davies" ar ei "gefh. Dodwyd y papar ya Ar> 

iandŷ Cangbeuol UynUeiflad, os da y cofiaf. Mrt 

Johm, JMerto «y gyfteirydd yn piMwyHo yn Uoa. 
datn. Ym mis Awst dlweddaf yr ooddwa yi^JIM^ 



i y byddwa 



tya yu i^ghynuBydogaeth Bhathyn, pan : 
yn derbyh Uythyraa o Landain. nhal a arwyddwyd 
« Jchm Roborti, Äg.<' ereiU, •• Mr. JoèmìMẀ» 
to be lift at the PoefCíiice, Mda." Aitewayto. 
ofyn am fy Uy thyran nawaith nea ddwy ya yr wyth- 
noe. Yr oedd geoyf gyfirifoo gyda Mr. Daries a 
Mr. Watta o lAadain. Yr oeddyr olaf I dderbya 
arlaa I mi. Ac anfoaaii at Mr. DoTies, ya Awst, 
ac awdttrdodais ef i ddorbyn arian oddiar Mr. Watti 
drosof fl. CêAib lythyr o Un^daln yn Awst, yr hwa 
addangosais i'r«archarár a'i ẃraig, a dyŵodaís wrdh 
ynt ei «od ynghylch papar £10 a ddÌBgwyUaia o Loa. 
dala. Y carcharor a ddafUeaodd y Uŷthyr. Ar y 
S7ain o Pedl ysgrifenals at Mr. DaTÌésl yniofÿB an 
£10. Ar y 4ydd o Hydref gelwais ya Uyttiynfý 
Bhothyn 1 yraoiyn a oedd yno lyfhyr I bbì ; dywed. 
wyd wrthyf aad oedd. GdwáU-dracheAi ary Oftd, 
4 chefais yr nnrhyw ateb. 'Dymnnab ar lUchanl 
ioncs ahr yn y Uytbyrdŷ am !ythVl mi, ond ai 
ëhafbdd nn. Ar y lOfed gelw^U fÿ hon ya yUytl. 
yidý, a myiiegwyd i nü aad oedd ynO yr aa Uylb- 
yr i mi. Yp ystod y dydd hwnw cyfarfbm Vr carch- 
arpr, a myaegaU Iddo fÿ slomeäigaeth, fy mod faeb 
ddertyn Dythy r o Landaln yn cynnwyi àrtaa. Dyn- 
aaaU ar y carcharor, os deaai Uytbyr i ml, am Mdo 
ddyfod ftg ef i Lanfalr ar yr SOfed. Daeth y carcharor 
i Lanfliir, a dywedodd wrthyf nad oedd yr an Oytíyr 
1 jnt. Ond wrth ymddlddan wedi byny, mynegaii 
i'r carcharor ty iyndod, na dderbyniaU atebion íh^ 
wer o ^hyrau a ysgrifenais i Lniidain ; ac 'yn cai^ 



joogle 



Haìmion, 4^. 



1S9^ 



■ y» cynBwyf pu>or £10, 
I iBÌ fentfayca £» ìááo. 



Gofynodd y carch- 
Nacêais woeuthur 



JÌ»^Ar y gfed o lUcfy-r gclwAÌs dr«chefn yn y 

^ín^y* P*" y rhoddodd Un. Morritf, gwraia y 

T, lythyr i mi, a ysgrifcnwyd ataf gan Str. 



yy *» o lÄodain, yn datgan el «yndod iy morl hcb 
SSr'Ìr ^•**y'*«f y» enwedig nn 4K ynddo bapur 
fl^ Wedí i mi ei ddarUcn, dychwelais iV Uylh- 
J*iy. * dywedais nTth y carcharor fod £10 wt>di 
«j» et dd^nAMi I oii, a fy mod yn rhyfedda na dder- 
2jf^ ^ l>ymnm»dd y carcharor arnaf ci gyfar- 
ja ym Bben ychydic amscr yn nhý Mr. Sarauel 
Gw'naetham felly; ac ynahysbyswyíì fi gan 
>r, fod Uvtbyr cyfTelyb i*r un yr ymotyn- 
,_ ■»<» wedi dyfod, a bod yntan m«wn cam- 

tra^ìad wedl el roddi i wraig yn Rlinthyn o'r enw 
■•*•'''» f*'«g l be$múner; ond iddi hi ei adfern 
Çi y r^elodd mai old Iddi hi yr oedd. Dywed- 
•M y carcbaror bod £10 yn y llylhyr. A rhy w dro 
T*" *f^J' àartu ì ryw nn, mewn aragylchiadau 
î*^^. y« y Uylbyrdý, ac ymofyn ara Iylhyr a 
l at John iones, neu John Robf rts, a 
, . jthyr a'r arian iddo. JDywcdodd iddo 
^^_- iV dyn a dderbyniodd y Uyihyr ddyfud o 
•j[5™í ■*■ Olocacnog, ac yr adnabŷddai y dyn 
•Jorwydd íddo ei weled o'r biaen. üywcdodd ei 
•*y» cottdlo nad yagrifenaaai enw pn^swylfod y 
pB a fsAidd y ttythyr. Ar y Sadwrn canlynol dar. 
ac jchwanegodd efyd nad 
' ì dalu am y llytbyr, ac 
_ iddo, a'i anfoi 
iyffredin, i wneatbu* i ] 

_ y wrth y carcbaror, oe ti 

y vteB i nai na aonlwn i nn gair ychwaneg am 

■ite. Beiýamm Cburthill» Yw). Yr wyf fl i 

««càwfliwr Gylcbdeithiol dnw y Uythyrdý Cyff. 
«íâ. Ae yn yatod y flwyddyn ddiweddaf yr oedd 

^ — ir yn Geidwad Llythyrdý Rbuthyn. Ki 

dd vw derbyn a doaparthn llythyrau. 
yr hea dbnefii, yn mis Mcdf diweddaf, deuai 



Btewyddwvd at Jotan Jones, 
■Jj*«yd y llythyr a'r arian iddo. 




papAr £10 iddo, a'i anfon wedi 

_ ly CylTredin, i wneatbnr i fyna ei 

^prwedais wrth y carcbaror, oe talai efc 



îSílrŵ 



ByttgrT m foddid yn Uytfayrdŷ linadain ar y dOain, 
lUbyn érbyoyrSfed oHydref. [Ymddengys i»r 
««cbaror yapirenn Uytbyr at Syr Francis Freellag 
J» byibyaa ìddo dderbyn Uvthyr yn cynnwys £|0, 
{rbwn a roddaaai i ddyn o'r enw John Roberti, yr 
m Bi weiaai wedì hynv; a« mai enw /ane Dav2es 
^Tü^ y Dytbyr. Gorcbyroynodd Syr Prancis 



- . -^-- • y Uythyr a'r papar £lo atto «f.J 
V yr Sate o Ragfyr daetbnm i Ritthyn i olrhain 
>^ ■■ter. YDa y earcbaror a'm hysbysodd i lythyr 
^tyfa * T^y» iicehren mis Hydref, wedi ei gyfar. 
•jdto at f^Tohn Roberts;" ac wedl hyny dafth 
^jmi a aHraS H ban yn wraig i John Roberts i alw 
«■ y ■yŵyr, yr hwn a roddwyd iddi gan ý carch. 
nw; ae ar ŷr wi dydd daetb nn o^r cymmydogion 
i^tytbyr yẁ ol, g^n ddwend d bod yn oftai maí 
MlMn. Rdbectt yr oedd y Oyihyr, o herwydd fod 
ÇP» £W TBádB. Dywedodd y carcharor hefyd 
OT^ ddaiẁdy' TTW eünyd o aniser wedl hyny, 1 
jjy« ■ alwai êl hnn yn John Roberts, penòoner, 
C"dÿ« aoa ' y tíytbyr a gyfÿurwyddwyd ato «f. 
HaOTdd Ml 'iddo ef yr oedd. Dywcdodd hefyd 
!^>*MÌ y lÿtbyr i'r dyn; a cban nad oedd gan- 
éh irian i dahi y llythyr-doU, rboddodd iddo new)d 
m JjnŶtr £19, am fod amo elsien troeglwyddo ár- 
b» fr Uffityröŷ CyflMin. Ar yr SOf^d o lonawr 
|wil»ii y eâreliaror dracbefn, a dywedodd ei fod yn 
iMlo am Idde nnglioflo el ban, « myncgl i mi ddar'- 
fci Udo attfbo y £1»" l'r Llytbyrdŷ Cyirrerfîn; 
*hg« wadl byay cafodO byd" i gofaod ym rahUth 
" i iddo ef ei fëáthvea i'w gymiaBydqg Mn. 



Iyihyr drosof at fy ngwraig, yt bwa a ddodai^ yn 
Uythyirdý Rhuthyn. .Ir yr 'lUin 9 B^li dŵb^jiuis 
aitb. Gelwais ddiwruod acti dd#u 4^u hy>iyr a 
niynegodd y carchwor ì nii nad,<K^d.}ho yr in 
ll>th>r 1 mi o'r Iwerddon.' Wfpll llyoy . gvc&» y 
• ?*í¥^^ y^ **^ *'** hi*V*od4 f. dirythyt..vedi 
dyfod i mi, ac iddo el ddauton me^i n c^mgymiDer. 
iad i Pennmer araU, o'r enw John Jonea,' yn Pooi 
Parlc. ìfua rhoddodd y €«,rchan»r y Uyiiiyr i niK 
Dywedaís wrtho iirai KIkn Jont-s oedd Vnw iy 
ugwraig I, a gwelodd ei henw hi wrth y llyihyr. 
Dcrbyniais lyihyr araU oV Iwerddoa, am \r h^%n y 
liflaìs 1«. Stc. i'r cHrcharor, nid oedd diin v*addo. 

Y carcharor a gj farchodd y Rbeiihwŷr hih dri 
rhwarter awr gjd á'r hyder mwyaf; a gal«vyd y 

tystlon canlynol: .l/ary W «/ía«». nẁrHy» t'r 

cdrcharoi, i düywedodd ei bod yn coijo i'wraig o'r 
enw Mary Roberts ddyfod l ymofyu ani lyUiyr « 
gjfarwyddwyd iit " Jo/tn Hoberttt, to be ie/'i at the 
Po9t Ufffce, Huthin." tiwraig arali a ddaeUi à'r 
Ilyŵyr yn ol, «ían ddweud mai nid i Mr. Rtibirii» y 
perthynai. \ r oedd ynddo b«pur l'IO. Pau d^laelh 
iy rafistr î mewn, iho^dodd y Uyüi\r a'r p*por £10 
yii y bext ac ysgrifeuodd y UvUiyrfn Ä Ärno. Ba 
y lly ihvr yno am ddwy neu d^û- »> Uinus wedi hynv. 
-- — JUartf fíobertê, gwraig Johu Robeits, Penùanèr. 
Oelwais yn y Llytliyrdý »m Jyüjyr ym ini^ lUdn-f 
(liweddaf. Oofyuais iV carcharor a oudd aanddi» 
lythyr wedi ei gyfaiwyddo at fy ngẃr, John Bo. 
berts. Nl chymjuerais ef am fod la. o doll amo, ae 
am fy mod yn disgwyinn dÌdoUj eithr gclwaw ,;ll. 
waith, a derbyniais y Uyü>yr pddiar Mary WiUiara*, 
AnfoDais y Uytíiyr yn ol, pan w«bb fnai nid i fy 
ngŵr yr oedd, yngbyd à'r papar £Ì0 oedd yaddo. 

•îr^**í^.?á y ^ŵ' #■" "^'"y Davi«s."r^ 

Uegh n iltíamê. Yt oeddwn i gyd à'r can:barora 
Mr. Roberts, yn Uanfiilr, a chlywais yr yinddMiÌaii 
• to rh yngddy nt. Bnm gyda b wynt oddeata c^Mir- 
fer oirr; ac heumêr awr wedi Iddynt gyfaiẁd en 
gllydd clywals Mr. Roberts yn gofyn i*r cacch. 
aror oedd ganddo lyUiyr lddo.~^*k mwMwMd. 
Yn mis Hydref diweddaf edrychaif dr^s ÿ llythyMà 
oedd yn y UytbyTdý. a gwelais nn wcdi <^ gyẁr. 
wyddo at John Roberls. Agorais y lly^hyr i 'f<KÌdlo 
ty mlÿs, a gwelals Ao(eynddo; «iüiroiaUafdyiMa 
pa faUi oedd. Wedi gweled y llythyr vi CeddyJiaM 
crloed am Mr. Roberts; y «lae cynRÌfer o Jbhí R». 

berts yn y wlad bon iAmryw o ddynion a ddMtb. 

ftnt ym mlacn i roddl gair da i'r carcharor «ra o». 
estrwydd. Wedi I'r Barnydd dreaUo dwy «wr y« 
darllen ac yn sylwi ar y dystiolaeU» yn erbyp a« o 
blaid y carcharor, y RhcUhwyr a jcawsaat v ciacb- 
aror vn Ewog.^EÍ uíltuäio éroe eíoee. 

John Pairry, a gyhuddwyd o dori tý.EUaabetb 
Evans, yn Uansantjrraid Glyn Ceiri^g.^ rg^ 



Oi«K», a rhoddi papnr £10 traU yn ŷ llÿìhýr t 
»*iisal Fr Mjia^. ÎVbiai yr adnabyddai y dyn 
fe gwelai ece ef eitwaitb, a meddyllai ei fod wedi 
blied I MaÜow, yn ýr Iteerddon. Argrtlüiryd pa- 
pna y« fhoddl darlaniad o'r dyn, a chŷnnygiodd y 
csrebaror wobr Ün Glni l'r sawl â'i daliai.— ^ 
M Jmea 9fÓá yn btiùbmer. DactBnm í Ruth' 
^j ttíä 'Ojrp&cqat, J^ ac arosaís 



itms JParrp (00) a Jane Dfimee (35) a gyby^dfyd 
o ladd plcçtyn newydd eiai yn 4ŵergfçk.— ^ ra2|. . 
hateua, 

Momo Thomae a gyhaddwyd o )«drala baitfd, 
eiddo Da(>'dd Davles« Caerbychia^, ya agos i i^- 
rwst. — 4 nt^áhawifd, 

Benry Bo$tol, a Dturtd Simŷö^, a JKyhad4«94 « 
ladi-ata 5> o beoddttríaid mewru tý yn UanfoUenT^ 
•ä rifidhoími. 



«THpLTAD SBNBOOWYJI. 

8WYI>B D*BráLpwyil.^Py4(t i^, y 




aj^rU o Dad 
*•*» at <ÿ a^ . 
fr r Wert o Ftdi 



Crfií. 



darlleniad y í^rif, ^rìmeM CẀaà gÿffdfdd %oa 
SjrfarçhM^d y gwy<|<íí0doGoiu T^UoUi <14y«tiHdá 
íid bychan wrtÿ isypnyg Üw gyd^çbelwyr wr bcüu 

syd4 wedl 
MŴn, 

•^ »t" t' '■ ■■ . w*^**l; "^Ä ^' *?■ y*" y*w«» yi» «» vf*íf^ 

TaUocíf a y»çrtfcnod<^ |ír. C. Wynn, t'w cyajirycbioli hwytH >n y tfr«« 



hyn 

. -•J^"*> *»><* y 

rniadewsis Rnlh>n/ac 

at tf nj^iiti MalToH', yn yr Iw^-'rdion. 




Digiti2ed by VjOOQlC 



100 



Hattesion, Src. 



«dd. 



Nf yiBMtyagai i geAio«l aiirhvw Ysgrlf am 
S«cl ei ddwyn i mewa nn WeiDidofiou y 
Brenia, iieb iddo yn mtMt foddloni ri feddwi fod 
y cyAryw Yirrif yn nutawn ac yn addas. ' Yr ocdd 
ganddo liawl i ymddwyn M hyn. Yna Uefarodd ei 
Arflwyddiaeüi yn erbyn yr Yicrlf am ])dlw>glad 
üeMddol; ac a ddanffoaodd ei blcldgarwch o barth- 
ed llawcr o fhnan yn Ltoegr. yr livu a barodd lawer 
o gynnwrf a therfýsg. '* Wol, ruo4-<ldlon, oê na 
wrandewch ar yiiori Saeaoueg, ctyy^ch nn («yui- 
raeg. Mne tiweialdocion ei Fawrhydi wt'dí c>tvli- 
iorai cyminaint o barthed Cÿiura ag y darfn iddynt 

barthed Uoegr. Paham iia chauiaièir ì Sw>ddi 
Cyrom, y fbal a gyanwyaaut g>'unifer o drigolion a 
rhai o Swyddi Uuegr, gael ycbwancg o (ryunrych- 
iolw)'rT l'aham y dangoiir ITMfr i LtMrgr, a diiu i 
Oymmt llorganwg«yw V nuig Swydd »>dd i gael 
tteaeddwr ychwaiie|«. Pahaai y rhwystrir Cacr- 
fVrddla, Diabyeh, a Fflint, rhag anf<Mi ond dan Aelod 
i'r Senédd, pan y danfonir deg gan rai o Swyddi 
lioegr, y rhai ni chynnwysaut fawr ychwaneg o 
drigolion t Y gwirioueddaa hyn a*m darbwvllant 

1 loai nld nifer y trigolion ydyw ^ylfaen V«grif 
Gweinidogion y Brenin. Dengy» hyn fud Mr. W>un 
wcdi gwneuthnr ei ddylednwydd in ag at ei wlad 
wrth wrthwynebn yr Yigríf hon. Ni ellwcb am- 
men goneatrwydd aa chywirdeb Mr. Wynn, oblf^d 
rhod<MMld ei iwydd 1 fynn yn hytrach n4 diydsynio 
I ddwyn y'mlaen drcftaiadan a ducddent 1 ddistry wio 
cich iaMTBderan. Oi oei arnòch eisicn nn a ymladd 
drosoch yn onest, a rydd 1 chwi y eyfyyw lJdlw>g- 
lad ag a ddichon 1 chwi ddymnno, heb niweidio iicb 
arall, yna etfaolwch Mr. Wyan. Saîi wyf ; gŵyr 
Uchelwyr Trefaldwyn amgenach pethan na gwrtbud 



Ewu waor ttyddloa a Mr. Wynn; am hyny cynnyg- 
f el fod ef yn wr nddaa i'ch cynnnrchi^rfl yn y 
Beacdd. CeAiogwyd y cyaayglad hwa gaa D. 



rw iHHNR (TWCMf M 9W» trcoi» tscivnt, mcwD vaiin 
ih a hyawdi a ddangoiodd \r angenrheidrwydd o 
taori Owelaldoglon ei FawÂydi yn en hymdrcch* 
ian 1 eieithlo Dlwyglad Seneddol. Haerodd fod 



Pngh, Yaw. 

írHttam Owea, Ytw. Glmn Severt^ mcwn aralth 
fhith a hyawdl a < 
gefbogiOwe 

ladattleÌeU 

Mr. Wynn yn clyn i Dob Diwygiad, nctt o'r hyn 
lleiaf aad oedd yn ddigon gwreiog yn y gwaith o 
Ddiwygio y Senedd. Mae el Fawrhydi wedi cyf. 
drlo atoch 1 wdad a ydych chwl yn aytyddui «tui 
Ddiw]^d ai pehUo» ac ar etch yniddyglad ar yr 
achiyMir preaennol yr ymddibyna pa fath ateb a 
roddwch i alwad eich Brenin. Aeth Mr. Owen ym 
ariaen I ateb gwrihebladan Arglwydd Clive l'r V»- 
|rif»'ac a dmrnodd drwy gynnyg fod I Joaeph 
Hayet Lyoa, Yiw. gael ei ddewia ya Cynarychlol- 
wr droa y Bwydd. 

Y cyaayglad hwa a geflMigwyd gaa Wm. Pngh, 
- -- ■ rn a aieithlodd ya Ira 

I y Seaedd. Ba cyn- 
y'mhliih BoaeddlgioB 
ya yitod aralth Mr. Pagh :'ac wedl adfem dliuw- 

^YGwir Awrh^Méma, C. W, IT. ÿPMm a gyfod- 
odd t fÿaa. Teioilaf yn dm awyddna 1 gy' 
■fhyd-acbelwyr wedi i ml glywed c« 



TmfaidwyB, y riuQ ydyat wedi 
deb at el Fkwriiydl " ' 



Imddyw 1 beadẅfyaa pa na a ^ 
Al efai'BreBÌB ai pcidlo. A ofyair hyn i di 
r riuu ydyat wedi daafu en fl; 
_ _ rriiydl trwy Bnrflo byddin i cyunal 

Bi«bIb a'r Uywodmethf A dybU Mr. Pagh fbd 
«uiddo fary o gúiad at ei Praiia aag sy geayf flf 
Ccfhla yr aariiydedd o wannaethn Blor y iyŷdydd 
a'r Fedwerydd» a Owllym y Pedwervdd, a datgaa- 
aaant ca cyauBcradwyaeth o'm hymddyglad ; ac aid 
■cb ya tny aa'l Pawrhydi prcfenaot yr hwa a fya. 
cgodd ei ddM^mad fòd fy iteecwm am roddi fÿ 
•wydd I fÿaa ya gywlr. Hacrwyd iBti aid rfawag 
Wyan a LyoB y bydd yr ymdreeh, oad pa an a 
fẁdd.' Dlwygiad ai peldiot Owadaf hyn ya llwyr. 
CaftaofBf hyd yr elthaf y cyfky w Ddtwygiad ag a 
fyddo-yn gyaraa ftg egwyddoiioB ela nywodraetfa» 
Fy mhtiidfaui I a drodd y fhntol o bfaiid aUHÌdar. 
Ilaalad yr Yigrif am DdiwrglBd BcBcddol. Ped 
ewyllyiiaswa ddiayitrio yr Yigrif, gaUai«m WBenth. 
nr fayny» drwy yn gyblaf el gwitfawyBebu ; oad 



tybiais mai fy nyìcdswydd ydoedd diwygb ÿr yi- 
grit', a'i gwnêuthar mor ücrttaith ag a fyddai ddi* 
tfhonadMy. I'r dibon hwn pl«idlt-i5Ìah na ddylid 
licihatt ttifer Cynnrychiolw^r Lio«gr, a'u rhoddi 
hw> iit i'r Iwcrddün ; oblcgid bernais lod gan Gymra 
fwy o hawl iia'r Iwirddon. Yr >dwyi bob amier 
wtdi ccftiugi Diwygiad ; ihoddai» ty inhleidhis o 
biaid difrcinio Bwrdclsdrcli aiìonfsi, a tbroti > 
breiuiad i drcl'ydd ehang a phobl<^aidd. Buddloa 
wyf i lcihatt nifer y Bwrdcisdrcfi, oiid nid 1'« di- 
frciuiu hwynt yu llw>r, cithr i'w ffarSoliwynt ya 
dcbyg i Fwnlci*drcti Cyniru. Tra anfoddlou ydwyf 
i amddifadn ucb o'r brcintiau sy ganddu yn brewa- 
nol. Ymdrechaf hyd eifhaf fy ngailn i wiicnd Dì- 
wygiad Scucddol yii ddiogcl ac yn anrhydeddns. 

Joêrph Haya Lpon, y»w. Cyunygiaf fy hna M 
Yni|{t:iiiydd i'cti cynnrychioli >u > Scncdd; nid 
oblfgid i-h>w gyniiuwyMlcrau sydd y iiof, ondoblegid 
fod ty nghyfeillion w«^i fy newi» fcl gwr sydd ya 
foddlawn 1 gefnogi Dtwys;iad Scueddol yn ol Yapit 
Gwcinidogion ei Fawrìiydi: ac yr ydwyf ya yai- 
wystio 1 wnenthttr hyn hyd elthaí fy ugalln. Cnd- 
wyf y bydd Diwygiad yn debyg i gynnyddn Ilw}'dd. 
laiit a dcdw>ddwch cin gwlad. ì savil a ddynaa- 
aut gael Diwyglad, rlioddaui ru pleidlais i lui; j 
a4wl a wrUiwyncbaut Ddiwy{;Ì4d, rhoddaui «n 
pleidiais i Mr. Wynn; a b>dded i bob lcbclwrnit 
ei bleidlais yn oncst, yn dcg, ac yn ddioj'n ; a bydd- 
ed i'r achos da fbddngolhiuthu. 

Winll hyn dcchrcuwyd dÿrbyn pleidleÌHÌaa yr 
Uchilwyr; ac wedi iddynt yingcisio am bam ai. 
wrnod, tcrfynwyd yr yindrech yu etholiad Hr. 
Wynn. Pleidwyr Mr. Wynn ocddynt 703, a Mr. 
Lyun 302. Yn ystod y dyddian hyn bu ainryw 
anghydfodau rhwng y ddwy blald, a chlwyfw>d 
aifcr lawcr o ddynion; cithr ni chollodd neb ci 
fywyd, fci y dywcdid. 

Wedl i'r Prif Swyddog gylioeddi fbd Mr. Wyaa 
wedi ei cthol, Mr. Wynn a ddiolchodd yn dra 
gwreaog i'w gyfelUion am y brwdfWdedd a'r diwyd- 
rwydd a sicrhaodd iddo y foddngoíiaeth. Dyms y 
tto cyntaf y gwrtliwynebwyd ef crioed; a diolchd 
i'w gyfeUUon am en cefnogiad, yr hyn a brofai mai 
cfe ocdd y Cyunrychiolwr a ddymnnent. Cydoa- 
byddai ei rwyman i'w gyfeitllon a'I gefbogwyr, y 
C>frcithnvr, aiu ca cymniorth; eríoed nl ddygwyd 
aefaoa y'muen mor arddcrchog, mor f^frdfk'ydiü, ac 
DHHT Hwyddlanncs. 

SwVi>D Ddinbycii.— Dydd Gweser, 
Mai 0cd, oedd y diwrnod a o«oflwyd i Etbol Ém- 
eddwr dros y Swydd. Yn foreu lawa gwdttryd 
ngeÌBiatt o wreng a boneddig yn prysnro tna Wyan* 
suy, i ddaagos cn nareh at cn hen waaanaelhydd 
tfyddlawn 8yr W. W. Wynn, drwy fWyu ea hor- 
cufWyd gyd Ig ef, a'i ganlyn oddl yao I dref Gwrrr- 
sam. Am y tro cyntaf yr oedd Boneddig arall widi 
dyfod i'r maes, i ymryson am yr anrfaydedd o fod 
yn Oynnrychiolydd droa y Swydd» scf Joha Ma- 
doefas, Ysw. Glaa y Wcm. Oddctttn lleg o'r g|och 
daetfa y Prlf Bwyddog 1 Lysdŷ tref Gwrecaam, ae 
wcdi i Mr. JoBCf, Cyfteitfaiwr, ddarilea y H'rÜ, 

^Sf^-dd 

, . , _ _rriawedd- 

att y Barwnig, ac ai' el addairwydd i gyBawBl dyl- 

'" • " *" . Y cyonygisd h«ra 

, EBq. o Piyn y Pyi. 

acfawynai ya crbja 



Haa y Wcm. 
Bwyddogi I 

BCf, Cyfreitfaiwr, ddarflea y i 

Mr, Wpma, o OoedCoeh, vrrth gynnyg B>t W. ^ 
Wynn i gael ei ddethol I OynnrycfaloU Swy 
Ddinbycfa yn y Seacdd, a ymhclaetliodd ar riawcc 




ei fod wcdl csgealaao cyaByg i'r 
ei Ibfaolwyr o bartfaed Diwygiad 



Senfedd, oc am el ftid ya |wrtfawyacbtt yr ysgnf a 
ddygwyd ym mlacB gan WeÌBldoàoB v Biciiia ; am 
fayay teiBdal mal el ddylcdswydd ocdd cyoayg i'w 
gydacfaclwyr Joha Madocfas, o Ua y Wern. M u 
addas i*w cynnrycfaloli b^ryat ya y BcBcdd. Hr. 
14oyd, y Cefli, a gefbogodd y cynaygiad. 

^ fFofMs a ardystiai mai yr obìj acfaoa • har- 
todd Iddo gefteogi cyBaygM OcBcral Gaicme yay 
BcBcdd oedd, eì wrtfawYacblad I alfer CyBarychiol- 
wyr Uocgr gacl el ieifaan, a rhoddl ychwancgi'r 
Iwerddon a*r Alban, ac nid distrywio yr yagrif. m 
aa thybiai y pryd fayay ÿ cai y cynnygiad y ejny 



joogle 



Haaeswa^ ÿe. 



Ifrl 



tffûlh. SWTluodd )if r>d ììÿíá yinddlddanodd I Mr. 
t;«5co>mr, oa ii«b «raU, yn*hyich ei syiiu} giad ; »c 
«lidawodd riMldi y cytry w bkidUÌ!i >n y S«uodd «i; 
i î'cNldJunai Hiliolwyr Swydd JlUiubiyrli ; eithr ar yr 
to |>ryd uí >uiw v!^uai i ii««*iiiogi yr yügrit' a ddyçid i 
mrwa can Ŵeinído^ion oi Fu%vrhydi, aui naMỳüd- 
<ú a« wnAirlbid cyrD«wididdau p-wyeifawr yuddi. ì r 
t"^ (Uwer M dngoliou D\ití>u tlwyd Hcdi dylod 
í U rtc »am syd4 llwyr 'tn.-uUti-i^ui^d i ruddi cn 
fl^táLús i Mr. Madoctẁii; oud w«di iddynt k1>w<h1 
aioddillyuiad y Barwuig o'i ymddysiad't newidia»- 
*ut eo baiiMran^ ae 4ddawMnt en pleidlai* i S>r W. 
W. W'ynn. Ûau yr amj^ylchiadnu hyu, I>biu4d 
C/fi>ìs;fddw}r Mr. Maiiock» inai gWfll í>ddaí idd- 
iM b<'idio uiyniil >iu mlaen >n en {(wrthw>uebiad 
i'«- hea UynÌiiychiulwry ain im ddyuiuiieut allou- 
/Jdo bcddwch y Swydd. Yn gydnYUÌol á Itytty aetti 
tiv(]«ar û*r CyftÌÄleddwyr at Syr Watliiin, a myn- 
r2J»4ioi iddo «.-u pi'ud«>rf>niad; eìthr rh\ buddiaadnt 
«t M ua roddai fi yuurweddiad yn y S«>urdd fodd- 
iaarwydfl i'w KthoiH yr, y gallai efe ddÌ5gMryl mwy 
V «nh«%ni-bi.nd iiaù y deuai Ufsaf i;er bruu ei 
Erhoí wy rl \ n j cy hiMídd v\ yd íbd S> r W . W. W y no 
«rrdi ei' eihoL 

(J'w àarlutu.) 



Undrones Gtffnpy$'ddru'g,—Rû dydd- 
iau }a oly merch ieuaugc, morwyn i un 
Mrs. Hannah äimmons, gweddw oedrauus, 
yn Llundain, a gyhuddwyd o tadrata am- 
ryw Docynao Ariandy Lloegr {BaMk af 
THgland Notes) o werth £100. oddiwrth 
fi meistrea. Yr oedd y carcharor wedi 
bod yn ngwasanaeth Mrs. Simmons oddeu- 
tu pum w^lhnos, ac yn yr yspaid hwnw 
cafodd fynych gyfleusderau i weled ei 
oieistres V° ymofyn arian allan o groen- 
(ist Cfrufdb^ a fyddai yn ei hysiafetl-wely. 
t'n noäwaith, rhwng sailh ac wylh o'r 
gloi'h, y carciiaror, wrth fyued iV >stafcll 
hòno, a roddt>dd ysgrech fawr ac uchel, ac 
a waeddodd, ** Lladro&t y mae *r tý wedi 
cael ei dori!" Aeth Mrs. Simiimns iV 
Ilofft, a dywedodd y carcharor, iddí wòled 
dyn yn nejdio allan trwy y tì'encittr i ardd 
ycefn. Y'r oedd y llofl't )n jr annhrcfn 
mwyaf, dillád y gwely a daenw>d «r bỳd 
y llawr, a*r gist oedd yn cj nnwys yr arian 
addygwyd ynaith, er fod yu yr un ystafell 
bçnip o gistiau ereill heb gyHwrdd â 
bwynU Yn yr ardd yr oedd auibell ddill- 
edjD yma ac acw, fel pe buasent wedi 
syrthio oddìwrth y Ueidr wrth ddieugyd ; 
ac ya y peuty, y'ngwaelod yr ardd, Ue yr 
oedd y glo, cafwyd y gist, a'r cauad wedi 
ei holltl, a'r cwbl oedd ynddi wedi ei 
gymmeryd allan. Daeth swyddog yao, a 
chaa ddrwg-dybio y forwyn, efe a chwil- 
iodd j tŷ» ae a gafodd y'nghudd mewn 
ciocbeiiyii wyth o docynau 'tlO. ac mewn 
pwrg yiB meddiant y carcharor cafodd y 
ibaoarall a'r lladrad. l'aa gyminerwyd 
hi i'r awyddfa i holi ychwaneg ami, hj a 
wiûiêth gj&ddefiad rhwydd u'r lladrad, ac 
a lÿaegodd iddyut y lle yr uedd hi wedi 
eaddio loeyn £10. tief u dnn y faingc 
ar yr hon yr eisteddai hi yn y tŷ. Ki 
Ittwydd am ddillad gwychioQ, fel yr ym- 
ddeagy», oedd yr achos a barudd iddi 



wneiithur y troaedd ; cmy», pan y dygwyd 
hi o flaeo yr hedd-ynad, yr oedd hi yn 
gwisgo chiat-dlyaau aur, ysnodenao, a 
.inodrwyau. Wylodd yn arw wrth gael ei 
holi; a phan ddanfonwyd hi i'r carchar i 
aros caei ei phrawf, ei mam a syrthiodd i 
lewy gfey dd try roion» Yr oedd ôl y traod o 
dan ffenestr y Uofft, ac hyd yr ardd, yn 
cyfateb ym gymmwys i'w throed hi. 



J>aear'grtfn .4rticydiu.— Hysbysa New- 
yddiadur Bombay, yn yr India Ddwyrein- 
iol, fod daear-gryn dychrynllyd wedi dig- 
wydd yu ddiweddar yu China, a bod o 
50U,000 i filiwn o bobl wedi cael eu Uadd. 
Dinystrwyd 13 o ddinasoedd a threlì. 
Dilynwyd y ddaeargryn gan ystormydd o 
genllysg a ilifeiriant^ y rhai a barhausant 
am dri tliwrnod. 



CYMREIGYDDION CAERLUDD. 

Ma. GwYLisDYui)— Gon nuà átemM yt» prif 
ddad^l p difdiiaM premtuutlt a ẅio^aweth y caéê 
ejiffredbiawí—^ (rymdeithaê uchod, gan ddil^ 
mcgiê yr amarrai», •ydd ditfwyUiM. Y mai ur ar- 
/Mad o draddodi Daríithiau y laiu egntafo foft 
mj«, «wdt fwri Uwfdd mnUtuttwl Iddi, me y «ma 
djàoyedigUm y dìfwytogatth yn gyfâredòmwl va 
àtddgar y^ eu hachawe, ao yu rhodîli eu porth ym 
ewyUy^far» Ac er rhoddì eyfteuodra i Fonoddiÿiom 
a f*harchedigiou ae sydd wrthwymebawl i gigfarj/îfd 
tMetm GwetAdy, fe draddodir y JDarUthiau o hyá 
oüaH tnewn Clll (l'rÌYau* Room) fel tM òydd e». 
guÊ i neb gacl tmoỳ ; ao /kUy diagurylir caiel cyn- 
uorthwy y C> . iy oU ; caftyë ni bydd gwahmẀMêth 
rhwng ideioiau, neu enwau neUUuawlt ond nu 
f^cuei, aau faiùer ** l'ndeb a Brawdgarwch/' o m» 
ymgaiâ, i däytgu a ehoìeddu eu gUydd, a ehwUfaẁ 
trymrau t ejyddyd a fìmyddoriaeth, JSr dwým 
hyu odiiiatngy cht y mae y iiumáeHhae wedi eymud 
o (fetyl y (ioron, tìeola» Hwa, i üstyl Owaiu 
Cìytuiiir, 103, Heol Porthyt^em íOMain (tlyndwr 
l*i>irn, Ai<lfr!<gatc Street) lle bydd iddi gyfarfod 
büb itoe iuu, oiuL y cuntaf oW m<«t orf uoÊwaith 
Ourlíth, pryd y cufrrj'aad tneun t'eUr yn fíhif. 3, 
t7aMv CaHteil Sewyäa, hri.u lirawdotiaeth (No. 3, 
Kvwc.i!(Tic ÌUhiiì, Collrec HlÜ) yr hon a rodd y 
JAywydd iddi amJLwpdd^n o leiuf yn ddiarẃnth. 

tìojf ffmym ueied, trwy gffrwug y Atiioliùu, Jhd 
cwtt\ft:r o Gymaeithaeau wedi eu eyifaenu f» p- 
Ùywyeogaeth: UwyddkoU idd eu hymdrechiaiout 
ac anrhydedd a'u eoronaw; a bÿdded i ni, a 
hwyntauj gydweithredu er Uee eiu cydt^'adufur yn 
- ' '• ^ ..... ^ ^^ ^ 



gyfredinaìẅ, a phurdeb y (Jymratg. 

rhwyddiuaw hyHti *■ >—-'•'-'—» - 

Ì ni ohebu y naill 



rMoyddiuaw hynü, barnom mai buddiawi afyddai 
* * ^ " aiU at y l aU, oê yr un bwriaä tydd 
geuym : ae o» sr yu n6d y cnfeèruou ato, paham na 



hyspyoteu weithreäiadau y nui*l i*r úu^ na ohebm^ 
y naUl «U y UaU f ae na byddwn tnj'w}/ c>ftil(§at • 
bratedolr Yr ydytn ni yn ewyUy^f i oh$Ìíü*n 
Chwiorydd oü ; a uobcUhiiwn y bydd i ef, eyt% hir, 
gael yr hffrjMwch o gyJ'rHlachu ù'h Cffaíhrsrh 
trwy y JJyuyoogaeth ; a thrwy hyny, ptcy a fìir 
nad aUwn fod yn offiryuawl i yuel Aiurota fî\iu- 
roaidd, fTwein>ddi.id y liyfratih yu 0>uiriicgil'<v«. 
Oe ewyUytia ncb ddanfon atom. et'fHriont eu üyth' 
yrau i Ostyi Owuin Gl>iidwr, a ch'htt atebiadi aè . 
0» daw unrhyw gtfoUI i (iaer'Udd ar utUur, deued 
yno, ac tfe a aderbytiir yn groewawug, ,tiêdd yr 
entdoch, tfc. 

Ieitan 41 i»KL-rpri>u» Cofiodiir. 



„t,zedbyG00gle 



192 



HoMestan, Sfe, 



RHTBÜDD A ClíYNCOlÌ ' 

/*ir Ddttfììeií yn yi* Egtẁìfitjm' ol y Gwaê- 
anû£ík, giUí y Gteẁnidnf^y am bedwúr o 
SMlinUf 9 ̀ia/y flaen Dgdd y Conffirm- 
msiwn. 

Anwyl Oariadtjs Frodyr, 

CyfiRrw'yddir fi gnn yr Esgob i rybuddio 
y bydd efe yn barod i gonffirmio y rhai 
hyny o bebl ieDainc y Plwyf hwn a fyddo 
addás i hyny, ar dydd o fis 

yn ym mha le y disgw^^lîr 

iddynt ynìddangros yn y Fynwent am 
o'r glòch yn y boreu. 

Y mae'n rhaid i mi, am hypy, ddwyn 
ar gòf Rhîeni ac Arolygwyr eu dyled o 
addysgu y rhai a ymddiriedwyd i*w gofal, 
nea y personatt en hanain, os ydynto oed- 
ran digonol i hyny, i wneuthar en hanain 
yn wir yttýriol o'r rhwymedigaetb sydd ar- 
nynt, yn ol gorchymyn ein Heglwys, i ad- 
newydda, yn ea henwau eu hunain, yn y 
ddefod borchaâ o Oonffirmasiwn, yr add- 
unedatt m'r addewidion a wnaethpwyd gan 
eieill wrth ea bedyddio. Tr diben hwn, 
baddiol neilldaol fydd Iddynt ddarllen 

În'ddifrlfol Waeanaeth y Bedydd, yn y 
•lyf^.Oweddi Cyffredin, a dwy« ygtyried» 
yn gyital y benditliion a berthynant i'r 
Sacraihent Sanetaidd hwnw, a'r rhwymed- 
igaethAÔ a osodir ar bob Cristion mewn 
eanlyniad iddo ; ac felly ddyfod i'r ddefod 
hon gyd ftg iawa yroRyniad ar addewidion 
7 cyíiunmodCriitionogol, a'r dyledswydd* 
au aofynir ganddo. 

Ac fel 7 deloat yno gyda phardeb calon, 
adldwjUdrameddwly angenrhaid yw idd- 
ynt edrych yn ol ar y rhan o^a bywyd a 
aeth heibto» ediíarhaa am ea hoU bechod- 
aa adnabyddtts. penderfynn yn ddidwyll 
i wellhaa ea buchedd o hyny allan, a 
chydiRirfio à rheolaa ofadd-dod Criation- 
ogol. % 

Wedi ymbarotoi fel hyn, eríyniaf amoch 
chwi, y rhai a ffrriedwch fyned i'ch Con- 
ffirmio, ddyfod ataf fi yn a 

rfaoddi f mi 7 cyfryw gyfnf o'ch gwybod* 
aeth o'r Orefydd Cristionogol ag a gyn- 
nwysir yn Nghatecism yr Eglwys, fel y 
caffbch docyDàtt ángearheidiol er eich der- 
byniad. DiBgwyliaf brofion o'ch Ffydd yn 
yr anrhyw, ac o'ch ymorphwysiad ami am 
eich iachawdwriaeth ddyfodol, fel y gall- 
wyf, gyd* chydwybod dda, eich cyflwyno . 
iV Eftgob, i gael eich Conffirmio gan- 
ddo. 

Oodde^ch i mi etto ychwanegu, y gall 
yr hoU rai hyny.ag a fyddo wedi eu hiawn 
barotoi, a'a tuedda at y ddefod sanctaidd 
a Uesol hon, sicrhau eu hunain yn dyfod 
i'r Conffirmasiwn, ac yn ddifrifol adnew- 



yddu eu Hadduned Bedydd, ac yn taefj 
weddio am gymmorth oddi uchod, y eryf-; 
hêir hwy yn dufewnol gan Yspryd Sanct» , 
aidd i>uw ì gyiflawni eu hymroadau dow.* 
iol; canys y mae genym addewid ei« 
Hiachawdwr beudigedig y rhydd ein Tad 
nefol yr Yspryd Olàn i'r sawl a ofyna 
ganddo. 

Deuwch, gan hyny, a gofynwch, fel y 
derbynioch ; ond deuwch wedi iawn ym* 
barotoi yn ol y Rheol a roddais i chwi. 
Deuwch gyda bwriad diysgog nad ym- 
foddlonwch yn unig ar adnew^ddu eich 
addnnedau, ond hefyd eu dwyn ym mlaen 
i berflfeithrwydd, yn gystal ^n eich hoU 
fywyd yn gyflTredin ag yn nerbyniad teil« 
wngo'r Cymmun Sanctaidd ; TnneiUdool, 
cyn gynted ag y gaUoch ar ol hyny, ac o 
bryd i bryd, o hjrny aUan, yn ol y cyífleDt- 
derau a roddir i chwi. 

Cofiwch, uwchlaw y cwbl, bod y rfaaB 
fwyaf yu y ddefod hon yn perthyn i chwi* 
Eicfa bod chwi yn myned yn ddifrifol i gyf- 
ammod à Duw trwy yr atebion, 7 rhai yr 
addysgir chwi i'w gwneuthur; ar yr faya, 
yn olarfer yr apostolion, a defod sèfydled- 
ig Eglwys Unedig Lloegr a'r Iwerddon, y 
bendithir ac y cadamhèir (conffirmir) cbwi 
gan yr Esgob; a gellwch obeithio, trwyei 
weddîau ef a'r gynnalleldfa, y cryfhêir 
chwi ; a cfarw^ gyflawni eicfa rhan yn dda, 
a pharfaau yn yr anrhyw, geUwch gredn 
yn ddiau y cewch, trwy haeddiant eicfa 
Pryniawdwr, liawl i ragorfineintiau a dl- 
, ddanwch yr Efengyl yinay a'i gwobrau ar 
ol myned oddi yma. 

Ctf. 



DYRCHAFIADAU S6LWY8I0. 
CrrLWTifWTD y Pareh. H. PecàeH, M. A fiB 



Esgob Ty Ddewi, i OangheUwriaeth Efslwyt 0«6c- 
■wl Biycheinlog-— yn wm trwy ferwoUeth y Puth. 
E. Davies, awdwr y « C$Uie Fnemràm and Mh 

fth ' 
y 1 



dwr y " 

Cafód J y Pareh. Uewelyn LewelUo, D. C. L. 
Blaenor Coleg Dewl Sant, el gyflwyno i Gor.Bcr- 



iglortaeth Llanaithney—yn wag trwy ynŵdawiad y 
Parch. H. PechdL 



BOr 9, 



Ar ddydd Sadwra, y 14eg o Fal, yn et dý d hu» 
yn ReélfirdSmiare, Uandaln, Jonathan Bainc, Ttw» 
ynmoed. Yn y flwyddyn 1816 gwnawd Mr. fiUiar 
yn Bríf Farnydd çylchdalth Sürocdd Melriw. CMr| 
narfon, a Mòn; a pharfaaodd I srflawDl y »wyy 

VrainMr 

..flwyddy» 

gogyfer ft'l golícd o'í iwydd fel Bamwr Cfajrt» 

Yr oedd Mr. Raine hefyd yn Aelod o»r Scnedd di« 



Fwrdelsdref Newport yn ngfaeralw. 




GWALL,— Yn y Rhifyn diweddaf, tu dal. 149. yn Ue ♦»Xi»frt;f, darUen ♦»X*rT»Ç' 



L)iC!!tized Dy 'KJK.fKJ'Ht\^ 



Y GWYLIEDYDD. 



GORPHENAF, 1831. 



OYHmiW OOUO 9EWI SAHT AM 
T ffL«TA»T1l IWO. 

NiD oet neniawr yn gwada 

Feithfjiwrogrirj'dd dysgéidiaeth. 
mjie gwaliaiiol gelfydídydaa a 
fwybodan, ac I bob an o hooynt eti 
gwalMiiol ddibenion; ond y mae nn 
fffif ddiben iddynt öll» sef ded- 
wyddwch dyn; a rhagortaeth pob 
nn o lionynt sydd vn ol en haddas- 
rwydd i ateb y prif ddibeo. Ded- 
wyddweh creadttr rhesyinol sy 
■lewn inwtt arferiad o gynneddfan 
yr oMÌd ; x ìsvn yw nod amcan holl 
ddyiiolryw» o r brenin ar ei oraerid 
hjú nt y äawd yn ei fwthyn: a 
pliaii nn byddo nwydan Uygredig 
yn tywylla y meddwl, ymestynant 
aü trwy arfer y rhai hyn. Yn gan- 
lynol» y mae syched am wybodaeth 
yn nntafiol i ddyn. Y mae o*r 
pwys mwyaf» gan hyny» i ni ddeall 

Cmlui wy bodaetb y mae V tnedd- 
mwynfiatebyprffddiben. Y 
doetliion, yn yr «mser ffynt. a farn- 
•Bt mii philoiophydaiaeth oedd 
iheel ne arweinyod bywyd; ao, yn 
^lynol» mai hi oedd y ddysgeid- 
melh oren. CHeero a ddywed» 
** Ame ego perfeeiúm pkilo$(^{um 
jndietmf qnm ée maximü ^mmiiö» 
aàSnf eoÊÊÌeeèpepeÌ enutieeue dMeete,^* 



• Tm afclilh yr annâ Wtilnrm nyaydöol n 
SCẁ^%^ẁéÊkmh^mí^Jfn^^ 
«Ml CjmtJeW"^ w <yv àÊma arbtidfr a Im»- 
fiya Sgjp BitD<,yaẅyadyaSẄahl,>>y 



Yn hyn yr ŵyf yn cydsynied âg eU 
ac os gallaf ddangos fod un rhyw 
ddysg yn acosach i'r darlaniad yme 
nag nn arall, galwaf hono yn ddysg- 
eìdiaeth ag sydd yn Thagori ar bob 
un ddynoly ac yatyried y " petbaa 
mwTaf/' nîd mewn cvferbyníad i 
wrthddrychaa gwybodaethCicfro» 
ond i bethan angenrheidiol i ddyn 
oa gwybod fel creador rhesymol. 

Na leddylied neb fy mod yn di- 
ystyrn dyageidiaeth ddynoroddi- 
wrth yr hyn a gif ddywedyd am 
on sydd fwy ; oblegid yr wyf yn ei 
tfaybied o faŵr werUb. Ond fel pob 
peth da arali y mae iddi ei thalaith 
ei hon. Ac ni fvddaf yn ei byoh- 
ana wrth ddywedfyd ei bod yn ar- 
weintol i'r Ilall, fel y celfyddydau 
i'r brif gelfyddyd; ie, pe gorphwys- 
em eî gwerthiawrowgrwydd ar ei 
haddaarwydd i gloddio allan bwys- 
ig drysorao y wybodaeth hon. JPe 
bai i nn» wrth ddwys fyfyrio ar ar- 
ddercbog a dyrys clrefn natnr, bet-* 
roso am awdwr y petbau hardd- 
wych hyn» ac ymotyn ym mhlith 
hoU ddoethion daear, ar ba rai ni 
lewyrchodd un goleuni ond go-dy- 
wyniad rheswm, 

ISvy histedd fciwodd §êtt ^ 
A« a lcdodd y gloywdcr; 
lllr dtdòr «a«ir dywedwdi, 
Òddiw iraetii. a'i dd w'r crwdi t 
Pa law fti 'a OaBUw 'r Uruydd, 
Olaiia' éê» (olnai dydd ; 
Haal. Uoer» aèr, pob ad«ryn, 
Owyllt, gwaUi, gŵlr, dafejr, a dyaf 

cai en clywed ^n adrodd 
gliíaf^'.ddychymygibi 



l^f wf^'- 






^M 



Gẁ Duw Gareu Bysg" 



llally oad ynlhryr aDnîgoDol i fodd- 
loni y meddwl ymofyDgar. Aris- 
totle, ar ba ua yr edrychent fel 
haol y celfyddydaii» â.freoddwyd- 
iai i'r byd t>4 o cj^agÿ^rad^ideb, 
ac i ry w angenrheidrwydd tynged- 
fenawl osod pob peth fei ag y gwel- 
wn hw^nt. Democritas, Epicurus, 
ac ereili, a wadent hyn; ond cyd« 
synient oll fod y defqyddiau er U^- 
gy wyddoldeb. Y rhai hyny a gred- 
entfod DttWy afeddylient na wnaeth 
ddim yn nghreadigaeth y byd, ond 
gosod y rhai hyn m^wn trefn, fel y 
neddyliwn am ry w weithiwr araH. 
Ond 08 trown oddìwrth Aràtotle» 
Democrttus, Fythagoraç, a Phlato, 
f gotod yr un^fyniad i'r ileiaf et 
ddysg yn Ngair Daw» atebaî, mai 
^yn gynted ag y dechreuodd dring- 
! vn amser daro, iV gair Tragywydd- 
m sefyU uwch ben ŷr anferth wagle, 
a^alw y defnyddtaa o ddiddím, ac 
i'r gymmysgfa ddechreaoi giywed 
ei 8ŴB. ac ufuddhau i V drefo ; mai 
efe oedd y pen saer celfydd a grbg- 
pdd^y bydoedd yn yr ean^der ; ** a 
l^ésurodd y dyfroedd yn ei ddwrn, 
i^c 9 fesurodd y nefoedd ft'i rych- 
want, ac a gyminjçgodd brìdd y 
ddaear jnewn mesnr, ac a bwysodd 
Y mynyddoedd mewn pwysau, a'r 
bryniau mewn cloriapao." - Pe gof- 
yoem drachefn, I iiin, ddibeB y cre^ 
odd efe h^yiit? metjiem gaci fit^b- 
iad nes dyfod çit y Gafr, ÿr hwn 9 
ddywed iddo wneothur pob peth er 
ei fwyn ei hun, er egluro ei ogon-^ 
i^nt a mawrbau ei alTu. ' 

Pe clast yniwrandawem dTachcfh 
ar wahanoí resyniau y Püiíoso- 
Ìihyddion ynghỳlcb y nynon wen* 
ŵ^ntlyd, o ba un y tarddodd y drwg 
moesol a naturiol; ag sydd wecff 
gorlenwi y byd, nt ehlywem ddim 
am dani ood y dychymygion mwyaf 
disail a ferwodd yn ymenydd y dar- 
oganydd pen-bo4»tfaaf. Pe gofy nem , 
ar y ilaw arall, i bleutyn a adclysg- 
wyd yp yr.Ysgrjthyr Lâp, dywedai 
tfé ya groyw ^ maí trwy yifdytr y 
daeth pechod r'r byd, a marwukietk 



trwy bechod, acfelly yraeth raarw- 
olaeth ar bob dyn yn gymmaint a 
phechtt o bawb." 

Tjrwy yr yspienddrych hwn gall* 
|^nj|anM, trẁy awyf deneu yr oes- 
oead cyntefig, ym mheli ta draw i 
eang olygiad pob hanesyddiaeth ar- 
ail, yr Hwn sydd yn preswylio tra- 
gy wyddoldeb ar chwareufwrdd am- 
ser. ^^wnoddi amnrlch y gweith- 



redoedd mwyaf antthrol agìyÌHiwyd 
erioed am danynt. Ar un aBiser, 
wele ffenestri y nefoedd yn cael ea 
heanjgu, a frynnoẁaa y ddaear yn 
ymagor, nes hoddi y byd i dẁfr di* 
law, ae jb gmwêwAw eyiBi ẃtf ffff ■ 
newidiad^af wyBeb*ŷ^readigaetk a 
^ldyrysai y ddaear d]dyi|Kgdi|i«B ya 
eu holl wy|x><faeth; odi ia ithr yr 
hysbysiad a gànt yma. BBwaiŴ» 
weie ef yn cymjnys^a iaitb Aiml- 
rywy ac ya en dospartbn í waÌBaAol 
gonglw' y ddaear. Bryd araU^ 
eanfyddwn ef ya dadynichwel^d 
teymasoedd, yn darostwnj^ brenm- 
oepif , ac yn ^rtbd^rot trefii nstar 
er amddiSyn ei ethol^ig* ^^* ^ 
o ba rai a soddasent iaew« f^(4 
oddìeithr ea trpsglwyddo jn im^u 
}yfr Grair y gwifioi^eda* Ondt 
Och! paham y mae cWi^aa cjf^ 
ifwader mprangbýwir yp ng^eia^ 
^ddi^d liywodr^tìi Dnwl , Dr^f^ 
}oni, yp beii^cbel, a yv0ms^ U 
ddanteübÌPfi pleser ym mÌielydr^ 
^dd ol^ni^ h^ddfyd; ira y maa 
fLbiwffji^ p 4vyiJi ei hynt jra 
ddiyijagpledd., y^ ochaíp d^^bwysií 
T9U trawf edd, %e\> aeh 1 «jcba el 
dagraii oddiar ei .^oifidii^B» i^i^ 
ehysuro ei l^oii^d pÀn yp ^rmi^oi 
dan wasgfeiÿpi^ tr^liod. Pys^^|« 
ien daear* 4«ieUiigo yr (ffw^tŵ 
Çynt! A ÿll^Ycb efiwi ddeipngÙ f 
ddadl ? A oes i rinwed^a haiyr bì^ 
tâl wedi ymadU^ à'rfiacitedjl limil 
Ônidè« nid y w \ rbá^ oreft ddyA 
ond arteilht'a iw boenydio. So- 
crs^tes, jr hwn oeddit yn addncn 
i'tÌA gyd<ddyBÌ0Q o im Af» ddysg 
^'tìx wj()odaethi A oes genTt 09: 
sail i gredu ý cei fyw ar ul rliocUi; 



6«(r DmBÍ3ov4M^I^^j;* 



l»^r 



^gttph |.#aélédlîòii^aeMr7 Ai^ 
eW aewttf»elMisder/ *' N«y^' •» Wi« 

Wyé-mtnomiyth' M tm ftriUse#»|. 
eiirlQr.4ÿ«fc4Ì^.lNryinai» ottforwéUeb. 
;;watlMk<ia é«viei<. Uo 

ai' f têm ^ iM iiiN ili .yQffc4nMc4f«, |«i«' 

«M» dteèü^ eiMre'<4iili» tnfẁ inifl"^ 
te/' ütraH tst gyB^wn im«w ewrt 

^mMmmi e#.*'.^/)Pe fQÍyii<i» ddi^ 
eft^fo -^ i .i^e»hilfMUij(<i«io|» ei» 
dtFlMft ji ■!» a*i»òpe»l.ii»ia«KKeMel^ 
yfc«ta»doMîaf«Mf^iìP0fliy(t4ÿ(>kltíbb 

retymaM i «rlMdadleU.'Ahi 9w«|k<> 
inrMfaiw9M';:.'etM.liiellia4i ftrd4«Ag* 
^Ŷ'' ^ffl^i^^ yod^^ot raó.^|[yÿ- 

.^JEiÉiir ^yetfcf At* gdD :"^îi' sler* 
aih'';D«w;et Jmn^, er gHfe^ Vdd^w 
faiiw vukf^ítìsk, tf^to niedi ibyi)} Mw 
bera.. Aj chMufadt y* '»sry Ck^ 
iMeMaellsM jf f>^v>igB.iÿ^ m. 
faMnA. fyMa«<tcotfhMir lliiHiec ^*i 



«Heè ttil o nadîl) n yit oi. • ^ 

•. i^n< *îîŸv .. ^ % .• I. •-,'r ' 

»yT^'|ia«iib(]|iit JidMfH^/a' "g^l eí 

«re»i yrtèriéht^nwyelfc e «yrM*- 

AMâi^briajF^ ]Mf ^^gdce :. «yfliil biPM^ 

»ẁ*Mii<ìJí'»y*;redÿryŵt»oíf y 

.Mn.^^ ÿa:pkiÿ Ma«lfoilieil nafcAU. 
Ae O, wertUfaWf wybodaeẁ.yw 
àon! Bef>ddk.«i faaeat . nJii^seritli 



eì% bywyd-^.aed ecbaya boen* . ^Cn" 
prif gynneddfaii ond defnydd nig a 
Sofid. Y ddysíÇfidlaŵth hon 5y J.d 
yn.rb^^gorí ya.licnaf ar, bob'cNsgr; 
eidiaetb anrll, o henrydd'ëí bo4 ^ii 
cyflea iy mcddŵl ŵyhodaetb. um 
hethau dwyfol ac ysprydÿ>.(^a«r}il. 
naa guHaSiâi rbtswm d'yn oyìb.gỳr-^' 
faaeddyd ;, ac, >u ^aolyno), itasgat^) 
a^eiq ui fyib wyhcyf imi d^bynLÒFMl., 
trwy gyfrwnr d\|yfol ddât'^^d^iut^, 
Ý inae'n wabanol i.bob dys^ pra}T|^ 
ya-.gymmaiot ,nad;yw ^yn^w^'i; n/^r 
Uu?ioi dyn jip tbligpnol i'w fíertjji^i, 
aad rbaid j ítoedd^ryu y gìlon çaeÇ 
cí cbymw^yao^yn y galtwti ji^ giitf 
meddia^ e; Wni. Y nraé p j:>g du., 
efldiad y niedcíwL {nangbyinrnwj^p^. 
dy u .i farrao. a|u. j^itûir. a cbj^feífjad y 
4wy((4 wi^'íoticddí, feí ag y* oia<^ 
çhiŵtìau. trwtn-glyw ŷn auâd<^ââí^ 
dya î^awn farnu anii gerdiforiaçÜij 
Ac j mae 'ljlyn vti tai'ddn ocfdLä^^ 
Dfttur petbai^ ^eC nas gaB .un gci^r 
odiaJÿagrSydíl íirc(di bucbedd byw*! 
yd, foJ .yi^ diÌerbymoA i'r.i'Uaî a 
gylcb arWelni^ j;^p,f^i) ^^^''^^.ÿ'<'^?^'« 
'• En -í'# f^ç , ^^fi .»«fV4Ŵ'<«w^ •; 
If^mèêti mâj^itu. «^» aì,vÇt>^i twy^n 
To íf»XoÇ; «r-i^ ifŸ y'«^«ç' »^x« wfíi|iç,^* 



Q*lfc gialẁŵ .iÍoBq pa y pen; arg 
atbrawiaefym y Bipir ond J' äjr 
gaioii^ y fri^air \ gŷÇawndcr/' iíjtí^ 



atbrawiaefym y 

gidoia.y cttîdir^g^^ _ ,^^ 

00» dyfodfa ttt y ddyegeidiáelU noO 
1}^ áa^fydd duwfoldel) yH riiagflaenii 
i egDr ÿ l|wybn ** l)ecVèna4 
doetbio^b yw ^,yc Ar^l^y^^ 
deall da syud gaii y rbat & wnan£ ei 
f wy líya eí.]*f . ^^ raae ^r rh'aî, s^'^g 
y»d'yagu ỳ Çáir fêl Byn.'j'» deaÿ 
Itti^dwl yir ^^^ryjífŷf Wyn.ft f^îiŵ 
yfèr y^prydei, >/ /iy?^ ^^ »X^^.^î^ÿ? 
Ì*i^ gpÂoaiad, a.hýwipgl^ydd'i r ei^- 
#ii)^< ^cdj gweléd inai wrth y 
.^djfg bón y uiedd'yfìr cyfjopol 
weitbrc^a^ y serçíi^daii ar;'(fes^ 
.»r bctbai^ ysprydolf^.awn rha^ibi^ 
■ygtyŵd ei ra^ojyf.pl'Ŷ'^pn^. .1 . , 
Gallip darlunio, 3(.v>'0U"''P^vf|f 
;> ma^ ^r Yigr)iŴyfì .X" .í»flÌBu— 



IM 



«' Gmhr Jhno Gonu JDÿiÿ.*' 



iTr athrawiaeth m firw ì Dduw ; 
oMegid diben yr holl Ysgrvtbyr 
yw, adferyd dya i gvOwr acfdas i 
wasanaeth eí Greawdwr; achym^ 
naiat ag all fod yn fuddiol i hyn a 
egiorwyd yn y Gair. Yr Ys* 
grythyr yn unig a rydd i nisyn* 
îaaau cy wtr am Dduw ; a chyfeîl- 
î^mad yn hyn yw gwraidd pob cyf • 
eiliornad ára|l. Wrth ddàrllen Uyfr 
«atnr gallwn gael ein hargyhoeddi 
• Fod a Llywodtaeth y J£HOPA,h; 
ond yii yr amgvlchia4aQ goren nis 
gallwn gyrhaedd ym mheilach na 
phendeifyniadan oylfiredinoU dig* 
onoi i grBo ynom bryder ac yatyr- 
jaeth» ònd anftllnog i foddlont leiml- 
ad aé ymofyniad y meddwl crefydd- 
ot. Gwelir daioni yr HoUallaog ar 
ei hoU waith; ond yr enogrwydd 
^ydd yn gorwedd ar y gydwybod, 
a r tmeui sydd yn ein hamgylcho, 
a arddangosant yn eglor " maicTf- 
îawnder a bam y w trigfa ei oraedd* 
faingcef." Hyn^adimynychwan- 
egt wrth ddìlyn natnr trwy ei hoU 
éífeithiau a'i hymddangosiadau, n 
aUwn ddeall am Dduw a'i Iỳwodr- 
»eth, Digon yw i*n toddo mewn 
anobaitfa, nen f*o gym*ym'mholi 
oddiwrtb wrthddryeh mbr oAiadlwy. 
Ac Dia gall dyn» oddiar yr olwg 




tnewn gwrthryfei yn erbýn Dow. 
Ond dysgir ni mai ^* Bfe yw yr Ar- 
glwydd sydd yn gwneuthnr trugar» 
0âá, çyfiawnder, é gwirioneddy ar y 
ddaesir» áe yr ymhyfìryda efe yn y 
iftaá hyn.'* A'r wybodaeth hon 
nydd aíihebgor, cr onniU gwirfodd 
fiiudd-dodi^lywodraeth; oblegid 
||i4 bödoliaoth un gwrthddrych yw 
«ait eÌQ cariad tu ag ato« ond y rhm- 
ŵeddau §ydd briíodol iddo, ac ▼& 
'dwyn perthynaa ft ni. Ac er.fod 

S^awnder a gwirionedd yn odidog 
>iwii Brenin, etto ni wnant ond 
eren ofn a chaâineb yn.nghalon ei 
ddeiliaid oa euog fyddant o anuf- 
«dd-dod; fbUy tiú bodoUaéth y 



Dow mawr, ond «t btiodoii a e üii u 
moesoi y w utiig.sail eîa cafiad ta af 
ato. Ac nia gtoUwn ganfcë «n. 
inwddgarweb yn y rliasliyn or^in 
henniU i*w gam, a nî yn gwybod 
haeddtt o iiooom ei ddigiMntt oa m 
fedrwn gyasoni perlẃh gyfinw»* 
der a throffaiedd yn et waMi yn 
wynebuarhUayrthiedtgAddo.' I'r 
diben i gnei yr olwf ym» nr ber»> 
ITeithrwy^dd ■Mefol yr ArgwfdM, 
riuid i Bi ^wdmoMWB Ttt Phûmu 
yn y Dnwdwdt nid M i 
tt'nigoi yngÌMfeh anter yr 
ddwyfoi, ond M dii«el wMoMdd 
tngieiirfaoidM iV grodn •i'cnBM 
purdob, aoBeMddrwydd, ajnmti 
iant ei iy wodrooth fseooi. liidroea 
a wneloai è iialBr yr imnM. iàwf^ 
Mf obl^d Bid oea ttB tBoddìBd 
mooaoi yn y wylioifauth hono. Yp 
ydym yn enrtt bow yn caaan oìb ey4> 
ddynioD* Bid oddiar oiB gwytedr 
aetti ddifyBiad y eor|ih dynol» new 
imtttr ei ttBoeb àYoBaid, ond o hor« 
wyM y rhinwoddan moeaoi oydd 
ynddyBt. FeHy, eyn boUed m§ y 
mae tueddiad yn athrawiaeth y 
Drindod i ddatgnddio gogOBÌnnt 
prlodoliaetbau yr Arglwydd .yn 
BÌirafii iaehawdwriaeth dyn, no i 
goel effailh feBool amo ef, mao yn 
aBBeorhoidiol iddi gaol oi cliredo« 
aof am v Tbd M BOBUywodmeth* 
wr» a'r Mab M Cyfrynpwr, yr hwn 
yw diagloirdob popmant y Tod, 
yn ei hyatnran ef i bi y m mhŵCettli- 
rwydd ei brîodoliaetiiatt, M ag> 
Biae y peMr JB hyahyan i ni aa 
yr Hattl; a> TaprW Güb. M ttBÌg 
gyfrwBg cẁoÌBydŵod Uywoéroom 
y Moaaiahy yn cyBimwyao oSnth- 
Utt ei farwoloeth nt fjrffrr pechad* 
ttr» ae yB ei aaneleidmo trwj 
olddylaBwadatt. Aplmwi 
a gyatedltr ft heo? Pai 
iaeth aU §yà bwyao â hi? Hredd- 
iant o honi aydd yn gyiymodíg âg 
annhraethol wyolyd; a díflTyi o 
honi ftg echrya boon. '* 4!H>logid ei 
adnabod ef yw bywyd tragywydd- 
ol/' Rhydd holf hanoa ymSdyg^ 



uiciitizeö Dy vji\./v^v IV 



PeMádod yf Aftnâhm. 



M j lCHOFAa tQ ag at cMyii; 
gvrckr]ffel yr ol«f» et ddedfryd an- 
oeMadwy» treln í'w gadw yn nnol 
i piierAttlirwydd y priodolmetbaif 
dwyfel, iawn am ei bechod» oyf- 
laamder iV efiaìd, a diyflawn 
ddarfianad i ladd yr elyniaelh 
s^ yn ei f alon» a'i gymttodt yn- 
ftw & Dnw, IV petban hyn yr 
Mrlion a cliwenBycbanC edrych, 
hSUUí fewr 1>wys . dyageidiaeth 
tfyaoL Y mae vtt eia haddysga 
}a Bgwoithredoecid y Creawdwr» 
ja ginywi g^dhiéadd yr enaid, ac 
ya ei wdiMii oddiar aolhach y 
Maaar i lÿfyno ar hethan mwy ÿb^* 
wM a theäwag o hono ei hnn* 
Aaíanvddi«athÿ yii eî gwahauol ran* 
n, a ddaagya i m finrradd a ehya- 
wndah «aänrdmrDl tr«Ai Mtnr ao 
imUibywuM y ewhl ar on prif 
Hhoa. Pwy aad atchwaetha y 



TiSl 



Pla'vl«aq«c RyadAs, çrjsiaos^'ae Tri«Bet, 
in Ooaaa», propereat m tiagm soir», 
vcl fpae t«rdl» mAn.BOctíbw obftet.* 

PwT fli lama o ddigrífwch wrth 
fcddwl maí yr nn ddeddf séfýdled- 
\% iydd yn cynnal y planedau yn eu 
çylchoedd, a'r defnyn gẁlith ar 
Baeng^welhyn? 

Uywiaẃd-ddysg ac Hanesydd- 
ìaeth, eilwaith, a 'eginrant ddyrys 
droian Rbagloniaetht pob peth 
yn ol eu graddau, yn cýd nno i 
ddatgm gogoniant Diftw. 

Yr hwn 'sydd yn hyddysg dra- 
ehefo vn Dghyfansoddiadan uchel- 
nddioi Crroeg' á Rhufaih» a all 
wrandaẁ ar ieddyUau' rhagfyfyr- 
iedig Bèiidd'ác Athron wyr, fianes- 
yddìon á Gwladwríaethwyr, ar bob 
fcbos à all betrnso yn ei gyleh. 
Dnd os aŵa t gydmam \kt\\ wyh- 
pdasth ddynol ir nn am ddyfnion 
bethan Bnw; yn nhrefn iaehawd- 
«tiaath, dlhoen^ yn ei gat#g fel 
maf^ yà 'ngol^nai hanl. Dìan 
M y? liwn a ddy^gwyd wrth dra«d 
Gamaliel 0or hyddysÿ áV goran 

«P. > I h ' • * ■ ' ■ , 

- *Yìi9\4b.Ì. N«> 



ynddynt; ond pan drMd i fyf|#io^ 
arsylwedd yr x agrythyr, weie ef 
yn snddo mewn ayÉdod, ae y« 
gwaeddi, ** O! ddylader folad. 
doethineb a^ wybodaeth Duw ! oior 
auchwiliadwy yw ai farnau ef, a*i 
ffyrddmoranolrhainadwY ydynl?'** 
Gwybodaeth «r ioithoedd» a pliob 
rhyw ddyag arall» ydynt o an*. 
nhraethol werth, yn |;ynuiiaiat a'a 
bod yn arwaÍBÌol i uu aydd i^y^ 
trwy gaol «i iawn arferyd ; oblagul 
yn amgen, y dwyfol ddat^ddiad a 
fhasai ond aŵn dieitbr i*n elnsliyii 
aâ. Ae er oael cyfietihiad o bono» 
gelynieii y . gwiríonedd a*n gar<f 
äirechaaent er yatahn ; aö nis gali* 
aaem ni weled ei holl ogooiaol 
ohwaidi» yn gyatal mewn cyfieith-» 
iad ag yn yr iaith yr y8grifenwvd ef 
ynddi. Etfeo» nia gaU eyfarwyddy d 
yuddynt oU, trwyddi ei hnnan, 
wared nel» o nifer y rhai a ddifethir 
o eísiao gwybodaeth. 

r/'w orpAe» y» y tm^.J 



wwotsarDos "nt . 

Y NEWYN TBWM. 

■' Ac wedl iMo ^reoUo y cwbl, y rododd newyB 
iBBWr trwy y yÂaá hoBoo ; ac yntau b ddechrenucld 
fed aaew* eitieB."— Loc xt. l-k 

Dtm A yn gywir yr byn a allem 
ddisgwyl glywed ani y fath ddyn 
afradlon. Pan ymryddhao ieuenc- 
tyd ocbelfrydig eu banain oddiwrth 
reolaeth rhfenî, ac y gwrthodaot 
hob attàlíad, yna dechreiiaat y 
llbrdd i ddistryw. Mor gynled ag 
y llywodraethont eu buasln» ao y 
caffont bethau dan eu Ilaw, ymi 
tmmwyant trwy lás gaeau blodeu- 
oz o hoyw afradlonedd dreollawr. 
' Yno y (íecbreuant eu by w afradns, 
a'tt hany^tyriol yrfa ddinystrioL 
'Oyrír hwy yn y blaen gan awydd 
nwydwyüt am fwynhad^ beb roi lie 
i'r ystyriaetb lieiaf; a*a bryd yn 
ilawn am hyfrydweh presennoiy heh 
olygu nil òanJjmiad; trepliant èu 



".ŵ,2 



.ogle 



Perminéod jfr Afrttẅttl 



hetíá^ gas ei^Jdífrodi yn cldîaiüil. 
l^n.M gwliiir. íeLb ja 50 y folneft 
gftCi M tmyéBM a6*«ŵlas, «'u tr>- 
ohw«Btaii llygredig, a hwy yo 
bnoddwydio aoi atonydd o fwyii* 
ioBt dros lawer • ams«r» yiúi caa^l 
<fymiBylau dooo, athoiacit yn ü'ryd^ 
ia« «tisymwth ar eu ipBeoau itiadro»^ 
aUid; a «law y aawydd,eo bod wedL' 
p»afio y cw\l, Jhkm yn É9rr eu 
4yéA tywylla cbyioyloç, o'u haul a 
IbcMada. Jiid tiowdt yo aMÌg jiS^ 
ynl; -iyiid ftiwóidiaeaot eo hiçeltyd« 
éolíeAw da, eu eydwybôd, ynghyd 
4 eholli eo h*rian. Ac ni feddaoÉ 
na eJiyfaiil, oagobaitii, Bagmpëtli 
inew0 golwg;ia gadewif liwynt i'w 
liêdfyfynadao poenlawr^ i wylo a 
chwyofan yo ddigysar; ynJifcíniçle 
dilewyaeb «aoboitÌL Nid eeü-dim 
yo ol ond y oewyai tnoMi, ífrwytfa 
príodcd y byw afradlon* 
^ Yn banea yr afradlon nî a welwn 
gynllan cywir o beohador — o bob 
pechadnr s^p'b gadael Dbw. €ly w- 
som yn barod fod pecbaduriaid yn 
waatr&ffwyr tost; dywn ya awr y 
gwastraíTant y cwbl. Byddaí o 
fawr fadd i ni ddeall yo gyflawn y 
gwir amlwg hwn :— •* Y treulir, ac 
^ daw i'r dim» bob rhQ.dd» Hes, a 
bendith» a rydd Duw i bechadur'> 
iaid .diraa«*' Nid oei dijn a Mr 
bytb ood Crist, a'i ras, a'i iacbawdr 
wriaetb. Holí roddioa byd a ddav^ 
iyddtnt gyd &> byd. YrbOiU ddoo- 
iaaf rbagorfreintiaa, a'r eyfleusdojr'- 
^Q» Bgyfraoa Dow i'r rbai iydd hob 
Oiôal a dreolir, a ddtflaoant, ae m 
byddanl awy» Dywedir yo loao 
âm bawb sydd 4*a rban yma iaod — 
** TreoliaoaDl y owbl» a da^elb y p^ 
wynmiw." 

I. Byddai.o ddefnydd i ni gyip- 
meryd jyAr i^ynMntayt o'r boU b^t^ 
aa ay dan bnuU fel y gweloni pn 
mor faan yr edwinanl» ac y dao- 
fyddant. 

li Mao aairywÌBotbao dîdoHyii d 

.wrtbddryebaÌL byd og ydyfH yn 

jnawr ddigryfa meddwl^yrú^n 

tynu ei sylw^ yn chni>Uawn gwaitb 



i'.w ddotriau> yo èmiMloî aifrcb, ae' 
yn lloddî e« galon; wa H y c oy d d^ 
èi wendid a'i tic4ineb y roaedf bfn 
bvw »r ÿ pethan hyn yft Uè-aie^ 
Ddow. Palooedd àaMeBfddwmid 
yn wirioneddoir^*^ GwnaetlnHn anr 
yn ebatcbini, k dywedáooBi fvr(h 
yr aur «oeth, ti yw 'eÌB byntdUi»> 
i«d." A pba toa W8 Ìneirift'Wenbyd*' 
asiant eo bythoi' fywyd ana fwyéimrl 
y tiyd íood bwo.? Ond pa'tniBtlaí' 
an y dy wedir ao^ y «yf ryẁ ^'ltoiflf 
ia»ant y««Wbk"' • * • ••îrr r 

1. Geilir dẁewd.bỳa! mmfMm 
yn yinfìêfä humi eyn cn»dtymadaw¥ 
iad. Pobdédwytldwob'a.deiaaléh 
en t a'u 'gadawodd^ ow îy^àaeBt wé4è 
syrtbÌDiAoow a gntiÜBWi r*Amrfk 
«^fdbioil Ajmê aâ-odlofáobi» a fa* 



ont otraMÌb^ farmpalbjeiẁÿobllat 

nld 
weitliiaB yn byB^ neíî iratfio ead 



wen o^r touíd • difir imi(<í 



ffi 



fwyniant, ncs yr èl yn. 
a moth^nt mwy a.dilyn on |^ẁ 
waeeddua. Lbiwer a attmî «dy^ 
wccryd yn nglmTrof m dyddfao— ^ 
** TreuUaaom y cwUr aic ;^d ŷcy 
dim yn ol.*' Cyíbetbog óêddyqt 
unwaith mown. tryŵraaf' ond 
gwnaetb eu trysòrau iddyni ad- 
enydd, ac ehedaaa«kt yn^âth. 
JTin tryaoEaa ysprŷdol, ní fefUant 
rai i'w treulio; ac tii fedẃnt ddim 
er pan adawaant Ddnw. Yr oedil- 
yot yq yr yatyr hyn bob amoer yo 
*' dlawd, ac ymddaU, ac yn BÒeth.* 
J^ ya^awr eo d^ byd o bób rhyw a 
ddifàwjfd* liawer ym moren eo 
>y wjd a dre«liant y cwbk 

Ü, Ac ftr ddt i côdd. cimo^» ý mae 
tlodi yr ,anoiLWÌ(d yn aBnirnadol 
fawF a g^wniia.. GeÛio' dy wedyd 
yn. wÌRÌoonddòl am bob eh>id a 
lycWio b^b Orial^^ aaseö» \' Treot- 
.inamt. y^ cwblr ac bl focUant údjpJ' 
GaoaiU ea Ü^ifaîd ar .y ewbl^dd 
:yma: nlwolaBtyrJiattl^naln^di^- 
.ar» na'r mi^r .bŷtb mwy. £p. ^ 
<H)^ by^yd a.ddiflanaot;, yr'^if 
.otaí^o* dwyijwcb a .mwyo^oit % 
dreujiwyd^ ac nl ddychw eí mẅy. 
Ymddihatiîi bwia oV*cwbl, Fyí 

uigir.i2eö Dy vjì\T'C^iv 



IWûi^Lýr J^mdbn. 



fQ noé 0*0 flilljid; ac nì' feddBÌit 
ürátitt trwjr 'r byd a rydd iddyBt 
fyBMMrdi«ênffuir. Uwyrdrêiil- 
ÌMMif.cvU, aliwyrdiwdydyat! 
• Iftorwydd yudawattt meiiii nys- 
vdy« 4'fli koll wag ddityrwch, ac 
«'c flRUL sydd aawyl gaoddyDt d^ 
kaBL OalUnt oddet liya oü yn 
MÜM^ pe mttddeot U'aradwr i% 
fl»iuaaJ« iV haaiddifiyn» ac iV di- 
ittiaBa: oiid Bi Ceddant ua Gwat- 
advr, aâe îachawdwrÌHetb, m dt- 
jfaifcu GwrUMdasaiU Grât, a 
dmìaaMnt y Uyd a pUeehad ofi 
.!«»• J&igeBlasasmt ei îaebawd- 
«riaeihlawr; aaihyhyarosantdaii 
^aUfMiw a tbaiii y hŷddant,. A 
•fheüi yw ea gobaith ŷD y bytiioi 
%4 yr ^t iddo? iy wyll, crebyU, 
.BBaiiydBal Oa.adi^ohaiii tw a'x 
.BBÌ^ iii*e faUiôailai Da dywedyd. 
^ Âyoa wlad a'diitnByf»oni» fe 
jgfilthadaaoiB gerdded ÿ ffbiüd a 
arwrjdn. íddí. üid eie gwiad w 
fw.BO Bt'agaUatn (yned bylkiddi« 

CnaMdian bafwl oa ebyainiwyB- 
iddí» ao Bì o^Bibaoan ein tryo- 
•oaa yaddi. DiamiBta fod pawb 
éfàà yB Biarw aUaa o Grifli. iMdi 
mmifú'r aiÊlif, a Uwyr dUwd ydynt, 
4vwáae^lÌBfÌo6ddAd»ear; agyWr 
hiípit jiBiitb ya ddáobitith i dtr 
tnienidiorphca! O I beebadorblbi^ 
Jhae* «eaim prÿd i iäiagclf^f ac 
yiwgf agwdwch laa adeBydd irngar- 
addU '<Tcovcbi>aDiddiffyiríB,ebtiü 
fwchaforioogobeilbiol.'' Ymgttdd- 
fweli JIB holltaa craig yr oesoodd, 
Sd j dÎBgf ler chwi rhag y Uid i 
ié!fMp BO M y.gpHìalcdüoeb fa 
9 làBraaedwr, p^a f^ddo pcebadar» 
niA diraA yB wyl()« ya grul&itaiu aa 
yftPlBrw lifètbaitb. 

|L ** Ç^doAà newtjd «awr yn. y 
wlfli lioBO."^i. Witb y wiad beiU 
B gwlîâ Baw^B, y n^e i tti ddaail 
yai<egbit 7 ^^l^ oyiM^I pach94 
BÌMÌdB» y 0yflvre difeNifar md çchiÌM 
Wfth Ihbiw^ ae o.olyDÌaeth yn eé 
affbyB#f eyAwr o becbod oo anitsfi, 
r«|AM o (^3itfi>ni B IbriieBÌ. V b 
j epAiatjgalarioi, bwiB ÿ gaoie. poa^h 



iV 1»yd, ae aihchyiiy y BiaeBt yn 
^' blaot digêíaÌBÉ." Ac yn y oyf- 
Iwr bwn y'niaB tiaweroedcl yn byw» 
yn marw, ae -yn bod bytb. Nid 
ydynt fytb ya dyoèwelyd o'r wlad 
bell hon» nae yn gaiaei gwlad ne- 
wyiir^oiMl yn aroa ynidi» heb wyb* 
od aoi wir ddeflwyddwcb, heb ym* 
heddyclui à 0bw. Yr ydynr*oll 
ya y cyflwr hwn, nes ein'ŷatí *o 
A/mio, nes y gwnaler lii yo blaOt 
gnis. Máe pawb na aìl-anar, mae 
pawb na symodwjd iarwolBeth i 
íywyd, le» pawb nad ydyat wedi 
ymddiosg yr hea ddya, a gwiago 
'aoi danynt >r Ai-glwydd leso, yn 
drigoiieB y wiad bell bon. 

îì» A gwlaé y neioya mairr jw y 
wlad bellboD, gwiad y tlbdi mwy.- 
af, gwbd gresyoded a choUedfg^ 
4eth. I>a fyddai i beefaadoriâid, 
pe cymmârent iati'A ofiü i ddeatt ae 
i ystyriedmeilhder y newyn abàrhâ 
yn wHOtad yn Bgwlad Bator. « Ne- 
wyn te-wm. ydyw»-*« dnniiBiaetlL 
dúroa yr boü tyd.^ 'Ae y mae4newB 
Igwlad Ue nad oawBB oymmorlb i'w 
gnei. Rbaid ^Bibw/ y wbid boo, 
s»eu farw bytb. Kia gaH fylb ddy^ 
Sad i'cb obaa db fendifh f^ffryifoi^ 
ira.> arosBfh inewp cyílwr diadr 
etie<liç. Gwiad naturae nid gwlad 
gf as ytf 'r boB y trig pob peehador 
Bnn^^cbaîeledíg' ynddi; ac yae itf 
ẃÁni ood petbau 0ütttr« beb oé 
iiíiiditb yaprydiil. Tra yr aroeo 
«iyaiao yn niçhySwr Daüir, y maeoi 
♦'heb GrUt,'' beb ra», M) t«eb- 
ewdwriaatb. Mawr yn wir jyê 
neẃyn y wUdhonl ííid oes aab 
9I IbrigoUon yo med^hi maddaO'- 
ant pocbod, aa'bedd ü I>aw, 04^ 
ar y Ohrdd i*p oetbedü. Nid ees 
neb ynddi mewa aaeddiaBl iatfb* 
awdwriaatb, am oa wbgHBan^ G-riet 
am danynU sm nn Dii!WyiJ'b«i'yneäg 
et': o herwydd ftirh^ inidah il^* «f, 
oid eeè fywyd ; f^ (äii.i»- uíü: b«a 
iicbawdwrtaeih j^ ÍMli'àraU^^ 
Nialldyn yaaà^èwr ootnrtey'dB 
BO <^ ýmtlMiwi uaàmM ^r Y^pty^ 
GUo. V r , V tipr^d a>4d ^fà :mgfá 



s«o 



PererinJàdyJ^hJaím. 



naní pob gras; «'i waith ef yn 
nnig yw ein hnM á Chriit» t*n 
gwaend yn feddiannol ar fywyd 
dwyfol ynddo. £r mwyn gweîth- 
redn yr nndeh hwn, a'n gwnend 
■ yn foddlon Ì dderbyn Críat, ar- 
gyhoeddt n« o bechod» ac o enog- 
.rwydd» ac o berygl: yaa symnd ni 
o wlad natttr i wlad gras: ona ni  
Chríst» a gwna ni yn gyfranog o 
bob bendith achnbol. Heb ein 
aynud» nid yw yn allnadwy meddn 
y i»jth fraiat; ac heb hyn parhawn 
heb nn addatrwydd i'r nefoedd^ ao 
heb nn hawl cfawaith. Tra yr ar- 
otir yn y wlad hon» ni ellir cael 
támaid o fara y bywydy na defayn 
o ddwfr y by wyd. Na ellir; canya 
yn ngwlad bywyd» ac nid y*ngwlad 
angan, y ceir y pethan hyn. 
. Cymmaint yw tÙHH a dijfirwffth' 
der gwlad natnr, fel na ddwg ddim 
ond ohwýn, a draîn a mierí. Ni 
ddwg ei thir anîal g^ymmaint ag nn 
ò ffrwy than yr Ytpryd : ac nid oea 
^aa (IrigoUon y Wlad bell hon na 
eymandeb â Dnw, na oharíad at 
.Oriat» aae nn heddweh na liawen* 
jdd yn yr Yapryd Glán. Ni 
Iwynbeir y rhai'n yn nn Ue, ond 
yn ngwlad bywyd, yn nheymaa 
grat» ac mewn cyflwr achnboL Y 
eyfryw y w y mewyn wmwr iydd vn 
.y wlad oell hon yn wastadol, lel 
aa fedd y trigolion ddim ond peth- 
an diflanol, a ddarfyddaat wrth en 
harfer; ni feddant nac iachawdarr* 
iaeth» na bywyd a barhft, nao nn 
fendith ddwyfol; y maent heb 
eliaith, ac heb Ddnw yn y byd.— 
Arwain y pwngc hwn ni i wnend y 
aylwadan oanlynol:— 

Syl. 1. Mae peehadnriaid yn 
myned onnpedbicí t beehodau mwf: 

Canbigyn o dwf bnan yw pechod. 
e&in yw a ymdaena yn fnan trwy 
hol^ aelodan y eorph a holl alln* 
oedd yr eaaîd, hyd aea lefeiaio y 
ewhL Cíerid peehod yn gyüjm, 
a phôb eam a gyttiher a rydd egni 
aewydd; a hydd y cam neaaf yn 
hawddaeh a aáwy hyíryd. Owran- 



dawodd £fa ya gyataf ar Salan, 
yna edrrchodd ar y pren, chwea- 
aychodd ei flrwyth, estynodd ei 
Ilaw, cymmerodd a bwytacHld ef, 
wedi hyny rhoddodd i'w gwr* £i 
mab Cain yn gyntaf a goleddedd 
genfigeo, yna casaodd ei firawdt ac 
wedi hyay Uaddodd ef. Jndas 
hefÿd a garodd arían» a drodd yn 
rhagrithiwr, ac a ddibenodd yn 
fradwr. A dechrenodd y mab af- 
radlon bwn hefyd ei yrfa bech* 
adnms trwy goleddu meddyliaa 
nchel am dano ei hnn, yna aedi 
yn draws wrth ei dad» hònodd «i 
raa, a chyrehodd Tmaith i wlad 
helli Ue y trenliodd ei ariaa. trwy 
fyw yn afradlon. Ai nìd dvma 
sirfer pechadnríaid yn gyffredinî 
Hwy a ftnt o aawiiedd i aawiredd, 
a ehwaaegant gryfder wrtfa fyaed, 
fel y gwna eareg ehwanega oyflym- 
dra wrth dreiglo ar i waered. Oad 
gwybydded y pechadnriaid hya-- 
aef, fel y cynnyddant mewa drwg» 
ycynnyddant mewn perygl; fel y 
tiTeorant bechod, y tirysoraat ddig- 
afaint; mwyaf en bai, mwyaf yw 
Uid Dnw ta ag atynt O drosedd- 
wyr! oa yw o werth genyeh gyin<- 
deithaa uuw, ymadewch ftg anwir- 
eddy eyn y delo anwiredd yn ddin- 
ygtr i ehwi* 

Syl. 2. Tfwgi peehod i ioeaaa. 
Y by w afradloa a barodd y newyn. 
Paa aa wrteithier y úr, aMtha y 
eynhanaf. Gwelwn mor wir yw» 
mai "yr hyn a hano dyn,.hyay 
hefyd a fed efe.'' " Yr hwB sydd 
jn han i'r eaawd, o'r cnawd a fed 
lygredigaeth.'' '« Owyat a haaas- 
ant, a ohorwynt a fedant.'' Bâd 
poen a chosp y w troaeddan. Owas- 
traff a dywys i dlodi; a gwrthiyfDl 
i garchar. Oellir olrfaaia yr hoil 
boenan sydd ya y hyd i beehodaa 
dyaioB. Poeaan yn wiradardd- 
aat ya aml oddlwrth heehod» msr 
amlwg a gwall cwsg oddiwrth 
dwymyn, nen oohain oddiwrth ss- 
gym bríw« O^IIír yn fynyoh g^a- 
fodypeç|^y|i^giDÌi^, OalUyr 



Fermniod yr AfraJlom. 



Ml 



ifradloa weled yn eglar y geiriao, 

Bìfw yn afradíon, yn ysgTÌtcnecJig 

bÂbŵẁ 11ylhvrenua tẃawnou ár y 

newyil a odaefai, Yr liwn a ridd- 

fiui ar eî weiÿ ihm déargnoad póen- 

ns, nea lûesau arteithiöl y g^*màl- 

wst, aydd yn cofîo yn dda ai ang- 

bynimedrolaeth blaenoroU a*i iudd- 

v«8ta, « fedd^dod a'i lythineb. Pa 

«ttryw s?yrph iachus a wanychwyd, 

ac a hoiiol ddiryniwyd gan gyfe^d- 

acb y nos, bacbe<M afreoliis, a by w 

afradlM? Llawer a goUant eti tir- 

4M(dd trwy chwarenaeth dichelî^ar, 

a'a plant a adawsinr i dlodi. Am- 

>yw deuluoedd a newynaat o eiaiea 

bíira. ú herwydd gwastrafl* rhfeni 

'fu y talanidŷ:" Beth sydd yn 

liaaw ein carcharau, a rhan amlaf, 

'eio tai elusen hefyd, onid byw ui- 

radion? Ŵaliwn ddwéad yti wir- 

iooeddol awi y fhan fMrynf oV tru- 

e&i a foînw V tîr, y tafdd oddiwnh 

lièchod, mor eglur Vr di^ewiaut 

oddîwrlli y dòitteii» oéa y fFrwd 

cbwonaoddiwrCh y iryfinun chWBrit^. 

AV tle oad , y w dioddefua a phòen 

1^0 íTrwyth amrwg troseddau, dan- 

lònir bwynt inegy«s om» oddiwrtfa 

Múmy M Ỳ pMao ar Pharaoh, y 

felidith ar Uam» neu y gwahan'- 

giwyf ar Gahaai. Ond am y rhai 

a elîfoddaot ogooiaot, defnyddia 

Bw goop megy%ùg^eryH intgmreäd: 

ae,iei y gwnaetb a Job, amddifada 

bwyot t/r cwb), fol y riíoddo iddynt 

tawer mwy. Gwerthodd Daw Jo- 

•epb'yft gketbwaa, a dygodd ef 

trwy gof«bar i fod yo liywydd ar 

ýrAipfat.* A'r newyn muwr* ya y 

wlad beli a ỳr yr afradlon adref^i dý 

ai Dad. Felly, yn ngbanol baro y 

fcêo Dow drQf|*aredfd. Llawer yw 

y llea « dderbyn plant gras oddl* 

wrtb oSdìia y bywyd hwn-«-cadw- 

101 bwyoC oddiwrib bacbod, a gyr- 

■AtlMryDt y» fwy at Grist. Dyma 

y ffwm aydd gaa Dduw yn Sion 

i boro ei bobl i ac yma y dysgant 

lawer o botluio, ▼ rbai iia allent, 

naa. lu ^rneot» ëdysgo meWD un 

iiodd'araH. «f eorthrymder a bar 

GORPHBNAF, 183 i. 



l 



ddroddefigarwrh; o dfoddofgarweb, 
brofifid; a phrofisd obaîtb." Pao 
' brofìr bwynt, deaaot oUfln mogýs 
a«r. Foily, ynU* mac boll ddi- 
oddoftiu y hywyé hwá naiU oi yH 
flrwyth Hnilwg pccbod, oeu yo fatti 
oddiwrth I>duw ar yr aonuwiol aln 
Ptt peohod, nea yo garyddoo or 
budd i*r dawioL 

Syl. 3. .Oünfonir y nowyn toat 
hwn gydo bwriad \ frù aliaA dri^ 
olion y whid bell hxìn, ao i'w datt- 
iV»a adíref at Ddnw ; i broA bMyot 
nlMÌ gwlaá angau ydyw, aa i bm 
iddyot ddylfbd i wlad bywyd. i Ni 
chymmar dynion yo gyfimUn im 
rhybyilil atn ea ,.parygl,. »0 . 6i 
theimlaot eu beaifeû» o Ddtt«»« ooii 
V delo tryaidar dioibiaf acoyoA. 
Ì!vsL yr hf-anfiODt hmIwii. Iiwy>d4- 
iant, megiii lara^, tewyclMt f 
gwingaot Diínfyn Du# girabadúO 
iawar ar an hol i'w.galw adraf: wi 
oi wrandaivont. Oud oa nl Wrenc^y 
PharaoU ar Moaes, caiff yn iiiao 
giywed y plàaa. a enfya Duw ì 
lei'arn wrtbo. . ; 

Cyaga iiawer mor drwm lOerwii 
pecbod, nea mor ibiwa ou bryd yá 
IFyrdd y cntwd, fei na ebly waot «a 
Üiaranau SiOEai^ oa pharoriaeth 
8ion: ettogali Daw Ufaro ft Hef a 
dyn'eu sylw, ac a wna r'w coawd 
gryau. Y mae ganddo y pla» y 
newyn, aV cbddyf, yn weisioo 
wrth ei amnaid. i>enfyn y rbai*a 
i gtpio y whtig o> fyawea, ooô 
i ladd y cyntaf-anedig. Yna dy^ 
rytlr ett boU fwríadaa a'a hamoanf 
ion : ao del wau beirdd a ebwilfrí w« 
ir, a'a holl ddychymmygioo a ddar- 
fyddant. '* A wrandewcb simai 
yn awr?" medd y Uaia o'r nef. At- 
ebani bwythan, am y tro oyotaff 
** Llefara, Arglwỳdd, y mao dy woa 
yo gwraiMÌo.'' Y» sydd traliod 
yalyriattt, a gwaaddant, ** Pabam y 
digjtyddodd Jiyo i ni7 Yr ydyni 
yn ngharcbar, ac.nia^Uwii ddyfod 
allan. Pa le y cawn waredẁr? l}i 
rydd y ddaW ö*!b .L^í^ tj^)^ 
yiite, ein golygan tu a r nef7' OT 
b 



202 



Eglurhad Byr ar Gonffirẃanwn. 



newyn mawr oedd ÿr hyo a yrodd 
yr afradlon adref. 

Syl. 4. Greddfol yw i ddyn ochel 
ac nfni trallodau a chystaddíau 
bywyd: ond gwel Daw yn rheidiol 
i'w danfon. A than ei dywyaiad 
doeth a rbadlawn ef, trodd yn anil 
y pethan a arawydai dynion fwyaf, 
yn fendtthion penaf : parasant idd- 
ynt ddyfod at y Gwaredwr ant 
îachawdwriaeth, pan fethasai pob 
ttioddionereiil. Gwnaed Bartimeus 
yn ddall, fel y perid iddo waeddi— 
s«' Mab Dafydd, trugarha wrthyf." 
Y ferch ienangc o Ganaan a gaiff 
6i pherchenogi gan gythraul, er 
•dwyn ei mam alarus at yr leau, ac 
i weddl'o yn ddifrifol— ^* Ai^Iwydd, 
Cymmorth fi." Ni aliai Absalom 
ddwyn Joab i lefaru wrtho, nes 
goaod ei ýd ar dán. Ni ddaw 
flawer at Dduw, er eu gwahodd yn 
fynych, nes y llosgo hwynt allan 
o'u trigfanau. " Gosoda gystndd 
ar au Iwynau/' nes y perir iddynt 
♦' waeddi ar yr Arglwydd yn eu 
cyfyngder." Uenfyn £lias i ddin- 
yistrio ea dawiau gau» fel y r addol- 
ent y ffwir Dduw. Pan ddel gor- 
thrymderau mawrion» cyrcha dyn- 
îon at eu heilun am helri, a gwaedd- 
ant yn eo cyni— " O JSaal, gwran- 
do ni;" * O fyd, gwared ni.' A 
phan na bo na iief na neb yn ateb, 
l^c yn gofalu, dechreu rhai waeddi 
gyd ftg £lias, *' Gwrando fi, O Ar- 
glwydd, gwrando fi." Ond rhai a 
gaiedatít eu calonau, ac ni wran- 
dawant ar lais bam, nac ar lais tru* 
garedd. Dywed yr Arglwydd ara 
y rhai'n^" Myfi a elwais, ond 
chwi á «rthodasoch.^— '* Gwr a 
geryddder yn fynych ac a gaieda 
ei wàr, a ddryUir yn ddisymwth, 
fel na byddo meddy giniaeth." Diar. 
20. 1. Ni yrir rbai, hyd yn nod 
gaa y nèwyn trwm, allan oV wlad 
bell: ood arosant er y cwbl, a 
byddant farw yno. 

(I'u) harha».) 



EOLURHAD BVR 

AB. ooarririitMAsswir.; 

CwesTiWN. Bcthyrydychyneiddasll 
wrth y gair cwjlrmioî 

Ateb. Cadarnhau neu aicrhau. 

C, Paham y gelwir gwasanaeth ctmgír- 
masium felly f 

A. Oblegidyiiddoyrydymyn< 
neu yn cadarnhau yr addewid a*r i 
a wnaed trosom yn ein bedydd. 

C. A ellwch chwi roddi rheswm arallf 

A. Oblegid yn y gwasauaeth hẃnw y 
mae 'r £agob trwy <weddi ac arddadiwl 
dwylaw yn ein conflinnio a'n cadarahtt 
yn ein penderfyniad i woeuthur feUy. 

C. Pa beth gan hyuy ydyw dyledíhnrjdd 
arbenig y rhai a gonffirmir ? 

A. Cymmerydamynteuhanainyradd- 
ewid a'r adduaed.a wnaed droatynt yn:«a 
bedydd? .^ 

C. I ba beth y dylid deall fod conffirmib 
yn arwain ? 

A. Ifwrddyr Arglwydd? 

C. Pwy a ddylid en conffirmior 

A. Y rhai, wedi eu bedTddio yn eu ba- 
bandod, ydynt wedi cyrhaedd oedran • 
synwyr. 

C. Pa bcth y w y cymmwy«der gweo i'r 
rhai aydd yn chwenaych cael eu conifamiD! 

A. Penderfyniad gwirioneddol i ya- 
rpddi i'r Arglwydd ac i'w wasaiíacth* 

C. Pa beth a addawyd yn gynUf tro»- 
och yn eicb bedydd 7 

A. Ymwrthodohonofa'rdiafdla'ìMl 
weithredoedd, &cc. 

C. Pwy y w y diafol ? 

A. Sataa, neu 'r yspryd drwg, 

C. Pa rai yw gweithredocdd y diaf<^r 

A. Cabiedd, balchder, »wyiigyfiu«dd ; 
cenfigen, digaaedd^ a bwriad drwg ; rhag- 
rith, celwyddy ac eallib ; rhyfyg, ac aBJr- 
hrediniaeth ; ymbyfrydtt mewn camweda, 
a themtio ereill i bechu 1 

C. Pa beth a feddy lir wrth y byd ? 

A. Pethau y byd, a.dynion y byd f 

C. Pa beth a feddylir wrth rodres y 
byd? 

A. Ei anrhydedd, ei wag-ymddangoi- 
iad, a*i gyfoeth ; tr wy chwennychu a chani 
pa rai y meithrinir balchder, ac y tynir y 
galon oddiwrth Dduw. 

C. Pa beth yw gorwagedd y byd ? 

A. Difyrwch, cyrodcithai, gwisgoedd, 
pleiier, y rhai y naA dynion bydol ynca 
caru ac yn eu dilyn er aiweid i'w iwacîá* 
iau. 

C. Pa beth a feddylir wrth y cnawd ì 

A. FJn aatur lygredig a syrthiedîg. 

C. Rt*th y w ei ch^antaa f 

A. £i ddymnaiadau gwaharddedig. 

C. Pa beth yr ydych yn ei addàw ac ya 



EglMrhad, JBtfr ar Cfmfirtimiwn. 



90» 



cí iMmeda drosoch eieh hUDain wedi 
àch GooMrmio f 

A. Trwy ras Duw ymwrthod o honof 
á*r brd, a> crawd, ft'r dìtfol. 

C Faham y dylid yaiwrthod à hwynt? 

A. Ofalcgid eu bod yn elynioo i*in hon- 
úi, 9C yn rhwystro fy iachawdvi riaeth. 

C. Pa beCh yn ail a addaw>d drosoch 
va fich bedydd F 

A. Bod i mi gredu hoU byngciau ffydd 
CniL 
, C. Vm mha le y roae y rhai hyny i'w 

A. Yn yr Ysgrythyrau Sanrtaidd. 

C. Ym mha le yn' tienaf y maent wedi 
ca cryBhoi j-mghyd .' 

A. Vn nghredo 'r apostolion. 

C. Pwy y w gwrtHddrych eiu íTydd a'n 
katÌdo1îad Cri^tionogul ? 

A, Yr ìiii Bod Dwyfol, yn enw yr hwn 
t*B b«dyëdiwyd, eef y Tad, y Mab, a*r 
Ytpryd G&àn/tri PhenM^D, ac un byth fen- 
ügedig Ihluw. 

C. Pa btîth sydd geuych i'w rhwanegu 
j^ briodol «m bòb Person yn y Drindod f 

A. Dv«r y Tad a'm creodd/Duẁ y Mab 
a^ pryaodd, a Duw yr Yspryd Glàn 
i|dd jB fỳ saacteiddio. 

C. Pa beth arall y mae y ffydd Griat- 
itBogol yn gofyn i chwi ei gredu f 

A. I mi gMl fy ngeBÌ mewn pechod, yn 
Usntyn digo&tnt; ac heb fy ail-eni naa 
fallaf foddiiau Duw. 

C. Pa beth yni rohellach? 

A. Fod yr enaid yn fwy gwerthfawr 
m*r corph, a bod y byd hwn yn fyr, mewn 
cydmariaelb à'r nesaf. 

C. Pa beth ym mhellach? 

A. Kod, ar oi roarwolaeth, barn, ac yna 
pjnfyd neu ofid di-ddiwedd. 

C. Pa beth ym rohcllach? 

A. Hai lesa Grist, Mab Duw, yw yr 
wmg lachawdwr; a bod yn rhaid ì'r rhai 
aiÿaaat gael cu hachub ganddo cf, ddyfod 
ato am iachawdwríaeth. 

C. Pa fodd y ame yn rhaid iddynl ddy- 
háf 

A. Trwy weddi flydd? 

C. Hhoddwch angraiffl. 

A. O Arglwydd Dduw ! byddcd i ym- 
•fiiad o'm heuogrwydd a'm troení fy ar- 
aaia «mwB ffydil, gobaith, a chnriad, at 
Ina Cmt dy Fab, am iachawdwriaeth. 

C. Pa beth yr ydych yn addunedu dro5* 
•ch eích honain yn y conflirmasîwn? 

A. Trwy ras Dnw y glynaf wrth, ac y 
üliaf holl fianan y ifydd Gristionogol. 

C. Pa beth. ya drydydd a adduoedwyd 
ja ekh enw a thro»och yn eich bedydd ? 

A. Cadw o honof wynfydedig ewyllys 
fiaw a*i oichymynion, ttc. 

C. I ba beth y mae 'r adduaed hon ya 
fich rhwymo ì 

A. I wasasaethu Duw mewn iicríTeith- 



rwydd a gwirionedd hoU ddyddiau fy 
eioioes. 
C. Pa fodd y gallwch wneuthur hyn? 
A. Yn untg trwy ras Duw. 
C. Pa beth ydych yn ei feddwl wrth 
ras Dnw? 
A. Cymroorth ei Ynpryd GUn. 
C- Pa fodd y gpllir caol h}0 / 
A. Fe rydd Duw yr V6pryd Glàn i'r. 
rhai a ofyoaot ganddo. Luc II. 13. 

C. l*afodd )r ymddengys eich bod ya 
ewyllysgar ac awyddus i gymmeryd arnoch 
eich adduued fedydd? 

A. Trwy fy ymbarutoad gofalus a sobr. 
yn gyntaf i*r conffirmasiwn, ac yn i^l i 
swper yr x\rglwydd. 

C. Pwy fydd yn debyjçol o fod wedi 
ymbari>toi oreu erbyn hyoy ? 

A. V rhai s\dd yn fwyaf teiroladwy o*u 
heisian, ac yn gweddîo yn fwyaf dyfal am 
yr Yspryd Glâu. 

C. Ar ol y rhagymadredd, i ba sawl 
rhan y gellir rhanu gwasauaeth y couffir- 
roasiwn vn Llyfr Gweddi Gyflredin ! ■ 
A. I Bedair. 
C. Pa un y w y gyntaf? 
A. Gofyniad yr Ésgob, ac atebiad y rhai 
sydd yo dyfod i'w conflirroio. 
C. Adroddwch y gofyniad ? 
A. ** A ydych chwi yma yn ngwydd 
Duw a*r gynnuUeidfa hon," &c. 
C. Pa betb y w yr ateb priodol T 
A." Yrydwyf." 

C. Pa bcth sydd yn gynnwysedig yn yr 
atebiad hwn l 

A. Vr ydwyf yn ymwrthod à diafol, 

y bjd, a'rcnawd; yr ydwyf— yn derbya 
ac yn cymneryd lesu Grist yn Arglwydd, 
yn Feistr, a'm hunig lachawdwr. Vr yd- 
wyf^— -o hyn allan yn penderfynu rhodio 
yn ei fiyrdd, ac ymuno â'i bobl ; gan bwyso 
ar ei gymroorth addawedig, i'm conffirmio 
a'm cryfhau yn y penderfyniad hwn. 

C. Pa beth yw yr ail ran yn ngwasan- 
acth y confiìnnaslw'n^ 

A. Y mae yn cynnwys gweddi am 
ychwaneg o ras ysprydol i*r rhai a goo- 
ffirmir. 
C. Pa betb yw y drydedd ran? 
A. Y conffirraasiwn ei bun, neu ar- 
ddodiad' dwylaw yr Esgob ar benau y 
rhai a gottffirmir, gyda gweddi am feadith 
Duw. 

C. Dangoswch pa fodd y gellir arfef 
gweddi yr Esgob yn y dirgel, fel gweddî 
cyn conflirmasiwn. 

A. Amddiflyn fi, O Arglwydd, A'th ras 
nefol, fel y byddo i mi barhàu yn eiddot 
ti byth, a beunydd gynuyddu yn dy Vs- 
pryd Glân fwyfwy, hyd oni ddelwyf i*th 
deyrnas dragy wyddol. Amen, 

C. Beth yw y bedwaredd neu y rh^ 
olaf û'r gwasauaeth h\K n ? 
A. V mue yu ijyuuwysedig o Weddi yr, 

L)igitizeö Dy VJi\-/OQlC 



SM 



Owúibm ÿfi y Bièl Cfmny. 



Aj^wydd, adiMi Golect (uft yik mUUuoI 
dfos y rhai a gouflirDiir, a'r llall yn gy- 
ITrediaol 4rot bawb) a'r fenditli. 

C. Fa belh a cllirch ei ddiiigwyt trwy 
iaWB drieftiyddio y coBllimanwB? 

A. Cael ein oadamhau yn ffydd, gobaith, 
eariad. ac ufudd-dod yr efengyt. 

C. ra beth a ddywedwch am y rhai 
tÿdd yn cynnyg cu hunain i'w conffirmio 
ya anystyriol, ac heb ddyfdl ymbarotM» 

A. Twyllwyr ydynt, yn tynu araynt eu 
kttMda lelldith ya ile bendith. 

C. Pa beth ydych yn ei addef mewn 
ooalllrnNUiiwn^ 
• A. Fy medydd a'i hoU rwymedigaethau. 

C. Pa beth hebiaw hyay yr ydych yn 
ci ftddef ? 

A. Yr Eglwys, yr hon a'm haddofodd, 
aic a'm derbvniodd pan yn blentyn. 

C. Pa fodd yr ymddengys eieh liod wedi 
4erbyB beadith yn y coBmrmasiwnr 

A, Trwy fy nghof am, a'm pareh cyd- 
^rybodol i'r, addewid a'r adduaecl a 
wnaethym yno dro^of fy han. 

C. A pha beth a fydd yn sicr o ganlyn 
hynf 

A. Gofal a phenderíyaiad i gyfranogi 
yn ddioed o swper yr Argiwydd. 

R. AB R. Cyf. 



GWALLAU Y^ Y BIBL CYMREIG. 

Mr. Gwyuedydd— Yn chwao- 
egiad at y gwallaa a nodwyd eMoes 
ya y Bîbl wytbplyg diireddaí, ar- 
Sraffedli gan y '* Gyradeíthas er 
T^ena Gwybodaeth Grístionogol,** 
•aoiatèwcb i miaoau alw eich sylw 
at y rhai oaalynol, tueddol i ar« 
wain y Oymro nniiitfa i gyfeilioro- 
id. Yo iVwii. 33. 11. yo y Bibt 
Hebraeg, y Uytbyren d sydid yn y 
gair 8m; ae yn ««Ai. 96. o'r uo ben- 
nod, y Hytbyren t sydd ynddo, yr 
hyn aydd yn gwneuthur sain ac 
yttyr cwU wahanol. Yo y Bibl 
ÿaesoneg y mae 8 yn adn. U. a Z 
yn dén. M. yn gyfattebol i'r Heb- 
raeg. Y mae yn gwM eglor eu 
bod yn ddau le gwahaooli a dylent 
gael eu gwabaoiaetha yn y Biblau 
Cymreig hefyd. Daeth Israel i 
anialweb iSui y u y pymthegfèd djrdd 
/a'r ail mis ar ol eu mynediad allan 
o wlad yr Atpbt: ond i anialwch 
Xití j daelhant, vr hon y w Cadet», 
yn y mis cyntar o'r ddeogetnfed 
Ìwyddyn o'u pererindod— Yn Dan. 



3. 20. " A dnli y pedwerydd svdd 
debyg i Fab 1)hw,'' yn Ue •' ijab i 
Mttw,** ihe mm ùf a god: oblegid ui 
wvddai ^ebttciiodooosor yr eilun- 
aédolwr Paganaidd ddim am leau 
Grísty yr byn y maeV ymadrodd» 
'' Maò jDun),** yn ei arwyddo yn y 
Bibl; ond os darllenwn» ** a duU y 
pedwerydd sy debyg i fab i dduw;** 
hyny yw, i ryw un mawr, megia 
duwiau y cenbedloedd, y mae yr 
ystyr yìi gysson àg ymadrodd Pn* 
gan.— Yn Rhnj: 9. !29, ** ArgàéyM 
y sabbaih;' yn Ue '* Arŷìwydá y 
tabaoth:' " Ar^lwydd y Uwoedd' 
yw gan W. S. a'r Dr. Morgtmi ^ad 
** Arglwydd y mbbath'' yw yn 
mbob nrgraífìad arall, yn camnr- 
wain meddwl y darUenydd uoîaith. 
Yn y 8aeaoneg y mae yn ol y 
Groeg» *' Tk€ Lord of m&m(*.''~ 
Yn Lac 0. 1. '* Ar yr atí pHf omb^ 
bath,'* yn ile " Ar y sabbalh eynt- 
af oV ail dydd wedi sabhath gwyl y 
pasg." Y r oedd y r hoU sabbauiaa 
rhwog y pasg aV suigwyn vn oml 
eu henwau oUdiwrth yr atl dydd ar 
ol y salibath y'ogwyl y pasg; fel y 
oaBÌyu: AivrifO irf«rr»y, « tabboih 
cyntafor ail dydd loecti êabbaih fwyl 

Lpasg. — Aim^ ^ftmMy, yr aii âab^ 
ik oW aii dydd wedi tabbaih gìnl 
y paiy.'-ánntfi t^w, y tryäjfdd 
mbbaih eV aií dydd wedi mbbaih 
ya^/y po^i jfc.— Yn Ifeè. 11. ffi. 
*'Go 



ìoÜyngíad y gwaedt** yn Ue ' 

y gwaad" Y gair Greeg 
w^o^vfftç, a arferir yma, yw y oyi^ 
ieithiad Groeg oV gair Hebraeg p*tì 
a gyfieithir '< taeneUu,'* yn Écad. 
04. fi. a t2ü. 16. Lef. 1. b, XI. 
S Bren. 16. 19. 2 Cnm. M. tt. 
yn y Saesoneg, ** 8primkii$Êg af 
bb)od:'* tnwr^ yw goUyngiaä^ a 
ebymmeryu y ddau air yn yr on 
ystyr, tebygoi, oedd yr aíohoa oV 
camgvfieithiad. Barchedig Wyl- 
iedvdd, os cofiaf un gwail arall» 
anfonaf ef i chwi, er mwyn eì ddî- 
wygto; oblegfd y mae'a faior oV 
pwysmwyai. ^ 1^ « » 

uiciiti-eö Dy vjOOQM. R. MiLm 



Bmmà "Cimlm y Bwmp. 



Y MILDRAETHODYDD. 

CHWILEN Y BWMP. 

. NiD vw ya angeBrheiüiol dy- 
woJyd» boü Uawer nialli o Chwil- 
cooë; caoyt y mae sylw peb «a o'n 
4«rilenwyr wedi gwneuüuir hyny 
yn hysbys îddo. l«e ddywed An* 
Myddton bod uweh pedwar «gaÌB 
aielli o Chwîleood. Y meent oll» 
er ya amrywio mewn llawer o 
bethmi» yn oytBwo yn hyn— aef 
gweiniad nen amwíagiad e« haden- 
ydd. Y mae hyn hefyd yn holiol 
aag<»nrhetdiol iddyoC« gan e« bod 
I ya fynych ya by w yn v ddaear, lle 
' y biiasai eu hadenydd ya dei^yn 
I aiv0Ìd, pe aa boaeai gorchndd idd- 
yuU Os ayl^ir ar wneathoriad y 
Chwileaod, fe geir bed e« hesgyru 
yn ailanoè, a*u gíau, &o. yn da- 
iearaoi. Yn faya y maent vn deUyg 
i gr^syẁyBg* Bemir bod eu gew« 
yoaa, yn ol eymaiaint a ehymmaint, 
fil o werthian yn gryfach na rhai 
dynion. Yr oedd hyn y« angeno 
rhoidÎDl iddyntiV gaíiaogi i wnen-» 
th«r tyüaa yn y ddaear, er diogel- 
weh iddyat eu banain, a*u rhai 
baeh. Y mae amrywiaeth nid 
hyehaa yn eo plith o ran maint, a 
Uiw, yn gyatBÌ a HaB:«»-<rfaai yn 
dda ioyw, ereill yn goGh danbaid» 
rbai yn fychaia iawD, ac ereili yn 
gymniaiat a dwm. Yttod bywyd 
rbai o faoaynt y w mis, ereiil a gym- 
BMHUit bedair biynedd i ddyfod ya 
berfiiith Chwilea. Un o'r rhai 
olaf hyn yw yr hon a ddarlaaiwa 
y tro hwn. Gelwir hi gan rai, 
Chwihio Mai» Chwilea y Bwmp» 
Y ColU. Y mae i hoa, megys i 
bob Ciiwilen» amwisg i'w hadon* 
ydd^ o ìiw rhyddgoeb tywyll» a 
Uwéfa gwyn yndaenoiledig erayot. 
fia traed biaoo ydyat fyrion, otto 
yn liynod gryfioo ;. ao laily ya gym» 
«iirys i dyHtt i'r ddaear, ya yr faoo 
y fwaaat en nyth» ac y dodwant» ac 
ydoortreahwyaa. Y noe y Cfawii» 
en faoo rai amscrau yn hynod ddin^ 



ÎBtrtol i ffrwyth y ddneer. Owa» 
anieitfair yr wrryw oddiwrtfa y 
feayw wrth füintioli y sypyn ar 
ílaen eu teimledyddioo ; y mae 'r 
»ypyo yn hẃy yn y gwrryw a»> 
fenyw. Y fenyw, pan ya barod i 
ddodwy, a dylla i*r ddaear dwU 
oddeutu chwe modfedd o rao dyia- 
der« ao yno y dodwa ei hwyaa; ao 
yna hi a ddyohwel yn oí i fyw 
megys o'r blaea am ychydig o üa* 
oedd haf. Ym mhen tri niis daw 
allan oV wya«'~gyniiionyn byohan* 
yr hwa a ymbortba yn waftg^cus ar 
wraidd pob matb agos o l^Mau. 
Brya yn y cyilwr bwn am dair 
blyuedd, gan ymboKUi ar wreidd- 
iau pob Ily8ieavn gwyrdd a ddaw 
yn ei ffbrdd. (rweithia ei ITordd o 
ìe i ie o dan y ddaear i yiuofyn am 
ymborthynrUwyddacbyllym. Ya 
y drydedd Awyddyn, le fydd wedt 
cyniiydda i faìntioli mawr. Gwelir 
hwynt yn fynycb yn y gwanwya 
yn y gwys ar oi yr aradr. Y mao 
rhai o honynt y pryd hwn yn fod* 
fedd a banner o hýd. Cynrhonyn 
melyn*wyn mawr, ä pben cucb tddo; 
Fe reoir ei gorpb i ddeaddeg ochr» 
aott gyiüboeíld, Y inae iddo dri 
throed, a naw o dylUu i anadhi 
trwyddyuL Ond, gan ei fod ettó 
yo by w yn y ddaear, oid oea iddo 
lygttid; etlhr rhoddwyd iddo ddaa 
deimledydd, y rhsi a stebant yr un 
diben. Toa pbea y bedwaredd 
flwyddyOi y mae y cynrfaonyn bwa 
yn cyftiowid yn amf i Chwihni: ae 
i hyn, taa diwedd yr ilydref, va y 
bedwaredd Bwyddyn o*i haatwliad, 
y mae yn tyila yn ddylimch i'r 
dda0ar->*-rai prydiia mor ddwüi'a 
dwy.lath i > diiaear; ac yoa fe wna 
iddo oi hun gabao, gan ei lyfnhaa 
o amgyloh. Wedt gwneutlm iddo 
ei .faan gabtto Ébl hyn, efe a dde* 
ohraia yniharotoi i'w gyfnewidiad 
oiaf. Ymfyrbtt ao yuiobwydda, 
liyd nes rbwygo ei groen; ac yoa, 
wedi bairw ymaitfa fawnw» 1« yai.. 
ddongys ya eurynyo. Ei liw yn y 
cyQwr bwa ar y dechrcu sydd ioU 



308 



Undeò Cymru a Lkfegf. 



yn; ond cryfbi bob yti ycbydig o 
r«D 4hw, oef y b) ddo agos yn gocfa. 
Gwelir y uryd bwii, ^n ei ran atl- 
«nol ddecbreuiid ei tioll ranau alU 
anol pan yn Chwilen beríliiitb. 
Erys yn y cyflwr bwn am oddeutn 
tri niid. Tua dechrou lonawr, yn 
y bedwaredd flwyddyn, yuiddeuscyü 
yn berHaitb tJbwilen, oddi eübr o' 
ran nerth gwangc, ac iecbyd. 
Gelltr galw y pryd bwn, dyddiau 
ei mabaudod. Ÿ niae yn bynod 
ddifywyd y pryd bwn. Meddyl- 
iodd )lawer, wrth ei gweled yn y 
cyflwr bwn, mai yr heu Cbwilen er 
y fiwyddyn o'r blaon oedd— ac mai 
banner cyagu yr oedd, i aros gwres 
yr hif i*w dadebm. Ond nid yw 

Îr ben bytb yn byw dros y gauaf. 
'na diwedd Mái, y trychfilod byn, 
ar ol hy w am bedair o flynyddoedd 
yn y ddaear, a weitbiant eu íTordd 
«Uan o*r ddaear, ac a ehedant oddi 
nmgylch yn yr hwyr tymherus i 
ymofynam ymborth, achydymaîtb. 
Gellir, mewo rhai manau, ar bwyr 
teg yn niwedd Mai, eu gweled yn 

Îrmwtbio allan o*n daear-dai yn 
iooedd, ac yn ehedeg yn fwngler- 
•ìdd trwy 'r awyr. Pan ÿ bo 'r 
tymmor yo addas, a chyd-unol â 
hwynt, gwelir mewn rbai ardaioedd 
fyrddiynau o faonynt yn diangc 
allan o'u carchar-dai, ac yn oym- 
meryd eu hynt yn yr awyr, heb na 
darion na chwmpawd. Ganol dydd 
y mae 'r gwres yn ormodol iddynt; 
am hyny hwy a lecbont yn ngbys- 
god y dail, hyd yr hwyr. 

Toa diwedd yr aii cant ar bvm- 
dieg, ymddangosodd y trychniod 
hyn mewn rhai ardoloadd yn yr 
Iwerddon mor illioaog fel ag i 
woeuthur coiled nid bechon i'r 
teigoUon. Yn y flwyddyn 1668 y 
daehrauoaaot ymddangoa yn ordai- 
oedd - deheuol Golway. Dygwyd 
bwynt yma gon wynt o*r deheu-or- 
Uowin. Oddi yno hwy a aethant 
i*r wlod. Gwefid hwv ymo oc acw 
yn y wlad, ar y coed a'r gwrych- 
oodd, yu lluoedd aneirif» ac yn 



crogi oddfwrth y brlgau yn aypdo 
fei heîdtau o weuyn. Aroaent íel 
byn dros wres y dydd; ac yna >a 
yr bwyr ymollyngent oddiwrth eu 
gilydd, ao ebedent oddi anigylch 
gyda sẃo annymunol. Yr oedd« 
yut mor lliosog, fel y tywyilent yr 
awyr am ddwy ueu dair o iilitir- 
oedd. Vr oedd yn hynod anny- 
munol i ymdeitbyddion y pryd 
bwn; canys yr oedd y creadnríaid 
hyn yn eu cyfarlòd ar bob iiaw, ac 
yn eu iiergydio mor drwra» fel ag i 
adaei ciais ar eu hwynebau. Cyn 
pen ycbydig ar oi en hymddangoa* 
iad, difâsant holi ddgii y coed, fei 
yr edrycheut mor liwm y'ngluiooi 
yr báf ag y gwnaeut yn nyfnder y 
gauaf. Y aŵn a wnoent wrth ddifa 
y dail oadd debyg i sŵn iiower o 
Itfwyr oddì yma draw. Aetiiattt 
hefyd iV gerddi, a bwytoaont ddaü 
a biodau y coed ffrwythau. Lla- 
wer o goçd a drigosant mewn can- 
lyoiad i byny. Gwnaetb eu rbai 
bach fwy o ddrwg don y ddoear, 
nag a wnaeth yr ben rai ar ei 
hwyneb. Y rbai ieuaingc fayn a 
fwytasant wraidd y gwellt aV ŷd» 
ac íeily dinystriasant ymborth dyo 
oc anifaii. Llawer o bethou o gyd- 
weitbiaaant i attal y pîa dinystrioi 
hwn. G wynt uchel, t^ wydd gwiyb- 
yrog, &c. a ddtnyatriaaant íiiiyMtt 
o honynt yn feunyddiol. Gwan- 
ychwyd hwynt i'r cyfryw roddau 
goo y tywydd, fel nad alientyrolyno 
wrth y brigauy o'rcodwm oddiwrth 
y brigyn iV ddaeor a fu yn forwol- 
oeth i luoedd o honynt. Ei^gyd 
bychon yn amaer eu bywiogrwydd 
mwyof a'u ayfrdonai, oa ni yraddif- 
adai hwyntafywyd.' Cofwyd ali- 
an, yn ddamweiniol, bod m\vg yo 
dra niweidiol iddynt Am hyny, 
wrth loagi Aedyn» ac eithyttf a 
grag, hwy o ottoliwyd rhog myoed 
i lawer o erddi, o gyrwyd fawynt 
ollan lawer wedi eu myned idd* 
ynt. Too diwedd yr hàf, enciüaa- 
aot o faonynt eu hunain, ac ymad- 
awsant mor Uwyr/^ftli oyw peo 



Undeb Cymru a JUoegr. 



m 



' o cftlyddian, nid oeáá cym- 
■liot ag ua i'w weled niewn inan 
yn y byd yn yr holl artlaloedd. 

Ychydig ô flynyddoedd yn ol, 
difìiwyd cnwd y ddaear mewn 
rhanaîi o NorfolW, yn yr ynys hon» 
jran y tryehfil hwu'pau yn ei gyu- 
rhonaidd gyílwr: ac yn y flwydd- 
yn gaDlynul, wedi iddynt gym- 
meryd adenydd, hwy h IwUasant 
hoirddail y coed a'r gwr^choedd 
Bewn llawer o hlwyfy^dd. Ar y 
dechreo yr ocdd y trigolion yn eu 
cnro i lawr oddÌHr y coed, a'r 
fwrychoedd, gyda phastyuau, ac 
)nai yn eii hel yn sypian, ac yn eu 
Uoagt. Un amaethydd a wnaeth 
Iw, iddo ef gasglu uwch pedwar 
mi^aÎD mìcihel o honynt; etto nid 
oedd ea rhifedi yn Uai, oddi eithr 
ya rhai o'i fensydd ef ei hun. 

Oddiwrtli yr hanes hyn y gwel- 
wn roor hoilol yr y'm ni yn byw ar 
oíal rhaglnniaethol liuw^ Gall y 
creaduriaid mwyat' gwael a salw 
eÌD eospi ni, er eín holl ymíFrost, 
09 caniatä Duw. Nid oes fawr o 
drjcblilod yacdrych yn annhebyc- 
■eb i fod yn farn ar ẁlad, neu ar* 
dotoedd, naV un y boom yn ceisio 
ei ddarlunio; ac etto iii a welwn y 
nodd y gaU fod yu dra niweidiol i 
ai. 'S'iA oes, ac ni ba, ac ni bydd 
•rao ef, yr hwn sydd yn llywodr- 
■editi pob peth yn y net', ac ar y 
ddaear, eisieu uioddion ac oífarya* 
ni goept, ii«a i gymmorth, pan yr 
ewyllyaio efe. ** Mawr ac aneirif 
yw ei la ef, a cbcdyrn yw y rhai 
iydd yn gwaeuthur ei air ef.*' 



•*UNDBB CYMRU A LLOHGR." 

(ParhadodudaUl7ii,j 

Ya eedd (carehfÿga Cymrn, a*i chys- 
•filte 4 Uoiégr, yn uo o'ir ««Mrcbf^fttioo 
■v|sf a wmàwíl gan yr enwo!( frenia 
Winv lorwerth I. Drwy (>i neith a'i 
éAjUìt (é addiffoddodd yspryrl aDyimldi- 
hyaol T Ofmgrj^fe flSprodd y gcvvu«^1 o^ìá 
ya citfô yn myuweiam «a tywy:»ogiwn-»c 



a ddaroütyngoild y $^neá\ i'r graddau ìMf 
o gyfyngder a cbaethiwed. 

Pe ymddygasaí lorwerth tu a;; at y 
Cymry fel brenin hawddgar a daionas, ac 
nid fi'l gorthrymwr crenloB, fc gawbai yr 
anrhydedd, nid ya unig o'u gorchfygn» oad 
hcfyd eu cymmodi á'i ddeiiiaid ef ei huD, 
fel un teulu tan yr un peuaeth. 

Dyma, meddaf, t'uasai y wcilhred odid- 
ocaf a wnaed yn ei oea, gogoniant penaf ei 
deymaK, a'r perlyn hanldaf ynei go/on. 

Ond fe adawyd y weithred anrhydeddaa 
hon i amijer a cUaethiwed yn unig i'w 
chwblhau. A throa ddau caat o flynydd- 
oedd ar ol eu pürchfygu dangosodd y Cym- 
ry, auiry wiol o weithiau, nad oeddyutfodd- 
lôn i'w caethiwed Defnyddient,ya awydd- 
us, bob cyflcuftdra a gaffent i ennill yn ol 
rydtlid cynenid hrn drigoHon gẁlad Eryfi. 
* t*n siampl hynod o hyn a ddigwyddodd 
yn y flwyddyn lîíM), dechreu teyrnasiad 
Harri IV. pan ddarfu Arglwydd Wrey de 
Rhuthin, un o .\rglwyddi y cyflSniao, gym» 
meryd iddo ci bun ran fuwr o dir ac eiddo 
() wáin Glynd wr, un o waedoliaeth a thenlii 
Tywysogion Cymru, yr hwn, wwdî metha 
dioddef y fath ormi», a lladrad, a <yromer- 
odd yr acbos roewn Uaw, ac a'i rhoddodd 
yn un frawdlysoedd Lloegr. Ond o her- 
wjdd y ^elyniaeth ocdd rhwog y Cymry 
a'r SaeM>n, fe fethodd gadl cyfiawnder, aac 
un niath o iawn am <*i gam. Fe gyflnrowyd 
tyuhcrau Owain wrth hyn ; ac cr aurhyd- 
cdd iddo ci hun, iawn i ni sylwi na wrŵ- 
ryfelodd heb wncuthur un ymgaia ychwan- 
eg i adferu ei feddiannau. Fe appeliodd 
at y Seuedd, ac a erfyniodd ar i'r aelodaai 
gymmeryd ei achoa dan ou sylw, a rhoddi 
iddo uuiondeb. 

Ond yn hyn hefyd fe'i Aiooiwyd ; o her- 
wydd fod Arglwyddi Lloegr^ y tro hwn, yo 
gytttal a phob tro arall. yn Hawn rhagfarn 
a chasineb yn erbyn y Cymry a'u hachoa. 
Pan welodd John Trefer, Ësgob Llaaelwy 
(yr hwn oedd y pryd hyny yn Senedd 
Brydain) nad oeddyot am roddi cyflawn- 
der i Owain am ei gaBy efe a erfyniodd ar- 
nynt, er dim a fyddai, beidio diyiityn] ym- 
geiMadau mor gyflawn, rbag ofn, wrth ea 
dirroygu, iddynt gyflTrui ac aunog y Cyrory 
i wrthgyfodi yn eu herbyn. Pe gwmn- 
dawHaf y Senedd ar y cyngor hwn galiaB»' 
ent arbed mîloedd o fywyda«i dciiiaid 
Lk>egr, rhagflaenu pymtheg mlynedd o 
ryfely yoghyd à'r hoil alanastra dychryn- 
Ityd oodd yn diiyn. Ond yn Ile yatyried 
achos Owain, (e ddywedodd an o'r Ar- 
glwyddi, ** Nad oedd aruyut hwy ddinoŵà 
pobl mor anwar a tbroednoeth a'r Cymry." 

Pan wulodd Owaia oad oedd y íknedd 
ddlm yn toedda i niddi cyflawnder iddo > ti 
ngwyneb yroddygiadau traw5.oriB«»ÄWl yr 
Arglwydd (*réy ; ond, yn hytrarh, gwav«d- 
io A dlrmygu vi ddẃ'^ylM^íl^ic^y^ J-^l^c 



308 



,Undtb Cÿmm « Lfûegr, 



Ofihtymwt a Grey yn câcl nawíid a der- 
byniad ^au Frenio a Senedd Lioegr i gym- 
mfiryd «i etifeddiaeth drefdadol ef oddi ar- 
Bo. yr hoo a adawDÌd iddo gan ei gyn-deid- 
iau tywysogaidd, yr oedd yn llaŵn bryd 
iddo ddechreu amddiflyn ei wlad a'i eiddo 
.ei hunan. Fe dynodd ei gleddyf o'i wain. 
Fe dallodd yinaith oddi ar eì wàr hen iau 
«roMSol y Saeson, ac a wahoddodd bawb 
.o'rCymry i ddyfod ym mhien-i'w gaulyn 
ef i amddiffyn eu cam, a dial ar omes y 
.8aeaon.. 

Yr oedd Owain yn ŵr bonheddig parch- 
usa dawnus, ac yn deiilio yn union-gyrch^ 
ol oddiiRrth Dywyaoeion Cymru. Hyn^ 
yiighyd à'r seren a ymddangosodd yn y 
41'urfalén, a barodd i'r Beirdd ollwng eu 
Hawenau atlu^lithgar yn rhydd ; ac mewa 
Uawftnydd llonfawr hwy a gyhuedda«ant, 
Irwy holi Oymru, fod prophwydoliaeth 
Myrddin yn awr yn cael ei chyflawni, sef, 
*' bod y Cymry, ar ol hir gaethiwed, bell- 
«ch i Beoli yr holl Ynys." 
• Wrth glywed hyn, cymmaint oedd e« 
hawch un ddyfod danfaner Owain, fel y 
gadawedd yn amaethwr ei aradr, a*r creSÌ- 
wr ei grifyddyd, nes i'w fyddin lîosogi i 
ftloedd o nifer. Fe ddy wed un o'r Beirdd 
Ibd-. 

•♦ Owŷr tàl yn cl gaMyn, 

*• Mll myHld mcwn gwyrdd a pwyn,»' 

hc oll wedi dipfrydu adferyd rhyddid eu 
l^wlad' H wy a anrheitUiasant dir apbalas 
Arglwydd Grey yn gyntaf, a buddngoiiaeth 
a*u canlynodd yn eu boll frwydrau. 

Cymmaint oedd nerthbvddinoedd Owain 
7 pryd hyn, a'r galanasdra a wnaed gan- 
ddynt, bes oedd Lloegr yn crynu gan ofn. 
Fe gasglodd Harri ei holl fyddinoedd 
ỳnghyd dair gwaith ya erbyn Owain ; ond 
le orfu iddo ddychwelyd yn ol o flaen y 
Cymry mewn gwarth a chywilydd niawr. 
. Pan oedd y Bardd Seisnig enwog hwnw 
Sha^speare, yn dàrlunio de^rder Glynd.ŵr 
yn chwildroi Harri, fe ddywedodd fei hyn: 

•• Hirce dmci hatk Hcaiy BoliBgiiroltt nMMlé h«a« 
AnpiiiiM Glyiidŵr; thriee flroa tbe Bwhii of Wyc, 
Aud nndy bottom'd SeTern, the W«bk lent 
llim booUeM home, aiid wecthcr-bcftien badtl" 

Pychryn- a braw oedd i'w weled yn 
BgwyDebpryd pob Saia, gaa feddwl fod 
9aw'r nafoedd yn ynladd brwydrau y 
Brytaaiaidy ac ya dial ar weithrçdoedd 
camweddos y Samoa. Oad o'r diwedd U 
wawriodd baddagoiiaeth o'u hochr, aea 
iddynC ofchfygo, y tro olaf am byth, holl 
aweh aiiiwraidd y Cymry. A rhaf iddynt 
gyfòdi byth mwyach i'w fliao of, na'i hii- 
io^ieth, fe ddyfeiilodd Harri IV. ya y 
ftwyddyB 1409, foddioa .orMaoii.i'w gor* 



. Bfe a osododd gy&eithiaa nor erwÌB^ 
fei na chiybuwyd i odid Pywytog Pa«Mi- 



aidd ddodi etiocd cu badt ar waian ei 
ddeiliaid. Oddiar ditfiniladau o drachwant 
a gorthrymcler. éfe a dybiodd mai y modd- 
ion tebycaf i JdW) n ei amcunion gormeil- 
tts i beu, fyddai attal, hyd y gaUai, pob 
cyfciilach rhwng y Cymry a'r £>aefton. 

Ni oddetìd i neb a enid o rteai Cymreig 
'bryuu na ihir nu ihyddyn yn agus i ddin- 
asoedd na threli ar gyíli'niau Llbegr, dan y 
perygl o fod ì*t cyfcy w beiTheaogaeth fyaed 
:yn ddirwy i'r pen-arg|wydd. 

Ni chuent fod yn ddinasyddion, aac ya 
fwrdeisiaid, roewn un ddiuaa na bwrdei»- 
dref. Bifreiniil hwy Tn hollawl oddiwrlh 
gyûnal unrhyw swydd wtadwriaethol, bb 
bod yn faer oâ phepswyddog tref, ystafeA- 
ydd, heddgeidwaii, na gwylìwr; ac ai 
oddefid iddynt ddwýn arfogaeth, nac offcr- 
ynan umddiffynawf o fath yn y bvd o fewa 
eu tir. 

O» goromeddai Çymro wneulhur iawn'i 
Saia am neb anifeiiiaid a atteiid ganddo, 
goddéfid i'^r Saìs ymaílyd ym mha ad-'daU 
edi^eth bynag a wetai yn dda ei hun. Os 
byddai cynghawB cyfralth rbwng T.ymro a 
Sais, nid oèdd i'r Sais gael ei euog-fhnia, 
na'i ddedfryda, nann'n gan Ynadon o> un 
genedl. Ac mor eiddigeddus ydoedd Harti 
o brydferthwch merched Cymru, fel, er 
towyn eu rhagflaenu i hudo dynion o*t 
wrth-genedl, efe a waraíonodd i briodoMi* 
gael eu ffurfio rhyngddynt, dan y perygi v 
fod iddynt gael eu aifeàdiannu o bob 
rhagorfreintlau gwladôl. 
' Ni oddelid i bobl o'r ddwy genedl gra- 
■al oyfarfodydd cymmysg o un m«th, M 
genhad ac aiolygiaeth y prif Bwyddojghi^ 
Ni chaniateid dwyn lluaiaeth nac arfaa ỳ 
Gÿmru, heb genad y brenin. Ac er mwfn 
týnhau llyfiìetheiríaa y Cymry, a'u plant, 
ya gaetímch fyth, ai oddefid i un Cynapè 
rwymo ei fab mewn ün grefit aa *iitínifk 
o fewn UB ddinaa aa thref drwy hoU der* 
íÿnau y wladwriaeth, nac i'w d?ryn i fynu 
inewn un dull dyageidiaethol. 
' M boblaw yr holl waharddiadaa cryu 
Wyiiedig, i'r diben i gan Ntfaan'r Beirdd» 
fe orchymynodd Hairi, na byddai i ii« 
bardd,^ rhigymydd, cerddor, aac un matìi 
o glerwr arall, ymgyanuìl nao ymgìi^d 
yafhydmewn Eleteddfod, nae ua Cyfaifod 
arali o'r íhth, drwy holl dywyaogaeŵ 
Cymra. 

Nld er mwya en diwygio, nt'o ffwar- 
elddlo, y iAiriwyd y cyfiyw gyM&iate; 
eühr, yn hytrach, er mwyn eu iiiweidioy 
ea handwyo, a'u llwyr ddiayatrlo oddiar 
wyMbyddaear. Oiid cr boU ẃMtÌda« 
Uyadoetioa y gorMoewr cmlon hwiiy inaB 
y Cymry yn fyw hyd heddyw. Pfi 7 immi 
oi gorph ef a'i ymffrofit wedt Uycni jú 
Uwohybedd. • 

Aff ol hir-not onye^ a gwaoMtol gaotfe* 
iwedy fo ddaoth yr tMr oddi «ngyloh i 

uiciitizeö Dy vjiV./^./v IV 



Vndeb Cymtua Uoefr. 



WMrr'gobaîth doti wt- y Cyifìfy, a dy^d 
Kàagliiaiaiattidirioii U4}^'0> úvtfeáá 
godèd'imúì gwandig^th, a-thywjri^ad 
peljdran disgleinvycli 'rhyddid, ar e\L bro- 
ydd eyahenid. 

Mae ym wirlonedd diŵrtblMwf ddarfdd 
i*r Cÿmry wneud cu rhaa yn. helaoth to ag 
at diwyn oddl amg^-lcb y diwygiacl de4- 
wydddl sydd yn awr wedi ei lefydlu ym 
Mrydaift ; ae oV Cymry a foont yn offer- 
>nol yn y^atchwyl gof^neddi» hwa, nfd 
a«H> yn fwy nodedig na ^^ tbrigolion bro 
JTegcingl." Yr oedd y rfaai hyn, trwy ea 
l>oil yn preswylio ar derfÿnaù j dUwy 
wlad, wedi profi mor chwertred a oeb hm* 
doater cyfreithiaa gorthrymaa Harri IV'. 
acam byoy yr.oeddynt jn barotaoh na neb 
i ddefayddio y cyflettadra cyntaf i warada 
«'u gwlad o*r -fick gaethiwod, ac i adferû 
«le«lwyddwch y genedl. I ddwyn hŷn'i 
ben, cawsantgydéttâdratrá'mántçlaiŵl yn 
9 cydweitbrediadaA dedẁyddol a ddatpar» 
odd rhaglunîaeth iddiorsedd^ Hichard III. 
yr hwoy trwy greolondeb a gomoc», ydoedd 
y pryd hwnw wedS cymmeryd méddiant ô 

I«lTgaid eia cydwladwyr á.8yfi4rient4U 
Harn, larll Ricbmüa^ , oyanryẃialyd^ ly* 
Iwyth Caerhirfìryn (tauaiter}. )'ngvjth* 
enan pa lui yr uedd pur wáed y Çymry yn 
dylifo. A thrw; ddyfinsAyti'A^t^doeth, a 
gylhiniwyd gan ddynaid o fooaddîgtoa 
gwladicatol, yo ymgynaaUedig yn M<»tyn, 
Ifarftwyd nioddton i gyrcbn droaodd y dy- 
,wadedlic larlL yr bwa oedd y pryd hyoy yji 
alttodioî ya Fttaingc ; a ehroesawyd n yn 
lVe(^xaraasgroBglatyd yr býglod Richard 
ap fiowel, Aiglwydd ]Vtostya. Pyiaa y 
nn, m dyom j dwthwn y dyfeisiwyd dym* 
<bwe1iad tenln Caer ECrog ( Yẅrk) a scf- 
ydliad teuln Caerhiríryn, a hytry y m mhcr- 
soa pwy oaidẃyr i Sÿr Owéht 1W«r, o t'ùn: 

Y mae 'n beth nodcdig, nad ces neb 
baaeswyr wedi antario rhoddi adroddiad 
obelynt srr^arUdros byny o ysbaid amser 
a gffaBmerodd le o'i ymadawiad o Ffiaíngc 
byd ei esi^iad i*r orsedd. O bcrwydfl 
pabam. y eesglir, gyd l'r teborgolrwŷdd 
m^yaC. et fod ef, ar y eyfrywbryd, jn dir- 
gel gadarnbau ei acbósion ym mhlith boa- 
edd y Oymry, y rfaai oeddynt bieidwyf 
caJUmofSi dylwytb Caerbîrfìrsa, ac yneM>« 
edig i*r iopya Ireiddiol fawn o bonyat, ae£ 
lartl RicfaaiottiL a byny o achoa, fei y cry- 
bwyllwyd, ei ddeilliad uniongyrcbol o*a 
oenedl fawy eo faonain. 

Hae ^ryw o'r üeirdd eydoesawl ya 
oyleirio yn ddirgelaidd yn eu cyfansodd* 
iadan at yr an^tchiad hwn yn Mostya, 
gan s6n am 7 JÜev, a*r Eryr, a*r cyfl^iyb ; 
ond Díd mewn yraadrodd eglur, rbag cyn- 
hyrfn dfwsgdyb ae MddigMld y trawa-or- 
mes«iwl Freoín, Riebard III. yrhfra oedd 
aryrorsedd. 

COKPIl>!VAF, 1031. 



Uû 



Mr. Peanailt, haaetydd tlaiwitr eia 
gwlad, wrtb tòn am Ftettaitdŷ'Méaterii« a 
ddywed I ai ddarfod» tẃ ỳr ydofdd laitJl 
Richmoad ya gisddledlg yim, i fiatai« wyr 
Rfebard ymosod ar y lle^ ar yrbsniast «^ 
ddal ef. Yn ÿ «^ytfajaser yr tiedd ^fe ya 
myned atei giniaw; citbr trwj gael hysr 
byürwydd o berygl ei>sefynfa,'efe afrys- 
iodd ymaith, gan neidio allaa drwy IMÍt 
astr, ac a ymwthiodd drwy dwU, yr bwn a 
elwlr byd beddy w '• Tiril y Brcaia." . 

Y gwresogrwydd a'r flÿddJondeb 4 
ddangosw^-d gan y Cymry yn acbo» yt 
larll, yii yr' ystod nodedig hwii« a fir «r 
Ifaawr aarhydadd iddjat ta hfloaia» aa m 
f^arthwy nid bycfaaa i'w achos yntaat 
Trwy y moddioa fayn yr fawylaawyd y 
ibrdd Iddo faddttgoUaeäiu ar ei eiynion» 
ac esgyn ym arẁteddawl i'r orsedd. r Xnir 
ddiriadwydj cyiHnacfa i ofal daa benfteÜA 
«n. o'r Bdbettbartb» a'r mk e Q«Md 
Cymra, nld amgen aa Sy r lUiys ap TbmÌMi^ 
a Richard Kyfliii, DeonBaagor.. . >r o<4d 
y ddan ẃr.eawpg fafa yn bleiẃwyr.cial9i«at 
LdMlit CaerUrfryttÿ aebyd» f%oM mrr 
pteàwy a dnoagiwyddat^t^.Hîtoiedá <|i!oi 
9 Moêf.i Sarll RiofaiÎMid, s* hWi3r4MMf 
prsÿfawaw.yn UrdawyR.I?ẁẃgo,>|{wf 
aoddawsant iddah«(bcyainirtUwy>%flÌai 
ya ngalla y Cyoiry i'w w^ni iddo. 

Yo y cyfaaMer, taanwyd banerau Dratg- 
Goek j Cymry ar amrywiol o fryuiau y 
Dy wysogaetfa ; ac at y rfaai'n yr ymgyrcliai 
y tHgóIioa yn llàoedd dewrftydlts;:ẁl y: 
gwiria geiriaa faen Fardd Tegeingl:-r 
" üiebon ^ì byd sn» M«4aẁr, 
'' ilrlassia »l[k ílnswi amwr.';' . \.^ 

Ajt y eyftyw aciilyaur yr oedd eSaifi^ 
cyfansoJdiadaa y Beirdd yn rymas jawn 
ar deimìadaA y trigolion. Ac faeblow 
hyny, i'w cyahym jra danbeltiach fyth, yr 
oedd y traddodìadaa prophw|rdól a^gryf- 
goelid yn ea plitb» sef ÿ l^'ddai i bendetìg 
Cymroaidd wared y gtmcdl o gaetliiwod y 
/AtToatotd. Gan gadam greda yn áwr mai 
larll Ridhmond oedd bwnw^ aethant yi^ 
llaoedd iV gyfttifod i Aberdaugleddŷif» 
I^ri, wrtb d(Ì^l p{if%th ^yffeysdra mfia-^ 
tcisiol oedd ya ymgyuyg îddo, a'r parod-. 
rwydd, gyda pha on yr oedd y gi».i>'edì ya 
darparu ei ddcrbŷn, a wnaeth y goreti 'o*i 
aamar^ gan hwyiio a /l«r^yn A wst^ Í49(, 
a^chyd^s* cf ddwy m o wŷr o ddatjmriaii 
TywTSof .Llydaw; a thìriodd yn ddiogei 
yn Aberdaugleddj^f, er gorfoiedd aá- 
nhraethol i*r milocdd o Oymry oedd wedi 
ŷmgynnall yno i'w dderbyn. 

Ar jei ddyfodiad i dir, ymdeithiasant 
yngbyd yn awyddui^ i gyfaiìbd Ricbard i 
faet BoswoTth. Ya y ìì^ hwn dangoswyd 
Iddo nad yw nwdordod traws-feddia'mof 
ond byr ei'barhad. a chwerw «i ganlyitiad* 
'Mewn llaŵairymigrwycUi caloo, yoghyjl 
& chredinl^th ddil^etnis fod ci dycg^ yi^ 

cc 



M 



Uythyr y 'Pûrch, WaUéi^jOavÌ€i* 



«Wrjrji itilyw y*^.wm( pr y gMlpi»frM- 
wroly^ «fii ft x!tttl««44 yn aOaeB al y to lle 
9riK4<lycIailljA»e(rll. YramgyloUid 
ttod«Ug, JiwD • 4l4ail«iür jm 4m ürMtli- 
ìimm. lefta yr liy^lod Fftrdd ScMnftg ^Ms- 
igMariy y« y.ìliAeUam çuüyttol :-^ 

•' W)iithot yoüai mâmoBd, ho t 'tto Rkhtrd calb 

1 h«|tt ihtf I llMrry« «orlhy Mood of U^ooMert 
Mow ìí tfetfo ooit oot hide thf e tnm my swçrdU 
tfow ẀhUc'thc «Dsry tnuiiMÌt Mratid* •lanos, ' 
Aad dyiac cfMoi tnniÿlerco thc woondod air ; 
MtchaẀÊá, l mr, co»c Ibrth» «nd ■iogly fhce «le ; 
jychard U hoorM with dailn( thoe to 01901." 

> Yft el gfyndámdd «ie a hiddodd Sylr 
nrmiam BHUìdon, a ftyr Mn ClMiiia, â1 
iMr ei hi» ; ae yaddaiiBOMi ya awyddui 
t ymladd à fiarri ya beraonol. Ond yn y 
«ry&nifler daath Syr Mrmiani Standloy ym 
lidaen, a ehyd âg ef dair mil o wyr i gyn- 
Aorthwyo Hanri. Aaigylobynaflaat y fov» 
Ihiyniwri ao ŷn yr aaigyMiiad h1vnw. y 
tfŵaeddaa allaa '< Mmùhf Mmrék! iMnuiâ 
Im Fmh!*' Ond goiehfygwýd a lladd. 
iptd ef tra yn ymladd Urar-Iaw à g^ bon^ 
#idlg o> wrthUald. Uhi yna HaMri, lartl 
RlohiMiidf ya'nghaMl gwaed ajalana»i 
yotthyd &'«hr0Oh4Mddiadaa y €jr9k y« 
fwaeddt übr^aai r Ai^goliaelh, a^gyf* 
ttehŵyd yn FreuirUoegr. 



%Vftm% àü Y FABCH. WAhTBR DAVI£& 

BÀIICRBOIG SìCR»-^ÖferwaitIi 

2* ddai t m\ td-daéiHi ẁh clod ur 
yíaeb y Gwyliedydd^ gai^ |oSa 
^ y gofettle a roes .éica aarhyd» 
edd i chwi ya iaDcteiddiaf deml 
lo»; eich còf-dlTsan barddooawl ; 
a*cb nchel barch beirniadftwl. 
* ^14 ^yf yn meddwi 'ychwaitb 
iylwi ar Ivtbyraa enwog Garmo», 
Úftftgoeei byny fwy o ffrwytb oyii'* 
figeo Dâ dím arall» eef oyfeiriad at: 
V cyfao^öddydd yo llo y çyfansodd- 
ittd. Fe'ip cyi^mellwyd, gan odid« 
gg ddeddf iawoder* í.adbwyeo rbai 
o^ oyfaDioddiada« ar *' Wiidà BeU 
sassar;" o;7d 91 wneírbyny cbwaith. 
Ond fy nyben* yn bresennol^ yw. 
cyfeirio at •* Adolygiad y Waag," 

În V Gwyliedydd«ai lonawr, 18;il. 
^yben a chynnwysiad y gi^aith sy' 
dra chaDmoladwy, Vm dyninnii^d i 
{yddai eigb gwoUd yu ei orpbeo.. 
Ètorni íed«f gyduoo à cbwi, Syr, 
mçjrnrbai pethau.-^ Yn laf, Eioh 



gwiilh yn b«irBi««la rhwng A b B. 
Y mse 'd wir fod doethineb,. yn hmi, 

În caniatáuHe rbwng pleidiau gwi^- 
anol; megys y cafodd Elibtt Ib 
Thwng Job a'i gyfeiUion, eod nid Yr 
unwedd o barth A a B. Amddiff- 
ynir y blaid A nr yr angeirrheid- 
rwvdd ó gadw am neg^ddol» a di 
gadarnhaoi. Ac ar oebr y bíaid B 
mynwch ymwrtfaod à gormodedd o 
ly thyrenan^iie na byddo tarddiadaa 
geiriaú yn eo gofyn. Rheswm da: 
ondî atoiwg, os gofyn tarddiad gair 
«i iawn lythyrena» pa faint mwy ei 
ystyr? JBeÌh y w vstyr cnnmAorcAtcs 
íL^diAen? Ai Cì(fÿ$tyf, ai aiiystyff 
y w am ac an» <ü a dj/t? 

O bártb y ailIgoUatt, ni ddy wedaf 
ònd mai mwy cyson â rbeolau beim- 
iadaeth yw ^od^ef *' amherjfeiih- 
rwydíT* hac ymgy nefîno âg ef. Per* 
fieithrwydd yw y nod ay genym i 
gyfeirì^ alo ym mhob ystyr. Eto 
9 bartìL yr ang negyddol yn Act. 
4. 36. y mae yn rhwym i oddef yr 
un ddedfryd a'r awu 

£to, Syr, nis gailaf gydaynio â 
chwi yn hoilol yn eich sylw ar 
Acl. .9. 2. Gwell fyddai geny^ 
fes trn Paul, Barndbas, a BabiloD, 
gyda Dafydd, Petr, a Mair, ^c. 
Gan y dy wedir fod 6 yn rhy falch, 
inewn cyfnewidiad i'r sain y^afn» i 
oeod y r nn estronea yn ei lle ; Ihaws 
Seoyt gydsynioâchwi o barth Qativ 
a Galilea* Y mae 'n wir diymwad», 
Syr^ mai boneddigaidd yw dangos' 
parch i ddioithriaid ; ond nid bon* 
eddig^idd y w dangos mwy p barclh 
i'r naili naV Ilall, os bÿddant mor 
ahrhydedduaac mor ddieithr hefyd*. 
ò weil naV cyfan y w parchu rheoiatt 
einhiaitbragorwecb. OsywPryd- 
ain yn arglwyddes y.teyrnasoe^d, 
lii chyrhaeddodd y r anrhydedd hwn 
^wy oddef i ei cUyfreithiau gaei eû 
dryilio gan ddieithr na brodnr 
ehwaith. Na, gẃeir.ganddi weled 
ei meib apwylaf yn alltndion, al. 
boUaf ddynioo yn nghjrâ»g; le, gwell 
ganddi weicd ei pben coronawg yn 
crjmu, wa gweled fi chyfreithiatf 



BräuUẁÿd OUgÊO^. 



211^ 



yn cael «u dryllie. Felly yr 
nîoaa yn rhwym i barebu yr iyâ « 
elwir yo •• /a« Gymnrtig :" o lei«f 
liyd oni cliafíom ei ^«U. Na 
fedtlyliiroli mai fy nyben yo ysgrif- 
iaw hyn o Iîne]l'.iti, oedd cyflawqi yr 
hyn aydd fedol i oreuoo y fnelîedd 
hon, aef cymmysgedd o glod ac 
aaglod. Naígè, eithr dangos pnreb. 
i reol» ac nid mympwy afreolaidd. 
Y mac'n wir mai gwyr o'ch bath' 
chwi sydd wedl, ac yn cadw, yr 
Omeriaith yn fýw; a gwir hefyd, 
mal ♦ ♦ * sydd yn aohoai y cy wil-, 
fááns amrywiaethan ô bartfa Llyth*^ 
yraetb, Geiryddiaeth, a Ghystr^w- 
•ttineili ein hiaitb, tl'wy werthu 
rbeoi am fympwy. Nì ddymonwn 
i aDmharcho hetnafgwr dysgedig ao 
«rddasol; ond pob rhwyddioeb i 
olygn ac adolygu y Wasg Omer- 
aidd; yn enwedlg y Llyfr Sanct- 
aldd. 

' IIywkiw 



BREUDDWYD OEOGAR. 

HoLo! Pwy sydd yna? Mylì, 
Pwy ydych ohwi ? O ba le daeih- 
och? 1 ba le yr ydych yn myned ? 
A pha beth yr ydych yn e1 geisîo? 
Yn wir, yr wyf yn eyfaddef fy mai, 
ae yo gweled yn eglur fy mod wedi 
t»yw yn rhy ddieithr i chwi, ae 
ODÌdè ot bnasai hanner y gofyniad- 
tn hyn yir cael eu gofyn cyn agor y 
drws i nli. . Ond, ds fy ewyŵr» 
tgarwoh i mi; eanys y ìnfte 'n lled 
eer. a minan yn dra biinedig. Ot 
Oedgar, al ohwì aydd ynn? GweU 
ìiiwjt na byth. Doirch i fewn, 
doweh i fowtt/ Wd, O ba le y 
daelhôch mor hwyr? ac I ba le yr 
y^eb yn myned? Wel, i ddechreo^ 
myfi a dda<ÿfiMim o Wlad yr lUìr 
bnl» drés Fynydd y Croesa«, ü 
thrwy Bant yr Oedl, ac yno fe'm 
oadwyd ynhif gan sẃn, a d'adwrdd», 
ioheerafeiè ei breawyiwyri ae onidé 
h foaswÉ «rrth e!6h drws cr ys or- 
ias oyà býnií • Yr oeJd arout' cUiou 



eicli gwflled a gw ýbod oich helynt; . 
canys yr ydych wedí mynod trwy;. 
lawer o gyfnewidiau er pan weiaia- 
ehwir . Vn sior i chwi, yr oeddws. 
yn meddwl, heddyw y boren, yn, 
iaitb y Debeuwys, smo^o ychydig 
gyda cbwi cyn myncd i gysgu; ao. 
wrth smoco gwnouthur trefn ar y 
byd. O : Oedgar, Oeb fi l nid oesT 
neb yn awr o'ti butb ni yn moco;^ 
y mae Uyny yn arferiiui rhy isei i 
•i. ArosMrcbfynyd; dyma.i cbwi. 
Hgar^ oa mynwcfa.i Diytjeb iohwi* 
Pw, pw, pw. Pwy oedd y rhai 
yna, íy ôwylbr Gwyliedydd'í O í 
rhai o*m plant i. Botii yw enw.yr 
oiaf yoa? Llengeyn prydfertb yWi 
pa fodd bynag. Ei enw« yo oi ten- 
ío ci hynafìaid yw. Adfilwr. Wcl, 
yn wir, y mao 'n ateb i w enw^ 
Canys, yn ddtan, efe- a welais % 
gynnea, ar y goriwaored i X>dyifri 
yn Ymryson, yn gwthio ei ÍTpn i 
nyth y cacwn; a myfi a ddywed- 
ais, wrth fyned Iteábio, Wel, fji 
nghyfaiU ieaango» ond odjd . oft 
frethir di yn y frwydr; ac yn wir. 
pe ehwelit ti y nyth» nîd oes aíèt 
ynddo. Y mae ^r cacwa yn hard4 
i edrych amynt, ac yn dàa yn en 
Ile. Ond, fy cwy thr, ym mha le y 
mae eioh plant hyoaf ohwiy ÿ rhat 
yr oeddwn i gynt yn cyd-^warea 
à hwynt? Rboddaia oohei^t y 
nos arall» wrth fyned faeibij» i'r 
iÀmo Coeh, yn Nbref y CoeiidD^ 
pan y dywaia gynghanedd adawBif 
io yno^ agwybìod n&bi Coelgrefydd» 
y OewtQ^,ac £Util, a Rheä y Cao^s 
hoH donin y Si^wm», a'n cyfoilliom 
oodd wedi ymgyfitffod i gadẁ Noor 
waith l9i#en j a. oiföieád mo fanrol^ 
«eth Ewrgtfin. Pa brydy bn efé 
farw, fy ewythr? . Ni chlywaiii i 
am éifarwulaethefd'. Y clwyf mud« 
fiGrl y eiy Wais» aydd wedi ei orddiwea; 
8 phaa y gweHhao o hono, gwae i 
deain y lilow Coch, a'u hoU'gyfoill- 
ion. Yr oodd teuiu y Llew yo dy- 
wedyd i Goelgrefydd. y% ol ei fy- 
gythiad, roddi Eutgain yn Ffynoii 



*i2: 



Breùdébnfd (hdffor. 



ef, a pberi iV daíod lyhn ;v7ctli* 
défloir ei eoaa. Aî gwir byn ? Nag«, 
mfè; na lliebyg i wir ychwaîth. V 
gwir yw» i ry w m om plant, wrth 
fyned heiUo, sathrn ar droecl Holiir-^ 
U9 Ewr^ain ; ac am na cheryddais i 
ef an byny, Eurgaia a ddigiodd 
tmhyf; ottd níd dîg drwg yw. 
Wel, ym mha wlad y mae fy hea 
gyfaiUleuan? Yn wir, nis gwn 
yn aicr. Oes y rhyfeddodan .y w 
bon* Ao felly iqì a glywaîi i Ser-^ 
en ^ffìníy yn ei thro-gylcb, ddy* 
fod inor agoa ato, a*i gipio o blith 
ei hen gyfeillion i fydy Ooleoni, 
tn aV étmiai cyfeA, yn ol tŷb y Cal- 
defid. Paley mao ra^týycfP Y 
inae ym mhlith yr Vcliain» yn 
Nghoedwig yr Orgraph yn rbyw 
le. Oobeithiaf na woa draia a 
aiieri y Goedwig hon niweid iddo» 
BH rhwygo ei ddtUad. Yro mhen 
ychydig o flynyddan fe fydd pawb 
o*r un feddwl am Goedwig yr Or« 

Eaph ; ac oid oea y n awr ond rhag- 
rn yn peri asghydfod ynciichylcfa. 
Pa bryd y gweUoch chwi A Im^ o 
Vtffjì y r A4deu'idion 7 O ! myfi a 
fly^rais yn ddiweddar ei fod wedi 
aiyinmud i Lettÿ 'r diwyd, yn Llan- 
c:rch y gweithio ; a gweiais brawf o 
byny y gauaf oerllyd diweddaf. 
Nid oes gsnddo ond* dwy law, a 
phe boasai iddo ddeg» ni fnasai, fe 
liUai, yn gwneuthnr mwy nag a 
ddisgwytir oddi wrtho. Ai byw ai 
«Hirw Fffddgrel By w» gobeithio; 
ood y mae wedi oyoed to bwait i*r 
«lAr, i wtad mor beU fel na cfalywir 
mid aofynyoh iawn oddi wrtho. A 
.Mtb eté Vt India drawy neo i wlad 
yr Hottisntotiatd? Naddoroodfs 
neth, mewn rhyw ystyr, ym mheU* 
ach o lawer. Fe aeth i tôr y byd, 
«en iV pen draw iddo» . O ! a 
wyddoeh ehwi, y Bine nawor jn 
«dywédŷd^eîch bod chwi, fel Ihwar 
éreiU».vedi cyfoeẁid eich bam;. ne 
v»A ydych ]rn^awr:OQd.ymneiUdop 
-^ro daa rith Eglwyawr. Pwy 
ay'o dywedyd hyÄy » Oadgar ? Ý 
mac laoaa Srydyad Hir, o f laao 



y. Nant, Madog ab Dewi, o Faa y 
Cegyd, Hy wel ab Hugfa, o Fryn y 
Gwynfa» a Uawer ereiU o deulu 
y Breniagocd . Wel , o ba herwydd 
y dyweüaut hyny am*danaf? O 
herwydd i chwì gyhoeddi iiythyr 
rhyw on, neo rai, yn gofyn, ac yn 
dalpethao yntoeddo, yn oleo l>arn 
hwy, i iseio yr Eglwys» ac i gyf- 
iawohao ymoeiUdoaeth. Wel, ooi 
ddywedais i fwy oag oowaith nad 
oeddwo i oVon fam a phob yagrileo 
a ymddangosodd, neo a ymddengys, 
yo fy NghylehgrawD. Y gwir a 
ddymonwn ei gyhoeddi» boodo^oi' 
to neu boed i'm herbyn. Cyhoedd- 
ais y llythyrau hyny» fel y byddai 
iddynt gael eo gwrihbrofi a'u din- 
. ystrio os na<i oeddynt wir; ac os 
oeddynt wir» fel y byddeot bysibys. 
Etto» gwybydded y gwyr da hyny 
na ddywedais i air o du yn y bya 
ar y peth mewn dadi. P w, pw, na 
ofeiwcb yn eu cylch. Y mae liawer 
o ddynion yn y byd, heblaw y rhai 
blaenorol, yo digioheb achos, ac 
am hyny i gyramodi heb iawo. ** Y 
mae lleẃ aÉ* y íTordd, medd y diog.** 
Nid gwoetbcy wir er ei chwilio» aac 
aur er ei brofí. Bob amser, cya 
belled ag y gwolais i, y blaid sydd 
yn ac ar y bai sy barouf i ddìgio; 
ond digon. Pa beth yr ydyohyn 
eifeddwi aro yramseroedd? Ýo 
wir» y mae yo ymddaogos yo dy« 
wyll a dyohryoilyd iawo; ao nid 
oes yo oyonai fy meddwl i, uwch 
dyebryn ao ofn, ond y gredintaeth 
** Mai yr Arglwydd sydd yn teyro- 
aso;** ac an hyoy y bydd " i bob 
pcth gydweithio er daiooi i'rrhií 
aydd yo earo Dow.'' Y mae ìlawer 
o waeddi a dadwrdd yo eio plitham 
Ddiwygio Gwlad ac Eglwys; ac 
jaid oes uo graoyo o anunheoaetbft 
yo fy meddwl i, oad oes eisieo 
gwoeothor hyny ; ond pa beth a 
ddyw^dwch chwi? Wel« mjfi a 
ddymunwn o*m caloo gael oynens* 
dra i ddywedyd» wrtb rai o bobl y 
diwygiot diwygiwcb eich hunaioy 
a'cb tooioocddi ao yaa cfcdjif, eich 



Llyihyr y Ih(grSenfo tft y^Ioch. 



VíBii 



bod. 'newD ^irioDedd, am ddi- 
wygio ereilh Dyommif o*m caloa 
i'r Arglwydd rotldi i'n bUeooriaid 
yspryd doeibîoeb a pUwyU, yspryd 
niideb a obydgordio, fei na bo idd- 
y9t wM«tbor nu poib o gyd^bar- 
fiaotb nea wag-ogoQ̻Dt ; ood y 
bjddo tddynt ymgyngbori yngbyd 
yii ofn yr Arglwydd ; ac fel dynioo 
yn creda en bod ya gyfrifol iddo «f 
amea holl weitbredoodd. Yn wir, 
y nime yngbylcb pryd i mi fyned i 
-ofpbwyi. Wel> cbwi a wyddocb y 
ftNrdd; nos dm i cbwU Nos d% i 
ohwi! 



LLYTHYR Y DDARLLENFA ÂT Y CLOCH. 

Y GWYUBDtD» EFfRO— Wrtb 
ystyried bod eicb gweioidogion 
cbwi yn rbedeg o amgylcb* ac nad 
oci bnidd gongl o wlad nac eg*- 
Ìwyabeb ymweled A bi gan ry w un 
nen ni o hooynt, medayUaisr gBn 
eicb bod yn eglwyswr, y gwnaech 
ungymmwyoasfeohan.i minau. Y 
gymmwynas a ddeisyfaf, yw». i 
cbwi anfon trwy l«w un o'cb cen- 
Mdon fiyddlon y llytbyr canlynol 
at fy hea gyfeilies anwyl, Mrs. 
Clocb. Y mao yn- byw yn rbyw 
le o Rif. l, i 4, yn Heol y Clocbdy, 

Jn agP« t*r Eglwys, yn Ninas y 
^yowent. Os bydd nleb, dachwi, 
peidiwch a'i gadw yn hir; can^s yr 
wyf ya biraetha am wybod ei hel^ 
ynty a chlywed oddi wrthi. — ^ 
Ydwyf,. Y Gwyliedydd effro, yr 
eiddocb yo ffy4dloo» 

Y Adábiunfá. 

•OYWtùas Anwjt^ 

. Sn nad oes fawr o gydaabTddtastli 
.ybyafopH etto, yn ol pob baoes a glywais, 
jr wyf ^n loeddwl els bod y'Dgwasansêtb 
'TT Hn Aff^ẁydd. Clywa» eiob llais aml 
én: owCfaBnad'eeddfinyacfeafWaisln 
.10iebw7)ffnjrn n o» 74M1 ".» baç er irr 
im pryá. nid: wyf jn eofto eich gweJed 
erlocd. " Y idaò «lebsefÿltfa'cb^ri IfS nẁcb 
aa*r eiddôìrii, et aid yn «nhyMdasmffi ; 
ec 7 nne elch fçoithwylien dbwir. yn. gofÿn 
etbedftOlr- Rai djddJSM Ìff yn ir baf, 
n» Imaaai ccnfiien ya ST&si&loo a^ yn 
'oddeladwy yo aelS oìTeüla^rB t'^Artẁ ni, 



fo faaswa yn Cin.ìgena wrth eiçli sefyll^ 
awyriacl^ uruch«l : canys uao agoroch eich 
llygaid^ gwelwch y dref a'r wbd oddi 
amsylchy as yaddygìad a helyutíon «o 
trigoUoB. Ond- van ehedo 'r iBoUt o'oèt^ 
amgylcb» y rhoo 'r taranau awcheich peo,- 
hyd oes crynn o'ch ystafell hyd ei ^yiraen^i 
pan 7 bo gwynt oer n r^ewlyii 7 gavaf yn 
chwibanu gaitgyflyned ei ynoooiUad ar- 
eoch, a ykuk 7 bo y carwlaw a'r ceiiMyef 
70 rhuẃmw'i'ch erbyn» aid oos tnêd4 
ynof 7 pr^d hwnw, oddjsithr i ddiolch am 
aefylUa iiel, gan ei bod 70 danel. Y mae 

Ìn wirieaedd, bod i bob seíýllfa yn 7 byd 
wn ei melys a*i chwerw$ aoam. h^aj nid 
yw ond ffolineb i ni feaSgena wrth eio 
gUydd. Boddlonrwydd, boddlonrwydd 
sydd yn gweddu oreu i ni. Eicb sefyllf» 
chwi a*ch gallaotça, pon ewyUyjioch, i 
wybod llawer o bethao; 7 rhaie.alleatM 
o lee nuiwr i mi yn Ìy amg^lchiadau j 
dyddiau hyn. . Yr oeddwn hjrd yn ddiw 
eddar yn meddwl bod y byd á'i drigo^jra 
mewB darfodcdigaeth. Yn yr hanncr ean 
mlynedddiweddafy fe fu, fH 7 gwydducb 
chwi, 7 fath ryfeloedd, a tton am ryfoloedd^ 
rhyfel America, cUwyÌdroad Ffraiogc, â'r 
rhyfeloedd a ddilynodd hwnw, fel yroedd« 
WQ iy ry w fodd neu gilydd, yn ineddwl bod 
7 rhán amlaf o drlgoUon ein hardaloedd ai 
wcdi eu lladd, ac JMd oedd rhiledi 7 Irig- 
olton yn awi pnd ychydig iawo mewacya'' 
roariaeth. Vn o'r pethau a barodd i roi 
feddwl a bamu fcl hyuy ydoedd gw^eü 
fuor lleied, mewn cydfflaríaech i^r éyn a 
weiais gynt, yn d^fod i edrych am danaf. 
Nid oe)id amser ^n o) fiiwr arb ^n ^r ard«l 
nad oedd yn dyfod i ymweled à myfi un- 
waith fieii ddw7 bob mis, 09 nid'bob wyth- 
noB. YmddangMcnt hefyd fel pe buaseet 
7n f7 bofli. Pan glywent eish Udt, rlied- 
ent alat Ond ^a awr 7 mae ingeo, iẃ yr 
7madeogy8 1 mi« wc<li difa 'r trisolion, ac 
nidroeB on4 7chydig weddltl. Fcl hyn yr 
'oeddwn i 70 tawelu fy meddwi ýn yr am- 
gytcüadnB gaianis h^a, byé yo dëiwedé* 
mr, paLB 7 cfywais ryw ua 711 sibrwd, Hod 
tiigoüon pob ardal yn Üiosocafih« yn hel- 
aethach cu sw^bodaeth am bethau yo 
nertb^n i achos ein Harglw^dd ni^ a*ii 
«ed bwy ya tale mwyo bmteii i as i>bot n ae 
D11W, ao i'w ddeddfaa a'iefdfahedno, %e. 
.Y, núe, hyn 7n yaiddangos i mi bm yn 
angorcdadwy : con^s hi wefaffilmynt xa 
ymddaegös lle yr ymddangessi eu teidisti 
oa aaaser o bon uo ilwydrfya i*r Ilali^ o 
»haa ymddescvo ihyw tai e hoeyat^ f 
mae 70 fynycb ee 
ddaógôs i mi fel 
aa'm Han^wŷdd 

eilles^ gadawth i sr>Vwylbed y gwftr 70 hyn 
o^Mi! oaeys'oswgprŵeh i»wieicb i^ 
^y chwi a welwcb yr boU wl«d oddi ^m- 



cb ee hymidjrtf^d ^o yo^ 

fel pé ns f harcbcnt aa myt 
ryrtí. pa chwl, anWTt Orf- 



Stil 



•• OjfkT Ctrdá." 



y bo «ngeii «n daoö, i fyboe<idi yr hyn â 
ireloch %c a glywoch. Fe allai hod'h>n<' 
yn un o*r dibcnion pahun y tr^ftiMr^d eicli 
Ite chwi rooT iichel, fcl y RaHoch; yn ol 
gwcled «HHiwdd y hyd' oddi alÌM, ei 
wiieiithar yii hysbyt i' hreswylwyr y tŷ 
addi fewD. DymuiiAf . eich meddwl ar y 
petluLn caidynol : Pa Hin at amlach ai aa» 
aalach yw trigolion etir haẀaloedd ni yn 
ŵmt «1 ytt y dyddiau gynt f a oes mwy 9 
wybodaêth yn ea plttb nag ocdd yn medd- 
iant eo tadaa ! O» oe», pa fbdd y daag- 
oaant byny ? pa fodd, ac y 'roha le, y maeut 
yo tttdlio y SuUan ì a ydynt yn addoli 
IhMr, ao y'ttbftle f pahati», os gwyddAchy 
Mil addolant lle yr addolodd eu todanr 
paha» y traiBgwyddaiiant wrtbyf à ì pa 
beth, nen betbau, oa gwyddoch, a roddaat 
•'m berbynr O9 clywBocb y pcthau a bar* 
êêà oetfhlfarwch rbyngom, gadewch cn 
elywed. Nid wyf yn barmi fÿ bun yor 
beiMth» etto nid oes amaf ofn fy efawiiio 
É,*m cyatadlo bob dydd à'r gorea o waith 
dyftion. Diftawaf ar byn, y tro bwn; 
Msyt Bid wyf yn aicr y derbyniwch fy 
Uytfayr, ae nid wyf am gyhoeddi fy boll 
«frin^ch i neb arall yn y dyddiau an« 
ÌyddloB byn, pan nas gŵyr neb yn iawa 
pwy sydd gyuûtl, na pbwy aydd clyn. 
Oaa ddymimo eich llwyddiant, a llaweu' 
yefaa yn aieb Ihryddiant, ydwyf, Gyfeill- 
c» Miwyl, yr eiddocfa byd nngeu, 

Y D^AaLLeftPA. 
Oest T» EoLWTs, 



" OFFER CERDD»" 
W.TUCDYDD HAWDDGJilt^Yn 

«eh RUfyn m êa Mtì, gweUis 
holhid Oùfyngdd ynghjìch defoydd 
*• Ojfer drdd;' dftn yr ^ea omcb- 
wyliteth^ «e befyd» heeriad Bl 
Inregethwr,- *' ntd oedd angeiirhaid 
aai an inaith o offer eerdd yn addol- 
iad yr Arglwydd dan omehẃyl- 
iaelhyrefiMigyl." Ntd aUaf lai na 
bryaio i wnbwynebn y eyfryw beth 
thTfygna, gan fbd fy mam't yn 
hollol groea i'w ddaíiadan ef ; ac 
jrn hyn gobeithiaf» yn oaCyngidig, 
fod yr Yagrf thyran tentaMd o'ia 
plaidr Feédŷ^d Salmydd dnw* 
ìŵ iM^ meŵn illyẁ lo fel hyn: 
'« Caaaf î'r Argbrydd Ipo Mdwyf 
hyw: caoaf i'tt Dttwtratjrddwyt'' 
Vt diben i oaod all^ glotf a mawl 
^ DíOr Rollalloog, trẁy faohedd ae 



ymarweddiad ^wastadol (ymÌEMldion 
gorea a ^bdidocaf yn y byd 0'« 
dttogos) rbaid i ni agosban ato 4'n 
geoeuan^ n i anrhydcddo ft'n gwef- 
uaaa. A cban fod gweodid oin 
cùawd ni yn daeddòl i rwyatro, ar 
ryw brydiaa. èin' gofai mwyaf 
dwys, modd y scfydlid ac y trefaid 
ef yn well, a rboddi i'n meddylian 
aynwyr nio^ eyflym a bywtol, 
yngliyd k grym ehwanerol 1*0 
gelriaa» fe ddylai y deml aeìnio 
à «aú edn a eherdd. a ehytl Vr 
ma#l a'r clod a ganer yii däẃMn. 
Y mae 'r prophwyd etengylaid^ 
Esay, pcii. 51, rban olaf oV 9 adn, 
yn arfervd ar ymadrodd, " Uais 
cân/* yr üwn, vn ol yr iaith wreidd- 
iol, yo 'Neetrfyfr Parhhnrst, aýdd 
yn arwyddocaa. eanu yn gydaetn*^ 
lawl, nen yn gÿnghanedd» mogyfl 
Psalffl» nea 'r cyflelyb; Ao yn 
Cùm. 2. 12. y mae yr no gair yn 
dal allan *' berleisian adar.^' Ya 
y bennod nchod y mae yn digwydd 
.fod -y propbwyd yn aòn am ninaer 
y Measiah; ae fel hyn, yn ddiam* 
nett, yr ydoedd efe yn rhag^«bor-. 
treiadn cyflwr a gwaith dibaid ÿ 
dowtolton dan yr omehwyliaoth 
CrÎ5tióoogel : " Ceir ynddi (medd 
efe) lawenydd a hyfrydwch, dioleh 
a Ilais cân.'* Da fyddái pe bai y 
rhai sydd yn amddiffyn. eerddoi^ 
iaeth fafar mewn gwyrthwyneh i'r 
nn üffBrgnolt iawn ystyried ỳ ilun 
hon o'r ysgrythyr. pa an a ellir 
yn gyflawn alw llali oen lafar noetb 
yn '* lais cân" (mdödf)? . Pa nn b 
elltroyfrif, eana i'r Arglwydd heb 
gynnortbwy a ohytewyddiad'*' of» 
or eenid?' yn waaanaeth o " gana 
im^ìyiiddeMnf Osiawnydyw 
dilyn eaampl Dafydd : '* Deffro ff 
ngemriant:" yna y oaalyii<«»'' t^ 
ffìí^nabl a thelyo.'' *<« A1 MOttfd 
Ilawoo t naftr i Dldnw Jaeob»*' 
oedd ya aaunborfiaith, ao yn ang« 
hylaẁn. ^' byd ooid ndgenwvd 
ndgom jm »ydd yr uehol wyl/' 
OẄ S» tm pahl nfa cyfrtflr Oa- 
fydd ya batrwm eyMiwya. £fi a 



*^ Oýhr CtnUL' 



91S 



fc by w «]»n gyfr»itb yiq$e$^ yr boo 
oed4 va gyn^wy^MÌig yfi u&ig o 
gyagDdaa a do&HÌ9u» y rb»i oedd-: 
yai i «Idiwedtlii nc.ol cyüawoi y 
^Uiaa a ragnociíipiÿcl . ^llaii. £ithr. 
-» j4oed€l.cerddorÌ9iQih yn rkan ot 
4kíodnii %> €f «i^odâtt liya ? « Y 
«Mf *i»ẃwýr MW|»g gw/sdi fifoC iV 
•gwr^Uw^yneb. .ü$ ydyw, mew^ 
gwirioneiUi, yr hyn. beth. yn 9^ 
wYd|llaa.oV <' i^ethan daioiw^ ì 
iMyfod»" y^ «içr, y inee eéè yn 
fbaig d4«%eosi»ct oV cyfry w b^thet 
.nr .«as <Utgaédiwyd etto«. * V mo 
gogqiiUQt a cledwydUwcb yr yit$d 
adyfodol yn »ui| yu cael .eu dur» 
Aaoîp i ni trwy '' iIaleluÌK4" y 
i|MntVftnt . cy.dfteiniawi. Ììoen\(\ yr 
amgyî%9fi «40Clii4fl* ** UcffirŷddUir 
bn«|l CerMbiu a Seraphio, càn yr 
Oen, si thelynan Duw." Pan yr à 
nef « daeer lieibio, y dychymwjg- 
îon b>*n hefv^ a ddariy^^^ot. , Ỳ 
lawyDfaad o haDUsrwydcf üi/idarfod 
a gyfrana hyd 50 nod î* betha^ 
gwcll naV rbái hyn." Ond, liíytl 
oni ymddengys y çirrthlun, Déu> 
aylwedd; hyd onl agorir drysad 




am danyut a rydd gair Duw i dì( 
a pbarhaa vn y fatb fodd o addoi* 
iad aV a cMesgriíìr Íq\ì y. Lendig- 
edig ysprydioo yn ei dalu, gau tod 
y cýfryw yr un niwyaf dwyfol a 
pherOaíth a'r a fedrwn ni jn bre- 
scnnol ei amgyDrecL " Ani hyny 
yeanwn fy nghâniadau hoU ddydd- 
ián fy einioes'yn nhý yr Argiwydd.** 
A'ydoedd cerddoriaeth yn rhan 
egwyddorol oV adàoUad luddewig, 
er et ddefnyddio yn eíc^o V cen« 
hedtoedd ett«n-addo|gar? A fydd 
rhaU 9t waWdd yn ngibyoouilcíd- 
faoedd Criiûonogol, o herutydd oi> 
iod yo addorn bardd a ilesol i> 
eith^fof hwii? Os yn byn nid. ym. 
adawodd ^yr laddewoo ûg. arfer y 
Cenhedlofidd, paham y cymmeUi 
di y Cenheclloedd. t ymadaet tí^ 
aíferíon yr luddewon; i giliç |a 



ol oddiwrth addysgtadtb créfydd 

nator; oblegid .ea*:cadamkan «*« 

aeíydla h.wynt .trwy oeodiad yr 

UoáiaUwtg Ddttw? Pabam yr 

ewyilysie neb attal yr cglwya rfaag 

<)Ìftifi'or(ìo yn y motid fayo, Brar 

#gas ag^y modr, û'r ^o^^ẃm mttm 

fBffomitm^: ac yr ymdrccha j'w faya^ 

pêilio ui o'r cyanortbwy, .yt faotp 

a*a dyrchafpdd- kwỳ {fnat • Óaoÿa* 

^Fy fjiirr ailn a mmìmwmúémi, 

»eu ÿeÌMgeUm,: gwedt em iuiddate 

âa ti()Hio er di^^ai^ dnwiîoh fn 

Adeoìr yr ebaid oddi^Ýrth àyfry^ 

:W^ji.cnawdgl» a.bi u ryd<U^irttddn> 

^i:ai bob p^ya; QddÜKritänofa)oiia 

Uygredigaethmi V }^é. i. tì^jttí 

droer eu hi>ll .argraaadab hw^ 

-.trwy ddyliAwad ^tey gryntoaL n 

fÜAÌüOÌd.i: V mae y ^ynian.nn'r 

Jfwydaa y» Bfmaá yn 09. pnodol 

gykby ac: yn gwcinyddaár batháa 

A«nctaidd. *• ymacnt yn feir# i 

bechod:, .«c. yn fyw i líctuw.Y- ¥ 

f»^e . Jii4rd<(' ik»wiel yr. %braei-ŷn 

d.y.«f!dyd.'.y«i.inheU«$h: .«' Cenwofa 

9V i^rglwjrdd gyd é'c deiynt ^d 

àJrdflyÉalIeCPfalm: ô^rudgyrn» 

f .saio tontíí, canweh. yn liaíar o 

flMn,y>r A^glwydd y BrMÎn.*f .Ae 

y toieo 8t. .paol yn sòn yng^yich 

diwcdd y byd. mewii«geinaa 0^:1 

fath byp : *' Obl^^yr A^gtwyiM 

fi bw n dcUlgya oV %efj gydâ 

bioadd. a.UeC yr arcfaangel, ac Ag 

adgoro Dnw.»' Fol b^ yn proi, 

yn ddiammheooi, fod oirer eordd^ è 

ddywedyd ar ol dwM ttyool, atf 

F^itè yn.y deml fry. y Jeróáalen» 

Ì4wydd. ym miwresciiinoMeb Dow^ 

aV Ocit y mae Srt. loao y dâia^ 

ydd yo rboddi hane» oV woledig*^ 

aeth a g»fodd cfe ûV yjtad ar oL 

Uaw, fel by ; ilot 14. 2. 3. '^ Aa 

«i a.glŷwaii lef ^lyoortooyii cana 

«r ea telyaan: a fawy a gâoaaaut 

Otegya oaoiad newydU ger b(oo yp: 

orBoddfeingc.r Ac beíyd oiown 

man arall efe a. ddywed : ••» A'V 

eeiAbfed oogel a ndganodd : a W 

Uefan uciiel yu y uef, yn d\iiedyd. : 

AeUi teyroaaoedd y b\d yfivuido. 



m 



Gênoirtideiriau. 



ein Ilarglwydd ni k*i Grist ef: ac 
-ele ft devmaM yn oc» oeaoedd." 

Yn oûff nid iliaid i offer cerdd 
wrtli nniiiyfr ganinoliaeth andi: 
gan liy«yf pan ystyrìwn eu bod yn 
-ddüiawoddiwrtti Ddow ei üun; nc 
-ya f ymmèint a*n bod yn yeithred* 
oedd Duw, iddo ef y maent yn 
fmtìssrt; .ac, yú wir, tol y cyfrýŵ 
addaa yir eu rymmwyaa i'w was- 
.aaaetii af. Dyn» yn ddian, Tw 
dyMaiwr of&rynau eerdd; ond y 
mae epryddorìon cydsafn, ne« 
fyogfaanedd i'w eael ^*n elfena>i 
tmUir : a*r mwyaf oY ofierynan nen 
yr elfaima fayn, aef yr awyr, a 
iiariwjrd gan y Cneawdwr ei lian. 
A gweiir ym niiiellach y gelfyddyd 
lioai fel gwaitfai Daw yn wefttr éjn: 
eanya yn ddiammen ele a wnaelh i 
dilyn gana yn gyslat a llefftni. Y 
rhodd o siarad aydd yn deilliaw 
oddiwrth y Creawdwr; ac o'r tsn 
Ìÿnnon y tardda y ddawn hefyd o 
ginn. OeHir ystyried dyn» yn 
wif » fel olTeryn cerdd, o woenthar- 
iad Daw. Y mae cenldẁriaeth yn 
ei laii» yo ei glast» eeyn faoU gyf- 
anioddiad ei gorph. Oddi ymn yr 
yehwanegodd y Sahnydd yn dra 
ehymmwys. Pan y mae yn galw 
ar «' y nafal a*r delyn ddeffro,*' 
my6 fy hao^ yn offeryn a Iniliodd 
Dow er ei ddefnydd ei hon, " a 
ddefiroaf yn fore:" myfi a ddatgan- 
af , oc a deimlaf y cyfryw seinian 
ag ydynt 4^Uwng o'r enaid» yr 
fawn a ddeffirowyd i foliannn a 
chlodferi Dttw. Ac yn y Safao 
ddiweddaf oll, gorofaymyoir i bofat 
Ddow ymarferyd ág amryẃ' fath o 
offer cerdd yn y cyflawniad oNà 
gwasanaetfaatt dwyfol. Y. maent 
fawy yn draî rbyfeddol, yn symnd 
pob rhwyatr yn ein duwiolder, yn 
iachan terfj^^iadao eio meddyliaOt 
ac yn gyra ymaith o'n calonaa faob 
blinder a liadded. Hwy-a wnant 
yr addoliad cvheeddas yo fwy 
parchns a gomcliel, gan ddyrchafa 
lioH serchiadao duwioi yr enaid» 
oc yu peri i'n dyledswydd fod yo 



llaweoydd, ae yn fawr ddigrifwefa 
i ni. Ac ps ni a fwynhawn y pethao 
fayn yma ar y ddaear, ni a gawií y 
fraint ar ol ilaw o giodfori ' Dow 
tra bo*m by w, aef droa bob tragy- 
wyddoldeb» ynei nefol deyrnaa; 
ym mha le y rfayn^ boëd eio 
*' geiriaa*' idäo ^f am býtfa; y*mfa« 
le befyd y bydd rin "gorfoledd" 
ya yr Arglwydd yn oes oesoedd. 
. JMawdd fyddar'afigwhanega lla- 
wer o ystyriaetbaa ereiU ar y tea^ 
tyn hwo oddiwrtb «rferion amrywr 
genhedlaethao y byd; ood, yo eí 
disgwyliad G^jfynyM, cyfyogais fy 
sylwadau i brolí defaydd offer 
cerdd oddiwrth yr ysgt^thyr yo 
«oìg» y*sgatfydd y cymmeraf gy^ 
leasdra arall i' wîaenthar fayo. 

HiiAiHiro. 

VOX VOVVU^(LtAis Ÿ BöBL,) 

JoHN Wesley, rhyw ddiwmod 
mewn cwmpeiniy a ddiffynodd & 
ihaerineb anweddos yr athrawiaeth 
p Yo^popuU^ Vax Pei (Llais y 
bobl, Llais Dnw) yn erbyn ei 
chwaer, doniau yr hön nid oeddyot 
aunheilwng o*r tealu i ba nn y per- 
thynaî. OYdiwedd, y pregetfawr, 
i ddibenu y ddadl, a roddodd ei 
teswm yn yr haeríad pendant a 
chadarnbaol hwn, " Yr wyf 3*0 
dywedyd wrdiyt, fy chwaer, Llaia 
y bobl y w Ilais Duw." '* lë/' ebai 
hithau yn llariaidd, '' en llais hwy 
oedd, * Croesboelîer ef! . Croes- 
hoelier ef !** Atebiad na roddwyd 
mo'i welly meddyliaf, ar un achlyg* 
ur erioed. " Of mor dda yw 'gair 
yu ei amser." JWor. T. 

HANES YR £ai.WVS. 

S ra— Cly wais gan fy Bghyamiydoff dyag- 
edis Mr. H-— *, fod Hanesion £{(lwysig 
yr oeaoedd cyntaf wedi eu hysgrifeaa ya 
yr ieithocdd Oroeg a Lladin, a bod swyb- 
odaeth o'r ieithoedd hyny ya aahebgorol . 
er cynmwyao dyn i cyûintoddi Hanes yr 
Eÿwya. DynuBafglywedgoIygiadaueieh 
Gobebwyr dysgedig ar y pwngc hwn. 

g i ed )y ^€j^ MASNACHtnP. 



^17 



BARDDONIAETH. 



8BJETB a»A9]^ mnOW^ 

Cu/lei*hiad • SHAKapZARB. 

Cbitarsupa ydy w 'r. byd ;-^- - 
A chwareuyddiojp yw '.r ìtì^oUoü oU* 
Hwy ddciiant yq eo tro, ac ftiit b<>b nn. 
Amrywìol ranaD cUwer^- pob dyn by w. 
Mm ganddo sjiUh gyl'raniad i yradrôi:— 
Tr oiw|r gyntaf ariio'M hlènti^ cawn ; 
Tm nreidûfi.11 qM^M*)ii«çtÿ» yn iM cgwan Op^dtf- 
Yna'n /JoHgc, in a'r yH«ol »'« eŵd bac|i> 
An wyneb yn dii^sJMŴ» n«b ddiMi «crcè 
.YBla«fi^ yno Q|| yi4Üifro(leii ilmfil4^ 
Ac yna cawn e 'n Öarwr brwd i>i hynt, 
Yn ocbeneidio roegya f wriiea ẁwr, 
Er ennill lerrh yr encth ^'n troi i ITwrdd. 
Yr uenf, Aíümr fydd ya llawn rtiegffydd ; 
A'i fkrf» fel eiddo llewAart^ fydd yi> grvch : 
Eiddi^s o'î anrhydeddy gwyilt niewn llid, 
Díanwyd fyild i <ln>i «i w*ynttb d^wr: • 
Ar faxa«i llwythog, er mwyn eiinill cloi» 
Sy'n «n9efydlqg hwaí* dofik y dw'r. 
YiiMMenfi^s «r ol hyo |» Yt»a4 t«w, 
Ya cyni'r>d ymboit^ o'r ttẁ «ren gaMT; 
A*i lygaid Uyni ; «'i ftrf o d«iri«d cbwiẅ ; 
Ya ilawa o ddywedi«uten doerii dnw ben; 
Tel hyn y ch«ttff«r ef. Y cbwweiie^ oaà 
NewidU i'r twrmw^nẁ Udynt oÿL 
Y «lyn ganfyddWB yit ami'd oddiàybi 'ft awr 
A'i goesan i|icwnboaanglAe; 01 inor gail 
A'i WTdraa f r ci drwyn, nU g6d wrth glan. 
A'r ef&i a ^iist/ẅ 'n leoansie yn riiy ^r 
l'w gocsan m^oSon, sy fel gwertbyd troell : 



Y Hâss ftaasai 'n crýf, yr awiiioa sydd 
Yn chwiban. Yt olygfa olaf oUp 
Jlydd dcrfyn ar yr hanes ffhyCedd bwn, 
Yw aÜ F0ia>idçdt auRhof o bob pcth, 
Heb ddanncddt.Ilygald, bbuj na dtiii ya y byd. 



Jal. 



4>Y1W JAU Y l»ERCilAFAEL. 



Hai ! Bcisiwèb yr .«dgyM «7 gopa ìury» fiÿon; 

Ibd«etfw«b gàn loolawd, chwi fedrn* gantorton, 

I'n Bhenor cadnmaf, a hollol orchfygodd 

OywYso^ yr Awyr, a'i aml fyddinoedd. 

Daelb bedilyw o<r «rwydr, &'i ddtBad yn goebton » 

A'i gleddyf vn lUfo gan waod ei flynion. 

AHefoiId "l£reugvl/' scf rhyddid trag'wyddol 

Iwch* feibiott caetbiwf;^, va,ew|i teyrnii* (Idynmno^ 

Eanîllais i beddyw, 'r ul yiiidrech auhydyu, 

A'r dieflig ormcsdeym, ocild bennydd eich gclyn. 

Dpds ddenddeg «r hngain o flwyddi 'n ddiorphwys 

Y^ddfisjo'ẃ ^Ci\r, pesi^ndduAoUjiethna 

ì trechais ef heddvw, îi'i nú iiicwn c^dwynaa, 

llown cnrehar amMialth, yn uflTern «'i flÌAtuaa. 

'Nawr Sion alara^, yn Ir^y n« ríddfann, 
Opd bcaMiydd I»yiÿri4 ar goncwest Ca^jrju'ia* 
CsBRiola^ ddidewi fl'yddlondt'b dy FLicnor; 
A*! garlnd mynega wjrth lwytli.ia pob goi-or. 
Dp ^elÿtt ift betyg oymnicÌM *n dra siriol, 
A.IIW? ifiti .«nM |ws ^yao 'r c6r nefoL 
Hf^W* ^ beÿdyw o'r frwydr i'w orwdd, 
Irwii m«w1, a^chani.-tdau, a.dlolch didmwcdd. 
Chwìtháa «^igyHon, » «anctaldd gernbiaid, 
Yf Ml e0r licf^Mdd, «'r UoHyd seraphiaid, 
(y/dt trìẅ» ddyinunol «ui enyd encUiwch ; 
I gyffftrrad »'cn jBrenin yn Uawen di»(;ynwch; 
Gog^rd^wch ef adre', yn selog a íi'yddlouj 
lVr deyabas ddiderfysc : rbowch iddo aur goron; 
A wiaí««b ei foliant, hyd oesòcô<l di ri', 
ociini* ' - " - - 



PRYDNAWN HAEAIDD. 

(EPKI.YCHÌAD O'R ATUIi^W .\>>3^,TS.X 

Är y sHewr y galsrai Álun Fur^iaetb If sbbs. 

"Mor 4(% ta Y diwruod ì yt banl mor ysplenyddl 

'A thrHglai yn lUwçn ci gylch-rod mor dt'Ri 
Er ei ddyln e:'"" »»w1 ar doriad y wawrtldyddi' - ' 

A diferai u wlaw rhyw gawodydd yn chweg: 
Oiid wcithian y bù^ jMrlIywiflif ŵl cyri^^dai 
Ei wawl mnr eirian.iuld y gorwel yinlocwai, 
Fai yr ài daii ei g«er y lu^ a riäkl0MhM» s 

Gtto drac^ |4«tt dòffo y w«wr bydd hìn deg. 

Efclly y GrÌHfiun; (JeçbjraM^ ei yrfi ■ ' 

Paí yrboah mèwn wwJ. .Ir» bo'i^Orjll^llMilMrap» 

A Uifa cl ddagragi^ ^jqji %|^ >Uf^u^VA* 
A. thfithia ei ITordd ^ 9'r pcf yu û^ W£* 

A phau 1 deifyoi|K| ej yrf» 4/¥^'^> 

Fal >r h«al nior ysplcnydd mewn gr«8 yr ymloewiy 

Ac «r éëHyta ei d«ith, gwir «Mlb > mẃù% 
. O WMujudv«fM» ya 4e|«UUMb /ei Iẃft 



G0LW6 O HAJILEGH AREIFIONYDp, I83i 

T« 4 )>ixv^ìẁm y<iyw *m ^im 

Ddifiif.4«ii fy nwyliPo« I; 
O enr enai^ rh«d yn ddiba|4» 

O fy Uygyid (MiglW 'P lU': 
Aan d' «rdaluedd heirdd nodedfg, 

Pi lEwywedJig wy/« Kxa»; 
. lllraAAli yn fy mynww b«a«yid» 
Am Elŷmyád, <iyAU Ht» 1 

- Papw 'r driiDi iMrdd « UoSaM/ 

Ac « gefa» f mi 'n gn ; 
Eden gwUd fy ngettcdlg«cth, 

Mawr ei thoractii, luAro'i tliu : 
D«cyr U:i^yi-«4i beir^^d «i ^L'ir^Éii^t 

Bro 'r cn\i ogíon lewion lo ; 
D«cwJrw)ydijl, jClUeÁ^og *iJi«JyjW# 

D«cw Eìýíonyâd 4*:f»t-* (^ 

Daew Chŵitog Sipn odidog, 

Dd«wnas enwog ddytiy sydé 
Yu dr« hclacth ci wybo<laeth, 

Daetb i'w ran ddy«geidiaeth ryddr 
Dacw dyddyn y dedwyddaf, 

]]rif-fîiidd in wyuaf viu mhoh man, 
^UU Owm, C^y Mattydd; ' 

Dacw ^íímydd ^%* J«n- 

Deued iddynt, medd fy ngluilon, 

Fendilhion ríf y meiliion niln; 
Hei^o .'c elool iw:b oejr lüjuç, 

Er i'n daear í^n'd Hr ífÄii : 
Etifcddlon fo gwyr EifiúH, 

Ar y goroii, gry.f « gw«n, 
Jtfcv\o rwlad Uwuach o lawcnyddf ^ 

K«£ Ei&owydd cnwog fan. 

BsRWTir. 



Pd týwysog bmidttgol ar facs Calfarl. 
60RPUBNAF, 1831. 



CYNBArAU 



EPELYCHIAD 0»R OATHL WLADOL-^'aOI» 
. SAYE THE KJNG," 

DiFFYNA dl, O Ddow, 
GwiLYM, eln hcnwog Lj'w, 

A'nbanwyi Hi: 
Rbeoled cf mewn hedtl, 
Hir bucdluc «r ei sedd, ^ t 

A dcdwydcrhyd y bedd, ed by LiOOÇle 

Ya Uwr «i tn O 

oá 



918 



Uaneẁn, írc. 



Bryd«in, dyrehafa gawr,* 
Moliant dy Frenio mawr, 

Ag ncliel lef : 
Nid òm, ni bydd» ni ba» 
Ragor ein Gwilym cn, 
Yn llywio oweh y Uu, 

Duw nodda ef. 

Cyfod, a chwal, O lon» 
Uynioli cls ein P6r, 

Ar fbr a thir; 
Dyryn, yn dy ŵg, 

£n bol! gynllwynion drwg, 
Ac i gywilydd dwç 



• Áihoui, 



wy oU cyn hir» 



Catrìudd, 



Glan Alum. 



UWCH BEN EI BEDD. 

Dtica 'r goeden ddn a ysgwyd, 

Uwch ben ei bedd, . 

Dyna 'r Uyûan gw>'rddion ddygwyd, 
Uwch bcn ei bedd» 
' Blanodd dwylaw rhai wyfofns, 

Hoffai 'madrodd mwyn ei gwefli», 

Orymal gyda chalon glwyfns, 

Uwch bcn ei bedd. 

Ni raid dod i Uech o fannor, Uwch, &c. 

rwhoerddarUeiram ivw dymmor,— — Úwch, Stc 
' Am en hlenengclid à'í Biriolder, 
Arn ei gwylder «'i haddfwynder, 
DiAu coflr gyda phmdd-der, Uwch, Ste, 

Ofer ■òn am «iomiad cariad, Uwch, dcc. 

ChwerwdercMon dwyra, a'i thoríadÿ Uweh, dec. 

'N angof aeth pob testyn griddfan, 

Hynwent ddiloes yw ei thrigfan, 

Lle mae'r gwynt yn hofB cwynfan, Uwch, &Cr 

Obd mae nnpeth etto i'w hooi, Uwch, dcc 

O I mae meddwl ddichon loni Uwch, &c 

Cadd wawl târ gan Nb» tostnríol, 
'R ol hir aros, a thaer eiríol, 

Darfa ei no»-^'r ym nlnan 'n 8Ìriol« Uwch, dcc. 

D. C. 



— P 

GORFOLBDD Y CRISTION. 

NiD oes yma ond poen a blindcr, • 

A thnieni yn n^rhan ; 
Byth ni ddcrfvdn effaith pechod, 

Nes i'r Mcddyg et iachan. 



Pan fo *r byd drwy dwyU yn denn, 
Yn go^ofrmaglau sacihan üyn; 

Nid ali dim ei Iwyr orohfygn, 
Ond tirion arfan Dnw a dyu. 

Er bod damweinian a gofalon 
Yn pwy»o 'r gak»n lesg i lawr; 

Dim nid oes all ci thaweln, 
Ond cariad cn y Ceidwad mawr. 

Y mae ffynon wedi ci hagor 
Rhag pob biyuti, a phob bai ; 

Mae rhin\vc<ld byth o honi *n tardd»» 
Ac fe bery yn'ddi drai. 

Pan fo angan a'i golyn chwcrw, 
Yn cwtepasa 'r briddeU (raa ; 

Dan adcn lcsa niae ymwared, 
O bob gofid, gŵyn» a gwae. 

■Beraphlaid heirdd fÿdd yn cwmpasa. 

Pob enaid pur ar bcn ei daith ; 
Nes myn'd adrcn 'n gorfolcddn, 

A phrofl trag'wyddoldeb malth» 

Dyma gysnr y credadyn, 
itn mnob c^llwr dan y nen ; 

Rhoi pob rooliant, a gogoniant, 
l'r gwr a'i prynodd ar y pren. 



YMROAD Y CRISTION- 

Py ngofal penaf tra bwyf byw, 
Yw gweddio ar fy Nnw: — 
Cadw fi, O Dduw dilyth, 
Dan cysfod dy adenydd byth. 
Dy air, O Ddnw i rol erioed, 
Sydd mecyfl Unsem i fy nhroed. 
Dysg i mTfyw, O Ddnw yr hedd. 



J 



F(ri nail anghofiwyf byth y bedd. 

Er dodi 'r fturwol ran I hiwr, 

Cyfodaf etto gyd à'r wawr, 

Ar ddydd yr adgyfodlad mawr, 

Pan eilw 'r Bamwr yr hoU fyd, 

Mawr a bychan yno ynghyd ; 

Pan ddwys fyfyriwyf am y dydd, 

Gofidio 'r wyf am fod yn rfaydd 

Oddiwrth bob pechod, cnr, a phoeD, 

1 fÿn'd I lŷs y nefol Oen. 

Hyn a bàr i'm caloa loes, 

A thafla 'meian at y groes. 
Ar y cyfyyw obaith mae fÿ hyder, 
Pan i fy nghorph i brldd y ddacar, 
Dyrcha t* enaid nwch i (ym, 
Ym mhUth y seintlan mewn goleani. 

C1.BBICUS. 



HANESION GWLADWRIAETHOL. 



NEWYDDION TRÂMOR. 

Fpraingc— Ymddengys yn egluroddi- 
ivrth y Newyddiaduroji, fod yr yspryd o 
ddicheli a therfysg etto heb ei ionyddu yn 
y wlad hoD, ond yn parhàu i beryglu di- 
ogelwch y lly wodraeth bresennol. 

Itali.— -Y mae proíladaa y gwyr a fu yn 
achos o'r gwrthryfel yn myned ym mlaen 
yn Itaii ; ond y mae yn dda gcnym glywed 
fod yr Ymerawdwr Francin wedi arbed 
bywyd y cad-flaenor Zucchi. 

P0RTU6AL.— Ymddengys fod Don Mi- 
guel yn penderfynu Rwrthwynebu gofyn- 
îadau llywodraeth Ffraingc; ond fe allai 



y bydd dychweliad ei flrawd Don Pedn> 
o'r ÛrazilB yn efleithio arno i newid ei 
feddwl. 

Brussel3.~*V mae yr anesmwythdra 
mwyaf ym mhlith trigolion y wlad hon o 
bartìi y gynnadledd sydd yn myned ym 
mlaen mewn perthynas i ba flTuif o ly w- 
odraeth a bennodir iddynt. Ymadawodd 
cenhàdon Lloegr a Ffraingc oddi yno. 

Denmarr. — Y mae brenin Denmarlc 
wedi rhoddi i'w ddeiiiaid ffurf ly wodraetli 
wrth èu bodd. 

America Ddeheuol.— CymmeTodd cyf* 
newidiad le yn ddiweddar yn ngwerin- 
lywodraeth Columbia. J^^g^^ 



Haneêùn, 8fc. 



219 



PoLAND.— Y mac 'r banesìon o Polaud 
pi dra phwysfawr er eia RhifjrD diweddaf, 
ac i gyd agoft o ochr y Pwyliaid, er na 
ddii^n'yddodd dim sí^ y gellid ei gyfrif yn 
bendeifynol o'a plaid. Bu farw y Cad- 
Baeoor Rwssiaidd Diebitoh ar y lOfed o 
Fehefin. Y mae lle ì feddwl y bydd y 
digwyddiad hwn o les i achos y Pwyliaid. 

Yr India Orllëwinol.— Bu terfysg 
Bid bycban yn ddlweddar yn Ynys Anti- 
goa, ond gostegwyd ef yn fuan, ac y mae 

y Ue yn bresennol yn Ued dawel. Bu 

hirsychder yu Jamaica, ac y mae lle i ofni 
y canlynir gan newyn trwm. 

ADCHWYL YN Y BRAZILS. 
Y mae adcbwyl wedi cymmeryd lle yn y 
wlad eang hon, ac yn ganlynoí ymadaw- 
odd Don Pedro ä'i goroo a'i ymerodraeth. 
Ymddeugys fod rhyw anghydfod wedi bod 
rfawog y PoEtugiaid a'r BrasilÌMÌd er*s tre 
yn ol, a bod yr Ymerawdwr Don Pedro 

I wedi newid ei wainidogion, gan osod 

, yo en lle ddynion ag oeddynt yn lled atgas 
jn ngolwg y trigolion. Danfüuasant gen- 
nadon atyr Ymerawdwr i ddeisyf arno eu 

I diiwyddo, ond ni chaniataodd efe iddynt 
en dymuoiad. Y canlyniad a fu i'r trig- 
olion ynnill yr holl filwyr o'u plaid, hyd 

j yn nod gosgordd-Iu yr ^Ymerawdwr ei 
hnn. Ar-hyn, yr Ymeraẁdwr yn canfod 
ei hnn wedi ei adael yn unig, oddeutu un 
o*r gloch y boren ysgrìfenodd k'ì law ei 
hon ei benderfyniad i ymadaw â*r goron 
a'r ymerodraeth, gan adael y Ilywodraeth 
i*w fab. Dywedir fud y ty wysog ieuangc 
yn dra phoblog mewn dwy ystyriaeth ; yn 
gyntaf, am ei fod yn Braziliad genedigol ; 
ac yn ail. am y parch tra mawr a'r serchus 
goffadwnaeth sydd gan y Braziliaid am ei 
fam, yr hon, tra y bu byw, oedd agos yn 
cael ei haddoli gan y werinos. 



NEWYDDION CARTREFOL. 

Yr Iwerddon.— Drwg geoym hysbysu 
Jbd y newyn yn y wlad hon yn cynnyddu 
ya hytrach aa lleihau, cr cymmaint o arian 
a {ÇBsglwyd ac a gesglir yn Lloegr i brynu 
ynborth i'r trueiniaid anghenog. Dy wed 
amryw o foneddion ag ydynt yn dystion 
e dlodi y Owyddelod, nad all iaith ddat- 
|an y cyfyDgder sydd arnynt: un o hoa- 
ynt, y Parch. äyr F. L. Blosse, a ysgrif- 
ena ynghylch y newyn yn Mayo— ** Ym- 
ddengys fod cyfyngder dirfawr yn gor- 
Ibrymn trìgoüon 42 o biwyfydd yn Mayo, 
a bod ynddynt 148^4)41 o ddynion yn di- 
«dd^ arteithiaa newyn. Preswyiwyr yr 
arfordiToedd a ymdrechant gadw eu hein- 
ioçs dnvy yroborthi ar y chwyn a'r pysgod 
agaifeni ;tr y traeth. Mynegodd Otfeiriad 
i Bi, yr bwD a auuulieuoUd wirìonedd yr 



hanesion a bysbyswyd iddo, iddo ymweled 
ft theuluoedd yn annisgwyliadwy, ac fel 
hyn bu yn dyst o olygfa a barodd iado oíid 
Did bychan, sef mam yn pigo. gyda phin 
ddamau o bysgodyn allan o'r grogen, ac 
yn ei ranu fel hyn iddynt—yn rhy araf 
i ddiwallu eu heisieu. Mewn parthau 
ereiU o'r wlad, y tlodion a ymbortliant ar 
chwyn a dail poetbion, a dymunant am 
ychydig o flawd ceirch i ferwi gyd à'r dail 
hyn i wneuthnr y bwyd yn fwy maetbus a 
blasns. GweUvyd un fam druenus, yr 
hoB oedd ft baban yn ei breichian, yn ys^* 
drechu estyn einiocs ei theula drwy roddi 
iddynt y uaiU ar ol y Uall lacth o'i bronau l 
Protir yr haneaion hyu drwy Iw ger broa 
y Cyfrin-gyngor. Aioferfydd ein galwad 
ar y cyfoethogion dyngarol i achub y tru- 
einiaid tiyn o angeu poenua ac aoamserol? 
Y mne clefyd erchyil wedi tòrí allan mewn 
amryw o barthau. Casglwyd yn y plwvf* 
ydd tláwd £3484 \Ù8, Qd, 'heblaw £4000 
aroddwyd gan.Mrs. Budworth, ac £800 
gan larll Lucan er esmwythiìu cyfyngder 
en deiliaid eu huu'ain. Y mae yr arian 
hyn, a'r swm a aafonwyd yma o Loegr, 
wedi eu treuiio oll, ac etto y mae 60 oi- 
wmod o'u blaen, cyn y bydd cnwd y clur- 
on yn barod i'w fwyta." 

Mewn cyfarfod u gynnaliwyd yn Nub- 
lin, hysbyswyd fod £22:>7 ÌQs. wedi éa 
treulio i brynu ymborth i'r tritcolion new- 
ynog, abod yn Mayo a Galway yn unig 
200,000 o ddynion yn hylwyr ymddifad o 
luniaeth, ac y trenga miloedd o ncwyn, 
onj ddiwellir eu heisiau yn ebrwydd; a 
bod Uawer wedi trengu eisys yn y Ueoeídd 
uchod. 

Dywenydd ydyw mynegu fod y Llyw« 
odraeth wedi danfon gwr boneddig i Mayo 
a Galway i dòri gwaith allan iV preswytiu 
wyr truenus, a bod ganddo swm mawr o 
arian i'r diben hwn ; eithr ni ddylai hyn 
attal cyfeillion yr anghenog rhag ymegnrô 
hyd eithaf eu gallu i gael cyfraniadau yn 
eu hamrywioi ardaloedd. Caitglwyd 
rhwng £{MN) a £600 yn Nghaerileon, yr 
hyn a drosglwyddwyd i'r Dirprwywyr yn 
Nubiin. 

Dy wed yr hanesion diweddaf o'r parth- 
au newynog, fod yr eisieu am ymborth yn 
parhàu fei o'r blaen, er cymmaint o gyf- 
raniadau a ddanfonwyd o ddinasoedd a 
threfydd Lloegr. Onid buddiol ôrddai 
i bob Offeiriad bennodi Sul yn ddioed i 
wneuthur casgliadau yn eu heglwysi i ddi« 
wallu angenrheidiau y Gwyddelod? 

Mewn parthau ereiil o'r wiad, drwg gen^ 
ym adrodd fod ugeiniau o'r adynod yn par- 
bàu i iadrata, i ladd, ac i attal yr amaeth- 
wyr rlmg trin eu tiroedd. Yn y mis diw- 
eddaf profwyd ugeiniau yn euog ü*r tros- 
eddau ercbyllaf, a dioddefodd rhai eithaf 
Ilymder y gyfraith, a nifer mawr a aliiud* ^ 

uigii;izeö Dy vjìv^v^v iC 






Han^nonj ^. 



Iwyd dros «u boes o wlad en genedieaeth. 
Oobŷitliir y llwydda ynidtecliittitau y 
Llywodraeth i adferu Uooyddwch yn yr 
ardaloedd terfysglyd ; yn wir nid oea am- 
mheuaeth aoi hyn, ani fod lluoedd o*r 
werinos wedi rhoddi eu harfau i fynu i'r 
Gweînidogiun Protestanaidd a Phabaidd. 

LLOEOR. 
Dyi>d Mawtth, Mehefin 14, agorwyd y 

Sciiçdd RaJi yr Arglwydd GanglicHjdd ; yr liwn A 
WyModd Aclod.m Ty y Cyffredln l Dý yr AreU yddi, 
ac a fyni-godd idJ>nty niai Archiad ci Ftiwrli^di 
òŷdd ùlilyilt ddcMÌrt Uefarydd. Ar hyb, dychwel- 
aii4nt i L)ý y Cyftiedln; a cbynnyslodd y Gnir Att- 
rliyd<.'ddu» C. W. W. Wyun, niewn araiüt syuwyr- 

fewn a hyawdl, fod y Gwir Anrhydeddns Chailes 
aiiiicrs Sntton Ì gacì ei ddethol l ewydd Llefarydd 
yu y Sencâd. Y cynnygiad hwn a gefnofcwyd f;ah 
tfyr M. W. lUdley, yr fawn a fynegudd g>maiwy«- 
dcrao Mr. Satton i gyflawni gorcliwylion pwysig ci 
■wydd. Wedi i Mr. Sottou gyfarch y tý» dewis- 
wyd cf yn nnfryd i fod jm Llet'arydd, s gosodwyd 
«f yn y Gadalr gan Mr. C. W. W. Wynh n 6yr 
M. W. Ridley. 

Dydd Mercher, aeth Mr. Sutton a lìîaws 

mawr o Aelodaa Tŷ y Cyffrwlin I Dỳ yr Arglwyddi, 
1 fynegn l IMirprwywyr ei Fàwrhydl, ibf Arglwyddl 
Broitÿam n DArhâtB a Dnc RicHmond, ft»d y 8efl- 
«ddwyr wedi cydnno %g archiad ei F^enin i ddewii 
Llefnrydd» a'u bod hwy wedi gwncuthur iddo yr 
anrhydedd o^l ethol ef yn Llcfarydd. 

Yr Atglwydd Ganghellydd a ^archodd 

y Llcfìirydd fcl hyn— Gorchymynlr nl gan el FawN 
hydi l slcrhaa t chwi fod ei FawrhyfU, gan hydetia 



fhrefhiadM fŷ.y Cyffredin, eich ammhleid||#rwch, 
.diyagpgrwTdd, hynawaedd, a chymmedroldeb» yn 
Hghyilawniad eicb gorchwylion fel Llefarydd. « 
gymmeradwya yn hylẁyr weithred Aolodan Tý y 
Cyffrtdin, yn etch dethol chwi i fod yn Uefaiydd 
SH Vr Bhtéddftod bon o'r SeoeOd. 

Y Lleíárydd. Fy Arglwyddl, gyd â'r 
dlolchcdd» â*r edroygedd, a'r goityngeiddrwydd 
mWyaf, ymoityngaf t orchymynlon el Pawibydi, 
n'm dytedswydd yn Éwr ydyltr bòhi bâwl ýú enw ac 
nr rm Aelotfan Tŷ y Cyffredln, l'w Uwnderw a'n 
. breiBtÌan cyntefig, ya mwcdlg y riiyddld Iddynt hwy 
n'u gweinidogion rhag caeì ea rhoddi dan ddjüfti>- 
rbyddld i ymadadlea-^hyddld l fÿned at el Fa^- 
hydt, pèn y bydd Amgyiehiadan yn goiyn; afe ba 
dlgwfdd ihal eyftiUDraadaa* hyderaf y prlodollr 
hwynt i mi, ae nid i Adodan ffyddloB Tỳ y Cy- 
ffhedib. 

Yr Arglwydd Ganghellydd a ardyrtiai 
l^ Ltefhfỳdd, Ibd ei Fàwtbydf yn barod I iterhatt 
'yr laẃli á e ŵ ä> brŵHfta a fwynhawyd m AftU 
«don Tŷ y Cy^fRredln er's oeaoedd maiih. Yta^ dy- 
chwelasant i Dŷ y Cyffrrdin; a threiüiwyd \r 
wỳthnd» gyniar yb gweinydda y Uwon i*r Sencdd- 
wyr. . 

Dydd Mawrtfa, yr 91ain o Fehefin, aeth 
«I Pawrbydi y Brenin i draddodi ei araeth 
wrth agor y Senedd newydd. Oddeutu 
lmnii«r àwr wedi un o'r gioch cychwynodd 
ei Fawrfaydi o'i balaa, yngfayd á'r Frenin- 
ea, a swyddogion penaf y deyrnáa, ac 
^chydig ar ol dau o'r glooh aeth y Brenin 
i mewn i Dỳ yr Arglwyddi, ac esgynodd 
yr oreedd. Yna gyda ilais ochei darilea- 
•dd yr araetfa runiftol a ganlyn : 



'* Fy Arglwyddi « B^neddigloHy 

*' Cofleidiais ÿ oyfteuétra cyntaf I gyftM 
fttoch am eich cỳn^ot n'ch cymittdtth àr dl 
di^fpfìofiad y 8enedd d<liweddaf. 

•* Wedi cy rchu o honof at y mesur fawtt# 
l*r diben o wybod nieddwl fy oihdbi o 
barth y rhcidioldeb am ddiwygiad yti y 
eynnf^chiolaeth, yí wyf yn awr yn oj'n- 
nyg i'ch yatyríàeth mánylaf à dioed J 
pwngc nwysfawr hwnw, gan hydcru y 
bydd i ch\Ti y'nthob peth gogyfer aH ddWyft 
Ki bén, lyou yn ufalus wrthegwyddoHoa 
prescnnoi y Ilywodracfh, trwy ba mt )r 
diogelir ur unwaith ra^rfreintiau y guron, 
awdurdod dau Dý y Senddd, a breiutiau a 
rhyddid y deiliaid. 

. " Mae *r tystiolaethau o lieddychlon- 
ùe\f a chyfeiilgarwch ar du holl Iy wia,wcí- 
wyr tramor ag ydwyf yn barhaus dderbyn 
yn rhoi gobaith na therfysgir yr hcddwch 
cylTredinoi presennol. er y cythfwÛ car- 
trefol a fu yn ddiweddar >n rhai madau yti 
Éwrop. ac er yt ymbleidio sydd yn awr yn 
I'olanu. 

'* Yrodrechaf yn dra goíalaa i gynnal j 
fendith hon o heddwch. 

** Ni therfynwyd etto y ddàdl a fà o 
barthed matterioh Belginm; eithr y mae 
yn para yr undeb mwyaf rhwng yr amryw 
awdurdodau ä anfonasant genhadon i'r 
Gymmanfa yn tilundain. Yr egwyddor 
ar ba un y mae y Gymmanfa hon yn 
gweithredu, y w peidio ymyraeth à UiHipl* 
ion Belgiwn ynghylch treniu ea hachosion 
gwladol, ac ynghylch cadamhau eu Lly w- 
odraeth fei y gwelont oreu er eu dedwydd- 
wch rhagllaw, ond yn nnig na ihroaeddoot 
yr arferion a'r ddeddf sefydledig rfawnji 
teyròasoedd, ac na pìierygiônt ddedwydo- 
wcfa gwledydd cymmydogaethol. 

** Gan na chefaiB iawn, er fy holl yid* 
drech, gan Ìywodraeth Portugal am y câm 
aV sarfaad olynoi a wnaetfaai, gorfu ar- 
naf o'r diwedd anfon rhaa o'n llyngeB at 
Lisbon i fýnu iawn. Darfu cydsyniad 
parod à'm cais ragflaehu'lr «ngeDrfaeid- 
rwydd o fesuran gwaetfa, er fod yii ddr^ 
genyf ddweud naa gellais etto adnewyddo 
y berthynas gyfeiUgar a ífa rfayngom. 

*' Bmuddigŵií Tỳ y Cyffredin^ 
<* Gorcfayntyaafai oaod ger eîch bran 
8Wm tmui y goron am y iwyddyn faon, ac 
yiaddiffiedaf i'ch ffyddlottdeb a'ch zei am 
ddatpariad cyfateboi yn gystal ag iawn 
ddefbtddiad o'r arian a ganiatâodd y Sea- 
edd (ftliweddar, etto gan gadw yn eiofa 
goiwg yn wastadol yr ahgen o gyanildeb 
doeth IR da y'mhob rhan o dranl y deymas. 

" Fy Ârglwyddi a Boneddigîon, 

<* Gyd à'r fayfrydwofa mwyaf yr hysbys- 
af i ohwi «a bu. y gostyagiad trethi 






'Ml 



« fymendd le y llyiiedtl, ftV iwyddyn 
Ìwo, er ysgafDhaii beiebiau y wec^n, yn 
achofl o leiliad cyfártal y'nghyilid y goron. 
Uyderaf y dyfci»iwcii flordd i wueud yr 
yehydig ddifiyg yma i fyau iieb gyfyagu ar 
gyaoroft fy aeiliald. 

" Cefnogi diwydrwydd, diwygio cyf- 
eeÚi^ a cÌiynDal parcli y deymas, trwy 
Mdtoa diogel, ac ar saii ddn, á fydd bob 
aneer fy ymgais peaaf, a hyderaf y bydd i 
dkwit]iau gydymdreciin k mì yn hyn. 

" Gyda golid yr ydwyf vn iiysbysn i 
cbwi gynnydd parhaas gtefyd dyohrynilyd, 
y tyilwyd fy syiw boreu aio, yn rhanau 
dwyreinìo! Ewrop. Cafwyd hyebysiaèth 
jn ddiweddar eì fod wedi cyrhaedd porth- 
laddoedd y Battic; a chan fod ci-yn faä- 
nch rhwBg y deyrnas iion a'r lie nwnw, 
forchymyiiaiB ddefnyddio pob moddion a 
■llotit t rwystro dyfbdlad defyd mor o&dus 
Vr wlad hon. 

** Itfae cyíyngder mawr yn parhan mewn 
rhai laatian o'r deymas, yh enwedi^ rfaan- 
an gorliewinòi yr twetddon. l*r diben o 
yegafnhau V gorthrymder lle y r oedd drym- 
aL aid oedais gefbogi y moddion mwyaf 
addàÉt ond thaid fod pob cynnorthwyon 
o*r natilr hyn yn rhy bria i ateb y galwad, 
•c nia gallant lod ond dros aMser yn unig. 
Ffbrdd i ddiwygio adnoddau y wiad, M 
ftia ddigwyddo y öyíVy w gyfyngderatt dra- 
ahefn, ŷdty vr yr liyn y dymunwn yn neill- 
teol ei ehaèl» ac y dyleeh ohwithaa yn dra 
éẃfB a gofhlas el chwllio aliaü. 

'* Pigtiryddodd eythrwft yn ddiŵeddar 
(aidoaairyddiondeb i'r Bronin, na gwrth- 
ffTÌhlgarWcfa yaerfoyn y ilywodraeth) mewn 
tiiai ma&att o'r deyrttaá hoa aV Iẅerddoh. 
Ya Swydd Clare, a*r rhaaau cymraydog- 
aelhol b ftoeoommon a Oaiway, arferwyd 
trais ac annhrefn i raddaU eehtydns am grŷn 
amiier, er attal pairai y gonodwyd awdnrdod 
y gylndth ar waitiu a hyny yn ilwyddiaa- 
aiD. lVwy y moddioh hyn, hyderAf aa 
bjfdd aagBarheidrwydd am wnenlhur úta- 
rhyw gyuoithian aewyddion. RhagBaeilu 
j fillh aagtarheidrwydd a fn, ac a fÿdd 
hefÿd, yn waitad fý nymnntad penaf ; èithr 
•a cyfyd y fiath angenrheidrWydd aniTodaa, 
aid <Ma «0 amftheoaeth yoof nas gwnewch 
gyaaal heddweh a thtefh yn y deymas 
gyfUaol, trwy ddefnyddio pob moddion 
aaftBiMdioi i'r dibeaion hyny." 



hwynt ynjf Sai«dd. Bidir fon foA ei olygMda» o 
bartlicd Diẃyglad Scncddul ya hylwyr gfui'B i «MÌdo 
y niíer taosocaf o Üchclwyr y Swydü, bnan y gwt.- 



odd lud oedd y gobaith Uciaí y Ihvyd(lai yu ei yu.- 
gals: ac o gaalyniadp tnai uict fyddai iddo wrth- 
wynebtt E. M. LL Mostyn, Yiw. (in.tb Svir Ëdward 



gals: ac o ganlyniadp tnai uict fyddai iddo wrth- 
wynebtt E. M. LL Mostyn, Yiw. (in.tb Svir Ëdward 
f Joyd, o Bcngwem, a nal i'r diwc<1dar Byr Thonias 



MuAÌyn) gwr wr(h fodd calott Ùchelwy? auymddi- 
byiiol Swydd FflinU 

Dydd Mawrth, Mai lOfcd, gwelwyd cannoedd o 
^yr tracd a chcfTylan vu cyrchn tii« POÌut, ìAmì %ii 
wyddfodawl ar yr achfysur o ethol Scncddwr» Ili- 
lynwyd Mi*. Lluyd Moatyu gan y rhan fwyafo Ýoû' 
e<ldiuii y $wyd<l| y riui ocddvnt am y cyaiaf i 
d(lango« pob arwyddlon o barcíi tn ag ai iuipyn o 
foncylt' Pcng>vcrn; ac vtn HiiiUth y rhai blaenaf yr 

Îd<3edd trigolion y Wy<ldgi-ug, a'r amgyióluictid. V 
*rir Sŵydilog a ufyuo<ld, pwy a gafl'ai cn cynnrych- 
loli hwynt yu y Scncddí Canuoudd a tfonddiasâht 
Ë. M. Ltoyd Hostyn. 

K Jí. Priee, o Fryn y Pŷ», a gynnyelo^ld Mir. 
Llo^-d Moatyn i iylw Vch<ìlw\'r y Swydu, fel bou- 
eddig leilwng i'w cthol yu Sencddwr. ' Vr (K*d<l 
golygiadau y boneddig parchui, yr hw'n a gyn- 
nrychiolo<ld y Swydd ya y Scnc<ld ain gynnil'cr o 
flynyddoedd» ond yr hwn nydd yn awr wcrti myoed 
i fyd arall, mor adnjby<l<iaj i bawb, taad o«<1d ang(n 
id.io cf ro<l<li <iim canlnotiacth id(lvul; ei nod«vcdd- 
iad parchni, a*i aiurywiol rtnwcd<Uil, a enuillasant 
iddo icrch ac euw da pob un o'i gydnabod ; a hir y 
trlgai ei goffadwriaelh yn nghalouan ei eiholwyr. 
Yinddane<MaÌ ger eu bron, ar yr achlyaor pn!«eAnol, 
l'w cynghori hwynt i ctbol £. M. Ll. Mostyn, Yslr. 
l'w cyunrychíoll hwynt; -a gWnai hyn, uí<i vn umg 
ani y gyfelllach A ffynai rhyngrtdo ef a Mr. Moctyn, 
ond am ifldo wyb<xl ei fu<l yn ddyn bone<1dig);o 
egwyddoríon «y wir, ac y eẃaMnaelha efb hwynt yn 
oncst iic yu ílyddtawn. Yr oedd efe vtt gy faiii cal*n 
1 l)diwygiad 5vne<ldol; ac er na<i tÛHÌ gyhiuierinl- 
wyo yr hoU Yiigrif; etto, cymmeradwyai ei U^g- 
Wyddor, a'r prif drcAila<}«tt. Er nad allai gydiyn-' 
ied yn hylwyr fc'i gyfalll anrhy<lc<ld«0 o barthed y 
pẃnc tra phẃyifawr bwn, teiinlai, yn <UllogeI, bd 
etholûl ef rw cynnryoliioli hwynt yn y Scrtcdd, y 
cyflawnai ei ddylednwyddi ac y pleidleisial yn ijyd- 
wybodol ar bob a<:hlyMir. Ni chafodd erioud fwy o 
d<Ivwcny<kl nag ar yr achlyrar prai>cnn-vl. wrth g>tu- 
f<xl eymmaint o niulcb yn y Swyd<l o bUid y b<tu- 
ed<Iig pnrchoi, yr hwn, yn <ldi<lda<li, a ddefnythlìa 
bob ymdrech er Ilei cl wlad yn gyffredìn, a'i fto 
cncdigol yn ncIIIdnOL 

Ccfnogwyd cynnyciwl F. R. Príèe gan Major 
Joftet,meynx antith (iJeiUtti ft chynuwyifìiwr. 

V Parch. Ckarìe9 Shipìey a lawcnhai wrth gan- 



IM cynnifcr oM gyditchclwyr yn wyddlbdol ar yr 
aehlyinr hwHf i euiol un i'w cynnrychf«>ri : yr hwn, 
er yn iettangc m<!wn dyiMiftn, oc<M ytl hi'b Ddi- 
Wyi^lwf. Öywehydd ocdd gattddo, fòC '^ ' ' 
HannMîr wodi taacan dyfbd l'r liiilcM j hc 
«fc y Bafŵnlg, yr hwta sydd yta ẃro eynn 
lûB, ac ytadebygoddwyn itarliydcdd {'vr 
lo ; étto, bnasai yr áraHh li dnrtldododd j 



CYMRU. 

«raûLIAB SBNfiDDWYR. 

rM-ihkloffiiit(i/.18L; 
SwrBD Ffuht.— Paii gyiiuied«Kidd yr 

fcjHjTiiâd ffÉUmii am farwolftHh Syr Tluimas Mtm- 
tyn lV wlad, 8yr Johta Hamncr a ddalgan<»»1d ci 
r*Tlad i gyiMiyg ei hou i «ylw Lchclwyr y Swy îd 
§à ymgcliytld «ii yr anfliyUtdd o'u cyiitirycfaioil 



Wy^wf. ëywehydd oêdd gauddo, Ibd éyr John • 
HannMîr wodi taacan dyfbd l'r liiAcM j hc <*r y parehai 
^ - • -' " )eyiiii«idfancryf- 

M{'vr«n«ra*lil^q- 
íhiddytayrWyd<l- 
grtag yn ddI|oii i rWyntit» ei cthbllad. f>tly« gataddo, 
ptA wdid yr Y«ghr bota o IMiẁy«fad ScDeddol 
Wiedl idgywHrio yridreHtaa t OBfaàrdd«iH ffnrf-lyV . 
odmclh fetdd^eliog Prydiln Fawri Wcdi iygiimid 
yinftith y ibthach o eHsglo<ld amser, a dlú^'g cg- 
Mryddorlon rh1tiwvtldo!, o «Ttagylrti el iiylfaeti rha. 
gorol; pan wcWd cln Iftirf.lyWortrnHh fel golobni 
MaWr y dydd yn cl ddtn^lclwlch y!>blfnytid, >n 
gẃangtrn Iiawetaydd i bob <Mlon, oc yta dynfti bcn- 
dllhton ar y bobl; bvdd«i g*rth>Kytacbwyr pnoM^n- 
taol yr YnRrlf ym rahWth y rhal bUcmif yh cŷiiiYntr- 
Édwyo ymddyslad el wnMddiliyiiWyr. Pwy a 
ddcthnlai y nífL'r Inosocaf o Aelodan y Scnedd l y 
BwidclMlrcfi— a Hnwcr o honyiit ddlm ni^it»nivicli h« 
mnrian adfclllcdlji, tomrn>d.1 ijwyfrMlon, a mcti*- 
ydd dlddclUad ; ac ^tdthliin yẃlymoâ )i dyflimnod 
ocddynt yr ctliolwyr (âhwerthtn}, Amrai « Acl- 
odan Tŷ y C^fl'rcdín a ctholwyd jfin b<>fRlcAgh)ii ; 
ac <»« melddì<iit ymddwyn yn anymddihjiirtl, a 
rhoddi en plctdlaH yn f^rẁ* i drlynintdad rn inci>tr- 
aid, cymmcUcot h'wynt 1 encttiu u'r Scocd<l« a 
.Uigir.i2eö Dy \^\^vjpùL\^ 



Wtmmíá f tma^ ^im êâ y w mm Mwy wMà. Ycàjdìc 
• fljwyitdocdd f» «4, lijm bruittég a fÿ^^tiẂJ^M y 
éamámm *i ar«* ^ i t}a«r>cfcìoU u «/i f«rd*t«- 
4i€* «»7 Scwdd ; s'r ■■i|; befh a*i n»Mit«td ..rtld 
mm ri^tm we. Md rrâtÌM >d<««dd Mmtgo, ac y 
CHÜié fn Anfiimyìäàsmih arMs U«er Tw •jm- 
mmjm, Cjanmd»>at, ja lijl«>r, }»^f Ar- 
ffwjdd Ma RmHI; oMr^ mì ddifr«-ibnia ark 
d>MM«9 «tifcr fcrri—ii JM,M9, ac ar «Bwaith t9- 
ôtai % wídi «i o fwTdriidrHi Djgr«diK^ Cefbu^ 
■r. ll<MCja afli aoai Díwjciwr jdoctJ*!, ac am j 
fwjddai j cjfMfraí ei OMcr é^i ddMiiaa at 
adii ci coholwjr. 

Jfir. 7%MM» Maihtrt • Fafilh, a wurtfe 
Mlh • Maid f acríf Anlwjdd Jmin Ra^ll. \V«di 
j Prtf Swjddüg fod E. 31. IX 



'Hmcjb, Y«». wed'i ci c«hol, â jwf«xv9odd o^i i 
gjrteh j dcddjf fel MarrÌMp > Sw>df|. 

E.M. LL .«M^. rjv. a ymddaBCOMÌ grr tm 
fenm i dalo ci diliolcli diflajat am yr anrliydrdd a 
wnactiuflt iddo ar yr arhly»or hwo, Tw hybarrli 
^íeillMM, Mr. Price a M jj«<r Jno*^, > ti iuifai yn 
WMtad y dn diol^hçar. Ni allai i:itth ddai«ao 
mor «MjlcdM y Irii.iUi i Uchelwyr d«-al!Di Sw\.ld 
Fftnt, y rhai a ddaeiiuml yno i*w iccftioçi ef; ac 
jc&waor|:id j teÌmbMÌ hwn, pan ystyriai fod c« 
S«djci»lmi fawjnt jii crdfjaio &*! ct«1do jntan o 
Wlted Díwy eiad > n j &ciiedd. Am tdd)'ni oll, ja 
mrjd. eí cthnl cf i'w e>imrjchioIi hw>nC yu y 
HcMdd, ci Wm l cify niad dirtçof oeiid c\fl:twBt ei 
Myledfwydd yii •jdwjboiol, a dieftioi:i >5|;rif Ar- 
dwjdd iolUi RnaicÌL Vr ocdd jn el>n i bawb a 
ddcrbjwidrt aríaa j wlad heb el haeddn drwy c« 
gwMMMCfli, ac yn tjtiill i hob cyuiildeb yn nhraal 
j dcjraaa» a dMifniä na byddai oiid ja rySawni ci 
ddylcribwjdd wrth ddyrchafa ci law a'i lais yn er- 
feja cactbiwcd j dynaoa dnoi»— j drKn feildif edic 
Wno af fjdd jn amndiarch i bob teyrna* wanidd- 
lcdfie. Wcdi ei facn yn Bwydd FllÌBi, gobeitbiai jr 
«drjchai ar bob tehelwr fel e>faiU iddo. Ei ddyh 
cdfwjdd arbcaiff fyddai celedda c« cjfeUlach, a 
fofidB JB ddibaid i hjrwjddo De» v sweithydd m«B 
a kIo, amactfijddíactb, a masiiacb j Swydd. H>- 
dcnl jr edrychai pawb o'l eefaogwyr amo ef fai 
«a cjfiüD. Ni oTOBMddai anrhyw foddlon a doedd. 
«at Vw fjmmwjfo i fyflawBÌ y dyled«wyddaB 
pwyiif ag oeddyiit ya Qr«»yllticdif ii*i •wydd or- 
BCÌMil fcl Seaeddwr. Cyd>mdeimiaiit fte ef tra y 
criarai oblcfid roirwolacch eo diwcddar CyBnrych- 
MyM faybardi a ffyddlon, a fobeithiai y diljBai efè 
ól ei draed cf. 

Yaa fwasfMndd j djrfk laocog I edrjch aro >-m- 
bortfc i ddiwalla aB^^nrtieidiaa j corph; ac wedi 
ciniawa, Iraddodwyd amrai o nreHhba hyawdl gaa 
j boncddifion jn amrywiol westdai j dref. 

Bwráeudrefi Fflitä.—H^áá. Mercher, 
Mai 4, daeth Aelodan Bwrdeisdrefi Rhnddlan, 
Cacrwjt, Caerfwrle, ac Overton, i FfltBt» i ddcthol 
«B o'a cjdaelmlaa Ì fjnnrjrhioli j Bwrdeisdrcfi 
' ' Oddcnta IH o^r cl 



f leaaBaelha hwjBt iBor ff>ddIxwB~weid} düja jb 
^li«>n» iwjbr V >B»dd>ciü(d « i^-mim-nMAyir ^aa 
bob «f>B «U, •vbtriihiai > dui^tm-bi m pAivh a'a 
c>mirfad«»>a«.'th o b<*a«*, irwy ei eibol yn mnlr)d 
b'w r>aar><-^i*'li hw>ul HBWatlíi >n riia|;ur. 

C4-(iM«xû>d y <->na>çké4l s^n íimrfB hotàtl, 1 nf. 
aTr Pan-h. i'Ltrìea ^àiyieg mewn an:itbiaa b>4«dl 

^Bj cyhocddwyd «od Syr ÌL P. Uwjd wedi ei 
dhuL 

JTyr E. P. IJm^á a O'Carchodd et etholwjr, ac a 
dd> wctlddd aad allii iaith >n y b>d ddatfan «4 d«-iutl- 
adtn, «nh ytyried >r aorti^dtttd. \ plia nii > cyu- 
B>9)ra«ddw>d ef y d><U hwáw, drwy ei ethul di^. 
cbetn i fad >B O^iioryciiit^lyUd Urmiynt. Yr tii. 
erchiaJaa pafrlms a ddt'rb>aij»ai ar h>d y tfunl-l p 
BewcwctB Ì Filinl a briifai fud ei ttboluyr yu r\io- 
mrradw>o «i >mdil>giad Seiiedd44. Vr mtid cfe' ya 
ieefBO!;wr diy»çof dios bob Diwygiail, c>'iMiìldvb, « 
hrddttch; e'tthr ui huoaí nnrhyw adiitâoUaetb «- 
bcnic arn *er'D«çi Gwcinid<if;ion ei ]rMr%rb\di am f« 
bol >B h4«ldn cefhuti'd |^>b d%n da, a'i|jr>> <-b 
. cefiK»si hw > Bt BÌ wnaeth ond ei «Idy leds^ >df I. ìiy- 
denu > cydiwbyddeBt iddu >a:ddwyn yn |!>*^in ac 
>u «n}ii*tldibynol ar bvb 4cb<M gwlad<].~ GfoiaUi 
bob aiii«er div» hryddiant ei cthol\«yr; a fayüifAÌ y 
djo|:o»-ü ri >-nidd>ftad riiaclUw mai en lleÁ hw\at 



hya jn y Senedd. 
' 1 Syr Edwaid I 

b iyBByf Syr ] 
i ijlw Aelodaa' BwideiadrcrSwjdd FBÌBt, fel boV 



Î- r Edwaid liojd Prdref. 
LiViee, Ymp. wrthj 



f loch cjriuedd- 

■■yic Syr E. P. Lloyd 

Swjdd FflÌBt, fel bon^ 

cddif addaa a-chymmwyft i'w cyBaiychioIi hwynt ya 

" Dcdd, a ddywcdodd ei fòd yn cwnenUmr hyny 

d jwenjdd Bid bychan ; oblefid pwy o fonedd. 

iy^d Ffllnt mor deilwnc o'r anrhydcdd a'n di- 

wcddar Gynnrjchiolydd t GwaMnacthodd hwjnt 
' &*r l^ddlondeb mwyaf am nlfer o flyiijddoedd. 



j Scncdd, a ddjwcdodd ei fòd yn cwnenUmr hyny 
cyda d jwenjdd aid bychaa ; oblefid pwy o fonedd. 
íon Sy^d Ffllnt mor deilwn^o'r anrhydcdd a'n di- 
wcddar "" 

CalMd cíbrofi, a chafw>d cf yn ddivky<f ac yn gy- 
WÌr Ì i^yflawnì bob dyle(bw>-dd iy cysiylltiedifE â'l 
■efynfa omcheL Pwy a ddangOMidd fwv o brjder. 
wch a f^al droa lcaiant ei etbolwjr nj'r Barwntf 
hybarchf Ac mewn perthynas i'wymddyfiad yn y 
{(cnedd, o baithed pob aclioi yn^lyn & Ilwyddiant y 
dcymai, cafwjd ef bob aiiMcr jn aroddÌíTynydd df- 
y"S<>X di^ iawndcraa y bobl ; ac ar acliM diwcddar, 
af iydd yn dal perthynas axm at Iwyddiaut y wlad- 
wriadh, rhoddodd wystl i'w atholwyr, drwy ei 
hlfidlaift ar yr achlyNr hwnw, ei fod yn gyfttiíl dl- 
ffnaat t'w Prenin a'i wlad—yn cefnofwr tfynnildcb» 
ac yu amddiSynydd poh trcrniad a dacdda at lei y 
dcjrnaa. GaB fod yr b>bardi Famiiig wcdi ea 



i rfaaclUn 
m. ir 



■>d«î agonf at ci çüoa. ì' r oedd efe wedi ruUi 
.cyfaiU ÌH>ff, y diweddar Syr Tbonia» Mtisiytt, yr bwa 
'oẃdd berthyna» iddo, a cfayda >r hwn y ba yn 
' ewrithn-da yn y Srncdd am i8 inhrnedd. Ní *d- 

^j-: .r_±— __k^.^. t * î^.^i M u_í 




iwyd el ddyl- 
w\«ldaB pwv9ic ya y S^'ordrl.' Wedi hjBj, «nfll 
5yr lùlwaid Uwyd a'i pfriUioB l giaiawa, a tfaia.- 
ddodwyd Uawer o areithiaa h>awdl ar ol einiaw. 

SwYDD GAERNAEroN.— Djdd Gweaer. 

Mai flt'd, eiholHyd G. W. G. Wynne, Y»w. i fyn- 
Brjchîoli T Swydd ^-n y Senedd. 

/Jmd íäémmirdMt Ymt. bmwb aialth fer, a x>«- 
ayciodri i »ylw ei f;yd nciieltt jr Mr. Wjnne, fd fftir 
bonheddif cymmwys i'r imv<1<1 ornchcl o fûl ya 
Aelod o*r Senedd dit» y Swvdd. 

A^wfdd \i mè mvmÿ k a ddywcdodd, cr Aad ocdd 
ei olyeiadan ef yn c>4Ìano fcf eidrlo Mb Wynne. 
etto pan y^tyriai mor <ldyfal y f[wjlÌodd efe dro» 
twyddiant ei eiholw\r, a chymmaint ^ fcddiaaaaa 
ocdd ^aiMldo yn y í^wydd, g<ibelthiai jr ad-etfaoÜd 
ef heb «■ swrthwyaebiad*— Yna cjhoeddwyd fid 
Mr. Wjane wcdi ei elhol. 

Mr. H'pmme a ddiolchai o etgion el galon i*w 
crfeillioo am ei cthol i'w cynnrychioli yn y Senedd. 
Sicriiai idd>at y fallent yinddibyna ar ei jrmcfâi- 
adan er cjBnj<kÌa llwy<idiant y Swydd hon, a Ues 
cyfltcdín y \hl.id\\riaeth. Ac er, efallai, nad ocdd 
yn hyÌwjT |^d«>njc<l 1 rfaai o'i gyfeÌITÌon o1 ani- 
eylch ynehylch ainrai o achoeJon g wladol, etfo Itj- 
deraì y onHleiit iddo bob aroaer roi ei bleidlais ya 
y Senedd gyda Rolwg ar ddedwyddwch a bndd^ J 
deymas, ac j bjddd ei ymdrechladaa thlf llaw vn 
ddlflino er cyflawni yr «nrhyw ddibcn. ^ 

Wedi hyn oddenta ItO o RyrrlUion Mr. Wyirac a 
finiawaciitt gyd âg ef yn Liysdý y dref: traddod- 
wyd nifer o areilhiao hyawdl, ac yfwyd liawer o 
Iwngc-deslynaa gwladgand. 

ÈwrdeÌMérefi Ctt^niaf/in».— Dydd Merdi- 
er, Mai 4, ryfarfb Aelodaa y Bwrdeiadnft ochod ya 
Nghastell Caemarfon 1 ethol en Cjanrydiiolydd va 
y Seiiedd. ÍSyr Charìe» Paget a W. Onmabg Gorr, 
Ymo. oeddynt >t ymgciswyr. Ymddeagys fod j 
djrfa jn ac o amg ylch j Gastcn mewn cvflwr tra 
therf^-i^ljd, ac ni allasid, am aroscr roaills Iwyddo i 
gael lloityddwch i ddarllcn rrrtf ci FawriiydC Ac 

Cyuoyt'iodd Coltmel Parry Sjr Charles Pagrt i 
rjrtw Aelodao y Bwrdeisdrefi fel gwr boneddlg addas 
iV cynnrychloU hwyntyn y Senedd; a cheftegwyd 
j cynnygiad gan Dr. O. O. Robcrts» ym mhlith 
terfysg ac ocfaeneidian digyttelyb. 

Y Parch. Mr. Ryffin a gyimyglodd W. Orm»by 
Gorc, ysw. yr fawn a g<;ftaogw>-d gan Mr. Jobn 
Robctta. Traddodwyd ^ çi^aj»ii y Colond Parr/ 



Hunemn, içc. 



223 



» Dr. O. O. Robrri», a clun y Parrli. Mr. KylBn t 
■r- K4ni Riibort.s; ac liff\«l gan v ddaa >iuf[ui«\\}r, 
■í S^rdijrlr» rafrrt, n'W. Ofniflby liore, Yüw. 
••d «t «rlunMijt tÌB i«ríyD«a rofldi llc ìdd>nt. Pnr- 
hau4d yr cthwliad ain wyth iiiwniud, gvda liawcr o 
*^*»4 ««^ annhivrii, u.ín y rhod«lo(i<l' Mr. Gorc i 
hm^ yr ym^ji;» i Svr Charl^'s. Niú-r y pleidtci^iaa 
^ a>*-r CharWs 'Paget, «74, a thros W. Onnsby 
üwti, Ví»w. »4. 

Sw\i»o FciRiois.—Dydd Mawrth, y 
WW o Fai, •tboÌA^d Syr R«>bL Wim-s. Vaui;haa, 
**^ni«. <*rt>* Sir Foìuonjdd. Huii yw yr v.\\fvú 
'niim JHT d?l*-ç y dithoiw\d .Syr RoUn'i «ynnrych- 
** tri;;;«»lnMa Sir Fcirìoiryu .Scntilrl Riydaiii. Au- 
rh>-|.^M y M hwn naf saU oinI yclijdig o'n Scacdd- 
V)r piesc-uuul ymSruiiiio ynddo. 



EISTEDDFOD LLUNDAIN. 

Dydd Mercher, Mai. 25, cynnaliwyd 
Eisteddfod Cymmrodorion Llundainy yn 
Frrentason*» Tarem^ yr Anrhydeddus G. 
itke yn y Gadair, prjd y dyfarnwyd y 
Gwobrwyoa fdl y caolyn: 

L n^ Jt^fml Mráat, mmá Five Gnífuaw—" For a 
Biai|^«|ií ical Slurtdi of tlie nioitt Kuiinvot IndÌYÌ- 
cImI* tfac Prlaci|Mllt\ orAVale« ha» pnMliicud since' 
th« RrlbrmatitHì'*— ro Mr, Robert H'iüìana, af 
€luist CAiinrA, Oa^ford, 

t. Thr Rm^ .Mala/—P r thc best B^my on " The 

. C«vcs «hich, in Walm, have pro«iiice<i Üit- 
»roc fr«nn tbc EatabUfth«d Chnrch."— 7b Art/iur 
J. JttAmny lätÿ. tif Lbuoln*» irm. 

1. rHr Mopal MeẁtL—** Fur a Poem, in Enelish, 
fcj a antîr* in tbc PrînripaUty, on any .•mbject 
ttMWf^t'd wiih Waks of i*ot le«» tlian lOO'ltiies, 
bnt lltc piîflaU to be ftabsi'qnent to IIh; Nuriruit 
Concjni»!.»'— 7b Aír. Robert Fclke$time Hil. 

•4. lltree Gmmetu.—** XBa y Traethawd goren ar y 
majct'bion, ncu yr Mntaiiteiyion, o uuleddu yr 
lúih Ctmrri'; fel tafodtaith fyyt.**^ Ufifamtctfd 
9 Cfsẁr kw» i jf9yr\feni/dd óan y ffmg-enw 
Mfmdmg ab OmaÌH Gwfnedd. 

•S. Àrimmdtm» Aiu yr ËÌa^lyn sorcn ar " Benyw.'* 
I>eTfoj|ii»yd dim lUi iim. deg ar hngain ur y te5- 
tyn hmrUf a dyftimwyd y Gwobr i'r nu yn àwyn 
J fliif-caw Aè Ceridwem, 



TERFi'SO YN MERTUYR TYDPIL. 

Diuo Mercher, Mehefin 3ydd. cyfododd iioll Lo- 
«yr Merthyr yn erbyn eu Meinrtaid, am iddynt 
«4di rhytHhld y f^orfyddai arnynt oMwng en cynui^- 
ao. Drajuioclh, ynifyrchodd y glowyr yn Antei- 
ocdd HbOMO^ y > dref ; ac aethant yn nulon-i;ytcliul 
« attocdd Mr. Coflin, 11« y cedwir y Conrt vf Ite- 
foarj, nen í'émrt qf Coruciencei ac w»-di ^ralw am 
y Bjfíra, fltoyj4ria»ant y iTcnefltrí, a'r dodrefii yn y 
iý: ac ymdrêchaMHt roddi y Ile ar dän, ond ni 
nyddtfant. Ymddeng^s fod y Uys hwn, (cf y* 
OMTf 4^ Refmest», wedi peri ilHWer o flinder i'r 
|l»«>r am emtyd mattli, r'u bod hwynt wedi h}. 
r*tli na cddrf'-nt ef inwyach. Gwelorld yr Ynadun 
■ú ofiT fyddai iddyul yinrygon gvd «'r lerfy^swyr 
Whddim milwyr yn y drei'; ainhyny, anfunaMut 
y» ebrwyd<l i Abcrhanddn am gAd o'r 03 Uigh. 
mmien. 'Drwinoeth (dydd Gwcnfr) pan gyrhaedd- 
•M y uiJlẅyr i Metthyr, yr oedd miioedti o'r lerf- 
j^wTr *-Mil yrogyTrhn o am;;ylch y Castle Inn, 
Yb& öaiUeuwy'd y Riot Act. A phan ofynwyd i'r 
^ff}^'syr i í'« ddyben yr yro;;aí;;lsi8ant,'dywedas- 
aat bod yn ràaid íddyot gaci codi cu cyflo^an. 
Weh byn, cy 'irHiwyd hwyut gan berchcnoj^ion y 
twátti\^. ti»n erfyn arnyni wa.«f;iirn yn llonydd; 
« daofija 10 tocn 12 o hony nt atynt hwy 1 driatgrfn 
m hadiwyiüoa iddynL Etthr ni wrand.iwent ar- 
kfa; a cbynbyrfwyd bwyat, gan nn M'a cymdeitb- 



ion, i ntthro ar y milwyr i'w hymddifadn hwyiit o'a 
haiAin. Gwnaethant fclly ; a gorcfaymynwyd i'r 
mUwyr aicthn atynf, ond nid cyn hyny. Ar hya 
gw'tf garodd y dyrta. .lc er i'r milwyr ddangoa p«>t> 
hwyrfrydi;;n\ydd, etto, gataiti» yw adiiNld, fod 21 
o'r'terlyiigwyr wedi en Uadd ; ac o 70 i 80 o hOnynt 
wedi en clŵyfo. Calodd ychydig «'r milwyr ea 
dwyfo; oiid y maent oU wedi iachan yn awr. Yb 
y prydiiawn, cyrbaeddodd yno fiuteioedd o Parch- 
ogio», ac yr oedd llonyddwch we<li ei adfeni ; eithr 
ar foren dydd Sadwni, canfyddwyd tyrfau<'dd Ua- 
oaocach nag o'r Uaen, wedi yingyrcfan ar y gwn- 
hauol fry niaa, o ain^ich y gweilhydd haiaru, wedi 
eii hari'o^l ä di-ylliau n phaatyuan. Altaliwyd arlwy - 
rhyfel y 03 yn Nglioed Cyinmcr, Ofldcntn niiUlìr o 
Fêrthyr, gan y tiTfynfwyr, ac anfonwyd ef yn ol i 
Aberhonddu. Y Mardiogioa a fìryfliaMnt tna Choetl 
Cyinmcr; ond dychwclatant, gan ofni y cymmcrid 
en harfan oddi ariiynt. Yn y piydnawn, pan oedd 
Marchogion Abêrtawe o fewn lair miUtir i Fcrthyr, 
díarfogwyd hwynt. Dychwela»uit 1 GMítcll Nedd ; 
ac w«di yinarlogi eilwaith, n cliynnyddn eu nifer, 
cyrhaedddajnt i Ferthyr yn fnan boren ddydd Llon. 
Yr oedd nlfer y tcrfyígwyr nwcblaw 0000 ; a chaw- 
sant rai iiMgnelaa a phylor o wcithydd yn y gym- 
lAydogaeth. Cymmcrwyd don o'r bhienoriaid i 
fynn: a phan yr hoIwvd hwynt, ni ymegniasant 
nKldi e«(;us am en hymddygiad; ond haeraMnt, yn 
ddigon diofn, na ehyfyngid y tertyrg t'r ardaloedd 
^yn, ublcgid fod trefnimlaa wedl en wfydla Pr hoU 

weithwyr yn Uoegr gyfodi ar nnwaiih. Dydd 

Snl, Mchcfln 5. Ni oddefld I ncb dramwvo o Abcr- 
bondda i Ferthyr gan y terf^'fgwyr. En dyben 

hwyiit yw auigylchn v dref. Dydd Unir. Yr 

oedd y ierfv-i'{rvvyr wedi rhwyfflro gwcUbvdd Bnic, 
Sirhowy, Tredcgar, Dyflfryn Ebhw, a Nantyglo» 



wyr l ddyfofl Kyda hwynt. Aeth y mUwyr Pw cyf- 
artod h%kyni hyd at Dowloia, a darUenwyd y Riot 
Act\ a chan nad oedd dim tebygoirwydd iddynt 



W45trRin, archwyd ar y milwyr ymbarotoi; eìlhr 
braiJd y tho<M\iyd yr archiad eyn i'r lcrfy»t;wyr 
fhlianec yinaitli yn dra chyflyiu, hcb iŵfd na 
cblwyib neb. Yn'y pi-ydnawn daetii yno ychwancg 
o filŵyrt y rhii a o<H>«iwyd laewn gwahanol acfyilfa- 

oedd I arncldirt'>n y diel. Dydd Mawrth, adfer- 

wyd Ilonyddwê.h ; a tlm'aliwyd y dydd yu chwilio 
atu llaeuoriaul y terfytewyr, o ba rai bwrtw^d 21 i 

garcbar. Yu ol yr lianèsion diweddaf o'r parthaa 

terfysglyd \mddengys ioîI y glowyr wedi dyrhwelyd 
at eii gorchwYlion; a bod blaenor y lerfyi«gwyr, 
Lem/ÌÊ, Nmnüman Penderrin, wedi ci Udal ya 
Ngbocdwlgfa Pcnderrin, a'i fwrw i gorchar. 



Hameê Marteolaeth alaruê Mr, IloweU Jome», Mab 
hynaf Mr. Jonee o GeftUrrf^fa, Plwuf Cil y 
CSoMf Sìeydd Gaerfj/rddin, yr hwn oedd Aelod 
Udffurtm 0*9 tair blynedd y'Ayhoteíf Dewi iStant, 

Fel yr oedd yn ymolchi yn afon Teifi, 
ar y 24ain o Fai, 1831, efe a foddodd; ac 
er fod K&Q<ldo gyfaiU ar làn yr afon, nid 
oedd yn abl i'w achub, o llerwydd na 
fedrai nofîo; a thra y bu ei ÿ^yfdill yn 
gadaw i yinofyn am gyromortli, hedeg 
yinaith a wnaeth ei cnaid i fyd trafçy- 
wyddol. Metliwyd ei gyfodi i'r làn y tro 
cyntaf, o herwydd fod y pwil yn beduir 
Ilàth o ddyfnder; ac er na bu cf ýn y 
dwfr ond oddeutu hanner awr, neu dri 
chwarter o- hwyaf, roeUiwyd eì adtywio, 
er ymdrech roeddygon medrus, a llaforus 
ymego'îad cyfuUüon. G wcdi ei dùwyo o iàA 
yr afon, cafodtl or|)ii\vys ain yBpaid pedair 
awr yn nhy iin Mr. Edniunds, tarurnwr, 
o*r tu cefn ì dref Llanbedr ; ac am ub-^-^^ 



224 



ManeH&n, Sfc, 



dík*g o*r noB cludwjd ef Vr Coleg gan 
ddcuddeg o*i gyd fyfyrwyr: a tbranoeth 
eyBDfdiwyd cel«in-yiBholÌHd (inque9t) gan 
y swyddog goeodedig i'r cyfryw ẁaithy 
ar ei gorpb, a'r rheithfarn oedd Angeu 
JÁayfỳit ac yr ydys yn barnu i gwlwm 
gwythi, nen. niewn geirian ercilly yr wr- 
wst (cr«inp) gynuneryd gafael yn rbyw 
rhan o'i gorpb. Dydd lao, am naw o'r 
gloch y boren, wedi i lîaws o'i gydna- 
byddÌBetb a'i gymmydogion ddyfod yoghyd 
i'w gludo ai ei dadan, canwyd eniyn gan 
«i gyd fyfyrwyr cyn ei glndo alian o*r 
Coleg; ac wedi hyny eerddasant yn araf o 
llaea yr elor bob yn ddauy a dau o*r 
atlmwiMi yn eu Uaenori, nei myned o'r 
in allan i'r dref, wedi hyny cynnoithwy- 
asant i'w gludo am bum miUtir oílordd; 
ac yna dyciive]aflantv wadi caon gair o 
emyn addaa i'r amgyldiiad ; ac ar eu hym- 
adawiaiy canwy4 un arall ^n gymmyd- 
ogion y n^rw, íel atebiad Ì'w gyfeilUon. 
Cíaddwya ef ddydd Gw«ner y 27ain, yn 
94mlwyddoed,ynCily€wm. Wediarofl 
y nofwaith ddiweddaf cyn gorwedd jn ei 
iẃà yn Ahŷ ei dad, fe'i dygwyd i'r li^g. 
Iwyt, «c othli yno i làn y bedd, gan bed- 
war o'i gyd íÿfyrwyr, ac fe ddarllenwyd 
y gwaaaAaeth arleredig gan nn o'r Athraw- 
OB (yr hwn oedd wedi cyd-fyned à'r ang- 
ladd yr holt daith) wilh ei roddi yn et 
wely pridd, yn yr hwn y mae yn rhaid 
iddo aros hyd ndgaaiad yr udgom diw- 
eddaf. Yr oedd y newydd yn lled alarus 
yn ddiau i'w fam gerchoglawn, a*i dad 
amyncddgtr, a'i geraiat hoff, o lierwydd 
y twydd oruchél ag oedd yn meddwl 
myned iddi cyn diwedd y flwyddyn hon, 
aef i bregethu y gair; ilawer o gysur yn 
4diaai oeddynt yn ddifl^wyl gael oddiwrtho 
rhagllaw : oad ntd felly yr oedd iddi fod, 
y mae 'n debyg, oblegid .fod ei ddyddiau 
wedi eu rhagderfymi gan Dduw, a rhifedi 
el fisoedd wedi dyfod i ben, ìic am hyny 
hyd yma yr oedd ei daith ef wedi ei ther- 
fyna. Ond er ei fed wedi marw y mae yn 
llefaru etto, gan ddywedyd, '< Byddwch 
barod i gyftirfod à Duw— canys yn yr awr 

ni tbybioch y Mab y dyn." Bydded i> 

Duw hwnw ag sydd yn helaeth ei drngar- 
edd a'i dosturi, o herwydd ei fawr gariad, 
fendithio y tro galarue i*w berthynasau 
oli, ond yn neillduol i'w gyd fyfyrwyr a'i 
gyfoedion, ydyw taer ddymuniad a gweddi 
yv haneeydd ar Dduw ; o herwydd byr a 
brau yw foy wyd dyn. 

Dammẁẁm dtnytfrtal.*— Nns Lvn. y 
Sed o fie Mehefln, yn Nghwmtirmynacli, o 
fewn tair miilttr i dre 'r Bala, aeth amaeth- 
dŷ o'r enw Tai 'r Felin ar dân, a Uosgodd 
y cwbi yn nlw, fel nad oedd, erbyn boreu 
dnu»oetb> ond y muríau aoclio& i gofia 



llebu. Eithr trwy ddaîoni rhaglaniacth 
ni choUwyd neb bywydau, ond diangodd 
y teuiu oll trwy *r ff'eneatri, heb gael am- 
eer gymmaint ag i roddi unrhyw ddilledyn 
am danynt. A da genym hysbysu na 
ehyiTyrddodd y tâji â'r tai allaa, aac à dim 
arall, ond y tŷ annedd yn unig^ 

Yn yr un Cwm, dydd lau, Mebefin SS, 
eymmerodd adeilad belaeth arall, o naw 
cowlas, dän, a elwid Cwmheagyn, a difii- 
wyd y cyfan yn Uwyr. Gan i'r tàn ennyn, 
fel y ^bir, oddi wrth lodw poeth yn y raawa 
yn y pen arall i'r adeUad, cafwyd ameer i 
gludo ymaith y cwbl ag oedd yn y tỳ an- 
nedd, «yn iddo gael d ysa gaii 7 P 
dinystriol. 



HYSBYSIADAU LLEeNYDDOL. 

Cyhoeddwyd yn ddiweddar, Casgliad » 
Salmau a Hymnan, eymmwys i'vr harfer 
mewn AddoUad eyhoeddns. Owel amlea: 
y Rhifyn hwn. 

Emmancrl: ne% Olygùŵm YtgrM^" 
ol or lesu Grist; gaa y Paich. Thomu 
Jones, Creaton. A gyfleithiwyd er Ues i'r 
Cymry, gan Mûrgan Mwrgw», Ymwelied- 
ydd Ysi^ion Rhad Mrs. Beyan^.y» Ne- 
beubMth Cymfii ; ac a gyAwynwyd, drwy- 
ganiatad i'r Parch. Ll. LleweUn, D. C. L. 
Penaeth Coleg Deŵi Sant. Argrailwyd 
gan Isaac Thoroas, Abeiieifi. 

Lately was published, by the Chester 
Cambrían Society, Á Sermem. preached at 
Trinity Church, Chester, on the rmporttaiee 
qf YernacHlar lieUgioue IneirueiieMy by the 
Kev. J. BlackweU, B. A. Curate of Holy- 
well. 

Remarhs, Historical and Philologioal, 
on the Welsh Language, ia whieh the Or- 
thography of tbe receÌTed Text, as sanc- 
tioned by tbe Commission of Bìshopa, nn« 
der the Act of Uuiformity, in 1809, is tÌ9- 
dicated, and such objections as hsTe beea 
roade to it are shewn to be without foanda- 
tion. By the Rey. W. B. Knight, A. M. 
Chancellor of the Diocese, and examin- 
ÌQg Chaplain to tbe Bishop of Llandaff.— 
RÌYÌagtons, London— price Is. 6d» 

A Heply to the Rev. W. B. Rnighes 
" Remarhs" on Welsh Orthography. By 
the Rev. John Jones, M. A. Precentor of 
Christ Church, Oxibrd. 

PRIODWYD, 

Ar y 7fed o Fchefln, %w y Parch. Dr. Hovaid» 
Thonms Downwanl, Ysw. o Fatluidif», Th^nP^ 
Glwyd, I Carolloe Eltaa, nereh hyntf y Psrd. 
T. H. Ck>ngh Hafodttniioa. 

Bv r. 



Y GWYLIEDYDD. 



AWST, 1831. 



' (Parhad o du ialtn S\,) 

Fbl ag y mae •* Gair Duw yn 
Oreu Dyso," o herwydd ei fod yo 
^flead o hysbyarwydd am y peth- 
«0 mwyaf gorachel a pherthynol i 
ddyn ea gwybod, felly y mae yn 
ifaagorì ar gyfansoddiadaa godidoc- 
af y dawinyddion mwyaf olodwiw a 
flagnrasant erioed yn eglwys Ddaw. 
Nid yw en gwybodaeth hwy ar y 
gorea ond flTrydiaa o> ffynnon lîf- 
eíríol hon, wedi ea halogi yn fawr 
gaa ammhoredd y nentydd, trwy 
ba rar y dylìfanL Ac oa ydym am 
gynnydda yn y wybodaeth sydd yn 
gwnenthar vn ddoeth i iachawdwrr 
netb» rhaid i.niddrachtio yn ddi- 
gyfrwng o lygad y ffynnon. Yn yr 
ysgrythyr y mae boil athrawiaethaa 
yrefeogyl wedi ea cysflylltu.yn am« 
lvg âg eglarhâd gogoniant priodoU 
îaethaa raoesol yr Arglwydd, ac èg 
effeithiad taeddfrydgyfatebol mewn 
dyo, ta ag at Ddaw a tha ag at ei 
gymmydog; ond os craffwn ar yr 
awdwyr enwocaf ar byogciaa syl- 
fceool orefydd, canfyddẁn mai 
goddan en harmerth yn benaf oedd» 
rbwystro cyfeiliomadaa rhag gor- 
nesnardalaithygwirionedd. Ym- 
drìDÎad gan hyny â gwahanol athraw- 
iaethaa y Bibl, fel neilldaedigosod* 
iadan, heb an cyfeiriad ynddynt at 
Mf ddiben yr ísgrythyi*. A chan 
lawer o honynt, o herwydd gwres- 
•grwydd o. blaid J gwirìonedd, 

AWSTy 1831. 



croes ymddygiad ea gwrthwyneb- 
wyr, a pherygl dinystriol eu ha- 
thrawiaeth, yr arferwyd llawer o 
resymaa a foont yn gryfder i elyn- 
i^n croes y Cyfryngwr. 

. Doin vitant fttulti vltia, in contrurla ciirniBt. 

Nid wyf yn diystyru gwaith awd- 
^ron enwog fel cynnortliwy i ddeall 
dyfoion bethau Duw, ond y eam- 
arferittd a wneir o honynt. . trwy 
ea gosod yn unig gyflead o hysbys- 
rwydd yn lle gaìr y gwirionedd; 
canys annoeth yw dyo ar y gor^a 
mewn petbau ysprydolt tra y mae 
yn gweled ond megis trwy ddrych. 
Dilyn.y rhai byn yn ormodol, ac 
esgenluso yr Ysgrythyr, yw Vachos 
fod undeb y gwirionedd wedi ei dori 
ipor fynych, a chyfeiliornadaa wedi 
ymwthio i'w le. £r prawf o hynA 
pa faint mae dynion wedi gam^ 
^deall ar atbrawiaeth fawr y oym- 
mod, o herwydd ei chymmeryd 
ganddynt o waith iiwdwyr yn lie o 
air sicrach Dow ei bun. llhai» er 
iimddiffyn rhad ras, a ymdrechant 
ddangos holloi gyfatebiad yn nhros- 
edd dyn yn erbyn Duw i ddyled o 
arian oddiar un dyn i'r Uall, ac yn 
iawn Crist i dalìad o'r ddyled, ac 
a roddant le i rai llÿgredig i feddwl 
fod rbwymau ar Dduw i faddeu ea 
hanwiredd» er byw o honynt yn 
benrhydd trwy eu hoes. . EreiU ya 
melha amgyäred cyssondeb yr 
^thrawiaetb a gorochwyliaetb foes-^ 
ol dyn, a hòpant mai trefn rasoi. 
y w» er.Uae^a manylrwydd gofynioii v! 
B e 



226 



Gair Duw Oareu Dy»g»' 



j dd«ddf, i rai dan yr efengyl, fel 
y gallont, trwy ea bafndd-dod di- 
ffoant iddì, er y bydd yn ammber- 
ffaîtb, enniU bywyd tragywyddoL 
Y nailt yn roeddwl ddarfod i'r hwn 
•ydd yn casân pechod ft chas eyf- 
lawn, o herwydd ei fod yn groes 
ÌV natnr, wnenthar darpariad i 
gadw pechadnr yn anystyriol o'i 
gyfratth» yr hon aydd adyagrif o'i 
■anclibiddrwydd. A'r llall yn dy- 
ehymmyga iddo edtfarhâa rhoddi 
o hono ddeddf mor gaeth i'w ddeil- 
iaid, a'i fod wedi ei hesmwythâa, 
rhag i'w gyfiawnder ormesa ar ei 
drogaredd. Ond och ! y fath warth 
a dirmyg V mae 'r fath athrawiaeth- 
aa yn tlaíla ar lywodraeth y Gor- 
nchaf. Llawer, eilwaitíiy er eglaro 
yr athrawiaeHi o ffydd» a ddywed- 
ant gymmaint am ei natar arddan* 
aoddol nes ei ddifaddio i'r enaid. 
Yn debyg i ddyn, yr hwn, er mwyn 
dangoa i'w gyfaill brydferthwch ry w 
wrthddrychaa, a ymdrechài egloro 
iddonatar a chy fanaoddiad y llygad , 
a thrwy byny a'i rhwystrai i weled 
prydferthwch y gwrthddrychaa : yr 
liwu pe edrychaaai yn ddiatreg ar 
y gwrthddryehaa nodedig, er naa 
gwyddai ddim am gywrain-gyfan- 
aoddiad y llygad, a'a gwelsai hwynt 
aior eglur a'r difyniaethwr cywiraf. 
£ithr o8 awn at y gair» ac at v 
dyatlolaethy gyd ág Tapryd iaef, 
gan bwyao ar gynnorthẁy dwyfol, 
NaÌB diataw main ao awdnrdodol a 
draiddia héibio i ddadwrdd ymra* 
fael crefyddol, ynghylch ffydd a 
gweithredoedd, gorachwyliaeth dyn 
a phen*arglwyddíaeth Daw, ac a lef- 
ara nea deall o'r gaion am y pethaa 
a berthynant i ffydd ao ymarfer- 
iad, ''Uon yw y ffordd, rhodiwch 
ynddi." 

Prawf yehwanegol o ragoriaeth 
Gair Daw yw, mai ynddo ef yn 
nnig y cynnwyaîr cyfondraeth ber- 
ffatth o foesoldeb, a'r cymmeüiadau 
mwyaf effeithiol i ddyrchafa dyn I 
aefyllfa foesol, agoaaf at berffeith- 
rwydd o an arall. Llawer a hònant 



fod philoaophyddiaetb» yr hon a 
ddananient gynt, VìUb reyiclam, et 
beme vivendi fctenftam, yn i^agori ar 
Air Da w, ar y golygiad yma. Ond 
er gwrtbbron hyny, ýstyriwn y 

λethaucaolynol: — Mawrygai y pbi- 
oaophyddion» fel rhanau o foesol- 
deb, rai pethau a esgealusir yn 
holloi yn Ngair Daw, sef, CyfeiU- 
ach, Gwladgarwoh, a Dewrder 
gweilhgar, yn yr ystyr y cvnimerír 
hwynt yn gyffredin. Ond yatyr> 
iwn eu tueddiad priodol. Y mae 
yn unol á choleddiad y gyfeiliach 
yma, i ni gyfynga ein cariad i ran 
neiUduol o'n cydrddynion. Can- 
molir nî am ein gwladgarwch, oa 
ymdreohwn gyfoeUiogi ein talaeth 
ein haUf er aathra o honom gyrph 
dieithriaid fel glaawellr dan ein 
traed; a pha mwyaf o waed a dy- 
wallto 'r arwr^ nchaf i gyd fydd ei 
glod am ei wroldeb. Am yohydíg, 
trown yn ol i gymmeryd arolwff 
ar y gwìed vdd, ym mha rai yr oedd 
ymddygiad y trígolion yn oael ei 
lywodraethu gan yr egwyddoríon 
hyn. YnGroegyatyrientladradar 
beth nn amaer yn anrhydeddna, ♦•{w^ 
Tiç h ri «M ^iwç fMMor,* ac yn un 
parth o honi yr oedd ilofraddiaeth 
y caeth-weiaion yn oael ei oddef 
yn ddigerydd; ao yn Rhafain yr 
oedd marwidaeth y oleddyfwyr yn 
ddifyrwch i'r werín. Mawrygent 
wladgarwch gymuaint, fel mai peth 
diatadl yn eu golwg, îe, cyfiawn, 
lel y tybiaaai AriatoÜOy oedd rhy* 
íela ág estroniaid yn ddiachos. 
Llosgent eu trefydd, a liiwient ea 
oleddyfan yn ea gwaed, er pentyra 
cyfoeth i'w gwlad eu han. Ooid 
gorcheation y gwrol sydd wedi di- 
fwyno yn fwyaf du dalenan faanes- 
yddiaethî Beth aydd wedi bynodi 
gwastadedd Marathon, Ca»DaB, a 
Thrasymenas?. Y gwrol fu yn 
aberthu gwaed ei gyd-ddynion i'r 
Rhinwedd ddychymmygoÌ hoa: a 
phe baasai pawb ya eael eu llyw- 

fl^W, ÌÀÍh 1. Otp. 9. 



<' Güir Duw Gareu JhpgJ*' 



Mfì 



odraetbu gaa yr mi, rhyfaloedd a 
faaseiit yn ddiderfyn» a dychryn 
parháas a orlenwasai 'r byd. Ond, 
medd rhyw nn, oai boaaat gwlad- 
garwch agwroldeb Nelaon, Picton, 
Wellingiony ac ereîlly buasem ni 
heddyw yn ochaín, dan iaa estron* 
iaid, ft'n rhyddid wedî ein gadael. 

Yn yr nn modd dywedaf finnan* 
i eiddigedd waeathnr üaẁer ysgol* 
haig enwogt er bodd i'w gyd-wlad- 
wyr, etto, nid yw hyny yn profi ei 
tbneddiad moesol yn dda. Àc ofer 
yw hòni fod philoaophyddiaeth y 
dyddian hyn yn rhagori ar yr hyn 
eedd eynt; oblegtd, pwy o ran 
eynneddfan natartol sydd yn awr 
yn rhageri ar enwog athronwyr yr 
oeaoedd a aethant heibio? Ac os 
ees rhyw betb yn bysbya iddynt yn 
awr na wyddai dysgedigion Atheà, 
y maeaC wedí eî ioffa o âiea mwy 
ffrwythlon n» gardd natnr, ao am 
hyny nid eiddynthwy iho hone. 
' Yn wrthwyneb i hyn oll, cym- 
meradwyìr yn Ngair Duw rai 
rhÌBweddao a ddirmygwyd gan y 
philoaophyddion, aef, Dewrder di<* 
•ddefgar, Aiiyneddi» Hir«ymaroa» 
Ŵoftyngeiddrwyddy a Chariad ey- 
íTredinoL . 

Gorchymynir ni í garu Dow à'n 
hoü gaioD, a'n cymmydog fel ni eii» 
honain; a rhoddir attaliad ar do- 
addfryd y galon ao ysgogiadau'r 
BMddwJ, yn gyatal-a geirian'r gea« 
aa a gweitiiredoedd y dwylaw, yr 
hya ya «oig a waa 'r gorehymyn- 
ion yo effeitbiol. Pe bnasai tuedd.*^ 
iad moeaoè y rbai byn yo cael ei 
gyOawn effaitb, wyneb y ddaear a 
fyddai yn debyg i wyneb y nef- 
oedd, ac fe wawriaì boreu, pan 
gyfyd haulwen heb gymylan ar y 
byd noeaol, '' A'r blaidd a drìg gyd 
á> oen» a*r Uewpard a orweddgyd 
IV my n ; y llo hefyd, a chenau y 
llew, a'r anifaîl bras, fyddant yn 
Bghyd, a bachgen bychan a*u har- 
oatn bwynL— Ni ddrygant ac ni 
ddifethant yn holl Cynydd íy aanct- 
eiddrwydd." A'r achD» o byn fydd» 



" Canya y ddaeaf a fydd Uawa o 
wybodaeth yr Arglwydd, megya y 
mae y dyfroedd yn toi y mòr.'^ 
Yn y gair befyd y mae y fath cym* 
helliadau i gyflawni y gorehymyn* 
íon naa eawn mewn un lle andh 
Y philosophyddion a ddarlonieht 
ddyledawyddan dyn, beb oo cya^ 
hyrfíad yn cael ei roddt ynom i'w 
eyflawot. GoleoDÍ a lewyrcha ar 
Iwybr eio dyledawydd, er hjnŷ 
addas fyd<l y gyffea i oi, *' Video 
meliom frobwjne^ deieriera êe^iêùr." 
Ond yn yr Ysgrythyr, Dow a leí» 
ara wrtbyro, nid mewn geíriau yn 
unig, ond hefyd trwy weithred* 
oedd, yr hyn sydd yn waatadol yir 
fwy effeìtbiol ar ddvn» fel y tyaf» 
ioiaotha boll hanes dynolryw. 

Netbodd bygythion Zalèoi6oa# 
brenia y Locriaid, altal ei fab irbag 
godineb, a pbe buaaai ya tì zeen 
yddu à hoilol ddiíuddiad o'i oîyg««, 
00» ysgatfydd, y llwyddaaai i'w 
gadw ef, ao ereill, oddiwrth y 
weitbred ar ol byny: oad nia gallh 
aaaí y rbesymaa grymnaáf» oa> 
doniau mwyaí hyawdl, fod yn gyna« 
helliad mwy anDog;aetbol, nao yai 
foddioo tttwy effeitbiol, t' blaaii yn»f 
ddo ef a hwytbao egwyddor ddi-i 
wair, na'r amlygiad a wnaeth o'i 
gariad üi ag ato» ao o'i barch i*o 
gyfraith. Yn yr on modd y mao 
atbrawiaethau 'r Bibl yn cyfalofa 
i'r gorchymynton. Os na aÛ ar^ 
gyhoeddiadau cydwybod dyoio i 
weUháo bochedd dyn, wele 'r Ar*. 
glwydd, er dangoa drwg peohod» m 
harddwch aanoteiddrwydd, mewn^ 
Uiwia,o mwy effeitbiol» ya dioaÿ 
ei ogoníant mynegol, yn gwidgút 
cnawd, yn cymnleryd eaogrwydd 
fin beiao arno ei hoa, ac yooael oi: 
arühoUi am ein camweddao. 

Nemo Édeo Itarm Mt, qiit mtt miteseere |toẃit 
Huic inodo ducU'iui^ patientciu coiumodtt aiuceiiu 

Pwy, wrth fyfyrio ar y fath gariad* 
anahraetlìoU a all goSoidio pechod, 
a fu yn gleddyf i'w arch^li? Pwy^ 
a feiddia geUwair à'r Argftwyddy 
paoaad arbedoddcihiriod Fab^paa 



«8 



Pererindodyr A/raMm: 



oeúá dan bwys ein beiau tii? Pwÿ 
all gagánei frawd, os meddylia mai 
' gwerth yr un gwaed ydy w âfg ef ei 
fanD? Pwy a ddirmyga y dieîtbr 
ddyo, wrth gofìo ei fod yn wrth* 
ddrych o*r nn cariad ag yntan, ac 
ìddo fod yn ddieithr ei hnnan, nes 
ei adfera trwy yr nn moddion a 
ftllant etto fod yn eífeithiol i ddwyn 
y pell yn agos? Pwy na fydd yn 
ostyngedig wrth fyfyrio ar y fam a 
roddes Dttw amo, pan draddododd 
ei Fab Vr poenan fel ein cynnrych* 
ìolwr, ac annìolchgarwch dyn am 
hyny i Dduw? Yn hytrach» pwy 
na waedda gyd â'r prophwyd— 
*• Trogaredd yr Arglwydd yw na 
ddarfu am danom?" Yr nn rhea- 
ymau sydd yn profi rhagoriaeth 
Oair Dnw ar Goran Mahomet; ac 
osmeddyliwn mai un o brif erthygl- 
ao y Coran yw, mai 'r oleddyf yw 
allwedd nefoedd ac uflTem, os 
edrychwn ar y gwledydd a ddìn- 
ystríodd, y gwaed a dywalltodd, y 
dinaaoedd a anrheithiodd Mahomet 
a'i ganlynwyr, nid anhawdd fydd 
penderfynn pa on ai 'r Coraii ai 'r 
Bibl sydd yn teilyngu cael ei fyn- 
weau gan ddynion. Y mae yn wir 
fòd Uawer o drigolion Ewrop, 
Asía, ac Affrica, yn dyrchafb hwn 
trwy eu hufudd-dod i'w egwyddor- 
îon; ond nid rhyfedd pan ystjnnom 
mai o flaen y fyddin y pregethwyd 
ef, ac mai y prif reayman a'i cynnal- 
loi oedd y waywflV>n a'r arteithiau, 
ac hefyd mai un o'r prif-ffymmell- 
Midaa oedd boddhád nwydao llygr- 
edfg dyn. £i effaith naturiol oedd 
darostyngiad dyn i gyflwr yr anì- 
lail. 

Wedi dywedyd cymmaint a hyn 
ûm ragoriaeth Gair Duw. gadawaf 
iddo orphwys ar gadara dystiot- 
aeth yr effeithtau sydd wedi deill- 
îaw oddi wrtho. Pan lewyrchodd 
èi oleuni gyntaf ar dalaeth y ty» 
wyllwch, hoil fwystfilod rheibus 
ooel-grefydd a flbìsant. Methodd 
ellyllon creiilondeb oddef ei ddts- 
glaer dy wyniad«-»aUoraa annuwiol- 



ioldeb a friwiwyd— dynolryw . ni 
aberthwyd mwyach— temlau gao- 
dduwiau a ddaroatyogwyd i'r llawr 
— yroraclauaaddet'asantei oruwch- 
awdurdod— goleuwyrch Athen a 
ddifibddodd— y Duw nid adwaen- 
ent a gredwyd iddo yn y byd, a'r 
rhai yn eistedd mewn ty wyllwch a 
chyagod angeu, a welaant oleooi 
mawr. Ymdrechodd y Pab o 
Rufain, ac a Iwyddodd droa bir 
amsery attal ei gynnydd : eithr rhyw 
nifer wedi eo gwisgo Ag arfao '^ 
Gair a wynebaaant yn wrol ar 
fyddin y tywyilwch, a gorthrech- 
asant eu gelynion. Lluman y groea 
a ddyrchafwyd uwoh brentn-feinge- 
iau 'r ddaear, a gorthrynwyr byd 
a blygasànt o'i blaen. Pan gyr- 
haeddodd y ddyageidiaeth hon, ar 
ol hyn, ein gwlad ni, drylliwyd 
rhwymau Pabyddiaeth — eilon-add- 
•liaeth a wthiwyd i ardaloedd rawy 
tywyii^pob dyag arall a flagorodd 
«-gwybodaeth a ymdaenodd— -a'u 
per-amgl a wasgarwyd i beUderao 
y byd. Ac er cymmaint o goro 
aydd wedi bod ar y Gair» y mae 
wedi aros yn hoUol ddiogei yn 
agwyneb dysgeidiaeth Porphyry* 
gallo Jolian, aynwyr Yoiiair^ ac 
athrylith Bolingbrofce, fel y berth 
a welodd Mosesy yn Uosgi ac heb 
ei difa. Ni wnaeth rbnt^iadan yr 
ystormydd, a chynddeiriogrwydd y 
gwyntoedd, ond profi bod ei syi&eià 
ar y Graig. Ac er i nef a daear 
fyned heibio, geiriau Duw nid ant 
heibio ddim. 

Magoa eit Teritas, et pnrtle^lt. 

Sef y Parch. Joshda Hughes^ 
Curad St. MiehaeVs, AberytitBgtìu 



nimtnnHm 



Y NEWYN TRWM. 

(Parhad o do dal. 202') 

III. Dywedir am yr afradJea 
hwn iddo ddeehreufod mewn eisieu. 
Pan oodd yn llawn, ac yn nghanol 



Pererhtdód yr A/radbm. 



ei yrfa ynfyd, ni (bybtodd ddîni »111 
dioídî ac eMÎeu. Ond d&eíh, pan 
■•d oedd yn disgwyl, a chyfarfà ef, 
Uà y cyferfydd yr euogr y eetibwi 
tydd yn eì ddal i'w roddi yn y 
caiehar. Profa yn awr wir yr hen 
ddi^h— " Owaatraff gwiH'odd a 
ddwg i eisiea galarus." I^yw af* 
radlon sydd gymmydog i eisieu a 
cfayni: m mwyaf yr afraid, cyntaf y 
daw angen. Ond ym roha yatyr y 
me hyn jn wir am y pechaduriaid 
fayny n ddal Duw yn en eyrchfa 
annnwioly i'w dychweiyd ato ei 
fann? 

1. Pa fodd y dechrenant fod 
Bewn eisien? Rhwystra Dnw 
hwynt mewn amry wiol íTyrdd rhag 
faoddhâu y'mhellach en efawantao, 
en nwydan, a'a tueddiadaa. A 
fawy yn gym yn ynfyd yn y bhiev« 
cyferfydd Dnw à fawynt- yn cUli- 
ddtsgwylt ac attal hwynt mewn 
ffayw Hn eoi, fel y gwnaeth A 
BaJaan», pan ar y fibrdd i felldithio 
lirieL Pan oedd trigolion 8odom 
yn bwriadtt lawnaf i foddhán en 
nwydnw, tarawodd Dnw fawynt á 
ddiineb, fel y Mnasant yn eeiaio y 
drws« Felly yn fynyeh» amddiladn 
Dnw bechadariaid o bob galla i 
^neÜ yn y blaen yn en gyrfa bech* 
adam». Rhyw gymylaa daon a 
ëywylla dir ea mwyniant; a tbroir 
eadydd i gaddogol nos. Metha, 
•fsllai, ea hiechyd4i'a nerth ; ea oyf- 
siUion a'a gadawant; eu moddisn- 
aaa n ddiáwyd; eu henw da a 
gollwyd; a chwbl ddirmygir hwy nt« 
Yna ayrthiant i ddigalondid, n 
gwaeddant-*-*' Dygasant ymaith fy 
nwian» a phetfa a wnaf fì mwy ? 
Py nghicaion a wywodd, a da a 
«aaf ymddigio, îe, hyd farw." £a 
caloB sydd o byd ar v rowyniant 
prag a'r hyfrydwch ilygredig n 
feddent nnwaith, ond yn awr nid 
ydynt mwy. " Dilynant eu car- 
iadan, ond ni oddiweddant hwynt." 
Crwydrant o le i le, ant od<liwrifa 
fyfeillion at gyfeillion, ac ymofyn- 
ut ym mhob lle» " A ydyw fy 



mwyniant blaenorol a'm difyrweà 
yma?" A phob petb tan haui sydd 
yn en hateii, '' Mac vw/' Felly 
dechreoant fod mewn ei^ieu-^mewn 
eisien o orphwysfa, o beddwch« ac 
o fwyniant — mewn eisteu' o bob 
'cysur, ac o bob gobaith diddanuac 
niae 'r byd yn gwrthod iddynt nn 
gyntrawynas mwy» ac ni wyddant 
pa ie.i fyned; canys hyd yn fayn 
.dieithriaid ydynt i bob mwynhéd 
4nwy goruchei, ao ri foddant ẁyy- 
odaeth am y Gwaredwr. i 

Ptígyflwr aaii íod mor ddà^m^ 
'gfeledd a chyBwr pechadnr, pnil y 
try y byd yn dywyiiwch, a pban na 
lewyroho Duw arno, na ilefar« 
heddwch i'w enaíd? Y cyfryw n 
Jenwir à dychryn acarswyd; ceîs- 
iant ddiangc, ond nì wyddant am 
nn ddiogeiin. I'r cyfryw gydwr 
aiaethns y dygir aniryw o> rfaaí 
ncheiaf eu bryd, a .gwaetbaf en 
ÌHicbédd ; a dygìr rbai yn raddol» 
Ac ereiii megys ar unwaitb: teflir 
hwyjit yn ddiaymmwth o'u. tytan. 
nchei i iawr iV oeiioedd tywyliaf^ 
n hyny megys à oborwyDt Pan 
oedd fieisassar^ ynghyd á*i .aj*^ 
giwyddi, a'i wragedd, a'í orddetcb- 
ndon, yn nghyflawnder eu lUweii^ 
ydd, yn nghanoi en gwledda» ao ar 
yr nn amser yn haiogliiestri sanelr 
«idd temi Dduw, trwy yfed gwiü 
ynddynt, a ehanmoi ea dnwian 9 
anr, ac o arian, ac o brea, yr yar 
grifen ddirgeiaidd ar y mur a dei^ 
fynodd mewn mynyd eit baii ddi- 
fyrwch, n iianwodd pob caion â 
braw a dychryn, nes y curocfd •n 
giiniau nn .wrth y ilaii. I'eUy* Q 
ganoi eu heiaetbder» daeth^pi 
mewn mynydyn i fod niewo eisieiú 

2. Pryd bynag y dechreuo yr 
Yspryd GÌân y gwaith rbagddar- 
paroi i wir droeüigaetb, dwg beclir 
adnriaid>yn wastail i dtimio eo tiodi 
a'a heisieu. Pan däyc/iweìo yr 
Yspryd y pechadur yn weîtbredoi, 
noa ef â Cbríst, rbydd iddo fy wyd 
tragywyddol, seiia ef hyd ddydd 
prynedigaetb; ac ni aii iiebaei^^v; 



Pereriudod jff Afrmálm. 



oddiwrth gtritd Dnw yn 

Nghrist lesa. Ni ddaw oeb, m 
gyomdir o farwolaeth i fywyd, î 
goUfamiad; ond cedwir hwynt gan 
alla Daw, trwy ffydd i iaehawdwr- 
iaeth. " Y rhai a gyfiawnhA Daw, 
y rhai hyny hefyd a ogonedda." 
Ond y mae gweithrediadaa o eiddo 
yr Yspryd ar y ámâanídàg, ag nad 
ydynt ynglya ftg iaohawdwriaeth. 
Darileown am rai wedi ea goleno, 
wedi profi y rhodd nefol, wedi cyfi- 
ranogi o'r Ÿipryd Glân, wedi profi 
wwir air Daw, a nerthoedd y byd i 
ddyfbd; ae wedi y cwbl, yn ayrthie 
- ymaith ac yn marw. Heb. 6. Mae 
hon, ynghyd Ag ysgrythyraa ereiil, 
yn eglar ddangos fod yr aony» 
ehwetodig yn derbyn rhai o ddy- 
Imwadaa yr Yapryd. Ymdreeha 
fi hwynti saif wrtb y drwa» a chnra» 
•e argyhoedda hwynt o bechod, 
eyn ea dygir i gyflwr troedigol ae 
aohaboL 

Hyn, efaliai, oedd eyflwr yr a^ 
radion yn ei gyrchia breienol, pan 
ywdeehffeabodmewneiaiea. Cred 
yn awr mai gwageád udiddÌM yw 
pob peth ton heal* Ceisiodd am- 
ry w fiyrdd ta ag at fod yn dded* 
wydd, ond ni ehyfarfti ond à aiom* 
edigaeth ynddynt oll. Ymdrech- 
odd eilwaith ac eilwaith, mewn 
gobaith o Iwyddo; ond pob ym- 
drech a ehwanegodd siominnt, nea 
eî ddyfod i benderfyniad cywir-» 
«• Pob peth dan hanl aydd wagedd 
n gorthrymder yapryd/' Yn awr» 
wrth ad-olyga y ffyrdd a dramwy- 
ndd» y gwrthddrychaa n ganlyn- 
odd» a'r gobeilhiadaa a goleddodd 
yn nyddiaa ei wagedd» Uenwìr ef â 
ayndod a ohywilydd, o berwydd ei 
ddrygioni a'i ffoledd. Geilw ei 
han y penaf o bechadaríaid, aV 
ynfy taf o ddynion» am erioed ddia- 
gwyl gorphwyifa mewn cyagodan 
dtflanoi amaer, nea ddedwyddwch 
me«m pethaa na feddant dded- 
wyddwch. £i iaiüi yn awr yw«- 
•• Yr wyf yn awr yn creda trwy 
broted» aa fedd y byd hwn ddia^ 



a'm gwna yn ddedwydd» nen a'm 
haohnb rhag tnieni; mae pob pelh 
yma yn myned heibiOÿ ond yr wyf 
fi i fy w byth." Credlniaeth o'r fath 
hyn a leihâ ymlyniad peohadnr 
wrth bethaa daearol, a oom ei 
ddymaniadao» a ddiddyfna ei onaid 
o'r ddaear. Pan «dawo ei hoU 
fwyniant daear ef« ac etto yn ddi- 
eiUar i bethaa gweU» yna cíechrea 
fod mewn eisiea. 

3. Mae amo eiaiaa rhy w beth ne 
foddf emd nU gúnft beih eydd ym 
eitimí amo. Y mae yo aoeamwy th 
ac anoedwydd, yn ceiaio gor- 
phwysfa, ond heb gael nn. Mae ei 
hoU fwyoiaot gynt wedi ei adaeU 
ac oi fedd ddim yn ei le. Dan y 
difaddîad hwn» teimla o*i íewn 
wagtar llwyr, ond heb wybod pa le 
y oa ddiwalliad. Yn ei gyatodd â 
drachefh» a cheiaia y pethaa a'i 
boddhâi gyamaint gynt Cerdd 
ei gylohoedd oV blaiea» ymdreeha 
fbd yn Uawen» ac una ei hen gyf- 
eiUion yn ea eoeg wammalrwydd 
a'a cellwair; ond ei gyd wybod offm 
a'i riiwyatin; adgoffa idilo bob eam 
a gord<iOt mai &rdd dmtiyw yw 
hon. Wedi ei ddyehryna gnn oAi 
angea a bam» bryaia i ry w le wrtho 
ei hoo, ao yno ayrth i drynftder a 
thriatwch. £i eisîea a wasg ar ei 
feddwl; prodd^der ae anolMath a 
leinw ei galon : ni ŵyr betb i wnead» 
nen pa le i fyned; caoya nid yw etto 
ond yo hoUoi ddieithrol i Griat a1 
iaohawdwriaeth. Y cwbl a wnaed 
etto yn ei galon ydyw gwaith rhMp- 
ddarparol y greadigaeth newydd 

Îrn onig. Mae Duw. yn tvnn i 
awr vr hyn a rwyatra y peehadnr 
i ddytod at Griat Argyhoedda yr 
Yspryd ef o'i beohod a'i goUedig- 
aeth; dioag ef o'i hanan<'gyfíawn« 
der a'i baoao-hyder; gwoa iddo 
deimlo ei fod yo diawd» «e yn 
ddall» ac yn ooeth, yu eaog ac yn 
gollfaroedig. Dan yr argyhoedd- 
iadatt hyo, teimia yo ddwfo ei fod 
mewn eitieu: a mawr yn wir yw 
ei8ieupec^ül||f|aid sydd heb Gria^ 



Ymddiddan rkwkg €heeinidog ae uh o*ì Blwyfolioa, 



Ni faddmnt mi gras, nac un Doẃ, 
Btc ua Aehttbwr, nac un iachawd- 
wríaethy nac an bywyd tragywydd- 
ol» nac uo hawl i'r nefoedd, nac un 
cymoiwyader iddi.^Boed i bech- 
adoríaid, a deimlant mai hyn yw 
eo oyflwr« gymmeryd «yncr; canya 
nid " ydynt bell o deyrnaa nef- 
oedd.'' Mae Yapryd Dow yn ea 
darparo i dderbyn yr iachawdwr- 
iaeth aydd yn Nghríst leau. 
(Fw httrhAu,) 



I YMDDIDDAN 

I Hh«ng GwEtHiDoa ac vn oH Blwyfolion 
mewn perthynas Vr Pagamaid, 

miiaii n. 

(Parhftd o da dalen 165.) 

GwEiNiDOG.— Wel, fy Nghym- 
mydog, gobeithio eich bod chwi 
a*ch teolu yn iach beddy w. 
- OwRANDAWR. — Yr ydym felly» 
Syr, o drogaredd Daw, a byfryd 
genym eich gweied yn dyfod i*n 
hannedd, i roddi î ni ychydig 
addyag am ein heneidiau. Ty wyfl 
iawn y w ein meddyliau. Galloog- 
ed Duw ni i dderfoyn Hes oddiwrth 
eich yroddiddanton, a gwobrwyed 
y nefoedd chwithaa am eich llafor. 

GwBiN. — Gobeithio fy mod yn 
d gyfríf yn fraint i fod *' ynghylch 
y pethao a berthyn i'm Tad;" ao o 
ddefnyddioldeb i'm cymmydogion 
yo eo materion yabrydol. Ond, 
gobeidiio na ddaríu i chwi angfaofio 
cyflorr g^esynos y Paganiaid, ac 
nad yw yr argraff a adawyd ar eich 
meddwl oddiwrth yr hanes a gly w- 
loch am eo dioddefiadao amrywiol, 
diles, ac alaethos, ddim wedi gwan- 
hao, ond eîch bod yn myfyrio ar eo 
sefylUo dmenoa gyda dirí'awr doa- 
tori. 

GwRAN.— Tfedi gwanbau, Syr! 
Kac ydyw yn ddiau. Mae y cre- 
adorûiîd troain yo fy meddwl yn 
wastadol; a pho mwyaf y medöyl- 
iaf yn ea cylch, mwyaf oU yir fy 
ahosturi to ag atynt. 



S81 

GwsiN.— Os feUy, bydd dda 
geoych glywed am y moddìon o 
ddefnyddir gan Grístionogion tro- 
garog er eo gwaredo o afaelion' 
creolon ac angeuol eu coelgrefydd,. 
0*0 dwfn ddiraddiad a'u truenî» a'o 
gwneuthor yn ddeiliaid o'r deymaa 
ogoneddos hono sydd yn gynnwys- 
edig o " gyfiawnder» Uawenydd» o 
thangnefedd yn yr Ysbryd GJán." 

GwRAN.— Os rhoddwch i ni hys*. 
byslaetham hyny, Syr, gwrandawit 
amoch gyd ftg hyfrydwch a diolofa* 
garwch. 

GwEiN.-->Ni ddarfo i aohoa y 
cenhedloedd eilon&ddolgar, ysy-* 
waetb, wasgo ond ychydig ar fedd- 
yliau Cristionosion ym Mrydain 
hyd yn ddiweddar iawn. Cenedl* 
aeth ar ol cenedlaeth o*r anwybod- 
os aflan hunain-boenydwyr hyn o 
oddefwyd i fyned i fyd tragywydd*» 
ol» dros agos i 1800 o flynyddoedd»- 
heb ddim ymdrechiadao difirifol^ ar 
eo rhan Atry, i ddatgoddio iddynt 
Iwybr y bywyd. Y Mahometaft 
trachwantos a ddisgwyliai am barg* 
dwya gnawdol — yr loddew digred 
a lynai wrth aeremon'iao heneìdd*» 
iedig a dirinwedd — a'r Pagan daUi 
a ymgrymai i goed a maen, dros yr 
boll amser hwn» tra yr oedd pro** 
flfoswyr crefydd Críat, yn y deymias 
him» gyda difrawch anfrawdidy ya 
goddef iddynt aros yn eo tywyU» 
wch, gan eageoloso anfon iddynt 
yr efengyl werthfawr hono» yr hon 
aydd yn addas i angenion ysprydol